ĐẠO ĐỨC KINH-LÃO TỬ PHẦN Hạ Kinh (ĐỨC KINH)

Người có đức cao thì không có ý cầu đức, cho nên có đức. Người có đức thấp thì có ý cầu đức, cho nên không có đức. Người có đức cao thì vô vi mà không có ý lạc. Người có đức thấp cũng vô vi mà có ý lạc. Người có đức nhân cao thì lòng trung thành mà làm điều nhân, chứ không có ý lạc. Người có lòng nghĩa cao thì làm điều nghĩa, có ý lạc. Người có đức lễ cao thì giữ lễ nghi, và nếu không được đáp lại thì đưa cánh tay ra, kém người ta bắt phải giữ lễ nghi như mình. Cho nên đạo mất rồi mới có đức, đức mất rồi sau mới có nhân, nhân mất rồi sau mới có nghĩa, nghĩa mất rồi sau mới có lễ. Lễ là biểu hiện sự suy vi của sự trung hậu thành tí, là đầu mối của sự hỗn loạn. Dùng trí năng để tính trước thì chỉ là cái lòe loẹt của đạo mà là nguồn gốc của ngu ngục. Cho nên bật đại trượng phu giữ lòng trung hậu thành tím mà không trọng lễ nghi, giữ đạo mà không dùng trí xảo, bỏ cái này mà giữ cái kia. Đây là những vật xưa kia được đạo, Trời được đạo mà trong, Đất được đạo mà yên, Thần được đạo mà linh, Khe ngồi được đạo mà đầy, Vạn vật được đạo mà sinh, Vua Chúa được đạo mà làm chuẩn tắc cho thiên hạ. Những cái đó đều nhờ đạo mà được vậy. Nếu trời không trong thì sẽ vỡ, Đất không yên thì sẽ lỡ, Thần không linh sẽ tan mất, Khe ngồi không đầy thì sẽ cạn, Vạn vật không sinh thì sẽ diệt. Vua Chúa không cao quý thì sẽ mất ngôi, Sang lấy hèn làm gốc, Cao lấy thấp làm nền, Cho nên vua Chúa mới tự sân là cô, Côi cúc, quả, ít đức, bất đốc, không tốt. Như vậy chẳng phải là lấy hèn làm gốc đầy ư, Không phải vậy chăng, cho nên không được khen, Tức là được lời khen cao quý nhất. Luật phận hành của đạo là trở lại lúc đầu, Diệu dụng của đạo là khiêm nhu. Vạn vật trong thiên hạ, Từ có mà sinh ra, Có lại từ không mà sinh ra. Bật thượng sĩ nghe đạo thì gắn sức thi hành, Kẻ tầm thường nghe đạo thì nửa tin nửa ngờ, Kẻ tối tâm nghe đạo, Cho là hoang đường thì cười rộ. Cho nên sách xưa có nói, Đạo sáng thì dường như tối tâm, Đạo tiếng thì dường như thuộc luộc, Đạo bằng phẳng dễ dàng thì dường như khúc mắt, Đức cao thì dường như thấp trụ, Cao khiết thì dường như nhục nhã, Đức rộng lớn thì dường như không đủ, Đức mạnh mẽ thì dường như không hư, Hình vuông cực lớn thì không có gốc, Cái khí cụ cực lớn thì không có hình dạng cố định, Thanh âm cực lớn thì nghe không thấy, Hình tượng cực lớn thì trông không thấy, Đạo lớn thì ẩn vi không thể giảng được, Chỉ có đạo là khéo sinh và tác thành vạn vật. Đạo sinh ra một Một sinh ra hai Hai sinh ra ba Ba sinh vạn vật Vạn vật điều cổng âm mà ôm dương, Điều hòa bằng khí trùng hư, Điều mà mọi người ghét là côi cúc, Ít đức, không tốt, Vậy mà các vương công dùng những tiếng đó để tự sưng, Cho nên vật có khi bớt đi mà lại là thêm lên, Có khi thêm lên mà hóa ra bớt đi, Có một lời mà người xưa dạy, Nay tôi cũng dùng để dạy lại, Là cường đạo thì sẽ bất đắc kỳ tử, Tôi cho lời đó là lời khuyên chủ yếu. Trong thiên hạ, Cái cực mềm thì chế ngự được cái cực cứng, Cái không có lại len vô được cái không có kẻ hở, Do đó mà tôi biết vô vi là có ích, Vậy mà không dùng lời, Cái ích lợi của vô vi người đời ít ai hiểu kịp, Dành tiếng với sinh mệnh, Cái nào quý, Sinh mệnh với của cải, Cái nào quan trọng, Được danh lợi mà mất sinh mệnh, Cho nên hàm danh quá thì phải ao tổn nhiều, Chứa của cải nhiều thì mất mát nhiều, Biết thế nào là đủ, Ri túc thì không nhục, Biết lúc nào nên ngừng, Thì không quý mà có thể sống lâu được, Cái gì hoàn toàn thì dường như khiếm khuyếp, Mà công dụng lại không bao giờ hết, Cái gì cực đầy thì dường như hư không, Mà công dụng lại vô cùng, Cực thẳng thì dường như công, Cực khéo thì dường như vụn, Ăn nói cực khéo thì dường như ấp ú, Tỉnh thắng đọng, Lạnh thắng nóng, Thanh tỉnh vô vi, Là chuẩn tắc trong thiên hạ, Thiên hạ có đạo, Thì ngựa tốt không dùng vào chiến tranh, Mà dùng vào việc cầy cấy, Thiên hạ vô đạo, Thì ngựa tốt dùng vào chiến tranh, Và ngựa mẹ sinh con ở chiến trường, Do đó mà xét, Thì họa không gì lớn, Bằng không biết thế nào là đủ, Hại không gì bằng, Hám muốn cho được nhiều, Cho nên biết thế nào là đủ, Và thoả mãn về cái đủ đó, Mới luôn luôn là đủ, Không ra khỏi cửa, Mà biết được thiên hạ, Không dồm ra ngoài cửa, Mà biết được đạo trời, Càng đi xa, càng biết được ít, Cho nên thanh nhân không đi mà biết, Không nhìn mà thấy rõ, Không làm mà nên, Theo học, Thì mỗi ngày dục vọng Và tinh thần hữu vi một tăng, Theo đạo, Thì mỗi ngày dục vọng Và tinh thần hữu vi một giảm, Giảm rồi lại giảm Cho tới mức vô vi không làm, Không làm mà không gì là không làm, Trị thiên hạ thì nên vô vi, Còn như hữu vi thì không trị được thiên hạ, Thanh nhân không có thành kiến, Lấy lòng thiên hạ làm lòng mình, Thanh nhân tốt với người tốt, Tốt cả với những người không tốt, Nhờ vậy mà mọi người đều hóa ra tốt, Tin người đáng tin, Mà tin cả người không đáng tin, Nhờ vậy mà mọi người đều hóa ra đáng tin, Thanh nhân trong thiên hạ thì vô tư vô dục, Trị thiên hạ thì để lòng mình hồn nhiên, Trăm họ đều chăm chú nghe nhìn thanh nhân, Thanh nhân đều coi họ như con trẻ, Ra đời gọi là sống, Vô đất gọi là chết, Cứ mười người ra đời thì ba người bẩm sinh được sống lâu, Ba người bẩm sinh chết yếu, Ba người có thể sống lâu được, Nhưng chết sớm vì không biết dưỡng sinh, Như vậy là vì đâu, Vì họ tự phụng dưỡng quá hậu, Hưởng thụ thai quá, Tôi từng nghe nói, Người khéo dưỡng sinh thì đi đường không gặp con tê ngu con hổ, Trong quân đội thì không bị thương vong binh khí, Con tê ngu không dùng sừng hút, Con hổ không dùng móng vồ, Binh khí không đâm được người đó, Tại sao vậy? Tại người đó khéo dưỡng sinh không tiến vào tử địa, Đạo sinh ra vạn vật, Đức bao bọc mỗi vật, Vật chất khiến cho mỗi vật hình thành, Hoàn cảnh, hoàn thành mỗi vật, Vì vậy mà vạn vật đều tôn sùng Đạo, Và quý Đức, Đạo sở dĩ được tôn sùng, Đức sở dĩ được quý, Là vì Đạo và Đức không can thiệp, Chi phối vạn vật, Mà để vạn vật tự nhiên phát triển, Vạn vật có nguồn gốc, Nguồn gốc đó là mẹ của vạn vật, Nắm được mẹ, Là biết con, Đức vạn vật, Đã biết được con, Mà lại giữ được mẹ, Thì suốt đời không nguy, Ngăn hết các lối, Tai, mắt, mũi miệng, Đóng hết các cửa, Thì suốt đời không lo lắng, Mở các cửa, Giúp cho dục vọng phát sinh, Thì suốt đời không cứu được, Thấy cái ẩn vi, Thì gọi là sáng, Giữ được nhu, Thì gọi là mạnh, Dùng được ánh, Mà phục hồi được sự sáng, Thì không bị tai họa, Như vậy là theo được Đạo Vĩnh Cửu, Nếu ta hốt nhiên hiểu biết, Thì ta đi theo con đường lớn, Chỉ sợ con đường tà, Đường lớn thật bằng phẳng, Mà ta lại thích con đường nhỏ quanh co, Triều đình thật ô ế, Đồng ruộng thật hoang vu, Kho lẫm thật trống rộng, Mà họ bận áo gắm thiêu, Đeo kiếm sắt, Ăn uống tráng mưa, Của cải thừa thải, Như vậy là trộm cướp, Chứ đâu phải hợp đạo, Khéo dựng thì không thể nhổ lên được, Khéo ôm thì không thoát ra được, Con cháu mà khéo dựng, Khéo ôm thì việc tế tự, Sẽ đời đời không dứt, Lấy đạo mà tu thân, Thì đức sẽ đầy, Lấy đạo mà lo việc nhà, Thì đức sẽ dư, Lấy đạo mà lo việc làng xóm, Thì đức sẽ lớn, Lấy đạo mà lo việc nước, Thì đức sẽ thành, Lấy đạo mà lo việc thiên hạ, Thì đức sẽ phổ cập, Lấy thân mình mà xét thân người, Lấy nhà mình mà xét nhà người, Làng mình mà xét làng khác, Nước mình mà xét nước khác, Thiên hạ ngày nay, Mà xét thiên hạ thời xưa và thời sau, Làm sao ta biết được thiên hạ thế này hay thế khác, Là do lẽ đó, Người nào có đức dày thì như con đỏ, Độc trùng không chích, Mảnh hổ không vồ, Ác điểu không quấp, Xương yếu gân mềm mà tay nắm rất chặt, Tinh khí sung túc, Suốt ngày gào thét, Mà giọng không khẳng, Như vậy là khí cực hòa, Biết hòa thì gọi là bất biến, Bất biến thì gọi là sáng, Túng dục tham sinh thì gọi là họa, Để cho lòng dục sai khiến cái khí, Thì gọi là cường, Vật nào cường tráng thì sẽ già, Như vậy là không hợp đạo, Không hợp đạo thì sớm chết, Người nào biết đạo thì không nói, Người nào nói thì không biết, Ngăn hết các lối, Đóng hết các cửa, Không để lộ sự tinh nhuệ, Gỡ những rối loạn, Che bớt ánh sáng, Hòa với trần tục, Như vậy gọi là huyền đồng, Đạt tới cảnh giới đó, Thì không ai thân, Mà cũng không có ai sơ với mình, Không ai làm cho mình lợi hay bị hại, Không ai làm cho mình cao quý hay đế tiện, Vì vậy mà tôn quý nhất trong thiên hạ, Dùng chính trị mà trị nước, Dùng thuật kỳ mà tác chiến, Nhưng chỉ có vô sự mới được thiên hạ, Do đâu mà biết được vậy? Do lẽ này, Thiên hạ mà có nhiều lệnh cấm, Thì nước càng nghèo, Triều đình càng nhiều lợi khí quyền mu, Thì quốc gia càng khổ loạn, Người trên càng nhiều kỹ xáo, Thì việc bậy sinh ra càng nhiều, Pháp lĩnh càng nghiêm khắc, Thì đạo tật càng nổi, Cho nên thanh nhân bảo, Ta không làm gì, Mà dân tự cải hóa, Ta ưa thanh tĩnh, Mà dân tự nhiên thuần chính, Ta không ban giáo lĩnh, Mà dân tự phú túc, Ta vô dục, Mà dân tự hóa ra chất pháp, Chính lĩnh khoáng hồng, Thì dân thuần hậu, Chính lĩnh hình pháp nghiêm minh quá, Thì dân kiêu bạc, Họa là chỗ giữa của Phúc, Phúc là chỗ nấp của họa, Ai biết được cứu cánh ra sao, Họa Phúc không có gì nhất định, Chính có thể biến thành tà, Thiện có thể biến thành ác, Loài người mới hoặc đã từ lâu, Chỉ có bậc thanh nhân, Biết được lẽ họa Phúc vô định, Nên tuy chính trực, Mà không làm tổn thương người, Tuy có cảnh gốc, Mà không hại người, Tuy cương trực, Mà không phóng túng, Xúc phạm người, Tuy sáng rỡ, Mà không chói loa, Trị dân và tu thân, Thì không gì bằng tiết kiệm, Có tiết kiệm, Thì mới sớm phục tòng đạo, Sớm phục tòng đạo, Thì tích được nhiều đức, Tích được nhiều đức, Thì không gì không khắc phục được, Không gì không khắc phục, Thì năng lực của mình không biết tới đâu là cùng, Năng lực không biết tới đâu là cùng, Thì trị được nước, Nắm được cái gốc của đạo trị nước, Thì có thể tồn tại được lâu dài, Như vậy là rễ sâu, gốc vững, Cái đạo trường tồn, Trị nước lớn cũng giống như nấu nướng cá nhỏ, Dùng đạo mà trị thiên hạ thì quỷ không linh, Chẳng những quỷ không linh mà thần cũng không làm hại được người, Chẳng những thần không hại được người, Mà thánh nhân cũng không làm hại người, Hai bên, một bên là quỷ thần thánh nhân, Một bên là người không làm hại nhau, Cho nên đức quý cả về dân, Dân yên ổn làm ăn, Mà gắn sức sửa đức, Nước lớn nên ở chỗ thấp, Chỗ quý tụ của thiên hạ, Nên giống như giống cái trong thiên hạ, Giống cái nhờ tỉnh mà thắng giống đực, Lấy tỉnh là chỗ thấp, Cho nên nước lớn mà khiêm hạ, Đối với nước nhỏ thì được nước nhỏ xưng thần, Nước nhỏ mà khiêm hạ, Đối với nước lớn thì được nước lớn che chở, Như vậy là một bên khiêm hạ để được xưng thần, Một bên khiêm hạ mà được che chở, Nước lớn chẳng qua chỉ muốn gồm nuôi nước nhỏ, Nước nhỏ chẳng qua muốn thờ nước lớn, Khiêm hạ thì cả hai đều được như ý muốn, Nhưng nước lớn phải khiêm hạ mới được. Trường 62 vì Đạo, Quý Đạo Đạo là chỗ ẩn náo của vạn vật, Vì Đạo dung nạp vạn vật, Là vật quý của người tốt, Chỗ nhờ cậy của người không tốt, Lời nói hay có thể làm cho mình được tôn trọng, Hành vi đẹp có thể làm cho mình hóa cao thượng, Nhưng còn người không tốt mà biết nhờ cậy Đạo thì sao lại bỏ, Cho nên lập ngôi thiên tử, đặt ngôi tam công, Dù hai tay bưng ngọc bích lớn đi trước xe tứ mạng, Cũng không bằng quỷ dâng Đạo đó lên, Người xưa sở dĩ quý Đạo là vì đâu, Chẳng phải là vì nhờ Đạo mà hế cầu cái gì được cái nấy, Có tội thì được tha ư, Chương 63 Tư Thủy Thánh nhân trị thiên hạ theo chính sách vô vi, Thi hành theo nguyên tắc vô sự, Giữ thái độ điểm đạm, Xem cái nhỏ như lớn, cái ít như nhiều, Lấy đức báo án, Giải quyết việc khó từ khi còn dễ, Thực hành việc lớn từ khi còn nhỏ, Vì việc khó trong thiên hạ khởi từ chỗ dễ, Việc lớn trong thiên hạ khởi từ lúc còn nhỏ, Do đó thánh nhân trước sau không làm việc gì lớn mà thực hiện được việc lớn, Người nào hứa một cách dễ dàng quá thì ít tin được, Cho việc gì cũng dễ làm thì sẽ gặp nhiều cái khó, Cho nên thánh nhân coi việc gì cũng khó mà rốt cuộc không gặp gì khó, Chương 64 Thổ Vi Cái gì an định thì dễ nắm, Điểm chưa hiện thì dễ tính, Giòn thì dễ vỡ, Nhỏ thì dễ phân tán, Ngăn ngừa sự tình từ khi chưa manh nha, Trị loạn từ khi chưa thành hình, Cây lớn một ôm khởi sinh từ cái mầm nhỏ, Đài cao chín tầng khởi từ một sọt đất, Đi xa ngàn dặm bắt đầu từ một bước chân, Dụng tâm làm thì thất bại, Cố chấp ý riêng thì hỏng việc, Vì vậy thánh nhân không làm nên không bại, Không chấp trước nên không hỏng việc, Người ta làm việc thường gần tới lúc thành công lại thất bại, Vì không cẩn thận như lúc đầu, Rẻ sao như trước thì không hỏng việc, Cho nên thánh nhân chỉ muốn một điều là vô dục, Không quý bảo vật, Chỉ muốn học cho được vô tri vô thức, Để giúp mọi người lầm lạc trở về với đạo, Giúp vạn vật phát triển theo tự nhiên, Mà không dám làm, Nội, mỗi cuộc hành trình vạn dặm, Đều bắt đầu từ những bước chân nhỏ nhất, Lão tử, Trường 65 Thuần Đức, Thời xưa, người khéo dùng đạo trị nước, Thì không làm cho dân khôn lanh cơ xảo, Mà làm cho dân đôn hậu chất phát, Dân sở dĩ khó trị là vì nhiều trí mưu, Cho nên dùng trí mưu trị nước là cái họa cho nước, Không dùng trí mưu trị nước là cái phúc cho nước, Biết phép tắc thì gọi là huyền diệu, Huyền đức, Đức huyền diệu sâu thẳm, Cùng với vạn vật trở về gốc, Rồi sau mới đạt được sự thuận tự nhiên, Trường 66 Hậu kỳ, Ông biển sở dĩ là vua trăm khe lạch, Vì khéo ở dưới thấp nên là vua trăm khe lạch, Vì thánh nhân muốn ở trên dân, Thì phải nói lời khiêm hạn, Muốn ở trước dân thì phải lùi lại sau, Vì vậy thánh nhân ở trên, Mà dân không thấy nặng cho mình, Ở trước mà dân không thấy hại cho mình, Vì vậy thiên hạ vui vẻ đẩy thánh nhân tới trước, Mà không chán, Không tranh với ai, Cho nên không ai tranh giành với mình được, Trường 67 Tam Bảo, Thiên hạ bảo đạo của ta lớn, Cơ hồ không có gì giống nó cả, Vì nó lớn quá mà lại không có hình tượng, Nên không có gì giống nó cả, Nếu có thì nó đã là nhỏ từ lâu rồi, Ta có ba vật báo mà ta ôm giữ cẩn thận, Một là lòng từ ái, Hai là tính kiệm ước, Ba là không dám đứng trước thiên hạ, Vì từ ái nên tận lực che trở dân, Mà sinh ra dũng cảm, Vì kiệm ước nên hóa ra sung túc, Rộng rãi, Vì không dám đứng trước thiên hạ, Nên mới được làm chủ thiên hạ, Nếu không từ ái mà mong được dũng cảm, Không kiệm ước mà mong được sung túc, Rộng rãi, Không chịu đứng sau người mà tranh đứng trước người, Thì tất phải chết, Vì từ ái nên hễ chiến đấu thì thắng, Cố thủ thì vững, Trời muốn cứu ai thì cho người đó lòng từ ái, Để tự bảo vệ, Viên tướng giỏi không tỏ ra vũ rũng, Người giỏi tác chiến không tỏ ra hung hăng, Người khéo thắng địch không giao phong với địch, Người khéo chỉ huy thì tự đặt mình ở dưới người, Như vậy là có cái đức không tranh với người, Như vậy là biết dùng sức của người, Như vậy là hoàn toàn hợp với đạo, Thuật dụng binh có câu, Ta không dám làm chủ, Tức khiêu chiến, Mà chỉ muốn làm khách, Tức ứng chiến, Không dám tiến một tắc, Thà chịu lồi một thước, Không muốn hung hăng mà chịu nhờ địch, Như vậy giàn trận mà không thành hàng, Xua đuổi mà không dám đưa cánh tay ra, Tuy có binh khí mà như không dùng binh khí, Tuy có địch mà như không chạm trán với địch, Họa không gì lớn bằng kinh địch, Kinh địch thì sẽ mất những vật báo của ta, Cho nên khi hai bên cử binh giao chiến, Bên nào từ ái bên đó sẽ thắng lợi, Lời dạy của ta rất dễ hiểu, Rất dễ làm, Mà thiên hạ không ai hiểu được, Làm được, lời của ta có tôn trí, Việc của ta có căn bản, Vì thiên hạ không hiểu nguôn luận của ta, Nên không biết ta, Người hiểu ta rất ít, Người theo cũng rất hiếm, Cho nên thánh nhân bận áo vải thô, Mà ôm ngọc quý trong lòng, Biết mà làm da vẻ ngu tối là cao minh, Không biết mà làm da vẻ biết rõ, Thánh nhân sở dĩ không có tật sai lầm đó, Vì nhận cái tật đó là tật, Cho cái tật sai lầm đó là tật, Cho nên mới không sai lầm, Dân mà không sợ sự uy hiếp của vua, Thì sự uy hiếp lớn của dân sẽ đến với vua, Đừng bó buộc đời sống của dân, Đừng áp bức cách sinh nhai của dân, Vì không áp bức dân, Nên dân mới không bức lại vua, Vì vậy thánh nhân biết quyền năng của mình, Mà không biểu lộ ra, Yêu cái đức của mình mà không tự cho là tôn quý, Cho nên bỏ cái sau, Tự hiện, tự quý, Mà giữ cái trước, tự chi, tự ái, Mạnh mẽ về dám làm, Tức quả cảm cương cường, Thì chết, Mạnh mẽ về không dám làm, Tức thận trọng, nhu nhược, Thì sống, Hai cái đó cùng là mạnh mẽ, Mà một cái được lợi, Một cái bị hại, Ai mà biết được tại sao trời lại ghét cái cương cường, Dẫu thánh nhân cũng còn cho là khó biết thay, Đạo trời không tranh mà khéo thắng, Không nói mà khéo đáp, Không gọi mà vạn vật tự tới, Bình thản vô tâm mà khéo mưu tính mọi việc, Lưới trời lồng lộng, Thưa mà khó lọt, Chương bảy mới bối chế hoặc, Dân không sợ chết thì sao lại dùng tử hình dọa dân, Nếu làm cho dân luôn luôn sợ chết, Mà có kẻ nào phạm pháp, Ta cũng bắt được mà giết, Chương 75 Tham Tổn Dân sở dĩ đói là vì nhà cầm quyền thu thuế nặng nặng, Cho nên dân đói, Dân sở dĩ khó trị là vì nhà cầm quyền dùng trính lệnh phiền hà, Cho nên dân khó trị, Dân sở dĩ coi thường cái chết là vì nhà cần quyền tự phụng dưỡng quá hậu, Cho nên dân coi thường sự chết, Nhà cầm quyền mà vô dục, đạm bạc thì hơn là quý sinh, hậu dưỡng, Chương 76 Giới Cường Người ta sinh ra thì mềm yếu, Mà khi chết thì cứng đơ, Thảo mộc sinh ra thì mềm dịu, Mà khi chết thì khô cứng, Cho nên cứng mạnh là cùng loài với chết, Mềm yếu là cùng loài với sống, Vì vậy binh mạnh thì không thắng, Cây cứng thì bị chặt, Cứng mạnh phải ở dưới, mềm yếu được ở trên, Chương 77 Thiên Đạo Đạo trời giống như buộc dây cung vào cung trăng, Dây cung ở cao quá thì hạ nó xuống, Ở thấp quá thì đưa nó lên, Dài quá thì bỏ bớt đi, Ngắn quá thì thêm vào, Đạo trời bớt chỗ dư, bù chỗ thiếu, Đạo người thì không vậy, Bớt chỗ thiếu mà cấp thêm cho chỗ dư, Ai là người có dư, Mà cung cấp cho những người thiếu thốn trong thiên hạ, Chỉ có người đắc đạo mới làm được như vậy, Cho nên thánh nhân làm mà không cậy khéo, Việc thành mà không quan tâm tới, Không biểu hiện đức của mình ra, Chương 78 Nhậm Tín Trong thiên hạ không gì mềm yếu bằng nước, Mà thắng được những vật cứng không gì bằng nó, Không gì thay nó được, Yếu thắng mạnh, mềm thắng cứng, Không ai không biết lẽ đó, Nhưng không ai thực hành được, Cho nên thánh nhân bảo, Chịu nhận cái ô nhục trong nước, Thì mới làm chủ xã tắc được, Chịu nhận tai họa trong thiên hạ, Thì mới làm vua thiên hạ được, Lời hợp đạo nghe như ngược đời, Chương 79 Nhậm Khế Giải được cái oán lớn, Thì vẫn còn chút oán thừa trong lòng, Như vậy sao gọi là phải, Cho nên thánh nhân cầm phía bên trái tờ khế, Mà đời không nhận, Người có đức thì cầm tờ khế, Người không có đức thì đòi người ta phải trả, Đạo trời không tư vị ai, Chỉ ra ân cho người có đức, Chương 80 Độc Lập Nước nhỏ, dân ít, Dù có khí cụ gấp chục, gấp trăm, Sức người cũng không dùng đến, Ai nấy đều coi sự chết là hệ trọng, Nên không đi đâu xa, Có thuyền, xe mà không ngồi, Có binh khí mà không bày, Bắt dân dùng lại lối thắt dây Thời thượng cổ, Thức ăn đạm bạc mà thấy ngon, Quần áo tầm thường mà cho là đẹp, Nhà ở thô sơ mà thích, Phong tục giản pháp mà lấy làm vui, Các nước láng giềng gần gũi Có thể trông thấy nhau, Nước này nghe được tiếng gà tiếng chó Ở nước kia, Mà nhân dân các nước ấy Đến giả chết Cũng không qua lại với nhau, Trường 81 hiển chất Lời nói chân thực thì không hoa mỹ, Lời nói hoa mỹ thì không chân thực, Người thiện thì không cần biện giải, Người nào phải biện giải cho mình là người không thiện, Người sáng suốt hiểu đạo thì chi thức không cần rộng, Vì nắm được chân lý, Người nào chi thức rộng thì không sáng suốt, Hiểu đạo vì tìm ngọn thì quên gốc, Bậc thánh nhân vô dục, Không tích chữ, Càng giúp người, Mình lại càng có dư, Càng cho người, Mình lại càng có nhiều, Đạo trời chỉ có lợi cho vạn vật, Chứ không có hại, Đạo thánh nhân giúp người mà không tranh với ai.