Vì Sao Người Miền Tây Gọi Cha Mẹ Là “Tía, Má?

Nụ Cười Miền Tây
1.6K người theo dõi
Có những điều ở miền Tây quen thuộc đến mức ai cũng từng nghe, từng thấy, nhưng ít khi dừng lại để hỏi vì sao lại như vậy. Mỗi tập của Nụ Cười Miền Tây sẽ cùng bạn giải mã những tên gọi, phong tục, lời ăn tiếng nói và ký ức gắn với vùng đất sông nước, bằng những câu chuyện gần gũi, có cơ sở văn hóa và lịch sử. Hy vọng sau mỗi lần lắng nghe, bạn không chỉ hiểu thêm về miền Tây, mà còn thấy yêu hơn con người, nếp sống và những giá trị bình dị vẫn còn nguyên vẹn đến hôm nay.
#nucoimientay #lichsumientay #mekongdelta #vanhoamientay #namkyluctinh #podcast #podcastviet #mientyquetoi #vietnamoi #mientayquetoi
Xin chào quý vị và các bạn
Vào một buổi sáng giữa một khu chợ người Việt ở nơi cách quê nhà nửa vòng trải đất
Một người đàn ông bỗng nghe phía sau có tiếng đứa nhỏ gọi
Má ơi, chờ con với
Ông đứng khựng lại
Không phải vì giọng nói ấy quen
Mà ông cũng chẳng biết hai mẹ con kia là ai
Chỉ là đã nhiều năm rồi
Ông không còn được gọi má ơi với người má của mình nữa
Một tiếng gọi bình thường thôi
Vậy mà nó kéo về cả căn bếp cũ
Một bữa cơm chiều
Con đường trước nhà
Và gián má đứng chờ con trở về
Ở Việt Nam, có nơi gọi bố mẹ
Có nơi gọi cha mẹ
Bà má
Còn trong nhiều gia đình miền Tây
Người ta gọi hai đấng sinh thành bằng hai tiếng thiệt thân thương
Tía, má
Hai tiếng ấy từ đâu mà có
Có phải người miền Tây nào cũng gọi như vậy?
Và vì sao chỉ cần nghe lại
Một người đã đi xa mấy chục năm
Vẫn thấy mình như đứa nhỏ ngày nào?
Có một cách giải thích khá phổ biến
Cho rằng tiếng tía có liên hệ với cách gọi cha
Trong phương ngữ của người Triều Châu
Qua quá trình giao lưu Việt Hoa ở Nam Bộ
Còn tiếng má gần với âm gọi mẹ
Xuất hiện trong nhiều ngôn ngữ
Và cũng là âm trẻ nhỏ
Khá dễ bật ra khi mới bật bẹ
Nhưng nguồn gốc chỉ là cánh cửa thôi
Điều đáng nói hơn nằm ở phía sau
Vì sao tía má lại bước vào một má nhà miền Tây
Ở lại trong câu ca, bữa cơm
Và ký ức của biết bao con người
Trước hết phải nói cho rõ
Không phải tất cả người miền Tây
Đều gọi cha là tía đâu
Có nhà gọi cha mẹ
Có nhà gọi bà má
Có nơi đời ông bà gọi tía
Sang đời con cháu lại gọi ba
Thậm chí trong cùng một xóm
Cách gọi cũng khác nhau
Không cách gọi nào đúng hơn hay thương hơn cách gọi nào hết
Bởi tiếng gọi người sinh thành
Trước hết thuộc về các nhà đầu tiên của mỗi người
Đứa trẻ đâu có học tiếng ấy trong sách
Nó nghe anh chị của mình gọi
Nghe người lớn nhắc
Rồi bập bẹ gọi theo
Từ một âm thanh nhỏ xíu
Nó thành thói quen
Rồi từ thói quen
Nó thành tình thân
Rồi cứ vậy
Tiếng gọi đi từ miệng người này
Sang tay người khác
Hòa hết thế hệ này
Đến thế hệ sau
Các bạn thân mến
Nam Bộ vốn là vùng đất
Nhiều cộng đồng cùng đến sinh sống
Khai khẩn và giao lưu lâu dài
Ở nhiều nơi thuộc Tây Nam Bộ
Người Việt sống gần người Khmer
Và các cộng đồng người Hoa
Người ta gặp nhau ở bến sông
Ngoài ruộng, trong xóm chợ
Trao đổi hàng quá
Học cách nấu ăn
Học cách gọi sản vật
Và đôi khi cả cách xưng hô
Ngôn ngữ gì vậy đâu có đứng yên
Nó đi theo con người
Được nghe bằng một giọng khác
Nói lại bằng một cách khác
Rồi dần trở nên quen thuộc
Một cách lý giải thường được nhắc đến
Cho rằng âm gọi cha
Trong phương ngữ của người Triều Châu
Nghe gần với tía
Qua thời gian tiếp xúc
Người Việt có thể đã tiếp nhận
Rồi phát âm thành tía
Tuy nhiên, cái chuyện ngữ nguyên
Cần thần trọng
Sự gần nhau về âm
Là một dấu vết đáng chú ý
Nhưng chưa đủ để xem đó
Là kết luận duy nhất
Còn với tiếng má cũng vậy
Âm ma dùng để gọi mẹ
Có mặt trong nhiều ngôn ngữ
Một phần vì trẻ nhỏ
Khá dễ phát âm này khi mới tập nói
Chỉ dựa vào sự giống âm
Thì khó xác định
Một nguồn gốc duy nhất
Thiệt ra nha, ta không nhất thiết
Phải tìm cho được ngày đầu tiên
Hai tiếng ấy xuất hiện đâu
Điều quan trọng là khi đi vào
Đời sống của người miền Tây
Hai tiếng tía má
Đã được người dân gọi bằng tình cảm của chính mình
Từ đó
Nó không còn xa lạ nữa
Mà nó trở thành tiếng nhạc
Các bạn thân mến
Chúng ta thử trở về
Một buổi chiều miền Tây ngày trước
Nắng đã chiều trên con rạch nhỏ
Một người đàn ông
Chống xuồng về
Ống quần còn dính bùng
Chiếc nón lá sẫm màu bồ hôi
Đứa nhỏ đang chơi ngoài sân thấy dậy
Liêm chạy vào bếp gọi lớn
Má ơi má, tía về
Người má đang sới cơm
Ta vẫn làm
Tía bay có mắt mưa không?
Người tía cột xuồng
Rửa tay bên lù nước rồi bước vô nhà
Không ai nói câu gì lớn lao hết
Chỉ có nồi cơm nóng
Chén cá khô
Và mấy người ngồi gần nhau
Sau một ngày làm lụng
Vậy mà chính trong những chuyện bình thường đó
Hai tiếng tía má
Bắt đầu có hình hài
Tiếng tía đi cùng dán người ngoài ruộng
Trên ghe, dưới mương
Ít nói nhưng lặng lẽ
Lo cho cả nhà
Còn tía má
Thì đi cùng căn bếp
Viết giọng lời nhắc con ăn cơm
Và ngọn đèn còn sáng
Khi người nhà chưa về
Hai tiếng tía má
Vì vậy không chỉ nằm
Trong từ điển
Nó sống trong những lần người nhà gọi nhau
Chờ nhau
Và biết rằng sau một ngày đi xa
Mình vẫn có chỗ
Các bạn biết không?
Hai tiếng ấy còn đi vào câu ca, tiếng hát
Và ký ức của nhiều thế hệ
Người miền Nam
Chỉ cần nghe câu
Tía em hừng đông đi cài bừa
Là nhiều người đã thấy trước mắt mình
Một cánh đồng buổi sớm
Đó là câu mở đầu của bài hát
Tía em má em
Không phải là câu ca giao
Nhưng hình ảnh người tía thức từ hừng đông
Lặng lẽ ra đồng làm lụng
Để nuôi cả nhà
Gần gũi đến mức
Đã thành ký ức chung của rất nhiều người
Còn tía má
Lại cất lên da viết trong câu ca giao
Má ơi đừng gã con xa
Chim kêu dưỡng hú
Biết nhà má đâu
Ngày trước
Lấy dòng xa có khi phải qua mấy con sông
Mấy chuyến đò
Tới một vùng cách trở
Đường về đâu có dễ như bây giờ
Bởi vậy
Tía má ơi
Nghe vừa như lời nài nỉ
Vừa như nổi sợ phải rời người đã sinh thành
Để bước vào một nơi xa lạ
Một bên là gián tía
Lặng lẽ ra đồng từ hừng đông
Một bên là tiếng con gọi má
Trước lúc phải đi xa
Chỉ bài công ngắn thôi
Mà có cả sự nhọc nhằn của cha mẹ
Và nội quyến luyến của đứa con
Đối với má nhà
Trong nhiều gia đình miền Tây xưa
Có con rồi
Trong nhiều gia đình miền
Vợ chồng ít gọi tên riêng của nhau
Người vợ gọi chồng là tía nó
Tía thằng hai
Người chồng gọi vợ là má nó
Má sắp nhỏ
Nghe một mặt vậy thôi
Nhưng cách gọi ấy cho thấy một điều hay
Người ta nhìn nhau qua mối quan hệ
Và trách nhiệm trong gia đình
Từ ngày có con
Người đàn ông không chỉ là một người chồng
Ông còn là tía của mấy đứa nhỏ
Người phụ nữ
Người phụ nữ không chỉ là một người vợ
Bà còn là má của một má nhà
Hai tiếng tía má
Vì vậy vừa có tình nghĩa
Vợ chồng
Vừa nhắc mỗi người về vai trò của mình đang gánh
Nó không chỉ là cách sưng hô
Mà còn là một nếp sống
Coi trọng gia đình
Vai vế và bổn phận của mình
Đối với người thân
Các bạn ơi, bây giờ
Ở nhiều nơi tiếng bà phổ biến
Hơn tiếng tía
Có nhà ông bà gọi tía
Cha mẹ gọi ba
Còn con cháu lớn lên giữa trường học
Truyền hình và phố thị
Nên lại quen một cách gọi khác
Có người rời quê lên thành phố
Còn có người định cư ở nước ngoài
Con của họ vẫn nói tiếng Việt
Nhưng không còn biết
Trong gia đình mình
Từng có một tiếng gọi là tía
Điều đó không có gì là đáng trách hết
Ngôn ngữ
Dốn thay đổi theo môi trường sống
Một đứa trẻ không gọi tía
Vẫn có thể thương cha mình sâu sắc
Chỉ là khi một tiếng gọi
Không còn được truyền lại
Một lớp ký ức của gia đình
Cũng dễ mờ theo
Giữ một tiếng gọi không có nghĩa là
Ép con cháu phải nói y hệt người xưa
Có khi chỉ cần kể cho chúng nghe
Ngày trước
Ông ngoại gọi cha mình là tía
Trong căn nhà cũ
Bà cô từng gọi tía bay
Là sao?
Vì sao một tiếng gọi
Bình trị lại làm người đi xa
Nhớ quê đến vậy
Khi câu chuyện còn được kể
Cái gốc vẫn còn đường
Đi tới người sau
Các bạn có để ý không?
Có một điều lạ lắm nha
Người ta có thể lớn lên
Rời quê, đổi nghề
Lập gia đình, rồi trở thành
Cha, thành mẹ, thậm chí thành ông, thành bà
Người đời sẽ gọi ta
Bằng biết bao danh sân khác nhau
Nhưng mà khi đứng trước đấn sinh thành
Ta vẫn là đứa con từng gọi
Tía ơi
Má ơi
Mỗi người có thể gọi bố mẹ
Cha mẹ, bà má
Hay là tía má
Nhưng với riêng một đời người
Tiếng gọi mình học từ thọ chỏ
Nó là duy nhất
Nó nói mình về cái gốc
Với căn nhà từng lớn lên
Và với hai người
Đã đưa mình đến cuộc đời này
Người xa quê
Đôi khi gọi về chỉ hỏi một câu
Tía má ăn cơm chưa?
Chỉ cần phía bên kia đáp rồi
Khoảng cách dường như ngắn lại
Giữa bao nhiêu lò toàn
Của người trưởng thành
Ta bỗng được trở về
Là đứa con của căn nhà năm cũ
Nhưng cũng có người đã nhiều năm
Không còn nói được câu ấy
Số điện thoại vẫn nằm trong máy
Căn nhà cũ có thể còn đó
Cái giọng má từng nằm
Cái ly tía từng uống trà
Có khi vẫn nguyên chỗ cũ
Chỉ là phía bên kia không còn người trả lời thôi
Đến lúc ấy
Người ta mới hiểu
Được gọi một tiếng
Tía ơi, má ơi
Từng là một điều rất đổi bình thường
Mà quý giá biết bao
Quý vị và các bạn thân mến
Nếu tía má vẫn còn
Bữa nay thử gọi về
Hỏi một câu bình thường thôi
Tía má ăn cơm chưa?
Nếu đang ở chung nhà
Có lẽ ta không cần chờ
Một ngày đặc biệt mới ngồi xuống
Ăn với nhau một bữa
Nghe tía má kể lại chuyện cũ
Nếu con cháu lớn lên
Ở xa quê, hãy kể cho chúng
Nghe gia đình mình từng gọi
Người sinh thành như thế nào
Không phải để bắt người sau nói y hệt
Người trước, mà để chúng biết
Mình từ đâu mà có
Còn nếu tía má đã đi xa
Xin bạn hãy kể lại một câu
Để lại trong phần bình luận
Như một cách gọi hình bóng
Người sinh thành trở về
Thêm một lần trong ký ức
Bởi điều quý nhất
Không phải ta gọi bằng tiếng nào
Mà điều quý nhất
Là khi ta còn có thể gọi
Bên kia vẫn còn người trả lời
Hôm nay tôi kể tới nay thôi
Hẹn gặp lại quý vị và các bạn
Trong tập tiếp theo
Của Ngọc Cửi Miền Tây
