Thiền sư tiết lộ: Suy nghĩ quá độ và tự trách bản thân gây hại tim, co thắt ngực

Kính chào quý vị khán thính giả đang quay trở lại với Mục Tự Chữa Lành trên kênh Dòng Chảy Thời Sự. Có bao giờ quý vị thấy cơ thể mình đã mệt rã rời nhưng khi đặt lưng xuống giường thì đầu óc vẫn suy nghĩ hết chuyện này sang chuyện khác và không thể nào ngủ được. Nhiều người còn hay tự trách bản thân vì những chuyện đã qua, lâu ngày dẫn đến hồi hộp, đánh trống ngực và rối loạn nhịp tim. Chương trình ngày hôm nay sẽ giải thích dưới góc độ khoa học vì sao suy nghĩ quá mức lại gây hại cho hệ tim mạch, đồng thời hướng dẫn cách tập thở tự nhiên giúp làm dịu thần kinh và ngủ ngon giấc. Thưa quý vị, để hiểu vì sao những căng thẳng trong suy nghĩ lại có thể gây ra bệnh lý thực thể ở hệ tim mạch, chúng ta hãy bắt đầu từ ca bệnh có thật của một vị thiền sư người Anh có hơn 30 năm nghiên cứu về sự tĩnh tâm. Năm 21 tuổi, khi còn là một diễn viên trẻ tại Hoa Kỳ, ông đã làm việc ngày đêm không nghỉ với mong muốn sớm thành danh. Dù làm việc vất vả chăm chỉ, nhưng trong đầu ông lúc nào cũng tự chỉ trích rằng bản thân mình chưa đủ giỏi, mình còn kém cỏi hơn đồng nghiệp. Một buổi sáng nọ, ông thức dậy với cơn đau thắt dữ dội ở lồng ngực và khi đo điện tâm đồ, bác sĩ cảnh báo chức năng tim của ông đã suy giảm nghiêm trọng. Trong nhiều tháng nằm điều trị, ông mới nhận ra căn bệnh tim mạch ở tuổi 21 của mình bắt nguồn trực tiếp từ thói quen suy nghĩ tiêu cực kéo dài. Trước đó, bản thân ông cũng giống như rất nhiều người trong xã hội hiện đại, luôn tự đặt áp lực rằng phải đợi khi nào có được công việc tốt, mua được món đồ kia hoặc được mọi người khen ngợi thì mình mới yên tâm. Còn hễ công việc trục trặc hay nghe một lời chê bai là lập tức lo lắng, suy sụp ngay. Khi tâm lý lúc nào cũng phấp phỏng lo sợ, xem ngày mai chuyện bất chắc gì sẽ xảy ra, bộ não sẽ liên tục phát tín hiệu báo động xuống toàn cơ thể. Theo y học hiện đại, khi não bộ ở trong trạng thái báo động và lo âu suốt ngày đêm, hệ thần kinh sẽ liên tục tiết ra các nội tiết tố gây căng thẳng vào máu. Lượng nội tiết tố này làm mạch máu co hẹp lại, huyết áp tăng lên, bắt cơ tim phải đập nhanh và mạnh hơn bình thường, khiến cho người bệnh luôn thấy hồi hộp, đánh chống ngực và thở gấp. Tình trạng này kéo dài qua 5 tháng, sẽ làm cơ tim mỏi mệt, dẫn đến rối loạn nhịp tim và suy kiệt sức lực Cơ chế khoa học này hoàn toàn trùng khớp với nguyên lý trong sách y học cổ Hoàng đế Nội Kinh được thầy thuốc Trung Y Thư Vinh phân tích trên trang tránh kiến Y học phương Đông từ xưa đã chỉ ra rằng tạng tâm và hoạt động tinh thần của não bộ có mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau Bởi vì não bộ muốn duy trì sự tỉnh táo, tập trung và điều khiển giấc ngủ thì bắt buộc phải nhờ dòng máu giàu dưỡng chất do tim bơm lên nuôi dưỡng liên tục. Khi cơ thể chúng ta suy nghĩ miên man, cộng thêm thói quen thức khuya và xem điện thoại nhiều giờ liền, lưu lượng máu nuôi tim và não sẽ bị sụt giảm nghiêm trọng, khiến cho đầu óc ban ngày thì mờ mịt như tấm gương phủ bụi, còn ban đêm thì lại kích thích gây mất ngủ trắng đêm. Thưa quý vị, khi đêm nằm chăn chọc mà đầu óc cứ nghĩ hết chuyện gia đình cho đến chuyện công việc, phản xạ tự nhiên của hầu hết chúng ta là cố nhắm chặt mắt và tự ép mình không được nghĩ nữa. Thế nhưng, bất cứ ai từng mất ngủ đều nhận thấy một thực tế là bản thân càng cố bắt đầu óc, ngừng suy nghĩ, thì những suy nghĩ lại càng ùa về rồn rập hơn và làm cho tim đập mạnh hơn. Chính vị thiền sư người Anh trong những tháng đầu tiên mới bước vào tu viện cũng từng khổ sở và căng thẳng vì mắc phải sai lầm này. Khi ấy ông ngồi xếp bằng trên đệm và dùng hết sức lực để xua đuổi mọi ý nghĩ ra khỏi đầu. Vì sao dưới góc độ thần kinh học, việc cố gắng xóa sạch suy nghĩ lại phản tác dụng? Bởi vì khi chúng ta gồng mình chống lại một ý nghĩ trong đầu, bộ não sẽ hiểu rằng cơ thể đang gặp nguy hiểm và lập tức kích hoạt phản ứng căng thẳng. Việc cố tình đè nén suy nghĩ cũng giống hệt như việc chúng ta dùng sức giữ chặt một đứa trẻ đang tuổi hiếu động và bắt em phải ngồi im trên ghế suốt nhiều giờ liền. Đứa trẻ bị trói buộc chắc chắn sẽ vùng vẫy mạnh hơn, cũng giống như hệ thần kinh bị ức chế cưỡng bức sẽ càng kích động và làm tiếng nói tự trách móc trong đầu vang lên gay gắt hơn. Hơn thế nữa, vị thiền sư chỉ ra một thực tế rất rõ ràng, giả sử như chúng ta có thể làm cho đầu óc trống rỗng như người ngủ gật trong 10 phút, rồi sau đó mở mắt ra lại tiếp tục sống vội vã và lo âu như cũ thì hệ thần kinh vẫn không thể nào thay đổi. Do đó phương pháp rèn luyện tịnh tâm đúng khoa học không phải là ngồi ép cho đầu óc trống rỗng mà chính là tập thói quen không chạy theo những suy nghĩ tiêu cực nữa. Thay vì coi những ý nghĩ lo âu là kẻ thù cần phải đánh đuổi Chúng ta chỉ cần lùi lại một bước để quan sát chúng tự xuất hiện rồi tự tan biến đi Về mặt sinh lý thần kinh, khi chúng ta đang buồn giận hoặc lo lắng Mà tự nhận biết được rằng bản thân mình đang lo lắng Vùng vỏ não phụ trách sự tỉnh táo sẽ được kích hoạt Và làm dịu vùng não gây cảm xúc bốc đồng Các thầy thuốc dưỡng sinh ví khả năng nhận biết tỉnh táo này giống như bầu trời rộng lớn Còn những suy nghĩ buồn vui lo lắng chỉ là những đám mây bay ngang qua Dù mây đen có kéo đến dày đặc, thì bầu trời phía sau vẫn luôn luôn ổn định và không bị ảnh hưởng. Khi rèn được khả năng giữ đầu óc điềm tĩnh như vậy, chúng ta không hề trở nên thụ động hay mất động lực làm việc. Mà trái lại, sẽ giữ được sự tập trung cao độ hơn, xử lý công việc chuẩn xác và giảm hẳn tình trạng mỏi mệt thần kinh. Thưa quý vị, để rèn luyện khả năng làm chủ sự chú ý và giảm tải áp lực cho hệ tim mạch, các nhà khoa học thần kinh cho biết, chúng ta không cần đến bất kỳ dụng cụ cầu kỳ nào. Qua các hình ảnh chụp cắt lớp não bộ, các nhà nghiên cứu nhận thấy, chỉ cần duy trì 10 phút tập thở tĩnh tâm mỗi buổi sáng là cấu trúc vùng não kiểm soát căng thẳng đã có sự thay đổi tích cực rõ rệt. Thời điểm tốt nhất để thực hiện bài tập này là ngay sau khi vừa thức dậy vào buổi sáng, trước khi cầm vào điện thoại. Bởi vì lúc mới thức dậy chính là thời điểm lượng nội tiết tố gây căng thẳng trong máu đang ở mức cao nhất để đánh thức cơ thể Nếu như xem điện thoại ngay và lo nghĩ công việc sẽ làm nhịp tim và huyết áp tăng vọt Trong khi 10 phút ngồi thở tĩnh lặng sẽ giúp hạ mức nội tiết tố này xuống ngưỡng an toàn Bước đầu tiên của bài tập buổi sáng được thực hiện ngay trên đệm giường hoặc là trên ghế Hãy ngồi ngay ngắn, giữ cột sống thẳng tự nhiên để phổi và lồng ngực có không gian giãn nở tốt nhất Trước khi bắt đầu, hãy dành vài giây định hướng suy nghĩ tích cực rằng bản thân mình tập bài này để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và giữ tâm trạng hòa nhã, dễ chịu với mọi người xung quanh Tiếp theo, hãy đặt hai bàn tay buông lỏng trên hai đùi và tập trung cảm nhận độ ấm cũng như bề mặt lớp vải quần áo đang chạm nhẹ vào lòng bàn tay Do đầu ngón tay là nơi tập trung dày đặc các đầu dây thần kinh xúc giác, việc chú ý vào bàn tay sẽ lập tức chuyển hướng hoạt động của não bộ, rời khỏi các suy nghĩ lan man để quay về cảm nhận rõ cơ thể. Bước thứ hai là hãy chuyển sự chú ý lên vùng cổ và hai bờ vai của mình. Khi làm việc căng thẳng hoặc nhìn vào màn hình điện thoại lâu, các bó cơ ở cổ và bả vai thường tự động co rút lại, làm cản trở máu lưu thông lên não. Hãy chủ động buông thõng hai bờ vai xuống để các thớ cơ được thả lỏng hoàn toàn Sau đó hãy hướng sự cảm nhận về phía mũi và vùng bụng để theo dõi nhịp thở tự nhiên Xin hãy lưu ý, quý vị không nên cố hít thật sâu hay nín thở Mà chỉ để cơ thể tự hít vào và thở ra bình thường Cảm nhận rõ lồng ngực phập phồng và làn không khí mát nhẹ đi qua đầu mũi Bước thứ 3 là bước rèn luyện phản xạ thần kinh quan trọng nhất Chỉ sau khoảng vài giây theo dõi hơi thở, não bộ sẽ theo thói quen cũ mà tự động nghĩ sang chuyện đi chợ, chuyện nấu ăn hoặc danh sách công việc trong ngày Lúc ấy nhiều người thường bực bội vì cứ nghĩ rằng mình mất tập trung và tập sai cách Thực chất chính giây phút quý vị phát hiện ra đầu óc vừa đi lạc rồi nhẹ nhàng đưa sự chú ý quay trở lại với hơi thở Mới là lúc các liên kết thần kinh tự chủ được củng cố mạnh nhất Mỗi lần kiên nhẫn quay về với hơi thở như vậy là một lần quý vị tập thể dục cho não bộ, giúp cắt đứt dần thói quen suy nghĩ miên man. Thưa quý vị, bài tập thở 10 phút buổi sáng giúp ổn định thần kinh cho cả ngày, nhưng với những căng thẳng nặng nề hơn như biến cố hay những tổn thương tâm lý kéo dài gây mất ngủ ban đêm thì chúng ta cần xử trí ra sao? Vị thiền sư người Anh chia sẻ rằng, sau 12 năm tu tập, ông từng tham gia một đợt nhập thất 4 năm tách biệt với bên ngoài trên một hòn đảo hoang vắng. Trong hai năm đầu tiên ở một mình trong phòng, những ký ức đau buồn từ năm 14 tuổi bất ngờ trỗi dậy dữ dội, gây ra những cơn hoảng loạn, tim đập rộn rập, khiến ông từng treo qua tường rào để bỏ chạy dưới trời mưa. Sau khi lấy lại được bình tĩnh và quay trở lại phòng tu tập, ông nhận ra sai lầm lớn nhất khiến bản thân mình rơi vào hoảng loạn suốt hai năm, là cứ nằm phân tích và duy diễn lại chuyện quá khứ. Dưới góc độ sinh lý học, khi chúng ta nằm trên giường vào ban đêm mà cứ liên tục truy vấn xem tại sao người đó lại đối xử tệ với mình, đồng thời muốn xua đuổi cảm giác buồn khổ đi, bộ não sẽ tiết ra một lượng lớn nội tiết tố gây căng thẳng. Lượng nội tiết tố này làm các cơ vùng ngực và dạ dày co thắt mạnh, gây ra cảm giác đau nhói như có vật sắc nhọn đâm vào ngực, bụng nặng chịu và toàn thân cũng nóng bừng không thể nào ngủ được. Để cắt đứt vòng xoắn căng thẳng này vào ban đêm, bước đầu tiên chúng ta cần làm là tạm dừng toàn bộ việc phân tích câu chuyện đúng sai trong đầu để chuyển sự chú ý xuống cảm giác vật lý trên cơ thể. Khi thấy khó ngủ vì buồn phiền hay lo âu, quý vị hãy nằm ngửa thoải mái, ngừng đặt câu hỏi tại sao, và chỉ nên tập trung nhận biết xem điểm đang căng tức nằm ở đâu trên cơ thể mình. Thông thường, sự căng thẳng thần kinh sẽ biểu hiện rõ nhất thành cảm giác co thắt ở giữa lồng ngực, cổ họng hoặc là vùng bụng trên. Quý vị chỉ cần hướng sự chú ý vào đúng vị trí đó, giống như cách theo dõi hơi thở Khi đã xác định được vùng cơ đang co thắt ở lồng ngực, bước tiếp theo là quý vị hãy đặt nhẹ nhàng bàn tay ấm của mình lên ngực Thở chậm rãi và giữ thái độ chấp nhận, vỗ về vùng cảm giác đang khó chịu đó Hãy thử hình dung khi một người bạn thân đang khóc vì gặp chuyện đau buồn Việc chúng ta ngồi bên cạnh nắm lấy bàn tay họ sẽ giúp họ bình tĩnh lại nhanh hơn rất nhiều so với việc trách mắng họ Tương tự như vậy, khi quý vị ngừng chống đối cơn đau tức ngực và xoa dịu nó bằng hơi ấm của bàn tay cùng với nhịp thở êm ái, hệ thần kinh tự chủ sẽ nhận được tín hiệu an toàn, từ đó não bộ sẽ ngừng tiết nội tiết tố căng thẳng, chuyển sang tiết hoạt chất giảm đau và an thần tự nhiên giúp cơ ngực giãn mềm để cho cơ thể đi vào giấc ngủ trọn vẹn. Thưa quý vị, để duy trì trạng thái mà y học cổ truyền gọi là tâm bình khí hòa, nghĩa là tâm lý bình ổn thì hơi thở và tuần hoàn máu tự nhiên điều hòa suốt cả ngày. Chúng ta còn có thể áp dụng các nhịp nghỉ ngắn chỉ từ 10 cho đến 30 giây giữa những lúc làm việc bận rộn trong ngày Trong đời sống thường nhật, mỗi khi phải đứng xếp hàng chờ đợi, đi thang máy hoặc là dừng xe lúc tắt đường Cơ thể chúng ta thường xuất hiện phản xạ sốt ruột, cau mày, gồng cứng hai vai hoặc là rút ngay điện thoại ra để lướt lướt Việc để cho hệ thần kinh liên tục rơi vào trạng thái sốt ruột và quá tải thông tin như vậy Sẽ càng làm cho nhịp tim và huyết áp dao động thất thường Thay vì rút điện thoại ra hay bực bội khi phải chờ đợi Quý vị hãy tận dụng khoảng thời gian ngắn đó để điều hòa lại hệ thần kinh tự chủ của mình Cách thực hiện rất đơn giản Quý vị đứng hoặc ngồi thẳng lưng tự nhiên Chuyển sự chú ý xuống cảm nhận rõ sức nặng của cơ thể đang đặt vững vàng trên hai lòng bàn chân chạm đất Tiếp theo, hãy chủ động nhận biết hai bờ vai của mình Chủ động thả lỏng cho hai vai hạ xuống Và theo dõi ba nhịp thở ra vào êm ái ở đầu mũi Thao tác ngắn gọn trong vài chục giây này giúp cắt đứt phản xạ căng thẳng tức thời, rèn luyện cho não bộ khả năng giữ bình tĩnh ngay giữa môi trường ồn ào và áp lực. Khi duy trì được thói quen thực hiện các nhịp nghỉ ngắn này mỗi ngày, hệ thần kinh sẽ hình thành được một khoảng dừng vài giây giữa tác động bên ngoài và phản ứng của lời nói hành động. Trong gia đình hay nơi làm việc, khi gặp một lời phê bình gai gắt hoặc thái độ khó chịu từ người khác, phản xạ bản năng của con người là lập tức nổi nóng đáp trả, làm cho nhịp tim và huyết áp tăng vọt lên. Khi có được khoảng dừng vài giây nhờ nhận biết hơi thở và hạ thấp hai vai, vùng não lý trí sẽ kịp thời kiểm soát được tình hình, giúp cho chúng ta chọn cách ứng xử điềm tĩnh hơn và tránh được những xung đột gây mất ngủ về đêm. Cơ chế điều hòa thần kinh này cũng giúp cho chúng ta giải thích vì sao việc buông bỏ sự oán giận lại cần thiết cho sức khỏe tim mạch. Nhiều người thường giữ chặt mối hận với người từng làm sai với mình vì nghĩ rằng nếu bỏ qua thì người kia sẽ không phải trả giá. Thế nhưng về mặt sinh lý học, việc ôm giữ cơn giận trong đầu giống hệt như tự tay mình nắm chặt một viên than đang nóng đỏ Mỗi lần nhớ lại chuyện cũ là một lần cơ thể chúng ta tự tiết ra nội tiết tố làm co thắt mạch máu và càng gây hại cho chính hệ tim mạch của mình trước tiên Khi quý vị bình tâm nhìn nhận rằng người cư xử sai trái kia với mình thực chất cũng đang bị chính sự thiếu kiểm soát và rối loạn tâm lý của họ chi phối, đồng thời xem những va chạm đã qua như là bài học kinh nghiệm giúp bản thân mình trưởng thành hơn, hệ thần kinh sẽ được giải phóng khỏi gánh nặng căng thẳng mãn tính. Thưa quý vị, trên trang tránh kiến, Thầy thuốc Trung Y Thư Vinh còn cho biết, khi chúng ta kết hợp việc rèn luyện hơi thở tĩnh tâm với chế độ sinh hoạt điều độ để nuôi dưỡng tuần hoàn máu, cơ thể sẽ đạt được hiệu quả an thần định trí, nghĩa là hệ thần kinh ổn định và tinh thần minh mẫn. Trong thực tế lâm sàng, thầy thuốc từng điều trị cho một nữ sinh 17 tuổi sau một đợt ốm nặng đã rơi vào tình trạng rối loạn thần kinh thực vật với những triệu chứng tim đập nhanh, ngủ hay gặp ác mộng, khó tập trung và luôn sợ hãi việc đến trường. Nhờ phác đồ bồi bổ tuần hoàn máu kết hợp với hướng dẫn cô bé giảm thời gian nhìn màn hình điện tử, tập thở tĩnh tâm và đi bộ ngoài thiên nhiên mỗi ngày, chỉ sau 4 tuần nhịp tim cô bé đã ổn định, lồng ngực hết căng tức và giấc ngủ cũng sâu trở lại. Để bảo vệ tuần hoàn máu và giữ cho hệ thần kinh luôn ổn định thuận theo sự thay đổi thời tiết của 4 mùa trong năm, quý vị có thể áp dụng những thói quen khoa học sau đây. Vào mùa xuân, nhiệt độ ấm dần lên nhưng hệ thần kinh cũng dễ bị kích thích, gây bồn chồn và cáu gắt. Sau 10 phút tập thở buổi sáng, quý vị nên đi bộ chậm rãi ngoài công viên hoặc sân vườn, tập trung cảm nhận từng bước chân chạm đất để giải tỏa căng thẳng cơ bắp. Bước sang mùa hạ, thời tiết nắng nóng, làm cho mạch máu giãn nở, nhịp tim dễ đập nhanh và gây khó ngủ ban đêm Quý vị nên chọn không gian thoáng mát để nghỉ trưa, thực hành thả lỏng hai vai và thở tự nhiên thêm 5 phút trước khi đi ngủ buổi tối Khi sang mùa thu, thời tiết anh khô và xe lạnh, cộng với ánh nắng giảm dần, rất dễ làm cho tâm trạng trùng xuống, gây cảm giác cô đơn và suy nghĩ miên man Lúc này, quý vị cần giữ ấm vùng cổ và lồng ngực khi ngồi tập thở Nên ăn các món nấu chín ấm để hỗ trợ tiêu hóa, tạo máu và hạn chế uống cà phê hay trà đặc vào buổi tối. Vào mùa đông lạnh giá, mạch máu dễ bị co lại. Quý vị nên đi ngủ sớm hơn trước 11 giờ đêm. Vào buổi sáng khi thức dậy, hãy ngồi tập thở ngay trên đệm ấm. Xoa nóng hai lòng bàn tay trước khi đặt lên đùi để giúp máu lưu thông ấm áp. Một lưu ý quan trọng khi tập thở là quý vị hãy duy trì đều đặn mỗi ngày như tập thể dục, không nên sốt ruột, chấm điểm hay đòi hỏi cảm giác lâng lâng tức thì ngay sau vài phút tập. Về mặt an toàn y khoa, đối với những người đang mắc bệnh trầm cảm nặng, rối loạn lo âu cấp tính hoặc là các bệnh lý tim mạch, huyết áp đang điều trị tại bệnh viện, việc tự ý ngưng thuốc của bác sĩ là điều tuyệt đối cấm kỵ và rất nguy hiểm. Phương pháp tập thở tự nhiên và thư giãn cơ thể chỉ đóng vai trò hỗ trợ dưỡng sinh, bắt buộc chúng ta phải thực hiện song song với phác đồ điều trị nghiêm ngặt của bác sĩ chuyên khoa Duy trì 10 phút thở tĩnh lặng mỗi sáng chính là thói quen khoa học và thiết thực nhất để bảo vệ hệ tim mạch và thần kinh mỗi ngày Quý vị thường áp dụng cách nào mỗi khi đầu óc căng thẳng gây khó ngủ? Xin hãy chia sẻ ở phần bình luận bên dưới video Và đừng quên nhấn like, chia sẻ video này để chúng ta cùng nhau lan tỏa những giá trị dưỡng sinh chữa lành tự nhiên Cảm ơn quý vị đã quan tâm và đồng hành cùng chúng tôi. Hẹn gặp lại quý vị trong chương trình lần sau.