Ngữ văn 10 Bài 3 - Nói và nghe: Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau

Yêu cầu

- Xác định rõ vấn đề cần thảo luận.

- Bao quát được diễn biến của cuộc thảo luận (những ý kiến đã nêu, những điều đã được làm rõ, những điều cần được trao đổi thêm,...).

- Thể hiện được thái độ tán thành hay phản đối trước những ý kiến đã phát biểu.

- Nêu được quan điểm, nhận định của bản thân về vấn đề (góc nhìn riêng và những phân tích, đánh giá cụ thể).

- Tôn trọng người đối thoại để cùng tìm tiếng nói chung về vấn đề.

Chuẩn bị thảo luận

1. Chuẩn bị nói

- Lựa chọn đề tài

+ Đề tài nói cần được thống nhất trong cả lớp trước khi tiết học diễn ra hoặc ngay đầu tiết học.

+ Nếu tiếp tục triển khai một đề tài nào đó của phần viết trong bài học này, cần có những điều chỉnh cần thiết vì diễn đạt. Ví dụ: xung quanh điện thoại thông minh, nếu “bài luận thuyết phục” khuyên ta “cai nghiện” điện thoại thông minh thì bài nói tham gia thảo luận sẽ hướng tới trả lời câu hỏi: chúng ta nên sử dụng điện thoại thông minh thế nào cho hợp lý?

+ Để cuộc thảo luận đạt chất lượng tốt, có được nhiều ý kiến hay, nên chọn những đề tài gắn với đời sống của các bạn, đồng thời có ý nghĩa chung với cộng đồng. 

Ví dụ:

Nhóm 1. Giáo dục và học đường

• Có nên cấm học sinh sử dụng điện thoại trong trường học? 
• Trí tuệ nhân tạo (AI) có nên được phép sử dụng trong học tập? 
• Học thêm là cần thiết hay không? 
• Có nên bỏ bài tập về nhà? 
• Điểm số có phản ánh đúng năng lực của học sinh không? 
• Có nên tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực thay cho một số kỳ thi truyền thống? 

Nhóm 2. Mạng xã hội và công nghệ

• Mạng xã hội mang lại nhiều lợi ích hay nhiều tác hại hơn cho giới trẻ? 
• Có nên giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội đối với thanh thiếu niên? 
• Người nổi tiếng có nên chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với phát ngôn trên mạng? 
• Livestream có đang làm thay đổi cách con người giao tiếp? 
• AI có thể thay thế một số nghề nghiệp của con người trong tương lai không? 

Nhóm 3. Văn hóa và lối sống

• Giới trẻ có nên mặc trang phục truyền thống trong những dịp đặc biệt? 
• Văn hóa thần tượng mang lại nhiều giá trị tích cực hay tiêu cực? 
• Có nên duy trì các phong tục truyền thống trong xã hội hiện đại? 
• Đọc sách giấy hay đọc sách điện tử tốt hơn? 
• Du lịch trải nghiệm có ý nghĩa hơn du lịch nghỉ dưỡng? 

Nhóm 4. Môi trường

• Có nên cấm hoàn toàn đồ nhựa dùng một lần? 
• Xe điện có phải là giải pháp tốt nhất cho ô nhiễm môi trường? 
• Có nên hạn chế khách du lịch đến những khu vực thiên nhiên dễ bị tổn thương? 
• Mỗi cá nhân có vai trò quan trọng hơn hay chính sách của Nhà nước quan trọng hơn trong bảo vệ môi trường? 

Nhóm 5. Gia đình và đời sống

• Cha mẹ có nên kiểm soát việc sử dụng Internet của con? 
• Khoảng cách thế hệ trong gia đình có phải là điều không thể tránh khỏi? 
• Thanh niên nên lập nghiệp ở quê hay ở thành phố? 
• Làm thêm khi còn đi học mang lại nhiều lợi ích hay bất lợi? 

Nhóm 6. Những vấn đề đang được quan tâm

• AI có làm giảm khả năng sáng tạo của con người? 
• Học trực tuyến có thể thay thế hoàn toàn học trực tiếp không? 
• Có nên phát triển du lịch tại mọi di sản văn hóa? 
• Sống tối giản có phù hợp với giới trẻ hiện nay không? 
• Có nên khuyến khích học sinh tham gia nhiều hoạt động tình nguyện? 

- Tìm ý và sắp xếp ý

+ Để ý kiến tham gia thảo luận thực sự có nội dung, cần chú ý trả lời các câu hỏi theo trình tự: vấn đề chúng ta bạn có ý nghĩa như thế nào? Chúng ta đã có ý kiến khác nhau ra sao? Điều này có nguyên nhân từ đâu? Ý kiến của tôi là gì và tôi đã dựa vào cơ sở nào để nêu ý kiến đó? Chúng ta nên thống nhất với nhau trên những phương diện nào?

 - Xác định từ ngữ then chốt

+ Với những cuộc thảo luận thuộc loại nàu, từ ngữ thường được dùng là: quan điểm (quan điểm của tôi là....), góc độ (tôi nhìn nhận vấn đề theo một góc độ khác với bạn,...), khía cạnh (còn một khía cạnh khác cần phải chú ý là,...), theo tôi, tôi cho rằng....

2. Chuẩn bị nghe

- Tìm hiểu trước về vấn đề thảo luận để có cơ sở nắm bắt đúng ý những người nói và đánh giá được chuẩn xác các ý tham gia thảo  luận. Những điều cụ thể cần tìm hiểu trước: vấn đề gì sẽ được thảo luận trong tiết học: vấn đề đó lâu nay đã được bàn đến như thế nào? Có khía cạnh gì cần được trao đổi lại và khơi sâu thêm? 

- Phác thảo trước theo sổ tay hay vở ghi chép những loại nội dung cần ghi lại theo dõi cuộc thảo luận.

Thảo luận

Trao đổi 

Người nghe đưa ra các nhận xét, góp ý, câu hỏi về bài nói. 

Người nói tiếp nhận các ý kiến này và trao đổi thêm (tán đồng, bác bỏ, trả lời câu hỏi, bàn luận mở rộng,...).

Bài nói tham khảo

Đề tài: Đọc sách giấy có còn cần thiết trong thời đại số?

Mở đầu

Xin chào thầy (cô) và các bạn!

Ngày nay, chỉ với một chiếc điện thoại hoặc máy tính bảng, chúng ta có thể đọc hàng nghìn cuốn sách, tìm kiếm thông tin trong vài giây hay nghe sách nói ở bất cứ đâu. Vì thế, nhiều người cho rằng sách giấy đang dần trở nên lỗi thời. Tuy nhiên, cũng có không ít người vẫn lựa chọn sách giấy và cho rằng giá trị của nó không thể thay thế hoàn toàn. Vậy đọc sách giấy có còn cần thiết trong thời đại số hay không? Em xin trình bày quan điểm của mình về vấn đề này.

Trình bày ý kiến

Theo em, sách giấy vẫn rất cần thiết, mặc dù sách điện tử và các phương tiện đọc hiện đại mang lại nhiều tiện ích.

Trước hết, sách giấy giúp người đọc tập trung hơn. Khi cầm một cuốn sách trên tay, chúng ta ít bị phân tâm bởi tin nhắn, thông báo hay các nội dung giải trí như khi đọc trên điện thoại. Nhờ đó, việc đọc trở nên sâu hơn và khả năng ghi nhớ cũng được cải thiện.

Bên cạnh đó, sách giấy còn đem lại một trải nghiệm đặc biệt mà màn hình khó có thể thay thế. Cảm giác lật từng trang sách, đánh dấu những đoạn hay hay ngắm nhìn giá sách trong gia đình đều tạo nên niềm vui và thói quen đọc lâu dài. Đối với nhiều người, sách không chỉ là nơi chứa đựng tri thức mà còn là một giá trị văn hóa.

Tuy nhiên, em cũng đồng ý rằng sách điện tử có nhiều ưu điểm. Chúng ta có thể mang theo cả một thư viện trong một thiết bị nhỏ gọn, dễ dàng tìm kiếm thông tin, tra cứu từ điển hoặc đọc ở bất cứ nơi đâu. Đối với học sinh, sinh viên, đây là một công cụ rất thuận tiện và tiết kiệm chi phí.

Chính vì vậy, theo em, vấn đề không phải là chọn sách giấy hay sách điện tử, mà là biết sử dụng mỗi hình thức vào mục đích phù hợp. Nếu cần đọc lâu, đọc để cảm nhận hoặc nghiên cứu sâu, sách giấy vẫn là lựa chọn rất tốt. Còn khi cần tra cứu nhanh hoặc đọc trong lúc di chuyển, sách điện tử sẽ phát huy ưu thế.

Kết thúc

Tóm lại, dù công nghệ ngày càng phát triển, sách giấy vẫn giữ một vị trí quan trọng trong đời sống học tập và văn hóa. Điều quan trọng hơn cả không phải là chúng ta đọc bằng giấy hay bằng màn hình, mà là có duy trì được thói quen đọc và biết lựa chọn cách đọc phù hợp hay không.

Trên đây là ý kiến của em. Em rất mong được lắng nghe những quan điểm khác của thầy (cô) và các bạn để cùng trao đổi và thảo luận.

Xin trân trọng cảm ơn!