Độc quyềnCÁI GIÁ CỦA VIỆC FED TĂNG LÃI SUẤT

Thị trường tài chính toàn cầu đang đồng thời phải đối mặt với 3 áp lực cơ cấu mang tính bước ngoặt. Đó là sự đảo chiều dữ dội của đường cao lợi xuất trái thiếu kho bạc Mỹ, phòng xoáy chi phí lái vay đe dọa trực tiếp tính bền vững của bảng cân đối kế toán quốc gia và giới hạn vật lý của thị trường kim loại công nghiệp. Tại thị trường nợ công, lợi xuất kỳ hạn từ 1 đến 7 năm bùng nổ từ 22 điểm đến 26 điểm cơ bản chỉ trong 4 tiền giao dịch, đưa lãi xuất thế giớc 30 năm chạm mốc 7,12% khi kỳ vọng lạm phát và áp lực phát hành nợ gia tăng. Cùng lúc đó, việc nợ công Mỹ vượt ngưỡng 40.000 tỷ đô kết hợp với chiến lược tập trung phát hành tín tiêu ngắn hàn đang biến các đợt tăng lãi xuất tiếp theo của Fed thành gánh nặng 50 tỷ đô la Mỹ bổ sung, đẩy chi phí lái vay tiệm cận mốc 2.000 tỷ đô trước năm 2030. Và cuối cùng, sự bùng nổ hạ tầng trung tâm dữ liệu AI và lan sóng điện hóa đang vai trạm trực diện với thực tế suy giảm sản lượng mỏ, đầy giá đồng trạm đỉnh lịch sử 14.533 đô la Mỹ một tấn và báo hiệu tham hụt nguồn cung lên tới 30% vào năm 2035. Một đợt bán tháo trên diện rộng đã quét qua thị trường trái phiếu kho bạc và thị trường thế chấp Mỹ trong tuần giao dịch rút ngắn 4 ngày vừa qua. Lợi xuất trên toàn bộ các kỳ hạn đồng loạt tăng vọt khi giới đầu tư buộc phải định giá lại kịch bản Cục Dự trữ Liên bang FED sẽ thực hiện nhiều đợt tăng lãi suất hơn thay vì nới lỏng chính sách. Nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ hai báo cáo lạm phát tiêu cực trong tuần là chỉ số giá sản xuất PPI và chỉ số giá tiêu dùng CPI, bị kèm với áp lực nguồn cung trái phiếu khổng lồ tiếp tục chất đóng lên khối nợ công đã vượt ngưỡng 40.000 tỷ đô. Sự tham hụt tài khoá trên miên cùng cuộc đua phát hành nợ cạnh tranh vốn Tầm chấn của đợt bùng nổ lợi suất lần này tập trung ở các kỳ hạn từ 1 năm đến 7 năm, với mức tăng từ 22 đến 26 điểm cơ bản, chỉ trong vòng 4 phiên giao dịch. Điểm đáng chú ý đầu tiên nằm ở phiên đấu thầu tín phiếu kỳ hạn 3 năm diễn ra vào ngày thứ Ba. Khoa bạc Mỹ đã phải chất nhận mức lợi suất phát hành lên tới 4,474% Ngay sau đó, trên thị trường thứ cấp, lợi suất kỳ hạn 3 năm đã tiếp tục tăng vọt thêm 25 điểm cơ bản, chỉ trong 3 phiên, chốt tuần ở mức 4,72%. Tính từ thời điểm cuối tháng 2, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 3 năm đã tăng tổng cộng 108 điểm cơ bản. Bề mặt logic tiền tệ, Fed hiếm khi chỉ tăng lãi suất một lần duy nhất, mà thường triển khai theo chu kỳ nhiều đợt liên tiếp. Thị trường thứ cấp hiện đang phản ánh kỳ vọng Fed sẽ có thêm từ 3 đến 4 đợt tăng lãi suất trong thời gian tới. Hiện tại, mức lợi suất 4,72% của kỳ hạn 3 năm đang cao hơn 106 điểm cơ bản so với lãi suất quỹ liên bang hiệu dụng, gọi tắt là IFFR hiện ở mức 3,63%, công cụ mục tiêu chính sách của ngân hàng trung ngân. Thứ hai, biến động tại kỳ hạn 2 năm thước đôi nhạy cảm nhất đối với các quyết định điều hành lãi suất ngắn hạn của Fed, thậm chí còn diễn biến gốc liệt hơn nhiều. Dù không có phiên đấu thầu sơ cấp nào trong tuần, lợi suất 2 năm vẫn tăng vọt 26 điểm cơ bản trong tuần và tăng lũy kế 126 điểm cơ bản kể từ cuối tháng 2, đạt mốc 4,63%. Đây là mức lợi suất kỳ hạn 2 năm cao nhất được ghi nhận kể từ tháng 7 năm 2024. Sự thay đổi này phản ánh một bước ngoặt cơ bản trong cấu trúc tâm lý của bên mua và bên bán. Thị trường đã đảo chiều hoàn toàn từ kỳ vọng có một đợt cắt giảm lãi suất hồi cuối tháng 2 sang việc định giá tới 4 đợt tăng lãi suất vào phiên đóng cửa ngày thứ Sáu. Động thái định giá lại này diễn ra trong bối cảnh Fed dưới sự lãnh đạo của KBW từ bỏ việc can thiệp định hướng kỳ vọng thị trường, trả lại toàn bộ quyền khám phá giá cho cung cầu tự nhiên dựa trên số liệu kinh tế thực tế. Áp lực tại phân khúc nợ giải hạn cũng thiết lập các cuộc mốc lịch sử nhiều năm. Tại phiên đấu thầu trái phiếu kỳ hạn 10 năm vào hôm thứ Tư, kho bạc Mỹ đã phải trả mức lệ suất 4,834% để phân phối thành công toàn bộ 39 tỷ USD trái phiếu, mức lệ suất trúng thầu cao nhất kể từ tháng 8 năm 2007. Trên thị trường thứ cấp, lệ suất 10 năm nhanh chóng leo lên 4,97% vào cuối ngày thứ Năm và duy trì quanh ngưỡng này cho đến hết thiên thứ 6. Đây là mức cao nhất kể từ đỉnh nội tiên 5,02% vào ngày 23 tháng 10 năm 2023. Và nếu loại trừ thời điểm ngắn ngủi đó, đây là mức đỉnh chưa từng thấy kể từ tháng 7 năm 2007. Cần lưu ý rằng, việc lệ suất 10 năm tiệm cận ngưỡng 5% đánh dấu sự chấm dứt hoàn toàn của giai đoạn đàn áp tài chính mà Fed đã áp dụng liên tục từ năm 2008-2022. Thì lạm pháp tồi tệ nhất 45 buộc Fed phải nâng lãi suất từ mức cận 0% và thu hẹp quy mô bằng các đối kế toán, giá trái phiếu dài hạn đã sụt giảm nghiêm trọng. Những nhà đầu tư mua trái phiếu dài hạn vào giai đoạn 2020 và 2021 đã phải chứng kiến giá thị trường của các chứng khoán này bốc hơi gần 50%. Hiện tại, lệ suất kỳ hạn 10 năm đang cao hơn 134 điểm cơ bản so với lãi suất IFFR 3,63%. Trạng thái này hoàn toàn đối lập với đợt tăng đột biến vào tháng 10 năm 2023, khi lệ suất 10 năm chạm 5%, nhưng vẫn thấp hơn mức IFFR 5,33% vào thời điểm đó. Và tiến phiếu ngắn hạn khi đó được đấu thầu ở mức lệ suất khoảng 5,5% trong bối cảnh đường cao lệ suất bị đảo ngược sâu. Tại phân khúc kỳ hạn 30 năm, phiên đấu thầu hôm thứ Năm ghi nhận mức lệ suất phát hành lên tới 5,308% để bán hết 22 tỷ USD trái phiếu chính phủ. Đây là mức lệ suất đấu thầu kỳ hạn 30 năm cao nhất kể từ tháng 8 năm 2001. Trên thị trường thứ cấp, lệ suất 30 năm chốt tuần ở mức 5,36%. Tình hình tài khoá càng trở nên trầm trọng hơn trước cam kết phát tiền mạt của Tổng thống Donald Trump với đề xuất phát 5.000 USD cho mỗi công dân Mỹ trưởng thành. Nếu được hiện thực hóa, chính sách này sẽ bổ sung ngay lập tức 1,3 nghìn tỷ USD vào thâm hụt ngân sách và nợ công, đồng thời tạo thêm lực đẩy mạnh mẽ cho vòng xáy lạ vát, trực tiếp tạo gánh nặng cực lớn lên thị trường nợ công quy mô 40.000 tỷ USD của nước Mỹ. Thứ Năm, chương trình mua lại trái phiếu của kho bạc do Bộ trưởng Scott Besson công bố từ giữa tháng 8, vốn được thiết kế nhằm can thiệp hại nhiệt lợi xuất dài hạn, đã mang lại kết quả ngược lại với kỳ vọng. Vào ngày thứ Tư, chính phủ công bố chi tiết kế hoạch cho mua lại 6 tỷ USD đối với 40 mã trái phiếu kỳ hạn 20 năm và 30 năm, đáo hạn trong khoảng thời gian từ tháng 5 năm 2040 đến tháng 8 năm 2046. Tuy nhiên thì lợi xuất trái phiếu trên thị trường lại bật tăng mạnh hơn, do thị trường kỳ vọng quy mô mua lại phải lớn hơn hoặc không bị ác trần hạn mức. Khi viên đấu thầu mua lại diễn ra vào hôm thứ Năm, các chủ nợ chỉ chấp nhận bán lại với mức giá triết khấu rất thận trọng. Khoản triết khấu sâu nhất mà chính phủ chấp nhận thuộc về lô trái phiếu 20 năm phát hành vào tháng 8 năm 2020, đáo hạn tháng 8 năm 2040 với lẽ xuất danh nghĩa chỉ 1,125%, được mua lại ở mức bình quân 59,95% mạnh giá. Ngược lại, mức triết khấu thắt nhất áp dụng cho lô trái phiếu 20 năm phát hành tháng 5 năm 2025, đáo hạn vào tháng 5 năm 2045 có lẽ xuất 5,0%, được chấp nhận ở mức 95,84% mạnh giá. Tổng cộng, trong số 10,5 tỷ đô trái phiếu được các tổ chức trảo bán, chính phủ chỉ chấp thuận mua lại 5,2 tỷ đô, tấp hơn đáng kể so với hạn mức 6 tỷ đô ban đầu. Vấn đề cốt lõi của hoạt động này nằm ở chỗ Bộ Tài chính không thể tự yên tiền mà bắt buộc phải đi vay mới để tài trợ cho các đợt mua lại. Quả trình này thực chất là việc thay thế các khoản nợ cũ quy mô lớn có lãi xuất thấp bằng các khoản nợ mới quy mô nhỏ hơn nhưng chịu lãi xuất cao hơn nhiều, khiến tổng quy mô nợ dành nhữa có thể giảm nhẹ nhưng gánh nặng chi phí trả lãi hàng năm lại tăng lên đáng kể. Hệ quả lan truyền từ thị trường trái phiếu đã ngay lập tức gây ra sự đổ vỡ trên thị trường tín dụng bắt động sàn. Lãi xuất thế chấp cố định kỳ hạn 30 năm vốn ngheo chặt theo biến động của lãi xuất trái phiếu kho bạc 10 năm, cộng thêm biên đội bù rủi ro, đã tăng dữ dội khi trứng khoán đảm bảo bằng thế chấp bị bán tháo. Theo dữ liệu hàng ngày từ Morgan News Daily, lãi xuất thế chấp cố định 30 năm bình quân đã tăng 23 điểm cơ bản trong tuần qua, tăng 37 điểm cơ bản trong vòng 2 tuần và tăng tổng cộng 112 điểm cơ bản kể từ cuối tháng 2, chính thức chạm mốc 7,12% vào hôm thứ Sáu. Đây là mức lãi xuất vay mua nhà cao nhất kể từ tháng 2 năm 2025. Theo thước đo tính trùng bình tuần đến ngày thứ Tư của Freddie Marx, vốn chưa phản ánh 2 phiên tăng vào cuối tuần. Lãi xuất bình quân đã ở mức 6,76%. Dù mức lãi xuất khoanh 7% hiện nay chưa chạm đến dình lịch sử hơn 18% vào năm 1981, nhưng sự gia tăng nhanh chóng này đang bóp nghẹt khả năng tiếp cận vốn của người mua nhà và đặt thị trường bất động sản Mỹ trước áp lực bình đối nghiêm trọng. Các đợt tăng lãi xuất của Fed sẽ khiến cho Hoa Kỳ gánh thêm 50 tỷ đô chi phí lãi vạy. Bên dưới bề mặt biến động của các chỉ số lãi xuất là một tổn thương mang tính cấu trúc trong chiến lược quản lý nợ công của Bộ Tài chính Hoa Kỳ. Vấn đề nghiêm trọng nhất hiện nay bắt nguồn từ chính sách ngắn hạn hóa dành mục nợ của chính phủ liên bang. Dưới sự tiếp nối của Bộ trưởng Scott Peston, đối với chiến lược phát hành chủ động từng được bà Janet Yellen áp dụng, tỉ trọng tiến phiếu kho bạc ngắn hạn trong tổng nợ công đã bị để lên mức 23%. Ngoại trừ giai đoạn khẩn cấp trong đại dịch COVID-19, thì chính phủ phụ thuộc hoàn toàn vào tiến phiếu ngắn hạn để cấp vốn khẩn cấp và đẩy tỷ lệ này vượt 25%, thì mức 23% hiện tại là con số cao nhất từ năm 2010. Điểm yếu trí tử của cơ cấu này là nó khiến GQ cực kỳ nhạy cảm với bất kỳ động thái thắt chập tiền tệ nào. Mỗi đợt tăng lãi xuất của Fed sẽ gần như ngay lập tức làm bùng nổ số tiền chi trả lãi vai của toàn bộ nền kinh tế. Tính toán trong 12 tháng gần nhất, tổng chi phí lãi vai gồm của chính phủ Mỹ đã đạt kỷ lục 1,4 nghìn tỷ đô. Với tốc độ gia tăng như hiện nay, chi phí lãi vai được dự báo sẽ chính thức vượt qua chương trình an sinh xã hội để trở thành khoản chi ngân sách lớn nhất của Hoa Kỳ chỉ trong vòng 2 năm tới, và nhiều khả năng sẽ cán mốc 2.000 tỷ đô la Mỹ hàng năm trước năm 2030. Sự suy giảm nghiêm trọng của bức tranh tài khoá đã buộc Aditya Bahadeh, Kinh tế trưởng tại Bank of America, đưa ra báo cáo phân tích chuyên sâu mang tên Insight Interest of Time. Báo cáo nhấn mạnh rằng, đợt tăng vọt gần đây của lãi xuất, đặc biệt là ở phần dài của đường công lợi xuất cùng với sự kiện nợ công vượt ngưỡng 40.000 tỷ đô đã làm giấy lên lan sóng lo ngại sâu sắc về tính bền vững tài khoá. Điểm đáng phân tích đầu tiên từ phát hiện của Bank of America là việc nợ công vượt 40.000 tỷ đô, không phải là nguyên nhân trực tiếp kích hoạt đợt tăng lợi xuất dài hạn vừa qua. Thị trường tài chính thường phản ứng với những thay đổi trong quỹ đạo kỳ vọng về phâm hụt và nguồn cung phát hành trái tiếu tương lai, thay vì bản thân con số nợ dành nghĩa đã được dự báo trước. Trên thực tế, gần đây không có thông báo chính sách mới nào làm thay đổi căn bản các kỳ vọng đó. Thay vào đó, động lực thúc đẩy lợi xuất tăng vào xuất phát từ sự trỗi dậy của kỳ vọng lạm phát do giá năng lượng leo thăng cùng với những hoài nghi của giới đầu tư về cam kết ổn định giá cả của Fed, dù cho các phát biểu của Thống đốc Washington tại hội nghị Jackson Hole đã phần nào xoa dịu tâm lý này. Tuy nhiên, Bank of America cũng cảnh báo rằng mặt bằng lợi xuất tăng cao trên toàn bộ đường căng lợi xuất, đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải tái tỷ giá thâm hụt nền sách. Thâm hụt tài phán năm nay của Mỹ đang trên đà một lần nữa, vượt hướng 6% GDP. Nguyên nhân có lỗi là sự phình to của chi phí lãi vay, khoản chi hiện đã chính thức vượt qua cảng nền sách quốc phòng lẫn chương trình Medicare. Đáng ngại hơn, quỹ đạo tăng trường của chi phí trả lãi đang xấu đi rõ rệt khi mà so sánh với mức tăng tương đối ổn định của Medicare, tri tiệu quốc phòng và an ninh xã hội. Thứ hai, cơ chế đảo nợ trong tương lai sẽ làm khuếch đại áp lực này một cách nặng nề. Theo tính toán của Bank of America, mức lãi xuất bình quân trên tổng lượng nợ kho bạc có thể giao dịch hiện nay chỉ rơi vào khoảng 3,4%, thấp hơn rất nhiều so với mặt bằng lợi xuất hiện hành trên thị trường. Khi xem xét riêng các chứng khoán có trả lãi định kỳ, mặt bằng lãi xuất hiện tại đồng nghĩa với việc các khoản nợ đáo hạn trong những năm tới sẽ phải tái cốc vốn với mức lãi xuất bình quân cao hơn khoảng 1,4% so với lãi xuất của các trái phiếu sắp đến hạn rút lùi. Thứ ba, sự phụ thuộc quá mức vào nguồn vốn ngắn hạn đang khiến chi phí vài nợ của chính phủ phản ứng tức thì với chính sách tiền tệ. Hiện tại, có gần 7.000 tỷ đô la Mỹ tín phiếu T-Bills đang liêu hành trên thị trường, với đại đa số sẽ đáo hạn trong vòng chưa đầy một năm. Bài nhập America đưa ra kịch bản dự báo Fed sẽ tăng lãi xuất thêm 75 điểm cơ bản trong năm nay, bao gồm một lần tăng trong tuần này và hai đợt tăng tiếp theo trước khi chủ kỷ kết thúc. Thì đó, chỉ riêng chi phí trả lãi hàng năm cho khối lượng T-Bills đang liêu hành sẽ tăng thêm khoảng 50 tỷ đô, tương đương khoảng 15 điểm cơ bản GDP của nước Mỹ. Thứ tư, nguy hiểm hơn cả là sự hình thành của một vòng lập phản hồi tiêu cực giữa lãi xuất và nợ công. Tính bền vững của nợ về mặt lý thuyết phụ thuộc vào sự tranh lệch giữa lãi xuất đi vay và tốc độ tăng trưởng GDP danh nghĩa. Chừng nào tăng trưởng danh nghĩa còn cao hơn chi phí vay, thì tỷ lệ nợ trên GDP còn có khả năng ổn định. Tuy nhiên, khi khoảng cách này bị thu hẹp, thì các mức nợ cao sẽ trở nên mất bền vững. Vòng xoáy này diễn ra theo cơ chế tự củng cố. Chi phí lãi vay cao hơn sẽ làm tăng thâm hụt ngân sách và gia tăng nhu cầu phát hành trái thiếu của cơ bản. Phối lượng phát hành gia tăng sẽ tạo áp lực đẩy phần bù kỳ hạn lên cao do nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi xuất cao hơn để có thể hấp thụ lượng cung thời hạn dài. Phần bù kỳ hạn tăng lại tiếp tục nâng cao chi phí đi vay và lan trâm trọng thêm mức thập hụt tài khoá. Mô phỏng của Bank of America về quỹ đạo nợ trên GDP dưới 3 kịch bản đã cho thấy. Khi tỷ lệ nợ trên GDP tăng 1 điểm phần trăm, làm lãi xuất tăng thêm lần lượt 1 điểm cơ bản, 2 điểm cơ bản và 3 điểm cơ bản. Các quỹ đạo nợ sẽ phân kỳ nghiêm trọng trong dài hạn, đẩy nợ tích lũy, tăng tốc tì mã. Và cuối cùng, sự thay đổi trong bản chất cấu trúc của thâm hụt ngân sách mang lại rủi ro kinh tế vĩ mô vô cùng sâu sắc. Thâm hụt phát sinh từ việc tri trả lãi vay không hề mang lại tác động kích thích kinh tế thực tế như các biện pháp các giảm thuế hay chi tiêu đầu tư công, đồng thời hoàn toàn thiếu tính phòng thủ phía mặt chính trị. Khoản thâm hụt này sẽ chênh lẫn cả đầu tư công lẫn đầu tư tư nhân thông qua việc tạo áp lực tăng kéo dài lên lãi suất dài hạn, triệt tiêu không gian tài phóa để ứng phó với các cuộc suy thái trong tương lai và mở đường cho một cuộc khủng hoảng tài phóa toàn diện. Như nhà giao dịch Peter Chia từ Academy Security đã nhận định, một đợt tăng lãi suất làm tăng thêm 50 tỷ đô chi phí trả lãi sẽ không mang lại lợi ích cho bất kỳ ai ngoại trừ các chủ nợ ngắn hạn và rất khó để hình dung Tổng thống Trump sẽ hoàn nghênh diễn biến này. Trong khi đó, thị trường chứng khoán dường như vẫn đang bị thôi miên bởi vong vóng công nghệ AI, một cấu trúc vốn đang được duy trì nhờ khối lượng phát hành nợ kỷ lục của các doanh nghiệp để tài trợ tri tiêu vốn và sẽ đối mặt với khú sốc lớn một khi thị trường tín dụng buộc phải đóng băng trước đạt tăng của lợi suất kho bạc. Đồng đang trở thành dầu mò của kỷ nguyên AI Trong hơn một thế kỷ qua, dầu mò giữ vai trò huyết mạch định hình trật tự kinh tế toàn cầu, cung cấp năng lượng cho phương tiện vận tải vận hành nông nghiệp hiện đại và tạo dựng yêu thế địa chính trị cho các quốc gia nắm giữ nguồn cung. Tuy nhiên, bước sang kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, đồng kim loại đang nhanh chóng tiếp quản vị thế chiến lược này. Trái ngược với nhận định phổ biến rằng AI chỉ là một cuộc cách mạng phần mềm vô hình, trên thực tế, công nghệ kỹ thuật số đòi hỏi một điện tảng vật chất hiểu hình đồ sộ. Mọi trung tâm dữ liệu AI đều đòi hỏi lượng điện năng khổng lồ, hệ thống làm mát tinh vi, máy phát điện dự phòng và hạ tầng kết nối lưới điện tải cao. Tất cả những cấu vật này đều sử dụng khối lượng đồng vô cùng lớn. Dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế IEA cho thấy, mức tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu toàn cầu trong năm 2024 đạt 415 TWh, chiếm khoảng 1,5% tổng lượng điện tiêu thụ của thế giới. Theo kịch bản cơ sở của IEA, con số này sẽ tăng hơn gấp đôi, lên 945 TWh vào năm 2030 và chạm bốc 1.200 TWh vào năm 2035. Để đáp ứng nhu cầu này, hệ thống năng lượng toàn cầu buộc phải xây dựng thêm các nhà máy điện, đường dây truyền tải, trạm biến áp và thiết bị phân phối phụ tải. Toàn bộ các phát xích trong chuỗi cung ứng điện năng này đều phụ thuộc tuyệt đối vào dây dẫn và linh kiện bằng đồng. Đáng chú ý, IEA không phải là nguồn cầu duy nhất đang gia tăng áp lực lên thị trường. Đồng thời, điểm này, các chính phủ trên thế giới đang đổ hàng trăm tỷ đô vào quá trình chuyển dịch năng lượng thông qua việc phát triển xe điện, năng lượng tái tạo điện gió và mặt trời, hệ thống pin lưu trữ năng lượng và mở rộng lưới điện quốc gia. Song song với đó, đàn sóng tái phũ trang quân sự toàn cầu cũng đòi hỏi một lượng đồng khổng lồ cho sản xuất máy bay chiến đấu, tàu chiến, tên lửa hành trình, hệ thống radar, thiết bị biển thông và máy bay công nghệ lái. Tất cả các ngành công nghiệp chiến lược này đang đồng thời cạnh tranh khốc liệt để có thể tiếp cận một nguồn kiềm loại thiếu hạn. Tuy nhiên, nếu phía cầu tăng trường bùng nổ theo cấp số nhân, thì phía cung lạnh đối mặt với những sao cản vật lý và địa chất không thể khắc phục trong ngắn hạn. Các công ty công nghệ có thể phát triển và cập nhật phần mềm chỉ trong vài tuần hoặc vài tháng, nhưng ngành khai khoáng không thể xây dựng một mỏ đồng mới trong một sớm một chiều. Theo báo cáo của IEA, một dự án khai thác đồng thông thường mất trung bình tới 17 năm để đi từ giai đoạn phát hiện địa chất đến khi chính thức cho ra sản phẩm thương mạnh. Thực tế, triển khai tại hai dự án đồng quy mô lớn hàng đầu thế giới gần đây là mỏ Oyu Toyoi tại Mông Cổ và mỏ WebRadar Blanca 2 tại Chile đều bị chậm tiến độ nhiều năm so với kế hoạch và đội chi phí đầu tư lên thêm hàng tỷ USD. Thách thức đối với nguồn cung hiện hữu còn đến từ sự suy giảm nghiêm trọng của hàm lượng quạng địa chất. Hàm lượng quạng đồng trung bình tại các mỏ đang hoạt động trên toàn thế giới đã sụt giảm tới 40% kể từ năm 1991. Hiện tượng này buộc các tập đoàn khai khoáng phải đào bới, nghiên nát và tuyển nổi khối lượng đất đá lớn hơn rất nhiều lần chỉ để thu về một đơn vị kim loại đồng tương đương, để chi phí viên sản xuất lên cao trong khi công suất đầu ra ngày càng khó gia tăng. Bên cạnh đó, hoạt động thăm dò phát hiện các mỏ mới gần như cạn kiệt. Thống kê giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2023 cho thấy trong số 239 mỏ đồng chữ lượng lớn được tìm thấy trên toàn cầu chỉ có vòn vẹn 14 mỏ được phát hiện trong vòng một tập kỷ qua. Hơn nữa, phần lớn các mỏ chưa khai thác hiện nay lại nằm tại các quốc gia có rủi ro chính trị bất ổn, thiếu tốn hạ tầng giao thông và lưới điện, chịu sự phản đối cay gắt về môi trường hoặc thường xuyên thay đổi luật thuế tài nguyên. Giá đồng tăng cao có thể kích thích dòng vốn đầu tư, nhưng mà hoàn toàn bất lực trong việc tạo ra sản lượng vật chất ngay lập tức. Tổng hợp hai biến số cùng vào cầu, các phép tính mô hình hóa của EIA chỉ ra một nguy cơ mất cân đối cơ cấu mang tính báo động. Yêu cầu đồng tinh luyện toàn cầu dự kiến sẽ tăng mạnh từ khoảng 27 triệu tấn trong năm 2024 lên sấp xỉ 33 triệu tấn vào năm 2035. Trong khi đó, tổng sản lượng khai thác từ tất cả các mỏi hiện có và các dự án đã được công bố sự báo sẽ đạt đỉnh vào cuối những năm 2020 ở mức hơn 24 triệu tấn một chút, trước khi suy giảm xuống dưới 19 triệu tấn vào năm 2035. Đầu này đồng nghĩa với việc thị trường sẽ phải đối mặt với mức thâm hụt nguồn cung lên tới 30% vào năm 2035. Thị trường tài chính đã bắt đầu phản ánh sự thắt chặt này vào định giá. Hãng tin Bloomberg ghi nhận vào ngày 7 tháng 9, giá đồng trên sàn giao dịch kim loại London đã tăng vọt lên mức cao nhất mọi thời đại là 14.533 USD một tấn. Hố hích ngắn hạn kích hoạt đợt tăng giá này xuất phát từ tâm lý lo ngại trước các biện pháp thuế quản mới mà Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến sẽ áp đặt lên kim loại tinh luyện nhập khẩu vào Mỹ. Tuy nhiên, lược đẩy sâu xa và bền vững hơn đứng sau kỷ lục giá này chính là hậu quả tích tụ từ hơn hai thập kỷ, thiếu hụt đầu tư nghiêm trọng và biên phát triển các mỏ khải thác mới. Thực tế này đang tạo ra một xung đột mang tính nền tảng giữa các kế hoạch vĩ mô và giới hạn tự nhiên. Các chính phủ và tập đoàn công nghệ có thể công bố những siêu dự án trị giá hàng trăn tỷ USD về AI, điện hóa phương tiện và an ninh năng lượng. Nhưng mọi bản kế hoạch đó đều dựa trên một giả định mong manh rằng thế giới sẽ có đủ nguyên liệu vật lý để hoàn thành chúng hay không. Tiền bạc đơn thuần không thể giải quyết được bài toán này. Các chính phủ có thể tung ra các khói trợ cấp tài khoá khổng lồ. Các ngân hàng trung ương có thể in thêm tiền pháp định. Và các công ty công nghệ có thể huy động vốn cổ phần không giới hạn. Nhưng không một ai có thể in ra đồng kim loại. Và không một tổ chức nào có thể giúp ngắn chủ kỳ từ 11 đến 17 năm cần thiết để đưa một mỏ khoáng sản vào vận hành. Bức đỉnh lịch sử 14.533 USD một tấn của giá đồng không đơn thuần là một đột đầu cơ hàng hóa theo chủ kỳ. Nó là hồi chuông cảnh báo rõ ràng nhất cho thấy tham vọng công nghệ và quá trình truyền đổi số bởi nhân loại đang vai trạm trực diện với các giới hạn vật lý của vòi trái đất. Nếu như dầu mỏ từng định hình kỷ nguyên công nghiệp thế kỷ 20 thông qua việc cung cấp năng lượng cờ học, thì đồng kim loại chính là yếu tố quyết định kỷ nguyên AI của thế kỷ 21 đóng vai trò như hệ thần kinh vật lý không thể thay thế của toàn bộ nền văn minh kỹ thuật số. Quý vị vừa theo dõi bản tin Sổ Cái Vô Hình nơi dữ liệu được soi chiếu biến thành trí thức và trí thức trở thành lợi thế dẫn lối cho những ai biết nhìn xa hơn những con số. Hãy chia sẻ trong phần bình luận chủ đề hoặc là câu chuyện mà bạn muốn chúng tôi khám phá trong các số tới vì chính góc nhìn của bạn sẽ tạo nên giá trị của kênh. Nếu bản tin ngày hôm nay mang đến cho bạn một góc nhìn mới về thế giới tài chính thì đừng quên nhấn like, share và subscribe để không bỏ lỡ những điều đang triển động bên dưới những con số cường trừng và im. Sổ Cái Vô Hình, nơi những con số biết nói và chúng tôi khiến chúng phải nói về sự thật.