CHƯ HẦU LÀ GÌ? VÌ SAO PHẢI PHÂN CHIA CHƯ HẦU?

Đình Sự
546 người theo dõi
Nếu bạn từng xem phim cổ trang hoặc đọc lịch sử Trung Quốc như là Đông Chu Liệt Quốc, Tần Thủy Hoàng hay là Thiên Hạ Đệ Nhất
Chắc hẳn bạn đã nghe đến những câu nói ví dụ
Thiên Tử lệnh cho Chư Hầu đến Triều hay là Chư Hầu tranh bá, thiên hạ đại loạn
Chư Hầu là ai và tại sao lại gọi như vậy?
Nhiều người nhầm tưởng Chư Hầu là các vị quan tòa trong Triều hoặc là những tướng lĩnh giới quyền vua nhưng không hẳn như vậy
Chư Hầu thực ra là những lãnh chủa địa phương, những người được vua phong đất để cai trị từng vùng
Gần như là những vị vua con dưới trưởng của vua cha
Họ có quân đội riêng, luật lệ riêng và quyền hành lớn đến mức đôi khi còn mạnh hơn cả vua ở Trung ương
Khái niệm Chư Hầu đã ra đời như thế nào?
Khoảng vào thế kỷ 11 trước Công Nguyên, sau khi Chu Vũ Vương đánh bại nhà Thương tại trận Bục Giã
Ông trở thành người cai trị thiên hạ và lập nên triều đại nhà Chu
Nhưng với một vùng đất quá rộng, từ sông Hoàng Hà kéo dài đến tận lưu vực sông Trường Giang
Nhà Chu đối mặt với một vấn đề cực kỳ khó
Làm sao để quản lý được tất cả, nhất là với thời đại ngày xưa
Thời đó thì tất nhiên là không có điện thoại, không có internet
Thậm chí ngựa đi từ kinh đô Hảo Kinh, ngày nay thuộc vùng Thiểm Tây
Đến vùng Sơn Đông hay Giang Tô cũng phải mất cả nửa tháng
Nếu vua Chu cai trị trực tiếp thì chắc là vừa gửi lệnh đi, ở nhà đã có người nổi loạn
Vậy nên họ nghĩ ra một cách cực kỳ thông minh
Đó là chia đất cho anh em họ hàng và công thần
Ai trung thành sẽ được phong đất để cai trị riêng
Cách đó gọi là phong kiến, mà thật ra hai chữ phong kiến cũng bắt nguồn từ đúng chính sách này
Phong có nghĩa là phong đất, kiến có nghĩa là lập ấp
Tức là vua phong đất cho một người, cho phép họ kiến quốc
Lập nên một nước nhỏ để quản lý dân cư, thu thuế và bảo vệ lãnh thổ
Miễn là vẫn trung thành với triều đình
Từ đây khái niệm Chư Hầu tức là các ông vua con dưới quyền thiên tử đã chính thức ra đời
Để hiểu từ này, ta hãy bóc nghĩa từng chữ
Chư có nghĩa là nhiều, Hầu là một tước vị quý tộc trong hệ thống phong kiến cổ Trung Hoa
Thời đó có 5 cấp bậc quý tộc chính gọi là ngũ tước
Ngũ tước gồm 1 là Công, 2 là Hầu, 3 là Bá, 4 là Tử và 5 là Nam
Trong đó Hầu xếp ở vị trí thứ 2, chỉ sau tước Công nên được coi là danh giả
Vì đa số các lãnh chúa được phong tước Hầu
Người đời sau gồm chung họ gọi là Chư Hầu, tức là các vị Hầu
Họ vừa là vua, vừa là tôi
Là vua là sao? Là vua trong bú đất của mình, nhưng là tôi vẫn trung thành với thiên tử
Họ có quyền ban lệnh, thu thuế, nuôi quân và dựng hành trì
Nhưng mỗi năm họ vẫn phải về kinh đô để chiều cống, báo cáo và thể hiện lòng trung thành với nhà tru
Nếu thiên tử ra lệnh xuất quân đánh giặc, họ phải gửi quân để tiếp ứng
Nếu thiên tử tổ chức lễ hội hoặc tăng lễ, họ phải đích thân về dự
Có thể nói, đây là một hệ thống liên minh quyền lực
Nơi vua Chu ở Trung ương, còn hàng trăm Chư Hầu trải khắp thiên hạ
Tạo ra một mạng lưỡi phong kiến rộng khắp và cực kỳ phức tạp
Vậy mối quan hệ giữa Chư Hầu và thiên tử diễn ra như thế nào để thiên tử kiểm soát Chư Hầu?
Ban đầu thì quan hệ giữa thiên tử và Chư Hầu giống như cha và con
Vua Chu là vua của thiên hạ, còn Chư Hầu là những người giữ đất thay vua
Họ trung thành, chiều cống, tuân theo luật lệ do thiên tử đặt ra
Nhưng vấn đề là, ai cũng có quân đội riêng
Mà có quân đội riêng thì sớm muộn cũng sẽ nghĩ đến chuyện lớn hơn
Theo thời gian, quyền lực của thiên tử nhà Chu yếu dần đi
Còn các Chư Hầu thì mạnh lên
Họ không chỉ cai trị cùng đất của mình
Mà còn mở rộng lãnh thổ, đánh chiếm những nước nhỏ lân cận
Đến thế kỷ thứ 8 trước công nguyên, Trung Hoa đã biến thành một bàn cờ
Với hơn 170 nước Chư Hầu lớn nhỏ
Ai cũng xưng vương xưng bá, và không ai coi thiên tử ra gì nữa
Đó là thời kỳ lịch sử gọi là Xuân Thu Chiến Quốc
Nơi những nước Chư Hầu như là Tề, Tấn, Sở, Tần, Ngo, Việt, Triệu, Yên, Hàn
Liên tục trinh phạt nhau để giành quyền thống trị
Nếu thời Tây Chu là giai đoạn ổn định
Thì Đông Chu, tức là thời Xuân Thu và Chiến Quốc
Là thời kỳ hỗn loạn nhất trong lịch sử Trung Hoa cổ đại
Vua Chu lúc này chẳng khác gì vua bù nhìn
Chỉ còn giữ danh nghĩa là thiên tử
Trong khi đó, các Chư Hầu mạnh lên như là Tề Hoàn Công
Tấn Hoàn Công, Sở Trang Vương, Tần Mục Công
Lại thay nhau xưng bá, gọi là Ngũ bá Chư Hầu
Họ họp nhau bàn chuyện thiên hạ, liên minh đánh giặc
Thậm chí còn phong vương cho nhau
Điều mà trước kia chỉ thiên tử mới được phép làm
Câu nói nổi tiếng
Thiên hạ đại loạn, Chư Hầu tranh bá
Bắt nguồn từ chính giai đoạn này
Từ chỗ là bề tôi trung thành
Chư Hầu dần biến thành như ông vua độc lập
Còn thiên tử thì mất luôn thực quyền
Cả nước Chu khi ấy chia rẽ
Chiến tranh triền miên suốt hàng trăm năm
Mãi cho đến khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Hoa
Chấm dứt hoàn toàn thời đại Chư Hầu
Kéo dài hơn 800 năm
Nhưng tại sao trong giai đoạn trước thì vẫn cần đến Chư Hầu
Dưới góc nhìn địa lý chính trị
Thể thống Chư Hầu của nhà Chu
Là một sản phẩm rất hợp lý của thời đại đó
Ở một vùng đất quá rộng lớn
Dân cư thưa thớt, giao thông kém phát triển
Việc tập trung quyền lực tuyệt đối là điều không thể
Nhà Chu buộc phải chia quyền để mà giữ quyền
Việc phong đất giúp ổn định trật tự
Vì mỗi vùng đất đều có người đứng đầu chịu trách nhiệm
Các Chư Hầu lại thường là anh em, họ hàng
Hoặc công thần trung thành
Nên trong giai đoạn đầu lòng trung hiếu vẫn còn mạnh
Nhưng lịch sử cho thấy
Quyền lực phân tán sớm muộn cũng sinh ra phản loạn
Một khi vua con thấy mình mạnh hơn vua cha
Thì họ sẽ muốn tự sưng làm vua thật
Và đó chính là lý do mà hầu hết các đế chế phong kiến lịch sử
Từ Trung Hoa, Nhật Bản cho đến châu Âu
Đều gặp vấn đề tương tự
Sau khi hệ thống Chư Hầu trong nội địa Trung Hoa sụp đổ
Khái niệm này vẫn được dùng trong quan hệ quốc tế
Trung Hoa với vị thế tự xem mình là thiên triều
Xem các nước nhỏ xung quanh là Chư Hầu
Tức là những quốc gia triều cống
Phải gửi xứ thần và quà biếu hàng năm
Những quốc gia như Triều Tiên, Đại Việt, Lư Cầu
Tức Okinawa, ngày nay thuộc Nhật Bản
Đều từng nằm trong hệ thống Chư Hầu kiểu này
Nhưng đây chỉ là nghi lễ ngoại giao
Chứ không phải là sự cai trị thật
Việt Nam chẳng hạn vẫn có vua riêng, luật riêng
Chỉ nhận danh hiệu A-Nam quốc vương
Để đổi lấy hòa bình và thương mại
Vậy nên Chư Hầu thời sau không còn mang danh nghĩa là bề tôi
Mà thực tế là những nước nhỏ chịu ảnh hưởng của nước lớn
Một kiểu bên ngoài thì tôn kính
Nhưng bên trong thì vẫn độc lập
Ngày nay người ta vẫn nói về Chư Hầu
Nhưng là theo nghĩa bóng
Chỉ những nước yếu phải phụ thuộc vào kẻ mạnh
Chẳng hạn người ta gọi một quốc gia nhỏ
Phụ thuộc kinh tế, quân sự và một siêu cường
Là Chư Hầu của nước đó
Ví dụ có người nói nước này là Chư Hầu của Mỹ chẳng hạn
Dĩ nhiên đây không phải là mối quan hệ chính thức như thời xưa
Mà là chỉ vĩ von để nói về sự tranh lệch
Giữa quyền lực và mức độ phù hợp
Trong đời sống thường ngày
Thậm chí người ta còn dùng từ Chư Hầu để nói đùa
Trong công ty mấy phòng ban nhỏ là Chư Hầu của xếp lớn
Hoặc đơn vị này là Chư Hầu của đơn vị kia
Cái hay là dù hơn 3.000 năm đã trôi qua
Từ Chư Hầu vẫn còn sống trong ngôn ngữ và tư duy của con người
Như một biểu tượng cho sự lệ thuộc về quyền lực
Vậy tóm lại Chư Hầu là gì?
Chư Hầu ở đây được hiểu là những lãnh chúa được phong đất
Để cai trị địa phương trong thời phong kiến cổ đại
Bắt đầu thì nhà Chu
Họ bắt đầu là bế tôi trung thành
Nhưng dần dần trở thành những thế lực độc lập
Gây ra thời kỳ chiến tranh liên miên suốt hàng trăm năm
Từ đó Chư Hầu trở thành biểu tượng của sự lệ thuộc
Từ chính trị, ngoại giao cho đến kinh tế và văn hóa
Một từ nghe rất cổ, nghe rất xưa
Nhưng lại luôn tồn tại trong thế giới hiện đại
Nơi quyền lực vẫn chia tầng
Và cải mạnh vẫn tìm cách khiến cả yếu và triều cống
Dù không bằng vàng bạc thì cũng bằng lợi ích, thương mại hay là ảnh hưởng
Chư Hầu 3.000 năm trước là vu con của thiên tử
Còn hôm nay đôi khi lại là vệ tinh của các siêu cường
Thời thế thay đổi nhưng bản chất quyền lực có lẽ vẫn ít thay đổi hoặc chưa từng thay đổi
Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này
Nếu cảm thấy thú vị, bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ
Còn bây giờ thì xin được nói lời chào tạm biệt
