Mùa đông, ở những triền đồi của Quảng Ninh, lau lại bất ngờ hiện ra như một thứ sương đứng yên. Lau mọc thành vạt, đôi chỗ chỉ lơ thơ vài bụi, đôi chỗ lại trải dài thành một dải trắng mỏng bám theo sống núi. Gió từ biên giới thổi về, mảnh và lạnh, nhưng lau không né tránh, cũng chẳng buồn chống cự. Lau chỉ nghiêng đi một chút, như một động tác quen từ thuở sinh ra giữa miền gió.
Lau thường đến muộn. Trong năm, những loài hoa khác thay nhau rực rỡ rồi tàn, đi qua đủ mọi cuộc hội hè của đất trời. Lau thì đứng ở cuối hàng, đợi cho mọi cuộc phô phang đã lắng xuống, đợi cho sắc màu trong năm thưa dần, rồi mới trổ bông. Cái sự “đến sau” này không phải do nhút nhát hay tự ti. Lau chỉ chọn một nhịp khác với phần còn lại của thế giới. Một nhịp không vội vàng, không chen lấn, như thể lau biết rõ mình hợp với sự lặng lẽ của cuối đông hơn bất cứ khung trời nào khác.
Lau không có mặt trong những khu vườn được chăm chút. Không đứng trong chậu cảnh, cũng không được ai hái về để chưng trong lọ bình ngày Tết. Lau hợp với đất bỏ, bãi hoang, hợp với những con dốc nhiều đá và những mép đường ít người nhớ mặt. Bởi thế, sự xuất hiện của lau gần như không khiến ai bận tâm. Lau vốn sinh ra ở những vùng đời bị quên lãng, nên quen với việc không được gọi tên.
Nhưng chính sự thầm lặng ấy lại nuôi dưỡng vẻ đẹp của lau. Vẻ đẹp không bùng lên, không đập vào mắt, mà âm thầm ngấm vào khoảng không quanh nó. Nhìn một bông lau đứng tĩnh giữa đồi rộng, gió đi qua không làm đổi dáng, chỉ làm mềm bông hơn, thấy một vẻ đẹp rất mực giản dị.
Có người nói lau đẹp nhất là lúc bắt đầu bạc. Khi những sợi tơ nhỏ ngả màu tro trắng, khi thân lau khẽ rung và chớm buông. Đó là thời khắc lau chuẩn bị rời khỏi mùa của mình. Cái đẹp này không hân hoan, cũng không u buồn. Nó chỉ như ánh sáng cuối ngày. Một cái đẹp không cưỡng giữ, không trưng trổ, chỉ vừa đủ để ai nhìn sẽ nhớ.
Gió thổi, những hạt bông li ti bay khỏi bông lau. Chúng không tránh né, cũng chẳng cố tìm nơi đáp xuống. Được đến thì đến, được đi thì đi. Sự rời bỏ nhẹ như hơi thở đó khiến người ta nghĩ về những điều đã qua của đời mình: thứ gì càng nắm chặt có khi càng dễ mất, còn thứ buông được lại sống lâu hơn trong trí nhớ. Lau chưa từng cố níu mùa, vậy mà mùa nào nhớ đến lau cũng thấy lòng chùng lại.
Lau không lớn tiếng về sự tồn tại của mình. Nhưng bằng một cách rất riêng, lau kể câu chuyện của những điều bền bỉ mà lặng lẽ. Loài hoa này không đứng dựa vào lưng mùa xuân, cũng không tìm đường chen vào sắc hè. Lau đứng cạnh gió, cùng gió mà mềm, cùng đất mà trụ, cùng thời gian mà tàn phai. Sự bình thản ấy giống một triết lý cũ mà người ta vẫn hay bỏ quên: sống vừa thôi, chậm thôi, cũng đủ đi hết phần đường mình.
Lau sinh ra ở miền hoang, nên vẻ đẹp của lau không bao giờ nằm trong sự đầy đặn. Nó nằm trong khoảng trống. Khoảng trống của những đồi gió. Khoảng trống của bãi đất bị bỏ lại. Khoảng trống của những chiều đông dài, mây rũ xuống ngang sườn núi. Lau đứng giữa những khoảng trống đó, để nỗi hoang vu bớt phần rợn ngợp, để sự quạnh quẽ có thêm một hơi thở mềm.
Người đời thường tránh sự trống trải. Lau lại sống cùng nó, thậm chí nở hoa từ chính nó. Có lẽ vì vậy mà lau gợi suy tư. Lau không dạy ai bài học nào cả, nhưng sự tồn tại của lau gợi ra nhiều điều: về cách một ai đó có thể sống mà không so đo; về sự bình an khi không cần đoạt lấy; về vẻ đẹp của những thứ không có tham vọng rực rỡ.
Mùa lau khép lại, màu trắng tan dần trong gió. Lau không để lại gì ngoài chút mỏng mảnh, chút lặng yên. Nhưng chính cái lặng yên đó lại khiến người ta day dứt. Không phải vì lưu luyến, mà vì lau gợi ra cảm giác quen thuộc: có những điều đi qua nhẹ đến mức tưởng như chưa từng hiện diện, nhưng lại khiến lòng người rộng thêm một khoảng.
Và khi những triền đồi Bình Liêu trở lại với màu đất nâu và cỏ khô, người ta bỗng hiểu rằng lau không cần ở lại để được nhớ. Chỉ cần một mùa nở hết mình, một mùa tàn nhẹ như khói, lau đã kịp gửi lại lời thì thầm của riêng nó: bình thản là cách đẹp nhất để tồn tại giữa vô thường.
Bình luận