Luyện đề thi tốt nghiệp THPT môn ngữ văn: ĐỀ SỐ 2

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc văn bản sau:

Ba muốn nói với con về dược phẩm, một thứ sản phẩm siêu lợi nhuận và nằm trong chính sách toàn cầu.

Y, Dược, nghề cao quý nhất nhưng đó đây đang biến thành một cỗ máy kiếm tiền!

Cái xác phàm của nhân loại hiện nay chính là nguồn lợi kếch xù của bọn người kinh doanh trên sự sợ hãi: bệnh tật.

Lãnh vực này hiện nay nằm trong tay các tài phiệt. Và họ bỏ rất nhiều tiền để tiếp thị hơn là nghiên cứu[1].

Một thuật ngữ mới ra đời: Disease mongering. Có thể hiểu đây là cách bán bệnh. Hoạt động đơn giản: Chỉ cần hạ thấp các chỉ số như các chỉ số về bệnh tiểu đường, áp huyết máu, cholesterol… hoặc chẩn đoán các tình trạng tinh thần nào đó như buồn rầu, hồi hộp, nhút nhát… rồi cho là “bất thường” thì số lượng “bệnh nhân” trên toàn thế giới tăng vọt!

[…] Thông qua Disease mongering, những trạng thái như nỗi buồn, lo âu, hồi hộp… rất bình thường trong cuộc sống đã bị truyền thông hô biến thành bệnh (?) để làm mọi người sợ hãi, cảm thấy mình phải dùng thuốc. Các nhà khoa học chân chính nói rằng hiện nay có hơn 200 tình trạng tâm lý sẽ được xem là… bệnh lý và nghe ra thật buồn cười: lão hóa, buồn chán, hói đầu, tàn nhang, tóc bạc, không xinh đẹp… Không ai nói với chúng ta là nỗi buồn là một phần của sự sống, và hàng thế kỷ trôi qua nó vẫn tồn tại để giữ một nhiệm vụ quan trong trong tâm sinh lý của con người. Dược phẩm, dù muốn hay không đều sẽ có tác dụng một cách nhân tạo vào trật tự sống của con người và tự nhiên.

Nhưng truyền thông y dược thường thúc giục chúng ta có những thái độ chuẩn. Bạn không ngủ hả? Hãy uống thuốc ngủ! Mà có thật sự cần phải dùng thuốc không? Biết đâu không ngủ là một điều tuyệt vời. Thỉnh thoảng được thức giấc, mở cửa nhìn ra bầu trời đêm mà kẻ ngủ say sẽ không bao giờ biết. Bóng đêm có nhiều ác mộng nhưng cũng rất huyền diệu và giúp ta có tầm nhìn về chiều sâu. Đã có người nói là ban ngày để sống còn ban đêm là để hiểu cuộc sống.

Nhưng các tập đoàn dược chi ra số tiền càng ngày càng lớn cho việc bán thuốc “ảo”, kèm theo quà tặng, mời du lịch… hay dùng những thủ thuật khác để mua chuộc… phủ khắp từ bác sĩ đến các sinh viên y khoa sắp ra trường. Ba mươi năm trước giám đốc hãng dược phẩm Merck, Henry Gadsen, đã từng trả lời trong một cuộc phỏng vấn: “Giấc mơ của chúng tôi là sản xuất thuốc cho những người khỏe mạnh. Làm được thế, chúng tôi có thể bán thuốc cho bất kỳ ai”. “Trên thế giới, chỉ có hai nhóm người: nhóm người đã bệnh rồi và nhóm người chưa biết họ bệnh”.

Ba vừa đọc một nghiên cứu mới nhất từ nước Pháp: 50% thuốc lưu thông hiện nay trên thị trường là vô ích, 20% có hại và nhiều khi nguy hiểm cho người dùng.

Ai cũng biết sức khỏe tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, khí hậu và thực phẩm chứ không phải vào thuốc men, cách chữa trị hay các kỹ thuật hiện đại. Hiện nay nhiều người hễ thấy khó chịu một chút là uống thuốc mà không biết rằng không có loại thuốc nào là không có tác dụng phụ, là “1 phần thuốc chứa 3 phần độc”. Ít người biết rằng không có bộ máy nào hoàn hảo hơn thiên nhiên. Và cơ thể con người có một cấu tạo đặc biệt. Việc chữa bệnh cho cơ thể là nhiệm vụ của hệ miễn dịch, vì thế nếu chúng ta lạm dụng thuốc thì đã vô tình “ngăn” hoạt động của hệ miễn dịch, làm hao mòn và dần dần mất đi thiên chức tự nhiên vốn có.

(Trương Văn Dân, Trò chuyện với thiên thần, 

NXB tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2020, tr. 185-187)

[1] Chỉ trong năm 2016 công ty Pfizer đã chi 1,2 tỷ USD, theo sau là công ty Bristol Mayer Squibb chi 460 triệu USD để quảng cáo và tiếp thị thuốc!

Tác giả: Trương Văn Dân sinh năm 1953, quê ở Bình Định. Năm 1971 du học ở Italia ngành Hoá và Công Nghệ Dược. Từ 1980 Phụ trách về tổng hợp hoá dược và từ 1985, nghiên cứu và phát triển dược phẩm, dùng cho người và cho thú y. Đã viết, dịch và cộng tác với các tạp chí trong và ngoài nước.

Tác phẩm: Trò chuyện với thiên thần là một tiểu thuyết luận đề. Thiên thần ở đây là một đứa con chưa hề ra đời. Toàn bộ cuốn tiểu thuyết là những lời thỏ thẻ nhẹ nhàng của người cha dành cho đứa con mình kỳ vọng được sinh ra và được sống hạnh phúc trong thế giới hiện đại, một thế giới đầy cạm bẫy, một xã hội mà chủ đích của sự vận hành là không ngừng tăng trưởng để  “tất yếu yếu dần dẫn đến sự hủy diệt vì một sự tăng trưởng vô hạn không thể tương thích với một Trái Đất hữu hạn” (tr.331).

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5 (trình bày ngắn gọn):

Câu 1. Nêu ấn tượng ban đầu của bạn về nét khác biệt của đoạn trích này so với các đoạn trích tiểu thuyết khác đã học. 

Câu 2. “Cái xác phàm của nhân loại hiện nay chính là nguồn lợi kếch xù của bọn người kinh doanh trên sự sợ hãi: bệnh tật”. Chỉ ra tác dụng của dấu hai chấm trong câu văn trên.

Câu 3. Anh/chị hiểu như thế nào về câu văn sau: “Đã có người nói là ban ngày để sống còn ban đêm là để hiểu cuộc sống”?

Câu 4: Giải thích đặc điểm của tiểu thuyết luận đề trong đoạn trích trên qua các yếu tố nhân vật và cốt truyện.

Câu 5. “Việc chữa bệnh cho cơ thể là nhiệm vụ của hệ miễn dịch, vì thế nếu chúng ta lạm dụng thuốc thì đã vô tình “ngăn” hoạt động của hệ miễn dịch, làm hao mòn và dần dần mất đi thiên chức tự nhiên vốn có”. Anh/chị có đồng tình với quan điểm trên của tác giả không? Vì sao?

II. Phần viết (6,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm)

Viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích đánh giá chủ đề và nhân vật người cha trong đoạn trích tiểu thuyết Trò chuyện với thiên thần của Trương Văn Dân ở phần Đọc hiểu. 

Câu 2 (4,0 điểm)

Nhiều người trẻ thường có “nỗi sợ bỏ lỡ” các nội dung thú vị trên mạng xã hội mà không nhận ra điều đáng sợ hơn là bỏ lỡ những cơ hội trong đời thực.

Hãy viết một bài văn (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về việc không bỏ lỡ những cơ hội trong cuộc đời.

---------- HẾT ----------

HƯỚNG DẪN LÀM BÀI

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Câu 1: 0.5 điểm

Nét khác biệt của đoạn trích này so với các đoạn trích tiểu thuyết khác đã học: 

- không có sự kiện, cốt truyện.

- nhân vật không được khắc họa ở diện mạo, hành động hay tâm lý  mà chỉ trình bày quan điểm về vấn đề xã hội.

Câu 2: 0.5 điểm

Tác dụng của dấu hai chấm trong câu văn: giải thích.

Câu 3: 1.0 điểm

“Đã có người nói là ban ngày để sống còn ban đêm là để hiểu cuộc sống”

- Ban ngày là để sống: Ban ngày là thời gian diễn ra các hoạt động  như sinh hoạt, học tập, lao động, vui chơi, giải trí,... để duy trì sự sống.

- Ban đêm là để hiểu cuộc sống: ban đêm là khoảng thời gian tĩnh lặng để sống với bản thân mình, để hiểu và cảm nhận, suy ngẫm sâu sắc hơn về ý nghĩa của cuộc sống.

Câu nói có ý nghĩa nhắc nhở mỗi người biết sống sâu sắc hơn, trân trọng mọi khoảnh khắc của cuộc sống.

Câu 4: 1.0 điểm

Đặc điểm của tiểu thuyết luận đề trong đoạn trích:

- Nhân vật người cha, đứa con chỉ là cái cớ để nhà văn trò chuyện về chủ đề. Nhân vật là người phát ngôn cho tư tưởng của nhà văn.

- Không có cốt truyện, không có sự kiện, việc trình bày luận đề bằng hệ thống luận điểm và luận cứ chiếm vị trí chủ đạo.

Câu 5: 1.0 điểm

“Việc chữa bệnh cho cơ thể là nhiệm vụ của hệ miễn dịch, vì thế nếu chúng ta lạm dụng thuốc thì đã vô tình “ngăn” hoạt động của hệ miễn dịch, làm hao mòn và dần dần mất đi thiên chức tự nhiên vốn có”

 Học sinh tự do  bày tỏ quan điểm, sau đây là một số gợi ý:

- Đồng tình vì: Hệ miễn dịch là cơ chế phòng thủ tự nhiên của cơ thể, có thể ngăn chặn và tiêu diệt nhiều tác nhân gây bệnh, tự chữa bệnh cho cơ thể. Không nên lạm dụng thuốc vì lạm dụng thuốc sẽ khiến hệ miễn dịch suy yếu và dần dần mất đi chức năng vốn có.

- Không đồng tình vì: Thuốc có thể chẩn đoán, phòng ngừa bệnh, cải thiện đáng kể các triệu chứng cũng như giúp tăng cường sức khỏe và điều trị bệnh. Có những bệnh nặng mà hệ miễn dịch không thể tự chữa lành, buộc người bệnh phải dùng thuốc.

- Vừa đồng tình vừa không đồng tình: kết hợp cả hai ý kiến trên.

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm) Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích đánh giá chủ đề và nhân vật người cha trong đoạn trích tiểu thuyết Trò chuyện với thiên thần của Trương Văn Dân ở phần Đọc hiểu. 

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn (0.25 điểm)

- Hình thức: một đoạn văn, thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng - phân - hợp, móc xích hoặc song hành.

- Dung lượng: khoảng 200 chữ

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0.25 điểm):

Phân tích, đánh giá chủ đề và nhân vật người cha trong đoạn trích tiểu thuyết Trò chuyện với thiên thần của Trương Văn Dân. 

c.Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu sau: (1.0 điểm)

* Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận; trình bày rõ quan điểm và hệ thống ý; lập luận chặt chẽ, thuyết phục (lí lẽ xác đáng; biết phân tích các dẫn chứng trong văn bản để làm sáng tỏ cho lập luận).

* Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận.

- Chủ đề và nhân vật người cha trong đoạn trích từ tiểu thuyết Trò chuyện với thiên thần của Trương Văn Dân có tính chất luận đề, gợi cho người đọc những suy ngẫm sâu sắc về nhiều vấn đề trong xã hội ngày nay.

- Chủ đề văn bản: Mặt trái của công nghiệp dược phẩm và truyền thông y dược. 

- Nhân vật người cha: 

+ Đối với con: đầy tình thương và tinh thần trách nhiệm, mong con sẽ có một tương lai tốt đẹp…

+ Đối với xã hội: có trách nhiệm với với xã hội; dũng cảm nói ra sự thật về mặt trái của công nghiệp dược phẩm; cảnh tỉnh nhân loại trước sự thao túng của truyền thông; gợi mở cách nhìn nhận đúng đắn với sức khỏe thể chất và tinh thần của con người…

+ Có hiểu biết chuyên môn sâu về lĩnh vực dược phẩm; có những suy ngẫm sâu sắc về ý nghĩa sự sống...

+ Nhân vật người cha không hiện lên qua các chi tiết về ngoại hình, hành động, nội tâm… mà chủ yếu bộc lộ quan điểm, tư tưởng bằng lập luận chặt chẽ, ngôn ngữ khoa học, chính xác (thuật ngữ chuyên môn), giọng văn giàu tính trữ tình triết lý.

→ Nhân vật người cha là người phát ngôn cho tư tưởng của nhà văn, thể hiện tính chất luận đề của tiểu thuyết, là phương tiện để truyền tải chủ đề có ý nghĩa xã hội rộng lớn và sâu sắc.

d. Diễn đạt (0.25 điểm)

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo (0.25 điểm)

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.

Câu 2 (4,0 điểm)

Nhiều người trẻ thường có “nỗi sợ bỏ lỡ” các nội dung thú vị trên mạng xã hội mà không nhận ra điều đáng sợ hơn là bỏ lỡ những cơ hội trong đời thực.

Hãy viết một bài văn (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về việc không bỏ lỡ những cơ hội trong cuộc đời.

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: Nghị luận xã hội (0.25 điểm)

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Không bỏ lỡ những cơ hội trong cuộc đời. (0.5 điểm)

c.  Viết bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu sau: (2.5 điểm)

* Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận; trình bày rõ quan điểm và hệ thống ý; lập luận chặt chẽ, thuyết phục. 

* Đề xuất được hệ thống ý phù hợp, sắp xếp các ý theo bố cục 3 phần của bài văn nghị luận:

Giới thiệu vấn đề nghị luận:Nhiều người trẻ thường có “nỗi sợ bỏ lỡ” các nội dung thú vị trên mạng xã hội mà không nhận ra điều đáng sợ hơn là bỏ lỡ những cơ hội trong đời thực.

   Triển khai vấn đề nghị luận:

* Giải thích:

- “Nỗi sợ bỏ lỡ” của con người thời hiện đại được hiểu là nỗi sợ bị bỏ qua những thông tin thú vị, hấp dẫn, mới mẻ trên mạng xã hội. Là nỗi sợ bị “lạc hậu” về một thông tin hay video mới nào đó đang thu hút mọi người mà mình không được biết.

- Cơ hội là những khoảnh khắc quý báu trong học tập và làm việc, thường xuyên đến với mỗi người. Việc của chúng ta là nắm bắt đúng những cơ hội này để có thể tiến xa trên con đường đạt được mục tiêu của mình 

* Bàn luận:

- Ý nghĩa của việc không bỏ lỡ những cơ hội trong cuộc đời:

+ Những cơ hội trong cuộc đời luôn ở ngay trong cuộc sống xung quanh mà đôi khi ta không nhận ra. Nhiều người trẻ vì mải mê với mạng xã hội mà bỏ lỡ những cơ hội trong cuộc sống. Cơ hội thường ẩn dưới bóng của một yếu tố nào đó, kể cả khó khăn, thử thách. Người biết nắm bắt cơ hội là người luôn tự tin vào năng lực bản thân, lạc quan, nghị lực trong mọi hoàn cảnh và nhạy bén, có khả năng phán đoán.

+ Không bỏ lỡ các cơ hội giúp cho chúng ta có thể rèn giũa năng lực của bản thân; phát triển bản thân, chạm đến thành công; đạt được mục tiêu của cuộc đời mà không phải nuối tiếc giá như…

- Cần làm gì để không bỏ lỡ cơ hội?

+ Cần kiên trì và nỗ lực, lạc quan và sáng tạo tìm thấy cơ hội ngay trong những khó khăn và thách thức của cuộc sống.

+ Cần tự tạo ra cơ hội cho mình

* Mở rộng vấn đề, trao đổivới quan điểm trái chiều hoặc ý kiến khác:  

- Không nên sống hèn nhát, lười biếng, dễ gục ngã, mất niềm tin sau những lần thất bại. Sự thành bại ở một giai đoạn không có ý nghĩa trong suốt cả cuộc đời. Mọi người cần có cách ứng xử trước mọi thành bại để đạt được những điều mình mong ước. Thành công chỉ có được sau quá trình học tập, tích lũy, nỗ lực, rèn luyện lâu dài.

* Kết thúc vấn đề nghị luận: Khái quát lại vấn đề, rút ra bài học:

- Cần phải có niềm tin, nghị lực lớn để vượt qua những thử thách khó khăn trong cuộc sống, để luôn tìm thấy cơ hội trong mọi khó khăn.

- Không ngại đối mặt với khó khăn. Coi khó khăn, thử thách như một phần tất yếu của cuộc sống.

- Luôn hành động mạnh mẽ, quyết đoán để khắc phục khó khăn…

d. Diễn đạt (0.25 điểm)

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn.

e. Sáng tạo (0.5 điểm)

Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ.