Ngữ văn 11 Bài 4 - Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề trong đời sống (Hình thành lối sống tích cực trong xã hội hiện đại)

THẢO LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TRONG ĐỜI SỐNG

YÊU CẦU

- Chọn được vấn đề thảo luận có ý nghĩa, gần gũi với trải nghiệm của tuổi trẻ học đường.

- Trình bày được các khía cạnh cụ thể của vấn đề và những cách tiếp cận khác nhau đối với vấn đề. 

- Trình bày được quan điểm rõ ràng về vấn đề với lí lẽ thuyết phục và bằng chứng phù hợp, sinh động trong từng ý kiến phát biểu.

- Thể hiện sự tôn trọng ý kiến, quan điểm của người khác khi thảo luận về một vấn đề trong đời sống. 

THỰC HÀNH THẢO LUẬN

1. Chuẩn bị thảo luận 

- Ở phạm vi tập thể, trước khi thực hành nói và nghe, cần trao đổi ý kiến để chọn đề tài thảo luận phù hợp, có khả năng lôi cuốn được nhiều người tham gia phát biểu ý kiến. Có thể chọn một trong số những đề tài đã được gợi ý ở phần Viết, nhất là đề tài còn hứa hẹn những cách tiếp cận, đánh giá mới đối với các vấn đề của nó. 

- Ở phạm vi cá nhân, nếu bạn đã viết bài về đề tài được chọn thảo luận, hãy rút ra từ bài viết đoạn mà bạn tâm đắc nhất, thể hiện được cách nhìn nhận, phân tích, đánh giá độc đáo để làm nòng cốt cho ý kiến sẽ phát biểu. Nếu đề tài thảo luận hoàn toàn mới, hãy tìm hiểu trước, thu nhập, tra cứu các tài liệu liên quan để hình thành ý kiến của mình. Bạn có thể tổ chức ý kiến dự định phát biểu thành một dàn ý mạch lạc, có gạch chân các từ ngữ quan trọng, có lưu ý về những chỗ cần được minh họa bằng các phương tiện phi ngôn ngữ,…

- Người điều hành buổi thảo luận và thư kí ghi chép lại các nội dung thảo luận; lập danh sách những người đăng kí phát biểu;… đảm bảo cho buổi thảo luận đạt kết quả mong muốn.

2. Thảo luận

- Người điều hành nêu đề tài và vấn đề trung tâm cần thảo luận, nói rõ các nguyên tắc thảo luận.

- Những người được mời phát biểu lần lượt nêu ý kiến của mình, chú ý điều chỉnh linh hoạt nội dung phát biểu để tránh nói lại những gì đã được nêu trước đó, trừ khi muốn đối thoại và bác ỏ, đảm bảo cho cuộc thảo luận có bước tiến triển tích cực.

- Một số yêu cầu đối với người nói và người nghe (trong cuộc thảo luận, vai trò người nói và người nghe chỉ có tính chất lâm thời và thường được hoán đổi một cách linh hoạt):

3. Đánh giá, rút kinh nghiệm

- Người điều hành tổng kết thảo luận, nêu những điều đã đạt được đồng thuận và những điều còn có ý kiến khác nhau, đặc biệt, nhấn mạnh ý nghĩa của đề tài, vấn đề thảo luận trong việc giúp mỗi người xác định được thái độ sống tích cực trong xã hội hiện đại.

- Người điều hành biểu dương sự đóng góp của tập thể và từng cá nhân cho sự thành công (theo những mức độ khác nhau) của cuộc thảo luận. 

- Tập thể cùng rút kinh nghiệm về khâu tổ chức thảo luận, từ bước chuẩn bị đến bước triển khai.

- Từng cá nhân tự rút ra những bài học bổ ích cho bản thân về kĩ năng phát biểu ý kiến và kĩ năng tương tác nói – nghe trong thảo luận.

Gợi ý đề tài thảo luận: 

Trong một xã hội đề cao thành công, người trẻ có nên cho phép mình thất bại?

Ý kiến 1: Đừng quá sợ thất bại

Theo tôi, người trẻ nên cho phép mình thất bại. Ở trường, chúng ta thường được nhắc đến thành tích, điểm số, giải thưởng và những mục tiêu phải đạt được. Vì thế, nhiều bạn rất sợ bị điểm kém, sợ thi trượt hoặc sợ làm một việc mà mình chưa chắc thành công. Nhưng nếu lúc nào cũng sợ thất bại thì chúng ta sẽ ngại thử những điều mới.

Chẳng hạn, một bạn lần đầu thuyết trình trước lớp có thể nói chưa tốt, một bạn tham gia cuộc thi có thể không đạt giải. Những kết quả ấy không có nghĩa là bạn không có khả năng. Nếu biết nhìn lại mình còn yếu ở đâu và cố gắng sửa chữa, thất bại có thể trở thành một kinh nghiệm hữu ích.

Vì vậy, tôi nghĩ người trẻ cần bớt sợ thất bại. Không phải lần thử sức nào cũng thành công, nhưng nếu không dám thử thì chúng ta cũng khó biết mình có thể làm được đến đâu.

Ý kiến 2: Cần phân biệt các kiểu thất bại

Tôi khá đồng ý với ý kiến vừa rồi, nhưng tôi nghĩ chúng ta cần phân biệt rõ hơn. Không phải thất bại nào cũng đáng được xem là một trải nghiệm để trưởng thành.

Có những thất bại xảy ra dù chúng ta đã cố gắng nghiêm túc. Ví dụ, một bạn đã chăm chỉ luyện tập nhưng vẫn không đạt giải trong một cuộc thi. Điều đó hoàn toàn có thể trở thành kinh nghiệm để bạn tiến bộ. Nhưng nếu một học sinh không học bài, không chuẩn bị cho kiểm tra rồi bị điểm kém thì lại khác. Chúng ta không thể lấy câu “thất bại là mẹ thành công” để biện minh cho sự lười biếng.

Theo tôi, trước một thất bại, điều cần hỏi không phải chỉ là “Mình đã thất bại thế nào?” mà còn là “Vì sao mình thất bại?”. Nếu nguyên nhân là thiếu kiến thức, chúng ta học thêm; nếu là phương pháp chưa phù hợp, chúng ta thay đổi cách làm; nếu là thiếu cố gắng thì phải tự chịu trách nhiệm.

Vì vậy, tôi đồng ý rằng người trẻ không nên quá sợ thất bại, nhưng cũng không nên dễ dàng chấp nhận thất bại của mình.

Ý kiến 3: Đừng biến thành công của người khác thành áp lực cho mình

Tôi muốn bổ sung một khía cạnh khác. Theo tôi, một nguyên nhân khiến người trẻ sợ thất bại là chúng ta thường so sánh mình với người khác.

Trong lớp, nếu một bạn liên tục đạt điểm cao, giành giải trong các cuộc thi hoặc được nhiều người khen, những bạn khác rất dễ cảm thấy mình thua kém. Trên mạng xã hội, điều này còn rõ hơn khi chúng ta liên tục nhìn thấy thành tích và những hình ảnh đẹp của người khác.

Nhưng mỗi người có một khả năng và một tốc độ khác nhau. Một lần mình không đạt điểm cao bằng bạn không có nghĩa là mình kém hơn bạn về mọi mặt. Nếu cứ lấy thành công của người khác làm thước đo cho bản thân, chúng ta sẽ luôn cảm thấy mình chưa đủ tốt.

Theo tôi, người trẻ cần có mục tiêu và cố gắng tiến bộ, nhưng cũng cần biết nhìn nhận đúng giá trị của mình. Thất bại một lần không nên trở thành lí do để chúng ta coi thường chính mình.

Ý kiến 4: Thất bại chỉ có ý nghĩa khi chúng ta thay đổi

Tôi đồng ý với các ý kiến trước, nhưng tôi nghĩ vấn đề cuối cùng vẫn nằm ở cách chúng ta ứng xử sau thất bại.

Tôi từng có lần làm bài kiểm tra không tốt vì chủ quan. Lúc đầu tôi khá buồn và nghĩ rằng mình không giỏi môn đó. Nhưng khi xem lại, tôi nhận ra nguyên nhân chủ yếu là mình đã học chưa nghiêm túc. Từ lần ấy, tôi cố gắng chuẩn bị bài đều hơn. Điều thay đổi không phải chỉ là điểm số mà còn là cách tôi nhìn nhận một kết quả không như mong muốn.

Vì thế, theo tôi, cho phép mình thất bại không có nghĩa là bằng lòng với thất bại. Chúng ta có thể thất bại, có thể buồn, có thể thất vọng, nhưng sau đó cần nhìn lại và tìm cách làm tốt hơn.

Nếu thất bại khiến chúng ta hiểu mình hơn, biết chịu trách nhiệm hơn và cố gắng đúng cách hơn thì nó có ý nghĩa. Còn nếu thất bại chỉ lặp đi lặp lại mà chúng ta không thay đổi thì đó không còn là bài học nữa.

Tôi nghĩ người trẻ không cần một con đường lúc nào cũng thành công. Chúng ta cần một thái độ sống giúp mình có thể tiếp tục bước đi sau những lần chưa thành công.

Bảng kiểm thảo luận