Độc quyềnViệt Nam Trong Tôi | Thư pháp Việt - Nét chữ, nết người

Chào mừng bạn đến với Việt Nam trong tôi. Có những điều cha ông để lại được dựng bằng gỗ, bằng đá, bằng những mái đình, mua chùa hay thành quách siêu phong, nên thời gian khó lòng xóa nhòa. Nhưng cũng có những điều không hiện hiểu trong bất kỳ công trình nào. Chúng lạng lẽ đi cùng một con người qua năm tháng, nằm trong một nét chữ, một cuốn vừa cũ hay một lời dạy rất ngắn của người thầy. Hôm nay, mời bạn cùng tôi tìm về một nét đẹp của văn hóa Việt, nơi những con chữ không chỉ được viết bằng mực trên giấy, mà còn được viết bằng sự kiên nhẫn, lòng kính trọng và cách mà mỗi người âm thầm dèm niên chính mình. Có lẽ vì thế mà sau bao năm, mỗi khi nhắc đến thư pháp Việt, điều hiện lên trong tôi không phải là nghiên mực, bút lông hay những bức đại tự treo ngày Tết. Tôi chỉ nhớ đến một câu nói ngắn ngùi đã theo mình suốt nhiều năm. Em nên viết chậm lại một chút. Ngày ấy, tôi nghĩ thầy chỉ muốn mình viết cho đẹp hơn. Mãi về sau, tôi mới hiểu điều thầy muốn dạy, chưa bao giờ chỉ là cách viết một con chữ. Đó là cách một con người học viết niên chính mình. Cho đến bây giờ, trong ngàn tủ cũ ở quê, tôi vẫn còn giữ cuốn vờ của những năm tháng học trò. Giấy đã ngà màu theo thời gian, mực tím cũ không còn đậm như trước. Chỉ những dòng chữ như ngà trên trúc vẫn còn ở đó. Như lưu giữ hình ảnh của một cậu học trò lúc nào cũng sợ mình chậm hơn lời sảng của thầy. Ngày ấy, tôi viết rất nhanh. Mỗi khi thầy vừa quay lên bàn, tôi đã vội vàng ghi cho kịp từng dòng. Trang vờ lúc nào cũng kiến đặc chữ. Những đết mực nối nhau không một khoảng nghỉ. Như thầy chỉ cần chậm một chút là sẽ bỏ lỡ điều gì đó. Sau giờ trà bài hôm ấy, thầy ráo dạy văn cầm cuốn vờ của tôi khá lâu. Thầy không nhắc đến điểm số, cũng không nhận xét bài văn hay hay giờ. Khép cuốn vờ lại, thầy nhìn tôi rồi nhẹ nhàng nói Em nên viết chậm lại một chút. Tôi cúi xuống nhìn những dòng chữ của mình. Chúng siêu vẹo, che nhau chạy kính trang giấy. Thầy mìm cười nói thêm. Văn chường hay chữ viết cũng có thể bộc lộ phẩm chất của một con người. Ngày ấy, tôi không hiểu. Bởi với một cậu học trò khi đó, chữ chỉ đơn thuần là phương tiện để ghi bài, làm kiểm tra và diễn đạt điều mình muốn nói. Tôi chưa từng nghĩ rằng một nhét bút cũng có thể mang theo dáng hình của người cầm bút. Càng chưa từng nghĩ, có những bài học phải mất rất nhiều năm mới đủ trải nghiệm để hiểu hết ý nghĩa của chúng. Nhiều năm sau, trong một lần trở về quê vào những ngày cuối năm, tôi gặp lại lời dạy năm ấy giữa một phiền trợ Tết. Phiền trợ vẫn ruộng ràng như bao mùa xuân cũ. Người ta tất bật chọn canh đào, bó lá song, gói trà, nén hương cho năm mới. Chỉ có duy nhất một góc nhỏ, dường như đứng ngoài nhịp vội ấy. Một ông đồ già ngồi lặng lẽ bên trước bàn gỗ đã sẫm màu theo năm tháng. Trước mặt ông là nghiên mực, bút lông và những tờ giấy đỏ. Ông không cầm bút. Ông mài mực, chiếc nghiên đá nằm im dưới bàn tay gầy guộc. Từng vòng mực xoay chậm, đều và lặng. Âm thanh ấy nhỏ đến mức giữa phiền trợ đông người vẫn nghe như một khoảng im lặng. Người xin chữ cũng không rục rã. Họ chỉ đứng chờ. Có lẽ trước những điều được làm bằng tất cả sự thành tâm, con người ta tự nhiên biết cách kiển nhẫn. Khi mực đã vừa, ông mới nằm bút. Đầu bút chạm xuống mặt giấy rất khẽ. Một nét, rồi thêm một nét. Khoan thai, dứt khoát, không nhanh hơn, cũng không chậm hơn. Mỗi nét bút hiện ra như đã ở sẵn trong lòng người viết từ rất lâu. Chỉ mượn bàn tay để hiện hiểu trên trang giấy. Tôi không biết thế nào là một bức thư pháp đẹp, nhưng tôi biết mình đã đứng rất lâu trước chiếc bàn nhỏ ấy. Không phải để nhìn những con chữ, mà để nhìn cách một con người đặt tâm mình vào từng nét bút. Đúng lúc ấy, lời của thầy năm nào bỗng trở về, rõ ràng như mới được nói hôm qua. Em nên viết chậm lại một chút. Lần đầu tiên sau rất nhiều năm, tôi không còn được nghe câu nói ấy bằng tay. Tôi hiểu nó bằng những gì đang diễn ra trước mắt. Và không lâu sau đó, tôi tìm về thăm người thầy năm ấy. Thầy đã già hơn nhiều, mái tóc bạc đi, dáng người cũng chậm lại theo năm tháng. Chúng tôi ngồi bên hiên nhà, nhắc lại những câu chuyện cũ. Có chuyện tôi còn nhớ rất rõ, có chuyện thầy đã quên mất. Thời gian luôn giữ lại cho mỗi người một phần ký ức rất khác nhau. Tôi kể cho thầy nghe về phiên trự tết, về ông đồ già lạng lẽ mài mực, và về khoảnh khắc một câu nói cũ bỗng trở về nguyên vẹt sau bao năm. Khi ấy, tôi mới khẽ nói với thầy, Thầy ơi, mãi đến bây giờ em mới hiểu. Thầy chỉ nhìn tôi mỉm cười. Đụng cười ấy vẫn hiền như những ngày thầy đứng trên bục sàng năm nào. Thầy chỉ nói một câu rằng, Em trưởng thành rồi. Tôi không biết mình đã im lặng bao lâu sau câu nói ấy. Ngoài hiên, nắng cuối năm chậm dãi nghiêng xuống sân. Thầy rót thêm chén trà, như vẫn thường làm mỗi khi có học trò đến chơi. Trong khoảnh khắc ấy, tôi bỗng thấy câu nói năm nào không còn nằm trong cuốn vở cũ nữa. Nó đã đi theo mình suốt những năm tháng trưởng thành, mà chính tôi cũng không hề hay biết. Cho đến bây giờ, cuốn vở cũ của những năm tháng học trò vẫn nằm yên trong ngăn tụ ở quê. Để mỗi lần trở về, tôi lại mờ nó ra, như lục mờ một phần ký ức của chính mình. Những trang giấy đã úa màu, nét mực tím cũng nhạt dần theo năm tháng. Chỉ có câu nói của thầy dường như chưa bao giờ cũ. Em nên viết chậm lại một chút. Ngày ấy, tôi nghĩ thầy đang sửa chữ. Nhưng qua nhiều năm sau, khi đi qua đủ những vội vàng của cuộc sống, tôi mới hiểu điều thầy kiên nhẫn sửa cho một câu học trò chưa bao giờ chỉ là nét bút. Có lẽ vì thế mà cha ông mới gửi lại bốn chữ, nét chữ, nét người. Không phải để khẳng định rằng cứ nhìn chữ là biết hết một con người, mà để nhắc rằng phía sau mỗi nét chữ luôn thấp thoáng bóng sáng của một người cầm bút. Nét chữ có thể không nói hết về một con người, nhưng cách mà một người nâng niu từng con chữ lại nói rất nhiều về cách mà họ đối diện với cuộc sống. Tôi khép cuốn vừa lại. Ngoài hiên, gió cuối năm khẽ lật thêm một góc giấy đã úa màu. Bất trượt, tôi hiểu rằng điều người thầy viết đẹp nhất năm ấy chưa bao giờ nằm trong cuốn vờ của một cậu học trò mà lặng lẽ lớn lên trong chính con người của cậu học trò ấy.