TÓM TẮT CUỘC ĐỜI GIA CÁT LƯỢNG - VỊ THỪA TƯỚNG KHÉT TIẾNG THỜI TAM QUỐC

Chào mừng quý vị và các bạn đã quay trở lại với Xây xứ. Trong dặm dài của lịch sử Trung Hoa cổ đại, thời kỳ Tam Quốc phân tranh luôn là một trong những chương hùng tráng và khốc liệt nhất. Chính trong cơn bão loạn của thời cuộc, khi vương quyền nhà Hán lung lay tận gốc rễ, lịch sử đã sản sinh ra một vĩ nhân mà tên tuổi đã trở thành biểu tượng tuyệt đối cho trí tuệ và sự tận hiến đến hơi thở cuối cùng. Gia Cát Lượng Đằng sau những hào quan chiến trận được thần thoại hóa qua phi mảnh, cuộc đời thực của vị thừa tướng nhà thuộc Hán trong chính xử đã diễn ra với những quyết sắp thiên tài và cả những nỗi đau bi tráng nào. Hôm nay, Xây xứ mời quý vị cùng bước vào hành trình tóm tắc toàn bộ cuộc đời của Gia Cát Lượng. Vào những năm cuối cùng của trường đại Đông Hán, khi vương quyền nhà Lưu đã lung lay tận gốc rễ trước cơn bão loạn của giặc Hăng Vàng và sự trỗi dậy của các tập đoàn quân Việt, tại huyện Dương Đô, quận Lăng Nha, nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, gia tộc Gia Cát, một dòng họ hoạn lộ lâu đời, đã đón chào sự ra đời của người con trai thứ hai vào năm 181, đặt tên là Gia Cát Lượng, tự là Khổng Minh. Cha ông Gia Cát Khuê từng giữ chức quận Thừa, quận Thái Sơn, là một vị quan mẫu mật của triệu đình. Tuy nhiên, vinh hoa của dòng tộc không che chở được cậu bé Khổng Minh trước những giông bão tàn khốc của thời cuộc. Nằm Gia Cát Lượng lên 10 tuổi, người mẹ qua đời. Chỉ hai năm sau đó, người cha cũng lâm bệnh rồi xuôi tay nhắm mắt, bỏ lại ba nêm Gia Cát Cẩn, Gia Cát Lượng và Gia Cát Quân trong cảnh mồ côi giữa một thiên hạ đang bắt đầu rách nát vì binh đao. Người chú ruột là Gia Cát Huyền, bấy giờ được quân phiệt viên thuật bổ nhiệm làm thái thú quận Dự Chương, đã gian tay đón các cháu về nuôi dưỡng, đưa họ rời khỏi vùng đất Lăng Nha, đang bị đe dọa bởi các cuộc thảm sát của Tạo Tháo. Cuộc hành trình chạy loạn của gia đình Gia Cát dọc theo dòng trường gian không chỉ là một chuyến di tản lánh nạn, mà còn là bài học đầu tiên của Gia Cát Lượng về sự tàn khốc của chiến tranh và nỗi thống khổ của Bắc Tính. Khi Gia Cát Huyền bị trừ định đông hán bại chức thái thú Dự Chương, ông đã dẫn các cháu đến Nương Nhờ, Kinh Châu một lưu biểu, một người bạn cũ và cũng là thế lực đang trấn giữ vùng đất Kinh Tương, Trù Phú, tạm thời chưa bị khói lửa chiến tranh tàn phá. Chính tại nơi đây, vào năm 197, người chú Gia Cát Huyền qua đời, chỗ giữa duy nhất của ba anh em hoàn toàn sụp đổ. Ở tuổi 16, Gia Cát Lượng phải tự mình gánh vác tương lai của bản thân và người em trai Gia Cát Quân. Ông quyết định không dấn thân vào chốn quan trường đầy rẫy phe phái tại thành Tương Dương của lưu biểu, mà chọn lui về vùng Long Trung, một giải đất hẹo lánh cách thành Tương Dương khoảng 20 dặm, bắt đầu cuộc đời của một thư sinh cày ruộng, ẩn giật suốt 10 năm trời. 10 năm ẩn cư tại Long Trung, từ năm 16 đến năm 26 tuổi, là quãng thời gian định hình nên một thiên tài quân sự học và chính trị học xuất chúng. Khác với những nho sinh đương thời chỉ biết học vẹt kinh sử để mưu cầu một chức quan nhỏ, cách đọc sách của Gia Cát Lượng vô cùng đặc biệt. Sử sách chép rằng, khi các bạn học cố gắng học thuộc lòng từng câu chữ, khổng minh chỉ đọc, xem qua đại ý, chú trọng vào việc đút chút tinh hoa tư tưởng, quy luật hưng vong của các triều đại và nghệ thuật trị quốc an dân. Mỗi buổi sáng, ông cùng em trai ra đồng cày ruộng, tự cung từ cấp lương thực. Đến tối lại thắp đèn đọc sách, nghiên cứu bản đồ địa hình, binh pháp của tôn tử, ngô khởi và các học thuyết pháp gia. Ông thường ngồi bỏ gối thở dài, tự ví tài năng của mình như quảng trọng và nhạc nghị, hai vị tướng quốc và danh tướng lưng danh thời xuân thu chiến quốc, những người đã có công xoay chuyển cục diện thiên hạ. Một số danh sĩ ở Kinh Châu bấy giờ cho rằng lời tự phụ của ông là khoan đường, nhưng có hai bậc đại hiện trước là Tư Mã Huy và Bạn Đức Công lại nhận ra chân tài thực học ẩn sau tư thế ung dung của người thanh niên họ già cát. Họ gọi ông bằng danh hiệu Ngọa Long, nghĩa là con rồng lớn đang nằm ẩn mình chờ thời cơ cất cánh. Mạng lưới quan hệ của gia cát lượng trong thời gian ở Long Trung cũng chính là bước chuẩn bị chiến lược cho sự nghiệp sau này. Ông kết giao thân thiết với các danh sĩ hàng đầu vùng Kinh Tương như Tử Thứ, Thạch Quảng Nguyên, Mạnh Công Uy và Thôi Châu Bình. Thông qua các cuộc đàm đạo văn chương và thời cuộc, khổng minh không chỉ rèn luyện tư duy nhảy bén mà còn nắm bắt được toàn bộ biến động chính trị bên ngoài vách núi Long Trung. Hơn thế nữa, ông đã thiết lập mối quan hệ hôn nhân mang tính chiến lược khi kết hôn với Hoàng Nguyệt Anh, con gái của danh sĩ Hoàng Thừa Ngạn, người có tầm ảnh hưởng lớn trong giới sĩ Phù Kinh Châu. Dù dân gian truyền tụng rằng Hoàng Tiểu Thư có ngoại hình xấu xí, tóc vàng, da đen, nhưng bà lại là người có tài năng kiệt xuất về cơ khí, trận pháp và thiên văn, trở thành người bản đời, người trợ thủ đắc lực cho khổng minh trong suốt cuộc đời buồn ba sau này. Cuộc sống thanh bần nhưng đầy hoài bão của gia các lượng cứ thế trôi qua cho đến khi cuộc diện thiên hạ biến chuyển mạnh mẽ, đẩy một vị tướng quân thất thế của nhà Lưu tìm đến cửa lều tranh. Năm 207, Tào Tháo đã hoàn thành việc bình định phương Bắc sau trận quang độ, bắt đầu tập trung toàn lực chuẩn bị xua quân xuống phía Nam nhằm thôn tính Kinh Châu và Giang Đông, thống nhất thiên hạ. Lúc này, Lưu Bị, một người hoàng thân nhà Hán, sau nhiều năm buôn ba vất vả, nếm trải hàng loạt thất bại, đang phải nương nhờ Lưu Biểu và đóng quân tại thành nhỏ Tân Giả để làm lá trắng phía Bắc cho Kinh Châu. Nhận thấy bản thân thiếu vắng một mưu sĩ có tầm nhìn chiến lược để định hướng đại cục, Lưu Bị luôn đau đáu tìm kiếm hiện tại. Qua lời tiến cử đanh thép của Tử Thứ trước khi từ biệt sang Tào và lời khẳng định của Thủy Kính Tiên Sinh rằng Cửu Châu có được ngọa Long sẽ định được thiên hạ, Lưu Bị đã quyết định hạ mình đích thân tìm đến Long Trung để cầu kiến vị hiện sĩ trẻ tuổi mới 26 tuổi. Sự kiện Tam Cố Thảo Lư ba lần đến liều tranh cầu hiền của Lưu Bị đã trở thành một trong những cột móc kinh điển nhất của lịch sử Trung Hoa. Hai lần đầu tiên vào mùa đông giá rét, Lưu Bị cùng hai người em kết nghĩa là Quang Vũ và Trương Phi lặn lỗi đường xa đến Long Trung nhưng đều không gặp được gia các lượng. Trước sự mất kiên nhẫn và bất bình của Quang, Trương, Lưu Bị vẫn giữ trọn lễ nghĩa, sự kiên trì và lòng thành kính tối thượng của một mật chí tôn đối với tri thức. Đến lần thứ ba vào mùa xuân năm 208, Lưu Bị mới gặp được gia các lượng khi ông đang ngủ trưa. Không quảng ngại thân phận, Lưu Bị cung kính đứng chắp tay chờ đợi suốt nhiều canh giờ cho đến khi gia các lượng tỉnh dứt. Sự chân thành và giọt nước mắt ái quốc của vị tướng quân ngoài ngủ tuần đã hoàn toàn lây động được trái tim của người thanh niên kém mình tới 20 tuổi. Ngay trong căn lèo tranh đơn sơ ở Long Trung, gia các lượng đã trình bày trước Lưu Bị một bản thiết kế chiến lược hoàn chính được lịch sử ghi nhận với tên gọi Long Trung Đối Sách. Bằng nhãn quan chính trị thiên tài, Khổng Minh đã phân tích toàn diện điểm mạnh, điểm yếu của các thế lực đương thời. Ông chỉ rõ rằng Tào Tháo lúc này đã sở hữu trăm vạn quân, mượn danh Thiên Tử để lệnh Chư Hầu là thế lực không thể đối đầu trực diện. Đồng ngô do Tôn Quyền cai quản đã qua ba đời. Đất đai hiểm trở, lòng dân ly tán nhưng căng cơ vẫn chắc chỉ có thể liên minh chứ không thể thôn tính. Mục tiêu chiến lược khả thi duy nhất cho Lưu Bị lúc này là phải chiếm lấy Kinh Châu, nơi có địa thế bốn bề thủ địch nhưng là rốn nước của thiên hạ, và Ít Châu, nơi hiểm trở, sản vật phong phú nhưng chủ quyền đang nằm trong tay Lưu Chương nhu nhược. Sau khi chiếm được hai vùng đất này thiết lập thế chân vạc vững chắc chia ba thiên hạ với Tào Tháo và Tôn Quyền Tây Thục sẽ chỉnh đống nội chính chờ đợi phương Bắc có biến cố sẽ từ Hai Ngã, Kinh Châu và Ít Châu xuất quân bắt phạt khôi phục Giang Sơn nhà Hán. Bản chiến lược long trung đối sách đã vạch ra một con đường sáng cho cuộc đời đang chìm trong tâm tối của Lưu Bị. Biến ông từ một thủ lĩnh quân sự lưu vong trở thành một thế lực có mục tiêu chính trị rõ ràng. Cảm kích trước tầm nhìn vĩ đại ấy và các lượng đã quyết định thu dọn sách vỡ từ biệt liều tranh Long Trung chính thức xuống núi để bước vào vòng xoáy của quan trường và binh nghiệp. Bước chân ra khỏi chốn ẩn cư vị quân sự trẻ tuổi lập tức phải đối mặt với một thực tế tàn khốc. Quân đội tân giả của Lưu Bị chưa đầy vài ngàn người, trong khi đại quân tiên phong của Tào Tháo do các danh tướng khét tiếng chỉ huy đang rầm rộ áp sát biên thủy mở đầu cho một chương mới đầy bão táp nơi tài năng điều binh khiển tướng của Ngoại Long sẽ lần đầu tiên được thử thách bằng máu và lửa. Rời bỏ lưỡi tre xanh Long Trung để dấn thân vào chốn binh đao và các lượng lập tức bị ném vào giữa một cuộc khủng hoảng quân sự có tính chất sinh tử đối với tập đoàn Lưu Bị. Mùa thu năm 208, đại quân Tào Tháo rầm rộ tiến xuống phía nam, cùng lúc đó kinh châu một lưu biểu qua đời, người kế vị là Lưu Tông Nhút Nhát đã lén lút dân toàn bộ bờ cõi kinh châu đầu hàng quân Tào mà không hề báo trước cho Lưu Bị biết. Đứng trước nguy cơ bị bao vây cô lập tại Tân Giả, Gia Cát Lường đã nhanh chóng phân thức tình hình và hiến kế cho Lưu Bị lập tức rút quân về phía nam nhằm chiếm giữ trọng điểm Giang Lăng nơi có kho tàn và vũ khí quân dụng lớn của kinh châu. Tuy nhiên, chuyến rút lui bị trì hoãn nặng nề khi hơn 10 vạn bách tính kinh châu vì lòng trung thành đã tự nguyện bỏ nhà cửa để đi theo tháp tùng quân đội của Lưu Bị. Bất chấp sự can ngăn của các tướng lĩnh về việc hành quân chậm sẽ bị kỳ binh Tào Tháo đuổi kịp, Lưu Bị với tư tưởng lấy dân làm gốc đã kiên quyết không bỏ rơi dân chúng. Hậu quả là tại Đương Dương, Trường Bản, 5 vạn kỳ binh tinh nhuệ hổ báo kỳ của Tào Tháo đã đuổi kịp và đánh tan tác quân Lưu Bị, tạo nên một cuộc thảm sát kinh hoàng đẩy quyến thuộc của Lưu Bị vào cảnh ly tán. Giữa cuộc diện thảm bại và tuyệt vọng tại Bến Hạ Khẩu khi quân đội chứ còn lại vài ngàn tàn binh, lực lượng rắc nát và các lượng đã chứng tỏ bản lĩnh của một nhà ngoại giao và chiến lược gia thiên tài. Ông nhận định rằng cơ hội sống sót duy nhất của Lưu Bị lúc này là phải thiết lập bằng được một liên minh quân sự với đồng ngô của Tôn Quyền, thế lực duy nhất ở phía nam dòng Trường Giang có đủ thực lực thủy quân để đối trọng với Tào Tháo. Nhận được sự đồng ý của Lưu Bị, Khổng Minh đơn thương đọc mã theo chân sứ giả đồng ngô là Lỗ Túc, vượt sông sang sinh địa Giang Đông. Tại pháo đài Sài Tàng, vị quân sư 27 tuổi đã bước vào một cuộc đấu trí kịch liệt với giới chính trị Giang Đông nơi các quan văn dưới sự đứng đầu của Trương Chiêu đang một mực đội đầu hàng Tào Tháo để giữ vinh hòa phu quý. Bằng tài hùng biển sắc bén, Khổng Minh không chỉ đập tan những luận điệu hàng phái của quần thần Đông Ngô, mà còn trực diện dùng kế khích tướng để tác động vào ý chí của Tôn Quyền, vạch rõ điểm yếu của liên quân Tào Tháo là quân số tuy đông nhưng mệt mỏi, không am hiểu thủy chiến, và nội bộ phương Bắc chưa thật sự ổn định. Sự kiên định của Gia Cát Lượng, kết hợp với ý chí quyết chiến của chủ xoái Chu Du đã thúc đẩy Tôn Quyền hạ quyết tâm chém góc bàn, chính thức kết Chiến dịch sức bích diễn ra ngay sau đó và cuối năm 208 đã trở thành trận thủy chiến vĩ đại nhất trong lịch sử Tam Quốc, đặt nền móng đầu tiên cho thế chân và. Khác với những tình tiết nhúng màu thần thoại trong tiểu thuyết như thuyền cỏ mượn tên hay lập đàn cầu gió đông, vai trò thực tế của Gia Cát Lượng trong chiến dịch này thiên về mặt điều phối chiến lược và bảo toàn lực lượng cho tập đoàn Lưu Bị. Trong lúc Chu Du tập trung toàn bộ chủ lực thủy quân Đông Ngo để giàn trận trực diện với quân tàu trên dòng Trường Giang, khổng minh đã phối hợp chặt chẽ với lỗ túc để đảm bảo nguồn cung ứng hậu cần, đồng thời bí mật bố trí lực lượng lục quân của Lưu Bị đóng chốt tại các vị trí hiểm yếu dọc bờ sông. Khi kế sách hỏa công của Chu Du và Hoàng Cái thiêu rùi hoàn toàn trăm vạn chiến thuyền của Tào Tháo, biến dòng Trường Giang thành một biển lửa mút trời, quân tàu đại bại tháo chạy về phương Bắc, thì cũng là lúc Gia Cát Lượng tung các danh tướng Triệu Vân, Trương Phi và Quang Vũ ra phong tỏa các ngã đường rút lui, tiêu diệt sinh lực địch và thu giữ một lượng lớn khí giới ngừa chiến. Chiến thẳng Xích Bích không chỉ cứu Lưu Bị thoát khỏi hòa diệt vong, mà còn mở ra một khoảng trống quyền lực khổng lồ tại vùng đất Kinh Châu, Trù Phú. Ngay khi khói lửa Xích Bích chưa kịp tàn, Gia Cát Lượng đã lập tức triển khai bước thứ hai trong long trung đối sắp chiếm lĩnh Kinh Châu. Trong lúc quân đông ngô của Chu Du bị xa lại suốt một năm trời trong cuộc chiến tiêu hào đẫm máu với danh tướng Tào Nhân để giành vật thành Nam Quận, Khổng Minh đã hiến kế cho Lưu Bị dẫn quân đi bình định bốn quận phía Nam Kinh Châu gồm Vũ Lăng, Trường Sa, Linh Lăng và Quế Dương. Với danh nghệ chính thống là Phỏ tá Lưu Kỳ, con trai trưởng của Lưu Biểu. Quân đội Lưu Bị đi đến đâu đều được sĩ phu và nhân dân địa phương hưởng ứng đến đó. Các thái thú địa phương lần lượt đầu hàng giúp Lưu Bị nhiễm nhiên sở hữu một vùng đất rộng lớn, có được nguồn nhân lực và tài lực dồi dào mà không tốn quá nhiều sương máu. Sau khi Lưu Kỳ bệnh chết, Gia Cát Lượng thúc đẩy các biểu sĩ suy tôn Lưu Bị làm Kinh Châu mục, đặt trị sở tại công an. Lúc này, đồng ngô nhận ra họ đã bị đồng minh nẫn tay trên những thành quả quan trọng nhất của chiến dịch xức bích. Nhưng trước áp lực quân sự vẫn rất lớn của Tào Tháo ở phía Bắc, tôn quyền đành phải chấp nhận cho Lưu Bị mượn quận Nam Quận để cùng làm lá chắn phòng thủ. Gia Cát Lượng được bổ nhiệm làm quân sư trung lan tướng, chịu trách nhiệm quản lý ba quận then chốt là Linh Lăng, Quế Dương và Trường Sa, phụ trách việc thu thuế, tích thảo trữ lương để nuôi dưỡng quân đội. Gia Cát Lượng bắt đầu hướng tầm nhìn chiến lược sang vùng đất Ích Châu, nơi Lưu Chương đang cai quản, nhưng nội bộ lụt đục, lòng dân chán ngán. Năm 211, cơ hội ngàn năm có một đã đến khi chính Lưu Chương, do lo sợ bị quân Việt trương lộ ở Hán Trung tấn công, đã nghe theo lời xúi dục của các mưu sĩ phản gián như Trương Tùng, Pháp Chính mà phái sứ giả đến mời Lưu Bị dẫn quân vào Tây Xuyên để trợ giúp phòng thủ. Gia Cát Lượng lập tức nhận định đây chính là thời cơ chính mùi để hoàn thiện thế chân vạt. Ông sắp xếp cho Lưu Bị cùng bàn thống dẫn theo một vạn tinh binh tiến vào Ích Châu, trong khi bản thân ông cùng Quang Vũ, Trương Phi và Triệu Vân ở lại trấn thủ Kinh Châu giữ vững huyết mạch hậu phương. Cuộc hành quân vào Thục ban đầu diễn ra thuận lợi dưới võ bọc hợp tác, nhưng đến năm 212, bộ mặt thật của cuộc chiến tranh giành lãnh thổ chính thức bị phơi bày. Lưu Bị và Lưu Chương trở mặt thành thù, chiến sự nổ ra ác liệt dọc các cửa ải Tây Xuyên. Mùa hè năm 214, chiến cuộc tại Tây Xuyên rơi vào bế tắc nghiêm trọng sau khi thống xoái quân sư bàn thống tử trận Tài Gò Lạc Phượng. Quân Lưu Bị bị vây hãm trước sự kháng cự kiên cường của quân Thục. Nhận được thư cầu viện cắp bách từ tiện tuyến, Gia Cát Lượng lập tức bàn giao lại toàn bộ việc phòng thủ Kinh Châu cho Quang Vũ rồi tự mình thống lĩnh Trương Phi, Triệu Vân chia làm hai ngã đường rằm rộ tiến quân vào Thục để giải vây. Với tài năng chỉ huy quân sự nhiên minh, cánh quân của Khổng Minh đi đến đầu đánh thắng đến đó, lần lược hạ gục các đồng lưỡi kiên cố, hội quân với Lưu Bị ngoại vi thành thành đô. Trước sức ép quân sự nghẹp thở từ vòng vây của Gia Cát Lượng và việc danh tướng Mã Siêu từ Tây Lương bất ngờ đến đầu hàng Phò Tá Lưu Bị Lưu Trương hiểu rằng đại thế đã mất, quyết định mở cửa thành đầu hàng để tránh nạn binh đao cho Bách Tính. Vào mùa hè năm 214, Lưu Bị chính thức tiếp quản Tây Xuyên, thiết lập quyền cai trị tối cao trên toàn bộ cõi Ít Châu rộng lớn. Việc chiếm được Ít Châu là thắng lợi rực rỡ nhất, đánh dấu sự hoàn thành xuất sắc giai đoạn đầu của bản đồ chiến lược Long Trung, đối sách mà Gia Cát Lượng Từ một thế lực lưu vong không một tất đất cắm dùi, Tập đoàn Lưu Bị giờ đây đã làm chủ hai vùng vương quốc rộng lớn, trù phú bậc nhất, chính thức biến nhan hàng với tạo tháo và tôn quyền trong thế chia ba thiên hạ. Ngay sau khi đại cục định hình, Gia Cát Lượng được phong làm quân sư tướng quân, nắm giữ toàn bộ quyền lực điều hành chiều 9 và quân đội thuộc Hán, chuẩn bị bước vào một giai đoạn mới đầy thử thách, xây dựng nền móng kinh tế và luật pháp cho một quốc gia non trẻ. Nắm giữ quyền lực điều hành phải ít châu, Gia Cát Lượng lập tức bắt tay vào công cuộc kiến thiết toàn diện một quốc gia non trẻ, chuyển từ trạng thái chiến tranh chinh phạt sang quản lý hành chính ổn định. Vùng đất Tây Xuyên, tuy có địa thế hiểm trở, sản vật phong phú, nhưng lại tồn tại một hệ thống chính trị vô cùng phức tạp, nơi các thế lực hào tộc địa phương cũ luôn tìm cách độc chiếm lợi nhuận và thao túng chính quyền của Lưu Trương Để dịp tang tệ nạn này, Gia Cát Lượng đã phối hợp với pháp chính, Lưu Ba, biên soạn ra Thục Khoa, bộ luật chính thức của nhà Thục Hán với những biểu khoảng vô cùng nghiêm khắc. Một số đại thần bây giờ lên tiếng ca ngăn cho rằng hình luật quá nghiêm khắc sẽ làm mất lòng dân bản địa, nhưng Khổng Minh đã thẳng thắng bác bỏ. Ông chỉ rõ rằng Lưu Trương mất nước chính vì cai trị bằng sự nhu nhược, dùng túng cho quan lại tham nhũng, hào cường lộng hành khiến kỹ cương phép nước bị buôn lỏng. Muốn đất nước vững mạnh, thì luật pháp phải nhiên minh, thưởng phạt phải công bằng, không phân biệt thân sơ hay địa vị xã hội. Nhờ sự thiết diện vô tuyệt đó, chính trị Thục Hán nhanh chóng được thanh lọc, lòng dân từ chỗ sợ hãi chuyển sang kính phục sự minh bạch của triệu đình. Song song với việc chấn chỉnh pháp luật, Gia Cát Lượng đặc biệt chú trọng đến việc phục hồi và phát triển kinh tế làm nền tảng cho quân sự. Ông nhận thấy nguồn tài chính lớn nhất của Ích Châu nằm ở hai sản vật chiến lược là muối và gấm vóc. Khổng minh cho thiết lập các cơ quan chuyên trách do triệu đình trực tiếp quản lý để độc quyền sản xuất và phân phối muối, đồng thời khuyến khích người dân đẩy mạnh nghề trồng dâu, nuôi tầm, dệt gấm thục dọc theo các con sông ở thành đô. Gấm thục dưới thời ông không chỉ là một sản phẩm thủ công cao cấp, mà còn trở thành một loại ngoại tệ chiến lược được dùng để giao thương, đổi lấy ngựa chiến, sắt thép từ vùng đất của Tào Tháo và Tôn Quyền. Để đảm bảo nguồn lương thực cho quân đội, ông cho xây dựng hệ thống đê điều, cử quan viên chuyên trách bảo vệ công trình thủy lợi, đô gian yển vĩ đại, biến đồng bằng thành đô, thành kho lúa không bao giờ cạn của Vương Triệu. Tuy nhiên, khi công cuộc canh tân đất nước đang trên đả phát triển rực rỡ, thì Vương Triệu thuộc Hán liên tiếp phải gánh chịu những đòn gián trí mạng tùy những biến cố ngoại giao và quân sự. Năm 219, Quang Vũ ở Kinh Châu, do chủ quang chiêu ngạo, đã trúng kế hỏa công và đánh lén của Đông Ngô, dẫn đến việc mất toàn bộ vùng đất Kinh Châu chiến lược và bản thân ông bị hành quyết tại Lâm Thư. Thất bại thảm khốc này đã chặt đứt một trong hai gọng kìm quan trọng nhất của lòng trung đối sách. Nỗi đau mất đi người em Kết Nghĩa chưa kịp nguôi ngoai, thì đến năm 220, Tàu Phi ở phương Bắc ép Hán Hiến Đế nhiều ngôi chính thức chấm dứt triều đại Đông Hán để lập ra nhà ngụy. Trước tình hình tôn thất nhà Hán bị phế trức, Gia Cát Lượng đã cùng quân thần ra sức khuyên can thuyết phục Lưu Bị chính thức đăng cơ hoàng đế tại thành đô vào năm 221, lập nên vương triều thuộc Hán để tiếp nối đại thống. Ngay sau khi đăng cơ, Gia Cát Lượng được thăng làm thừa tướng, lục thượng thư sự, nắm giữ quyền lực tối cao của trừ định. Bi kịch lớn nhất của tình nghĩa vương thần nổ ra ngay sau đó khi Lưu Bị bất chấp sự can gián quyết liệt của Gia Cát Lượng, Triệu Vân và nhiều đại thần đã để lòng hận thù che mờ lý trí, quyết định dốc toàn bộ quốc lực thuộc Hán tiến hành cuộc viễn trinh phạt mù để báo thù cho Quang Vũ và đòi lại Kinh Châu. Năm 222, tại trận Di Lăng, đại quân của Lưu Bị đã rơi vào bẫy hỏa công của danh tướng trẻ tuổi lục tốn bên phía Đông Ngô, dẫn đến việc tổn thất hàng vạn tinh binh, danh tướng tử trận vô số, chiến thuyền khí giới bị thiêu rụi hoàn toàn. Lưu Bị tháo chạy nhục nhã về thành Bạch Đế trong tình trạng kiệt quệ cá về thể sát lẫn tinh thần. Mùa xuân năm 223, biết mình không qua khỏi, Hoàng đế Lưu Bị lâm bệnh nặng tại khung Vĩnh An ở thành Bạch Đế và đã triệu thừa tướng Gia Cát Lượng từ thành Đô đến để dặn dò việc hậu sự. Trên giường bệnh, Lưu Bị đã cầm tay Gia Cát Lượng và nói lời ủy thác can tràng. Tài năng của thừa tướng gấp 10 tàu phi, tất định quốc gia, làm nên đại nghiệp. Nếu thái tử Lưu Thiện có thể phò tá được, thì phò tá. Nếu nó là kẻ bất tài, thì thừa tướng có thể tự thay làm chủ thành Đô. Lời nói này vừa là sự tin tưởng tuyệt đối, nhưng cũng là một thử thách tối thượng đối với lòng trung thành của vị thừa tướng họ Gia Cát. Không một chút do dự, Gia Cát Lượng đã quỳ sập xuống công đường, dập đầu đến chảy máu và thề rằng thần xin dốc lòng hết sức, cúp cung tận tụy, đến chết mới thôi để phò tá thái tử. Lưu Bị qua đời, thái tử Lưu Thiện 17 tuổi lên ngôi hậu chủ. Gia Cát Lượng chính thức cánh vác toàn bộ vân mệnh của một thuộc Hán đang rách nát sau những đại bại liên tiếp. Khó khăn bủa vây tứ phía khi chủ đình nhà ngụy nghe tin Lưu Bị chết đã câu kết với các bộ tộc Trước thế ngàn cân treo sợi tóc, thừa tướng Gia Cát Lượng vẫn giữ sự bình tĩnh đáng kinh ngạc. Ông ngồi trong thừa tướng phủ, lần lượt dùng các biện pháp phòng thủ ngoại giao và quân sự để bẻ gãy từng đảo quân mộ mà không cần tốn quá nhiều binh lực. Nhận thấy Đồng Ngô cũng lo sợ bị nhà ngụy thôn tính, khổng minh đã phái sứ giả Đặng Chi sang Giang Đông thuyết phục tôn quyền bãi binh, chính thức khôi phục lại Liên minh chiến lược ngô thục để cùng kháng ngụy ở phía Bắc. Sau khi ổn định mặt trận ngoại giao, Gia Cát Lượng nhận ra rằng muốn dốc toàn lực cho cuộc chiến bắt phạt lâu dài với nhà ngụy thì trước hết phải giải quyết triệt để nguy cơ nổi loạn ở vùng biên thủy phía Nam, tức vùng đất Nam Trung, nay thuộc các tỉnh Vân Nam, Quý Châu. Đầu năm 225, các thế lực hào tộc địa phương câu kết với thủ lĩnh bộ tộc Người Di là Mạnh Hoạch đã phát động cuộc nổi loạn quy mô lớn, đánh phá các châu huyện Không quả ngại đường xá xa xôi, khí hậu chướng khí độc hại của vùng đầm lệ phía Nam, Thưa tướng Gia Cát Lượng đã đứt thân thống lĩnh đại quân tiến xuống Nam Trung để dẹp loạn. Ông nhận định rằng, người dân tộc thiểu số ở Nam Trung vốn tính tình cương trực, nếu chỉ dùng vũ lực để đàn áp thì sau khi đại quân rút đi, họ sẽ lại tiếp tục nổi loạn. Cách duy nhất để có hòa bình lâu dài là phải khiến họ thật sự tâm phục khẩu phục triều đình. Sự sách chép rằng, trong suốt chiến dịch, Gia Cát Lượng đã dùng mưu trí vây bắt và tha bỏng thủ lĩnh Mạnh Hoạch tới 7 lần. Sau lần thứ 7 được thả, Mạnh Hoạch đã quỳ sập xuống trước cửa quân doanh, khóc lớn và tuyên bố, Thưa tướng mang uy trời, người phương Nam chúng tôi từ nay quyết không bao giờ phán bội nữa. Chiến dịch kết thúc thắng lợi hoàn toàn vào cuối năm 225, không chỉ bình định yên ổn biên cương phía Nam mà còn giúp Thục Hán thu phục được một lượng lớn binh lính tinh nhuệ người Di gia nhập quân đội, đồng thời khai thác được nguồn tài nguyên khoáng sản vàng bạc phong phú của vùng Nam Trung để sung vào ngân khố quốc gia. Trở về kinh thành thành đô trong khúc khải hoạn, Gia Cát Lượng hiểu rằng mọi chứng ngại vật phía sau lưng đã được dẹp sạch. Nền kinh tế và quân sự của Thục Hán đã phục hồi hoàn toàn sau những tổn thất của trận Di lặng. Giờ đây, ở tuổi 46, mái tóc đã bắt đầu điểm bạc vì Thực Hán ngước mắt nhìn về phía Bắc qua những dãy núi treo leo của vùng Tần Lĩnh, chuẩn bị viết lên chương bi tráng và hào hùng nhất trong cuộc đời mình, xuất quân ra Kỳ Sơn, tiến hành cuộc chiến chiến lược vì Đại Nghĩa khôi phục Giang Sơn. Mùa xuân năm 227, sau khi hoàn thành việc chuẩn bị toàn diện về cả kinh tế lẫn quân sự, Thực Hán Gia Cát Lượng quyết định hành dời Đại Bán Doanh từ kinh thành Thành Đô lên thành Hán Trung, tập kết 10 vãng quân nhuệ tiến sát Biên Thủy, chuẩn bị phát động cuộc chiến chiến lược tiến quân ra phương Bắc. Trước ngày xuất quân, ông đã dân lên hậu chủ Lưu Thiện một bản tấu chương bất hủ được lịch sử ghi nhận với tên gọi Xuất Sư Biểu. Bản biểu không chỉ là những lời dặn dò tâm huyết của một vị trưởng bối đối với một hoàng đế trẻ tuổi về việc sử dụng hiền thần xa lánh tiểu nhân, mà còn là lời thề sát đá, kết tinh trọn vẹn lý tưởng chính trị cao cả và lòng trung thành tuyệt đối của khổng minh đối với vương triều nhà Hán. Sau khi ổn định hậu phương, ông chính thức hạ lệnh cho đại quân vượt qua những con đường núi cheo leo của vùng Tần Lĩnh, mở đầu cho chuỗi 5 lần ra Kỳ Sơn đầy bão táp kéo dài suốt 7 năm trời. Cuộc bắt phạt lệnh thứ nhất vào năm 228 được xem là cơ hội lớn nhất và suýt chút nữa đã giúp Thục Hán xoay chuyển Để đánh lạc hướng quân Nguyện, gia các lượng phái lão tướng Triệu Vân dẫn một cánh quân nhỏ đi qua ngã Tạ Cốc để giả vờ làm lực lượng chủ lực, thu hút sự chú ý của đại tướng Nguyện là Tào Trân. Trong khi đó, đức thân khổng minh thống lĩnh đại quân bất ngờ đánh thẳng vào vùng Kỳ Sơn ở phía Tây. Sự xuất hiện thần tốc của quân Thục đã làm chấn động toàn bộ vùng Quang Trung, ba quận Nam An, Thiên Thủy và An Định của nhà Nguyện Cũng trong chiến dịch này, gia các lượng đã thu phục được Khương Duy, một tướng trẻ tài ba có tư duy quân sự xuất sắc, người sau này trở thành truyền nhân kế thừa trọn vẹn chí hướng của ông. Giữa lúc đại cục đang vô cùng thuận lợi thì biến cố bức ngoặt đã xảy ra tại trọng điểm Mã Tốc. Do chủ quan và không tuân thủ nghiêm ngặt sơ độ bố địa của khổng minh, tướng phòng thủ Mã Tốc là Vương Bình không cản được Mã Tốc đem quân lên đỉnh núi đóng trại Hồng Lập công riêng. Danh tướng nhà Nguyện là Trương Cáp lập tức bao phay ngọn núi, chặt đứt nguồn nước, đánh tan tác quân thuộc và chím mất huyết mạch giao thông quan trọng này. Mất Mã Tốc, đại quân thuộc Hán rơi vào thế bị hở sườn, có nguy cơ bị quân Nguyện bao vây cô lập. Gia các lượng đành phải ngậm ngùi, hạ lệnh lùi quân về Hán Trung, chấp nhận thất bại của chiến dịch đầu tiên. Trở về quân doanh để giữ nghiêm phép nước, Khổng Minh đã rơi nước mắt, hạ lệnh gạt lệ trả Mã Tốc, đồng thời tự xin Triều Đình dán ba cấp quân hàm của bản thân xuống làm hữu tướng để chịu trách nhiệm về sai lầm trong việc dùng người. Không để thất bại làm nản chí, cuối năm 228, nhân lúc đại tướng Nguyện là Tào Hưu bị Đông Ngô đánh bại ở Thạch Đình, gia các lượng lập tức phát động cuộc bắt phạt lần thứ hai. Ông dẫn quân đi qua đường Trần Thương nhằm đánh bẫy quân Nguy bằng đoạn bất nờ. Nhưng tại đây, ông đã vấp phải sự kháng cự kiên cường của tướng Nguy là Hác Chiêu. Với chỉ vài ngàn quân phòng thủ, Hác Chiêu đã tận dụng triệt để địa thế kiên cố của thành Trần Thương liên tục bẻ gãy các đợt công thành bằng máy bắn đá và thang mây của quân thục suốt hơn 20 ngày đêm. Nhận thấy quân Nhu cạn kiệt và viện binh nhà Nguy đang áp sát, và các lượng chủ động rút quân. Trên đường rút lui, đã dùng kế mai phục chém chết dân tướng Vương Song của nhà Nguy. Đến năm 229, khổng minh phát động cuộc bắt phạt lần thứ ba. Lần này, ông chuyển hướng sang đánh chiếm hai quận Võ Đô và Âm Bình nhằm mở rộng địa bàn phòng thủ phía Tây cho thuộc Hán. Sau thắng lợi cuộc bộ này, hậu chủ Lưu Thiện đã ban chiếu phục chức thừa tướng cho ông để tưởng thưởng công lao. Năm 231, gia các lượng phát động cuộc bắt phạt lần thứ tư, tiến quân ra Kỳ Sơn. Đây là thời điểm trừ định nhà Nguy phái một đối thủ truyền kiếp, một đại cao thủ về chiến lược phòng ngự đến tiền tuyến, Tư Mã Ý. Nhận thứ rõ, quân thuộc hành quân từ xa đến, đường vận chuyển Lương Thảo qua núi hiểm trở nên điểm yếu lớn nhất chắc chắn là nguồn cung ứng hậu cần. Tư Mã Ý đã thực hiện chiến thuật kiên thủ bất xuất, cố thủ trong công sự kiên cố, tuyệt đối không ra giao chiến trực diện nhằm kéo dài thời gian để quân thuộc tự tan rã vì hết lương. Để đối phó với chiến thuật này và giải quyết bài toán hậu cần nang giải gia các lượng đã chế tạo ra trâu gỗ, ngựa máy, mọc ngư, lưu mã, những phương tiện cơ khí thô sơ nhưng vô cùng hiệu quả để vận chuyển lương thực qua các con đường mòn dốc đứng của vùng núi Tần Lĩnh. Bất chấp việc khổng minh dùng nhiều kế khích tướng, Tư Mã Ý vẫn kiên trì bám trụ thành trì. Trên chiến vấp phải khó khăn lớn khi ở hậu phương, quan viên phụ trách vận lương là Lý Nghiêm do chậm trễ tiến độ đã lén lút giả mạo chiếu chỉ của hậu chủ yêu cầu lùi quân để che giấu sai phạm của mình. Gia các lượng một lần nữa phải bấm bụng rút quân về nước nhưng trước khi đi, ông đã kịp bố trí một trần địa mai phục tại Mộc Môn Đạo, dùng loạt mưa tên bắn chết danh tướng Trương Cáp khi tên này dốc quân đuổi theo. Mùa xuân năm 234 gia các lượng dốc toàn bộ quốc lực phát động cuộc bắt phạt lần thứ năm cũng là chiến dịch quy mô lớn nhất và là chương cuối cùng trong cuộc đời binh nhiệp của ông. Lần này quân thục tiến qua đường Tà Cốc đóng quân tại vùng đồng bằng ngũ trượng Nguyên rộng lớn ở phía nam sông Vị Hà. Rút kinh nghiệm sâu sắc từ những thất bại trước do thiếu lương thực, khổng minh cho triển khai chiến thuật đồn điện ngay tại tiện tuyến lệnh cho binh lính đan sen cùng bách tính địa phương cày ruộng sản xuất lương thực tại chỗ để chuẩn bị cho một cuộc chiến tiêu hao trường kỳ. Tư Mã Ý một lần nữa chọn giải pháp xây dựng đồn lưỡi kiên cố dọc bờ sông Vị, kiên quyết đóng chặt cửa quân doanh. Để xỉ nhục và ép đối phương phải ra trận gia các lượng đã gửi vào doanh trại quân Nguyện một chiếc hộp chứa trang phục của phụ nữ, ám chỉ Tư Mã Ý nhút nhát như đàn bà. Tuy nhiên, Tư Mã Ý vẫn thảng nhiên nhận áo mũ thậm chí còn ân cần hỏi thăm sứ giả về tình hình sức khỏe và thói quen sinh hoạt của vị thừa tướng nhà thuộc Hán. Khi nghe sứ giả kể rằng khổng minh ngày đêm lo nghỉ việc quân tự mình kiểm tra từ những việc nhỏ như sổ sách hay hình phạt từ 20 roi trở lên nhưng ăn uống lại vô cùng ít ỏi, Tư Mã Ý đã quay sang bảo các tướng dưới quyền rằng Gia các lượng ăn ít việc nhiều, mạng sống phỏng được bao lâu. Lời tuyên lượng của Tư Mã Ý hoàn toàn chính xác khi những năm tháng lao tâm khổ tứ gánh vác vận mệnh của cả một gian sơn trên đôi vai gầy guộc đã tàn phá khốc liệt sức khỏe của vị thừa tướng 53 tuổi. Giữa những đêm thu lạnh lẽo tại gòn ngủ trường trong căn lều bạc hành quân lòng gió Gia các lượng nhìn lên bầu trời đêm thấy ngôi sao bản mệnh của mình đang mờ nhạt dần dưới giải ngân hà Hiểu rằng ngọn nến cuộc đời mình đã sắp sửa cạn kiệt trước khi đại nghiệp khôi phục quân triệu kịp hoàn thành Mùa thu năm 234 thừa tướng Gia các lượng trúc hơi thở cuối cùng tại gòn ngủ trường ở tuổi 53 vì lao lực khép lại một cuộc đời cúc cung tận tụy đến chết mới thôi Trước khi mất ông đã bí mật bàn giao di kế rút quân tỉ mỉ cho các tướng lĩnh tâm phúc dặn do đẩy chiếc xe lăng có đặt bức tượng gỗ khác hình mình ra trước trận tiền nếu bị quân ngụy truy kích nhờ sự mưu trí này khi tư mã ý dốc quân đuổi theo hòng tiêu diệt tàn quân thục nhìn thấy bóng dáng ung dung của khổng minh đã kinh hoàng bạc vía vì tưởng trúng quỹ kế lập tức hạ lệnh tháo chạy thuộc mạng tạo nên câu thành ngữ nổi tiếng da cát chết vẫn đuổi được trọng đạt sống theo đúng di nguyện giảng dị linh cử của ông được an tán tại núi định quân trong một ngôi mộ nhỏ vừa vặn quan tài không xây lăng tẩm nguy nga và không chôn theo củ cải để giữ trọn sự thanh bạch sự liêm khít, thiết diện vô tư cùng lòng trung nghĩa vẹn toàn của da cát lượng không chỉ giúp Thục Hán đứng vững thêm gần ba thập kỷ mà còn biến tên tuổi của ông thành biểu tượng chuẩn mực cao đẹp nhất về trí tuệ và đạo đức trong văn hóa truyền thống Á Đông suốt hàng ngàn năm qua