Độc quyềnViệt Nam Trong Tôi | Cốm Hà Nội - Thức quà tao nhã của Thủ đô

Chào mừng bạn đến với Việt Nam trong tôi. Có những thức quà chỉ cần nhìn thấy thôi cũng đủ gọi về một miền nhớ. Một mùi hương, một vị ngọt đôi khi cũng đủ đưa người ta trở về một căn bếp cũ, một con đường nhỏ, một khoảng thời gian đã xa. Với tôi, những điều như thế thường gắn với miền quê nơi mình lớn lên, với những cánh đồng và những thức quà dân dã. Còn cúm Hà Nội thì không. Trong tuổi thơ của tôi không có những gói cốm xanh nằm nép trong lá sen, không có một mùa thu nào đi qua cùng hương vị của đất thủ đô. Nhưng có những điều không thuộc về ký ức riêng vẫn có thể khiến người ta muốn tìm hiểu. Bởi phía sau một thức quà bao giờ cũng có một câu chuyện về vùng đất đã sinh ra nó, về những người đã làm ra nó, và về cách mà một món ăn nhỏ bé có thể ở lại lâu đến thế trong đời sống của nhiều thế hệ. Tôi tìm đến cúm từ một điều rất gần gũi với mình, cây lúa. Sinh ra từ một miền quê, tôi hiểu rằng hạt gạo trên mâm cơm chưa bao giờ chỉ là hạt gạo. Để có được nó là biết bao ngày nắng mưa, là những bàn tay xeo mạ, cấy lúa, chăm đồng và chờ đến ngày thu hoạch. Và rồi tôi nhận ra, cúm cũng bắt đầu từ cây lúa, nhưng được nhìn bằng một cách khác. Người ta không chờ hạt chín vàng để đem về làm gạo, mà tìm đến khi nó còn non, khi bên trong vẫn giữ vị ngọt của sữa lúa, khi màu xanh của đồng ruộng chưa kịp truyền sang sắc vàng. Từ khoảnh khắc ngắn ngủi ấy, qua đôi bàn tay của người làm nghề, những hạt non trở thành cốm xanh mềm, mang theo hương thơm dịu dàng của đất trời. Có lẽ vì thế mà một thức quà nhỏ bé lại có thể trở thành một phần trong câu chuyện của cả một thành phố. Bởi nó không chỉ giữ lại một hương vị, mà giữ lại một khoảnh khắc. Để làm nên một mẻ ngon, người thợ phải biết chọn đúng thời điểm, biết căn lửa, biết nhìn màu hạt và cảm nhận độ dèo. Lốt được tuốt, sang, giang rồi giã qua nhiều lần. Mỗi công đoạn đều cần sự cẩn trọng và kinh nghiệp được truyền lại qua năm tháng. Cái tinh tế của nghề nằm ở chỗ, mọi thứ đều phải vừa đủ. Chậm một chút, hạt đã qua thời điểm đẹp nhất. Vội một chút, cái non mềm làm nên hồn cốt của thức quà cũng không còn nguyên vẹn. Tôi nghĩ đó là một điều rất đẹp, bởi trong cuộc sống này, có những thứ càng cố giữ thật lâu lại càng dễ đánh mất về đẹp ban đầu. Người làm cốm không tìm cách giữ hạt ở lại mãi với màu xanh, mà chỉ chọn đúng khoảnh khắc đẹp nhất để lưu lại. Cái hay của nghề không phải là làm cho thời gian đứng yên, mà là biết giữ lấy một thời khắc vốn ngắn ngùi. Cũng vì thế mà cốm cần một cách thưởng thức thật chậm. Chỉ cần mờ lớp lá sen, nhón một chút đặt lên trên đầu lưỡi, để cái dèo mềm và vị ngọt thanh tan ra thật chậm. Giữa một Hà Nội luôn chuyển đầu, một gói nhỏ trong tay cũng đủ để người ta ngồi xuống, chậm lại và nhận ra một thời khắc đang đi qua. Cốm không làm nên mùa thu, nhưng mùa thu đã cho nó một không gian để được nhớ đến. Có một sự đồng điệu nào đó giữa cốm và Hà Nội. Một bên chỉ đẹp khi được giữ đúng thời điểm, còn một bên đã trải qua bao đổi thay, nhưng vẫn còn những khoảng lặng để người ta nhận ra vẻ đẹp của những điều xưa cũ. Có những người Hà Nội lớn lên cùng cốm, có người nhớ đến qua những mùa đã xa, có người mang một gói đi biếu, như mang theo chút hương vị của quê nhà. Với họ, cốm không còn đơn giản là thứ để thưởng thức, mà là một phần của những gì đã từng hiện diện trong đời sống nhỏ bé, nhưng đủ sức ở lại rất lâu. Có lẽ vẻ tàu nhã của cốm nằm ở chính cách người ta trao nó cho nhau. Một gói nhỏ gói trong lá sen, buộc lại cẩn thận, không phu trương, nhưng cũng chẳng xùi xòa. Người Việt từ lâu đã có một cách rất riêng để gửi tình cảm vào những món quà quê. Vài quà cam từ vườn nhà, mớ sao mới hái, hay một gói cốm xanh mang về sau chuyến đi. Những thứ ấy không được chọn vì giá trị vật chất, mà bởi người ta muốn nói với một ai đó rằng tôi đã nhớ đến bạn khi đi qua nơi này. Nhìn từ đó, tôi hiểu thêm một chút về chữ tàu nhã. Đó không phải là vẻ đẹp của sự sang trọng, mà là sự vừa đủ, vừa đủ để một món quà nói lên tấm lòng mà không cần phô bày. Tôi chưa có một ký ức riêng nào về cốm, nhưng càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra dấu ấn của một vùng đất, đôi khi không nằm ở những điều lớn lao, mà trong một món quà được trao từ tay người này sang tay người khác. Tôi nghĩ về những cánh đồng nơi mình từng đi qua, rồi lại nghĩ đến những hạt xanh của Hà Nội. Hai miệng ký ức không giống nhau, nhưng ở đâu đó, vẫn có một sợi dây âm thầm nối chúng lại. Cũng từ đất mà lên, cũng được con người chăm chút bằng đôi bàn tay và sự nhẫn nại. Chỉ khác rằng, ở mỗi nơi, người ta gửi vào đó một cách yêu thương rất riêng. Và biết đâu, một ngày thu về Hà Nội, tôi sẽ tự mình tìm một gói cốm. Có thể lúc ấy, tôi vẫn chưa có một tuổi thơ để nhớ về cùng cốm, nhưng tôi sẽ có một câu chuyện để nghĩ đến. Tôi sẽ mở gói qua thật chậm, nhón một chút, nếm thử, và chỉ muốn ngồi yên, lắng nghe vị ngọt rất khẽ, nghĩ về những người đã giữ lại cho chúng ta một phần hương sắc của đất trời bằng đôi bàn tay của mình. Bởi có những thức quà không cần thuộc về ký ức riêng mới có thể khiến ta yêu. Chỉ cần một ngày, ta đủ chậm để hiểu câu chuyện phía sau nó, để nhận ra rằng giữa bao nhiêu đổi thay vẫn có những điều được giữ lại không phải bởi chúng lớn lao, mà bởi đó có người thương chúng đủ lâu. Như một mùa thu, như một vùng đất, như một thức quà xanh nằm yên trong lớp lá sen. Đó là hương vị của Cốm Hà Nội.