ĐÁP TRẢ SỰ KHIÊU KHÍCH, NHẬT TUNG ĐÒN ĐÚNG TỬ HUYỆT TRUNG QUỐC

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
822 Lượt xem video·29 thg 6, 2026
ĐÁP TRẢ SỰ KHIÊU KHÍCH, NHẬT TUNG ĐÒN ĐÚNG TỬ HUYỆT TRUNG QUỐC
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Chào mừng quý vị trở lại với Chí Thức Mới, tôi là Lê Minh.
Thưa quý vị, mới đây, cơ quan ngôn luận của Trung Quốc là Trung Quốc Nhật Báo,
China Daily, đã đăng tải một video chế diễu Thủ tướng Nhật Bản,
Sane Takechi. Nội dung video như sau.
Nhật Bản đã tăng mạnh chi tiêu quốc phòng, nới lỏng các hạn chế xuất khẩu vũ khí sát thương,
đẩy nhanh việc triển khai tên lửa tầm chung và tầm xa, mở rộng năng lực quân sự tấn công,
sửa đổi hiến pháp theo chủ nghĩa hòa bình, và thậm chí còn tuyên bố trở thành một quốc gia có khả năng chiến tranh.
Tờ báo Trung Quốc nhận định rằng một Nhật Bản đang thúc đẩy nhanh quá trình tái quân sự hóa,
đang trở thành một thùng thuốc súng cho khu vực châu Á-Thái Bình Dường.
Tuy nhiên, Trung Quốc lại không hề đề cập tới những hành động o ép của mình đối với Nhật Bản,
cả về lãnh hải, kinh tế, xã hội, và cả công nghệ.
Trong khi vài ngày gần đây, sức ép từ Trung Quốc lên Nhật Bản vẫn tiếp tục gia tăng,
và sự leo thang căng thẳng giữa đôi bên cũng đang ngày một nóng lên.
Nhật cũng đã chính thức tung đòn đáp trả vào ngày 26 tháng 6,
đó là việc bốn gã khổng lồ sản xuất chất cản quang hàng đầu của Nhật tại Trung Quốc đồng loạt đóng cửa.
Truyền thông Tiếng Anh hay là Nhật Bản thì không đưa tin này.
Xong, truyền thông Trung Quốc đã đăng tải hàng loạt với nội dung là
cuộc phản công của Nhật Bản chống lại Trung Quốc đã chính thức bắt đầu.
Ngoài dự đoán, Trung Quốc đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng.
Bắc Kinh có vẻ như chưa lường trước được hậu quả, cho nên cũng đã khá tự tin.
Đó là cú đáp trả trong im lặng, song lại rất nguy hiểm của Tokyo,
bởi vì chúng ta phải nhìn sâu vào cấu trúc của công nghệ chip.
Với cơ bản thì nó có 5 tầng. Tầng một là thiết kế chip.
Đây là nơi tạo ra bản vẽ logic của con chip. Dùng làm gì, kiến trúc ra sao, xử lý dữ liệu thế nào.
Ở tầng này có các công ty thiết kế chip, phần mềm EDA, kiến trúc CPU hay là GPU AI.
Và Mỹ thì lại cực kỳ mạnh ở cái tầng này.
Tầng thứ hai là vật liệu bán dẫn. Đây là tầng nền tảng,
song ít được công chúng quan tập, chú ý. Nó bao gồm silicon wafer,
khí siêu tinh khiết, hóa chất almond, chất đánh bóng CMP, chất cản quang,
vật liệu cách điện, vật liệu kim loại, v.v. Nhật Bản chính là cái nước mà đặc biệt mạnh ở cái tầng này.
Tầng ba là thiết bị sản xuất. Đây là các cái máy dùng để biến thiết kế thành cấu trúc vật lý
ở trên wafer. Gồm máy quang khắc, máy khắc plasma, máy lắng động màng mỏng,
máy cấy ông, máy đo kiểm, v.v. Nhật, Hà Lan, Mỹ đều nắm các cái vị trí rất quan trọng ở cái tầng này.
Nhật cũng đã chính thức đưa thêm 23 hạng mục thiết bị sản xuất bán dẫn vào cái diện kiểm soát xuất
khẩu từ năm 2003. Tầng bốn là chế tạo wafer. Đây là nơi mà con chip thật sự được khắc lên tấm wafer.
Tầng năm là đóng gói và kiểm thử. Sau khi wafer được xử lý, chip được cắt ra, đóng gói,
nối mạch, kiểm thử độ bền, tiệu năng, nhiệt độ và điện áp. Và tầng sáu là ứng dụng cuối. Đây là
các sản phẩm như điện thoại, xe điện, máy chủ AI, vũ khí thông minh, thiết bị viễn thông,
hay là các thiết bị công nghiệp. Thế thì cái đòn đánh của Nhật Bản vừa rồi nó nằm ở cái tầng
vật liệu bán dẫn, nhưng lại cắm trực tiếp vào công đoạn quan khắc của cái việc chế tạo wafer.
Nó nằm ở một cái giai đoạn mà cực kỳ nhạy cảm, đó là biến cái bản thiết kế thành hình dạng vật lý
trên wafer. Đòn đáp trả của Nhật không ngồi nào, cũng không phải là một biện pháp phu trương sức mạnh
trước truyền thông. Xong nó lại giống như một cái lát nhát cắt rất là mỏng, rất im lặng,
và lại chạm đúng vào dây thần kinh nhạy cảm nhất của ngành bán dẫn Trung Quốc,
đó là khả năng vận hành ổn định các cái dây truyền sản xuất wafer.
Ta biết là nền công nghiệp bán dẫn vận hành bằng một hệ sinh thái cực kỳ tinh vi,
gồm có rất nhiều yếu tố, vật liệu, hóa chất, phần mềm, rồi thiết bị, kỹ sư,
tữ liệu sản xuất, hay là những cái kinh nghiệm điều chỉnh quy trình.
Và trong hệ sinh thái đó thì chất cản quang nó là một cái vật liệu tuy nhỏ bé,
xong lại có quyền lực rất lớn. Nó là cái lớp vật liệu nhạy sáng,
giúp khắc nên những đường mạch siêu nhỏ trên wafer. Ở các cái tiến trình tiên tiến,
chỉ một sai lệch rất nhỏ về độ tinh khiết, độ nhạy sáng, nhiệt độ, độ pH, thời gian phát triển,
hoặc là sự tương thích với thiết bị quang khác, cũng có thể khiến cả cái lô wafer này bị lỗi.
Bởi vậy, nếu nguồn cung chất cản quang bị xiết lại, vấn đề thật sự là dây
truyền sản xuất nó mất đi tinh ổn định, và nhiệt vận hành vốn đã được tinh trình trong một thời
gian dài. Trong ngành bán dẫn, một dây truyền không ổn định đôi khi nó còn nguy hiểm hơn một
cái dây truyền ngừng hẳn hoạt động, bởi vì nó vẫn tiêu tốn chi phí khổng lồ,
xong lại tạo ra tỷ lệ lỗi cao, sản phẩm không đạt chuẩn, và kéo theo tổn thất dây truyền.
Điều đó chú ý là Nhật Bản không cần phải tuyên bố một cách ẩm ý về cuộc đối đầu này. Chỉ cần
thời gian gieo hàng kéo dài, đơn hàng mới bị xét duyệt khó hơn, hỗ trợ kỹ thuật bị thua hẹp hoặc
là những vật liệu nhạy cảm không còn được cung cấp chơn chu như trước thì các nhà máy sản xuất
chip đã lập tức rơi vào trạng thái bất àn. Ngành bán dẫn sợ nhất không phải là một cú
sóc rõ ràng, mà là một sự bất định kéo dài. Bởi trong sản xuất chip, kế hoạch không
thể tính bằng ngày mà phải tính bằng quý, bằng năm, bằng chu kỳ đầu tư và chu kỳ thử nghiệm. Một khi
nguồn cung không còn chắc chắn thì toàn bộ kế hoạch sản xuất sẽ bị đảo lộn.
Tác độ đầu tiên với Trung Quốc là sự chậm lại ở phân khúc chip tiên tiến. Với những tiến trình như
7nm trở xuống, Trung Quốc vốn đã bị hạn chế nghiêm trọng về máy quang khắc, EUV và một phần
thiết bị sản xuất cao cấp. Nếu tiếp tục bị siết ở tầng vật liệu chất cảng quang thì con
đường tiến lên các công nghệ tiên tiến càng trở nên khó khăn hơn.
Tác động thứ hai là áp lực lên các tiến trình như 28nm hay 40nm hoặc các dòng chip công nghiệp.
Có người cho rằng Trung Quốc không cần phải quá lo lắng vì phần lớn nhu cầu chip toàn cầu vẫn
nằm ở tiến trình trưởng thành. Chính vì chip trưởng thành phục vụ ô tô, điện tử công nghiệp,
thiết bị gia dụng hay hạ tầng dân dụng, cho nên bất kỳ gián đoạn nào ở đây cũng có thể lan sang rất
nhiều ngành khác. Nếu chất cảng quang hoặc các vật liệu liên quan bị giảm nguồn cung,
giá tăng hoặc giao hàng chậm thì các dê truyền tưởng như không tiên tiến vẫn có thể bị ảnh hưởng
về chi phí sản lượng và độ ổn định. Tác động dễ thấy thứ ba là về chi phí sản xuất,
nó sẽ gia tăng mạnh. Trong ngành bán dẫn, tỷ lệ thành phẩm là sinh mệnh. Khi vật liệu không
ổn định hoặc phải thay thế bằng vật liệu chưa được tối hưu, tỷ lệ lỗi tăng lên. Chỉ cần tỷ lệ
lỗi tăng vài phần trăm thì chi phí thực tế trên mỗi con chip đã thay đổi rất lớn. Nếu phải thử nghiệm
lại vật liệu hay điều chỉnh lại công thức rồi kiểm định lại quy trình, thời gian và tiền bạc đều
bị tiêu hào rất lớn. Đây là tổn thất không hiện ra ngay ở trên những khẩu hiệu nhưng lại hiện ra rất
rõ ở trong cái bảng cân đối tài chính của sinh viên. Cái tác động thứ tư đó là mất nhịp tích lũy công
nghệ. Nhiều người nghĩ là phát triển bán dẫn là mua thiết bị, tuyển kỹ sư, đổ tiền vào nhà máy.
Xong phần khó nhất của cái ngành này là tích lũy dữ liệu sản xuất qua thời gian. Mỗi lô wafer,
mỗi lần tinh chỉnh quy trình, mỗi lỗi nhỏ được sửa đều tạo thành cái kinh nghiệm công nghiệp. Nếu chuỗi
sản xuất bị gián đoạn, dữ liệu bị đứt đoạn, quá trình tối hưu bị kéo dài thì cái tốc độ học hỏi
sẽ chậm lại. Đây là tổn thất dài hạn, nguy hiểm hơn cả cái việc mất một cơ đơn hàng trước mắt.
Tác động thứ năm là làm suy yếu niềm tin của thị trường vào khả năng tự chủ hoàn toàn của Trung Quốc.
Trong nhiều năm thì Trung Quốc họ thúc đẩy khẩu hiệu tự chủ bán dẫn rất mạnh. Họ có tiến bộ thân sự
ở một số phân khúc, đặc biệt ở thiết bị nội địa, vật liệu cấp thấp hơn, chip công nghiệp và tiến
trình trở thành. Nhưng từ cái việc có tiến bộ cho đến hoàn toàn thay thế được nó là một khoảng cách rất xa.
Khi bị siết ở chất cản quang cao cấp thì thị trường sẽ nhìn thấy rõ điểm yếu là Trung Quốc có thể xây
nhà máy rất lớn, xong vẫn còn phụ thuộc vào mắt xích rất nhỏ mà các nước khác kiểm soát.
Cho nên chúng ta mới nói rằng là những gì mà truyền thông Trung Quốc họ đang đưa tin là quá là tự tin,
thể hiện rằng là họ quá tin vào chính mình. Những điều đó cũng dễ hiểu thôi, bởi vì họ có cái lợi
thấy thị trường rất lớn. Họ là một trong những thị trường thiết bị và vật liệu bán dẫn lớn nhất thế giới.
Trong nhiều năm qua thì các doanh nghiệp Nhật, Mỹ, Hà Lan hay Hàn Quốc đều đã kiếm lợi lớn từ
cái thị trường này. Điều đó khiến cho Trung Quốc có thể tin rằng các công ty nước ngoài sẽ không dám đánh
mất khách hàng Trung Quốc. Nhưng đây là cách nhìn chỉ đúng trong cái điều kiện kinh tế bình thường thôi.
Khi công nghệ bán dẫn nó bị nâng lên thành vấn đề an ninh quốc gia thì logic thị trường nó không còn là
logic duy nhất đúng đắn nữa rồi. Đầu thời Trung Quốc có thể cũng đã đánh giá quá cao sức phản kháng của
mình. Họ nắm nhiều lợi thế trong đất hiếm, khoáng sản chiến lược, thị trường tiêu dùng và sức mua công
nghiệp. Nhưng lợi thế của đất hiếm nó không giống lợi thế của chất cản quang. Đất hiếm là tài nguyên
chiến lược quan trọng. Nhưng mà chất cản quang cao cấp nó là kết tinh của hóa học tinh vi,
quy trình sản xuất, quan hệ đồng phát triển với các cái nhà máy chip hàng đầu và kinh nghiệm kỹ
thuật tích lũy qua nhiều thập kỷ. Một bên là quyền lực tài nguyên, một bên là quyền lực công nghệ. Hai
cái thứ này đều quan trọng nhưng mà không thể thay thế trực tiếp cho nhau được.
Thế vào đó, Trung Quốc có thể đã nhầm lẫn giữa năng lực thay thế ở tiến trình trưởng thành với năng
lực tự chủ ở toàn bộ chuỗi bán dẫn. Có thể họ đã tiến nhanh trong một cơn số thiết bị nội địa và
đang thay thế dần ở một số vật liệu cấp thấp và trung bình. Nhưng các chất cản quang rồi vật liệu
siêu tinh khiết và công thức tối đu cho từng giây truyền thì không thể được nội địa hóa chỉ bằng
quyết tâm mà thôi. Đó là những lĩnh vực đòi hỏi thời gian, thử nghiệm, thất bại, dữ liệu và
quan trọng nhất là sự tin cậy của khách hàng trong việc sản xuất hàng loạt.
Điều này dẫn đến việc là Trung Quốc có thể đã đánh giá sai tâm ly chiến lược của Nhật. Trong nhiều thập
kỷ, Nhật thường được nhìn như là một quốc gia thận trọng, ít phô trương, tránh đối đầu trực diện. Nhưng
chính cái sự thận trọng đó đôi khi nó đã khiến cơ đòn đáp trả của Nhật nguy hiểm hơn. Họ không
nhất thiết phải phản ứng bằng lời nói, to tiếng, mà có thể phản ứng bằng những thứ rất là quy phạm như
là quy trình cấp phép, chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn kỹ thuật hay là sự rút lui âm thầm của doanh nghiệp.
Bởi vậy, động thái của Nhật là một cái tín hiệu chiến lược. Họ đang sử dụng đúng cái phần
quyền lực mà mình nắm chắc nhất, đó là quyền lực của vật liệu, kỹ thuật và tiêu chuẩn sản xuất,
để mà tấn công âm thầm Bắc Kinh, khiến cho cái tham vọng công nghệ của Trung Quốc giống như là cái
chuyện viễn tưởng mà thôi. Và cũng từ đây chúng ta có thể thấy một cái bài học lớn hơn. Trong thế giới
công nghệ cao, sự tự tin không thể chỉ dựa trên thị trường lớn, dân số đông hay là vốn đầu tư
khổng lồ. Mà cái sự tự tin thật sự nó phải đến từ năng lực làm chủ từng mắt xích nhỏ nhất của chuỗi
giá trị. Bởi đôi khi một cái nền công nghiệp trị giá hàng nghìn tỷ đô nó không bị chặn lại bởi một
cái bức tường lớn, mà bởi một cái lớp hóa chất mỏng đến mức mà mắt thường không nhìn thấy. Điểm
đáng sợ nhất trong cú đáp trả của Nhật không chỉ nằm ở việc siết nguồn cung chất cản quang,
mà còn nằm ở khả năng thu hẹp hoặc rút đi lớp hỗ trợ kỹ thuật tại chỗ. Tức là cái đội ngũ
kỹ sư hậu mãi, kỹ sư điều chỉnh, quy trình và kỹ sư gỡ lỗi đang làm việc trực tiếp với các
cái nhà máy wafer của Trung Quốc. Trong ngành bán dẫn, đặc biệt ở các cái tiến trình tiên tiến,
thì chất cản quang nó không phải là một vật liệu độc lập. Nó là một phần của cả một cái hệ
sinh thái kỹ thuật gồm máy quang khắc, bước sóng ánh sáng, độ dày lớp phủ, nhiệt độ nung,
rồi là rất nhiều thứ nữa. Nói cái khác là chất cản quang nó không chỉ cần phải đúng loại mà còn
phải được điều chỉnh để phù hợp với các cái dây chuyền cụ thể. Một công thức đã chạy ổn ở một cái
nhà máy này thì chưa chắc đã chạy ổn ở nhà máy khác. Một thông số lệch rất nhỏ cũng có thể làm
sai hình dạng đường mạch, tăng tỷ lệ lỗi, giảm năng suất, thậm chí là khiến cả cái lô wafer
phải bị loại bỏ. Bởi vậy nếu Nhật không chỉ xiết vật liệu mà còn làm gián đoạn hỗ trợ kỹ
thuật thì tác động nó sẽ sâu hơn rất nhiều. Khi đó thì Trung Quốc không thể thiếu nhiên liệu mà còn
mất đi cái năng lực tinh chỉnh động, tức là khả năng xử lý những cái sai lệch nhỏ trong quá trình
sản xuất. Trong một dây chuyền wafer, vấn đề nó không phải lúc nào cũng là máy móc hỏng hay là vật
liệu không có. Đôi khi dây chuyền vẫn chạy nhưng mà tỷ lệ thành phẩm giảm. Wafer vẫn ra lò,
nhưng chip lỗi nhiều hơn. Nhà máy vẫn hoạt động nhưng mà chi phí trên mỗi con chip nó tăng lên. Đây
là một cái kiểu tổn thất âm thầm nhất trong bán dận, không tạo ra cảnh tượng sụp đổ tức thì nhưng nó
bào mòn năng lực cạnh tranh từng ngày. Đội ngũ khỉ sư Nhật trong cái trường hợp này không chỉ là
người bán hàng sau giao dịch mà còn là người hiểu rõ cái vật liệu, hiểu cách mà vật liệu phản
ứng với thiết bị. Hiểu rằng vì sao một cái lô wafer bị lỗi và phải biết điều chỉnh thông số nào
để mà đưa dây chuyền trở lại cái trạng thái ổn định. Và nếu cái sự hỗ trợ ấy bị run đi,
các nhà máy Trung Quốc sẽ phải tự xử lý nhiều biến số mà trước đây họ dựa vào kinh nghiệm tích lũy hàng
chục năm của nhà cung cấp Nhật. Khỉ sư Trung Quốc vẫn còn đó, họ phải chăng là sẽ làm được những việc đó.
Nhưng vấn đề là Nhật đang nắm công nghệ để có thể cho ra vật liệu được tinh chỉnh đúng,
quy trình được hỗ trợ kịp thời và những cái lỗi nhỏ được xử lý nhanh. Điều này sẽ khiến toàn
bộ dây chuyền mất đi sự ổn định. Mà trong nành bán dẫn, ổn định nó chính là sinh mệnh.
Vậy thì đây, cái sự tranh cãi và cái cuộc chiến giữa Trung Quốc và Nhật lúc này nó vẫn là kiểu
mà anh bóp của tôi thì tôi bóp vào trái tim của anh. Xem ai là người sẽ tồn tại này.
Hẳn quý vị còn nhớ là năm 2019 thì Nhật Bản họ đã hạn chế xuất khẩu 3 cái nguyên liệu bán
dẫn quan trọng sang Hàn Quốc đó là Hydrofluorur tinh khiết cao, chất cản quang và Polymide fluo hóa.
Động thái này ngay sau đó nó đã gần như khiến cho dây chuyền sản xuất chip của Samsung và
SK Hynix phải ngưng hoạt động ở cái mức độ lịch sử. Dù vậy, Hàn Quốc khi đó vẫn nằm trong
hệ thống đồng minh của Mỹ, cho nên dù căng thẳng, vẫn không có cái chuyện gì quá lớn.
Đối bên vẫn có không gian ngoại giao để mà đàm phán, điều chỉnh và khôi phục chuỗi không ứng.
Nhưng mà Trung Quốc hiện nay thì ở vị thí khác. Đây không còn là tranh chấp thương mại song phương,
mà nằm trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Nếu Nhật Bản siết chất cản quang,
thì Trung Quốc không chỉ thiếu nguyên liệu mà còn bị đánh thẳng vào câu đoạn quang khắc là trái tim của
sản xuất chip tiền tiến như chúng ta đã phân tích. Với Hàn Quốc năm 2019, đó là một cú sốc lớn nhưng
vẫn có lối thoát ngoại giao. Với Trung Quốc, nếu bị siết trong bối cảnh Mỹ, Hà Lan và Nhật cùng
kiểm soát công nghệ bán dẫn, đây có thể là một cái đòn bao mòn dài hạn, âm thầm nhưng rất nặng nẻ.
Cho nên câu chuyện Hàn Quốc sáu năm trước vẫn còn đó, Trung Quốc hôm nay có thể còn phải
tàn khốc hơn nhiều khi mà họ có nhiều kẻ thù hơn là đối tác thiết kế.
Đến đây thì chương trình ngày hôm nay của chúng tôi cũng xin phép tạm dừng. Xin
mời quý vị chia sẻ quan điểm cái nhất. Xin chào và hẹn gặp lại!
