CHỐNG THAM NHŨNG ĐẾN CÙNG NHƯNG KHỐI TÀI SẢN KHỔNG LỒ CỦA NGƯỜI NHÀ ÔNG TẬP ĐANG BỊ PHANH PHUI

Chào mừng quý vị trở lại với chương trình, tôi là Lê Minh. Thưa quý vị, mấy ngày nay, mạng xã hội truyền tay nhau một cái tít giật mình. Bloomberg phơi bày khối tài sản khổng lồ của gia đình ông Tập Cận Bình. Trong đó, người anh rể từng gián tiếp nắm 18% cổ phần một công ty đất hiếm. Nhiều người đọc và tưởng đây là tin vừa xảy ra. Thực ra thì không. Cuộc điều tra của Bloomberg được công bố ngày 29 tháng 6 năm 2012, cách nay đã 14 năm, khi ông Tập còn là phó chủ tịch nước và chỉ vài tháng trước khi ông trở thành tổng bí thư. Hãy subscribe cho kênh Ghiền Mì Gõ Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn Thưa quý vị, từ các hồ sơ công khai, Bloomberg đã lần ra những lợi kinh doanh trong đại gia đình ông Tập. Theo bản tóm tắt được nhiều hãng tin dẫn lại, có 3 phần chính, các khoản đầu tư vào những công ty với tổng tài sản 376 triệu đô la, 18% cổ phần gián tiếp cho một công ty đất hiếm trị giá 1,73 tỷ đô và 20,2 triệu đô cổ phần trong một công ty công nghệ điêm yết. Phần lớn số tài sản ấy thuộc về 3 người. Tề Kiều Kiều là chị gái ông Tập, khi đó 63 tuổi. Đặng Gia Quý, chồng bà Tề, 81 tuổi, và Trương Yên Nam, con gái bà Tề, 33 tuổi. Bà Tề và ông Đặng nắm phần tài sản 288 triệu đô trong công ty đầu tư Viễn Vĩ Thâm Quyến, một doanh nghiệp bất động sản và đầu tư đa ngành. Bà Trương giữ 20,2 triệu USD cổ phần của công ty công nghệ Hyconics Drive Technology. riêng ông Đặng gián tiếp nắm 18% của phần tập đoàn đất hiếm và kim loại hiếm Wolfram Giang Tây. Ngoài ra, gia đình còn sở hữu nhiều bất động sản đắt giá ở Hồng Kông, Thâm Quyến và Bắc Kinh. Trong đó, bà Trương có một biệt thự ở Ripans Bay, Hồng Kông, mua năm 2009 với giá 19,3 triệu đô. Một lần nữa cần nhấn mạnh rằng, Bloomberg không đưa ra cáo buộc sai phạm nào. Bản tin nói rõ, không tài sản nào được truy ra là của chính ông Tập. Vợ ông là bà Bành Lệ Viện hay con gái họ cũng không có dấu hiệu ông Tập can thiệp để thúc đẩy các giao dịch của người thân hay bất kỳ sai phạm nào từ phía ông hoặc đại gia đình. Bloomberg đã gửi danh sách tài sản này tới Bộ Ngoại giao Trung Quốc. Khi được hỏi, ông Đặng Giang Quý chỉ nói ông đã nghỉ thu và không tiện bàn về chuyện đầu tư của gia đình. Những chi tiết ấy phải được giữ nguyên khi kể lại, nhưng chúng không làm cho câu chuyện bớt đáng ngẫm hơn. Trái lại, chúng đầy câu hỏi từ ai làm sai sang một câu hỏi tinh tế hơn đó là làm sao gia đình của một nhà lãnh đạo lại có được những khoản đầu tư đúng lúc đến thế Theo Bloomberg, một trong những thương vụ đúng thời điểm của ông Đặng là khoản giót vốn vào một công ty nhà nước có lợi ích trong đất hiếm Năm 2008, công ty đầu tư Vương Triều Thượng Hải của ông Đặng mua 30% cổ phần tập đoàn đất hiếm Giang Tây với giá 450 triệu nhân dân tệ, tư đương khoảng 71 triệu đô. Theo một bản cáo bạch trái phiếu, ông Đặng sở hữu 60% Vương Triều Thượng Hải, nhân 60% với 30% ra đúng con số 18% cổ phần gián tiếp. Hồ sơ còn cho thấy những người điều hành có liên hệ với tập đoàn viễn vĩ của gia đình lại nắm chức Phó Chủ tịch và Giám đốc Tài chính của chính tập đoàn đất điểm ấy Đến năm 2012, theo một báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ dựa trên các cuộc điều tra báo chí, phần cổ phần đó đã trị giá hơn 311 triệu đô la nghĩa là trong khoảng 4 năm Khoản vốn ban đầu chừng 71 triệu đô la của cả công ty Vương Triều đã hóa thành một phần cổ phần gián tiếp hơn 311 triệu đô la cho riêng ông Đặng. Vị trí của khoản đầu tư này mới thật đáng chú ý. Tỉnh Giang Tây, đặc biệt là vùng Cám Châu, là trung tâm của các mỏ đất hiếm dạng đất xét hấp phụ ion, nguồn chính của những nguyên tố đất hiếm nặng như Zisprosium và Terbium. Như đã phân tích trong bài về nam châm đất hiếm, đây chính là những nguyên tố giúp nam châm chịu nhiệt, Hãy subscribe mà nguồn cung ngoài Trung Quốc hết sức khản hiếm. cho kênh Ghiền Nói cách khác, Giang Tây không phải một mỏ đất hiếm bình thường mà là nơi nắm những nguyên tố có giá trị chiến lược bậc nhất Mì Gõ Để không thời điểm giao dịch còn đáng chú ý hơn nữa Năm 2010, Trung Quốc xiết mạnh hạn ngạch xuất khẩu đất hiếm bỏ lỡ những và trong vụ va chạm quanh quần đảo Senkaku Nhật Bản chứng kiến các lô hàng bị chặn video hấp dẫn Giá đất hiếm sau đó tăng gấp nhiều lần Cùng lúc, Bắc Kinh đẩy nhanh việc hợp nhất ngành vào tay một nhóm nhỏ tập đoàn lớn khiến những doanh nghiệp đã có chỗ đứng sẵn trở nên đắt giá hơn hẳn Một khoản đầu tư vào công ty đất hiếm nhà nước ở Giang Tây năm 2008 Vì thế, gần như đón chọn 2 làn sóng chính sách Siết xuất khẩu đẩy giá lên Hợp nhất ngành đẩy giá trị doanh nghiệp lên Bloomberg gọi đó là thương vụ đúng thời điểm Và câu hỏi tự nó bật ra đó là may mắn, là tầm nhìn kinh doanh hay là một thứ gì khác không có bằng chứng nào cho thấy ông Tập đã can thiệp vào thương vụ đất hiếm nhưng muốn hiểu vì sao những thương vụ như vậy xảy ra phải nhìn vào cơ chế chứ không chỉ vào cá nhân dù tài sản không truy thẳng được đến ông Tập nhiều người tin rằng ảnh hưởng chính trị và thông tin nội bộ mới là thứ làm nên những khối tài sản như thế giới nghiên cứu gọi hiện tượng này là chủ nghĩa tư bản thái tử đảng Khi con cháu và người thân của các nhà lãnh đạo cách mạng có lợi thế sẵn trong nền kinh tế thị trường Bản thân ông Tập cũng là một thái tử đảng, con trai của Tập Trọng Huân Một trong những nhà cách mạng sáng lập Có thể hình dung 4 cơ chế mà không cần bất kỳ sự can thiệp trực tiếp nào của người lãnh đạo Thứ nhất là quyền tiếp cận Một công ty nhà nước bán 30% cổ phần cho nhà đầu tư tư nhân Câu hỏi là ai được chọn và theo quy trình nào Trong một hệ thống mà nhiều quyết định như vậy không qua đấu giá công khai Cơ hội tốt nhất thường rơi vào tay người có quan hệ Chẳng cần ai ra lệnh, chỉ cần người ra quyết định biết rõ đối tác của mình là ai Thứ hai là thông tin Khi một quyết định chính sách có thể làm giá trị cả một ngành nhảy vọt Như việc siết xuất khẩu đất hiếm năm 2010 Thì thông tin về hướng đi của chính sách chính là thứ tài sản quý nhất Những người ở gần trung tâm quyền lực hoặc gần những người ở gần trung tâm quyền lực Nắm được hướng đi ấy sớm hơn người khác 3. Đầu tư vào quan hệ Nhiều doanh nghiệp sẵn lòng mời người thân quan chức cấp cao làm đối tác, không phải vì thiếu vốn mà vì sự có mặt của những cái tên ấy mang lại một dạng bảo đảm chính trị Một đối tác có quan hệ với giới lãnh đạo có thể giúp doanh nghiệp né được rắc rối với chính quyền địa phương hoặc được ưu ái trong những dự án lớn 4. Sự đan sen giữa tư và công Việc những người liên hệ với tập đoàn Viễn Vĩ lại ngồi ghế phó chủ tịch và giám đốc tài chính trong một công ty đất hiếm nhà nước cho thấy danh giới giữa lợi ích tư nhân và tài sản nhà nước có thể mờ đến mức nào. Khi một gia đình tư nhân vừa là cổ đông, vừa có người trong ban lãnh đạo của một doanh nghiệp nhà nước nắm tài nguyên chiến lược, câu hỏi rằng công ty ấy rốt cuộc phục vụ ai nó trở nên khó trả lời hơn. Cũng trong năm 2012, tờ New York Times ước tính người thân của Thủ tướng Âu Gia Bảo khi ấy nắm khoảng 2,7 tỷ đô la tài sản. Các lãnh đạo cấp ca Trung Quốc thường dùng người thân để che giấu tài sản. Vấn đề, vì thế, không nằm ở một gia đình, mà ở cả một hệ thống, trong đó quyền lực chính trị và cơ hội kinh tế khó lòng tách rời nhau. Và phản ứng của Bắc Kinh đến ngay lập tức, Trung Quốc chặn trang web của Bloomberg ở đại lục, và dường như chặn cả một số tài khoản của hãng trên mạng xã hội Sina Weibo. Cả Bloomberg lẫn New York Times đều tung ra những bài điều tra về tài sản gia đình các lãnh đạo đương nhiệm và sắp nhậm chức ngay trong những tháng trước cuộc chuyển giao quyền lực 10 năm một lần năm 2012, một thời điểm cực kỳ nhạy cảm. Ông Tập không lên tiếng công khai. Điều đáng chú ý nằm ở những gì diễn ra sau đó. Theo New York Times năm 2014, sau khi nắm quyền, ông Tập đã yêu cầu gia đình rút khỏi các khoản đầu tư và bà Tê Kiều Kiều cùng ông Đặng Gia Quý đã thoai vốn khỏi ít nhất 10 công ty. Hành động ấy có thể hiểu theo hai cách, và hai cách không loại trừ nhau. Một là bằng chứng ông Tập muốn tách bạch quyền lực với lợi ích gia đình trước khi khởi động chiến dịch chống tham nhũng. Hai, đó là bước đi cần thiết để chiến dịch có thể tiến hành mà không bị chính câu chuyện của gia đình mình làm cho lung lay. Nhưng mà chuyện chưa dừng lại ở đó. Năm 2014, ông Đặng Gia Quý xuất hiện trong báo cáo của Hiệp hội Nhà báo Điều tra Quốc tế về tài khoản nước ngoài của giới tinh hoa Trung Quốc. Theo đó, năm 2009, khi ông Tập đã là Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị nhưng chưa làm Chủ tịch nước, ông Đặng đã lập hai công ty ở quần đảo Virgin thuộc Anh. Tê Đông sau đó còn có mặt trong hồ sơ Panama năm 2016. Theo Wikipedia, ông Đặng là công dân Canada và cư trú tại Hồng Kông. Năm 2024, Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ công bố một báo cáo tổng hợp các cuộc điều tra báo chí về tài sản ẩn của giới lãnh đạo Trung Quốc, ước tính khối tài sản ẩn liên quan tới ông Tập vào khoảng 707,2 triệu đô la, nằm giải rác giữa những người thân. Nhưng chính báo cáo cũng thừa nhận thông tin công khai về tài sản hay tham nhũng của các lãnh đạo cấp cao đương nhiệm rất hạn chế, và phần lớn vẫn phải dựa vào hai cuộc điều tra năm 2012 của Bloomberg và New York Times. từ khi lên nắm quyền cuối năm 2012. Ông Tập đã phát động chiến dịch chống tham nhũng lớn nhất trong lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc Riêng hội nghị Trung ương năm vừa qua đã khai trừ con số kỷ lục 33 ủy viên Trung ương Trong đó có những người từng là thân tín nhất của ông Đặt cạnh câu chuyện gia đình ông, chiến dịch ấy hiện lên với một nghịch lý Nhìn theo một phía, đây là hình ảnh một nhà lãnh đạo tự làm sạch Người ủng hộ ông Tập có thể lập luận rằng ông đã buộc chính gia đình mình thoái vốn trước khi đòi hỏi người khác rằng không tài sản nào truy được tới ông, vợ hay con gái ông rằng chiến dịch đã đánh vào cả những nhân vật quyền lực nhất, kể cả người ông từng tin cậy. Theo cách nhìn này, câu chuyện gia đình chỉ cho thấy ông đã nhận ra vấn đề và ra tay trước, nhìn theo phía kia là câu hỏi về sự chọn lọc, trong khi gia đình bao quan chức bị điều tra, khai trừ, tịch thu tài sản, thì những khoản đầu tư mà Bloomberg từng phát hiện của gia đình ông Tập chỉ được âm thầm thoái vốn, chưa bao giờ bị điều tra công khai, phần lợi nhuận đã thu từ các thương vụ như đất hiếm Giang Tây cũng chưa một lần được giải trình, với những người phê phán, đó là dấu hiệu cho thấy chiến dịch chống tham nhũng, dù có thật, vẫn mang tính chọn lọc. luật áp nghiêm với người khác còn với gia đình người đứng đầu thì dừng lại ở việc thoái vốn. Vì sao điều này quan trọng? Bởi một chiến dịch chống tham nhũng chỉ mạnh khi dân tin rằng nó áp dụng công bằng cho tất cả. Một khi người ta ngờ nó chọn lọc nó dễ bị nhìn như công cụ thanh trừng chính trị hơn là nỗ lực làm trong sạch bộ máy. Đó là lý do một câu chuyện cũ từ năm 2012 đến nay vẫn có sức nặng Nó không chứng minh ông Tập có tội Nhưng nó nhắc người Trung Quốc rằng có những câu hỏi về chính người cầm trịch chiến dịch chống tham nhũng chưa bao giờ được trả lời công khai Và việc chặn trang Bloomberg đã khiến những câu hỏi ấy không thể được bàn tới trong nước Vậy vì sao câu chuyện vẫn còn quan trọng hôm nay? Nếu năm 2012, chuyện 18% cổ phần đất hiếm chủ yếu là chuyện tài sản cá nhân Thì đến năm 2026, nó mang một ý nghĩa lớn hơn rất nhiều Đất hiếm giờ đã là vũ khí, không còn chỉ là một mặt hàng. Năm 2025, Bắc Kinh áp chế độ cấp phép xuất khẩu với 7 nguyên tố đất hiếm trung bình và nặng, phần lớn đến từ những mỏ đất xét ở miền Nam như Giang Tây. Năm 2026, họ dùng đất hiếm làm quân bài trong đàm phán với Mỹ và đưa các doanh nghiệp đất hiếm Mỹ vào danh sách kiểm soát. Những quyết định về đất hiếm đã trở thành quyết định về an ninh quốc gia và quan hệ quốc tế. Trong bối cảnh đó, câu hỏi ai nắm lợi ích trong ngành đất hiếm không còn là chuyện tài sản mà là chuyện động cơ của chính sách. Khi những người gần trung tâm quyền lực có lợi ích tài chính trong một ngành, làm sao để người ngoa tin rằng mọi quyết định về ngành ấy chỉ nhằm phục vụ lợi ích quốc gia? Đây đúng là nguy cơ xung đột lợi ích mà mọi hệ thống quản trị đều phải đối mặt. Và nó càng gây gắt khi ngành ấy đã biến thành công cụ địa chính trị. Cũng cần nói cho rõ, ngành đất hiếp Trung Quốc năm 2026 đã khác nhiều so với năm 2012. Bắc Kinh đã dồn ngành này vào một vài tập đoàn nhà nước khổng lồ như là tập đoàn đất hiếm Trung Quốc ra đời năm 2021. Gia đình ông Tập cũng đã thoái vốn khỏi nhiều công ty từ năm 2014. Bởi vậy, chưa có cơ sở để cho rằng những lợi ích tài chính của năm 2012 còn nguyên vẹn đến hôm nay. Thế nhưng bài học sâu sắc nhất thì vẫn còn ở đó. Trong hệ thống mà tài sản của gia đình các lãnh đạo không được công khai, báo chí điều tra bị chặn và câu hỏi không được phép đạt ra trong nước, người dân lẫn thế giới cũng không có cách nào để phân biệt một quyết định chính sách vì lợi ích quốc gia với một quyết định có thể bị lợi ích riêng trì phối. Như đã thấy qua không ít câu chuyện, từ dịch bệnh tới hiện tại, khi minh bạch vắng mặt thì nghi ngờ sẽ lập đầy khoảng trống, và chính sự nghi ngờ ấy sẽ bào mòn tính chính danh của mọi quyết định, kể cả những quyết định đúng đắn. Đặc biệt, câu chuyện tài sản, gia đình ông Tập Cận Bình không chỉ là chuyện quá khứ. Nó gắn với một công cụ mà Washington đang chuẩn bị cho tương lai. Quốc hội Mỹ đã soạn thảo đạo luật răn đe xung đột Đài Loan. Theo bản tóm tắt chính thức, nếu Tổng thống xác định Trung Quốc gây ra mối đe dọa về Đài Loan, Bộ Tài chính phải báo cáo cơ hội về số tiền mà một số thành viên của Đảng Cộng sản Trung Quốc nắm giữ, gồm tổng số tiền, mô tả các khoản và danh sách các tổ chức tài chính liên quan, đồng thời chỉ ra số tiền ấy có được bằng cách nào, kể cả qua những phương thức bất hợp pháp hay tham nhũng. Sau báo cáo đó, Bộ Tài chính phải cấm các giao dịch đáng kể giữa ngân hàng Mỹ với những người này, và có thể cả gia đình trực hệ của họ. báo cáo còn phải được công khai kèm bản dịch tiếng Trung. Đây là một đạo luật lưỡng đảng. Tháng 9 năm 2024, Hạ viện thông qua phiên bản trước với sự nhất trí hoàn toàn do nghị sĩ Cộng hòa French Hill và nghị sĩ Dân chủ Brad Sherman cùng bảo trợ. Phiên bản năm 2025 đã được Hạ viện thông qua và chuyển sang Thượng viện từ tháng 7 năm 2025. Đến nay chưa có thông tin công khai về việc Thượng viện thông qua. Nghị sĩ Hill nói thẳng mục đích rằng muốn các chế độ độc tài đổi hướng phải phơi bày sự giàu có, tham nhũng và đặc quyền tài chính của giới tinh hoa cho chính những người dân đang chịu khổ dưới sự cai trị của họ. Điều lợi hại nhất của đạo luật này không phải lệnh cấm giao dịch mà là yêu cầu công khai bằng tiếng chung. Với một chế độ sống nhờ kiểm soát thông tin như đã thấy qua vụ trạn trang Bloomberg năm 2012 thứ đáng sợ nhất không phải mất tài sản ở nước ngoài mà là để người dân trong nước biết về những tài sản ấy. Theo nghĩa đó, đạo luật có sức gian đe lớn nhất đúng vào lúc nó chưa bao giờ phải được kích hoạt Dù đã có thông tin rằng gia đình ông Tập thoái vốn khỏi ít nhất 10 công ty từ năm 2014 Người trong lẫn ngoài cuộc đều ngầm hiểu đó chẳng qua chỉ là bình mới rượu cũ 14 năm đã trôi qua kể từ cuộc điều tra của Bloomberg Ông Tập đã trở thành nhà lãnh đạo quyền lực nhất Trung Quốc kể từ thời Mao chạch đông Và đang chuẩn bị cho nhiệm kỳ thứ tư Gia đình ông đã thoái vốn khỏi nhiều công ty Trang web Bloomberg vẫn bị chặn ở Trung Quốc, còn đất hiếm, thứ từng là một khoản đầu tư đúng thời điểm của một gia đình. Này là vũ khí địa chính trị của cả một quốc gia, nhưng có những câu hỏi mà thời gian không trả lời thay được. Thương vụ năm 2008 là may mắn, là tầm nhìn kinh doanh, hay là quả ngọt của những mối quan hệ mà người bình thường không bao giờ với tới. Một chiến dịch chống tham nhũng thuyết phục được bao nhiêu người, nếu như câu hỏi về chính người đứng đầu nó không được phép nêu ra trong nước. Và khi những quyết định về đất hiếm tác động tới cả nền kinh tế thế giới. Liệu thế giới có quyền biết ai đang hưởng lợi từ đó? Một hệ thống có thể chặn một trang web, nhưng không thể chặn một câu hỏi. 18% cổ phần có thể được bán đi, nhưng câu hỏi về cách nó được mua vẫn còn nguyên. Và trong một thế giới mà đất hiếm đã thành vũ khí, sự minh bạch về những người nắm giữ nó không còn là chuyện riêng của một gia đình, mà là chuyện của tất cả những ai đang sống trong cái bóng của nó. Đến đây thì những chia sẻ của chúng tôi cũng xin phép được tạm dừng Cảm ơn sự quan tâm theo dõi của quý vị Nếu có bất kỳ góp ý nào xin quý vị hãy để lại bình luận ở phần dưới Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại