QUÂN THỂ, KIẾN THÂN-ĐẾ PHẠM

CHƯƠNG QUÂN THỂ,
Người dân là ưu tiên của quốc gia; quốc gia là cái gốc của quân vương. Thể thống của bậc làm
chủ, như núi cao sừng sững mà không lay động; như nhật nguyệt sáng trong mà soi chiếu khắp nơi.
Đó là nơi muôn dân chiêm ngưỡng, là nơi thiên hạ hướng về. Khoan dung rộng lớn, ý chí đủ để baodung muôn vật; công bằng chính trực, tấm lòng đủ để quyết đoán việc đời; không có uy đức thì không thể khiến người phương xa quy phục, không có lòng từ sâu dày thì không thể thu phục lòng người. Vỗ về cửu tộc bằng lòng nhân, tiếp đãi đại thần bằng lễ tiết. Thờ phụng tổ tiên nghĩ đến đạo hiếu, ở ngôi cao nghĩ đến sự khiêm cung, dốc hết thân mình cần lao việc nước, để thực hành đức nghĩa, đó chính là thể thống (cách thức và thứ tự phải tôn trọng) của bậc quân vương vậy.
CHƯƠNG KIẾN THÂN
Đạo trị thiên hạ bao la rộng lớn; giữ gìn ngôi báu là trọng trách cực điểm. Đạo lớn không thể
một người độc đoán cai quản, nên phải cùng người khác cộng sự; trọng trách không thể một mình gánh vác, nên phải cùng người khác trông coi.
Vì vậy, việc phong tước cho thân thích làm hàng rào bảo vệ vương thất, lúc an nguy cùng chung sức, lúc thịnh suy cùng một lòng, xa gần nâng đỡ nhau, người thân người sơ đều được trọng dụng, sẽ ngăn chặn việc thôn tính (thâu tóm, sát nhập), không phát sinh loạn nghịch. Xưa nhà Chu hưng khởi, chia cắt núi sông, phong vương cho tông tộc, trong có các nước Tấn, Trịnh phụ tá, ngoài có các nước Lỗ, Vệ phòng thủ, nên vận nước dài lâu, trải hơn mấy trăm năm.
Cuối đời Tần, bỏ kế sách của Thuần Vu, nghe theo mưu Lý Tư, không còn thân thiết với người thân, chỉ tin vào trí tuệ của cá nhân mình, lúc nghiêng ngã không biết dựa vào đâu, chỉ hai đời đã mất nước, đó chẳng phải là vì cành lá không sum suê thì gốc rễ khó mà đứng vững, tay chân đã mất thì tâm phúc (người thân tín) không còn nơi nương tựa đó sao?
Nhà Hán mới định Quan Trung, rút kinh nghiệm thất sách của nhà Tần đã mất, phong tước rộng rãi cho người thân, vượt quá chế độ cổ xưa, nước lớn lấn át cả kinh đô, nước nhỏ thì nối quận liền châu, cành lớn thì gốc nguy,đuôi lớn thì khó vẫy, sáu vương ôm chí phản nghịch, bảy nước chịu tội hành hình, đó đều là do đất rộng binh mạnh, tích tụ thế lực mà ra.
Ngụy Võ Đế (Tào Tháo) khởi nghiệp, không nhìn xa trông rộng, con em không có lấy một hộ được phong, tông thất không có đất cắm dùi, ngoài không có thành lũy che chở, trong không có bàn thạch làm nền, cuối cùng ngôi báu rơi vào tay người khác, xã tắc mất về tay họ khác. Tục ngữ nói: “Dòng chảy cạn thì suối nguồn khô, cành lá rụng thì gốc rễ mục”, là ý này vậy. Phân phong quá mạnh thì có họa cắn rốn (há miệng tự cắn rốn mình, ý là tự mình cắn mình, tự mình hại mình) hối hận không kịp; phân phong quá yếu thì không có nền móng
vững chắc
. Do đó mà nói, tốt nhất là phong cho nhiều tông thân nhưng cấp ít thực lực, để kẻ nặng người nhẹ kìm chế lẫn nhau, cùng chung niềm vui nỗi lo, thì trên không có lòng sai kỵ (nghi kỵ,hiềm nghi, nghi ngờ, ngờ vực), dưới không có nỗi lo bị xâm phạm oan ức, đây là điểm cần soi xét khi phong kiến.
Hai điều này là nền tảng an quốc. Đức của vua rộng lớn, để thông đạt uyên bác.
Thiết lập pháp độ giáo hóa, dùng thuật để cảm hóa người, ứng biến hợp thời, dùng Đạo để chế ngự vạn vật. Thuật lấy sự huyền diệu ẩn kín làm hay, Đạo lấy sự quang minh rộng lớn làm công lao.
Lấy bầu trời bao la làm tâm, thì dân ngưỡng vọng mà không thể đo lường; lấy đất dày để đo lường, thì dân noi theo mà không thấy giới hạn. Mênh mông khó gọi tên, thật xứng với sự hoành viễn. Lại phải hòa thuận cửu tộc, vua Phóng Huân (Nghiêu) lưu danh thơm phía trước; hòa hợp bằng hiếu nghĩa, vua Trọng Hoa (Thuấn) để lại danh tiếng cho đời sau.
Đừng lấy sự gian tà làm hỏng chính nghĩa, đừng để người ngoài làm ly gián tình thân, lấy đức mà xem xét, thì quốc gia thái bình, cốt nhục không lo ngại, thật tốt đẹp thay.