Bác Hồ với Cụ Phan Châu Trinh

Xưa và Nay
1.3K người theo dõi
Kính mời quý vị và các bạn đến với chuyên mục Kể Chuyện Tấm Hương Đạo Đức Hồ Chí Minh của Bảo tàng Hồ Chí Minh
Câu chuyện Bác Hồ với Cụ Phan Châu Trinh
Ngày 5 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành với cái tên là Ba rời Sài Gòn và ngày 15 tháng 7 năm 1911 đến cảng Le Havre
Còn Phan Châu Trinh rời Sài Gòn ngày 1 tháng 4 năm 1911 và đến Pháp vào ngày 27 tháng 4 cùng năm ngụ tại Paris
Khoảng cách giữa Le Havre và Paris nơi Cụ Phan đang sống chỉ có hơn 100 cây số đi lại dễ dàng
Chắc chắn trong dịp này người đã tranh thủ đến Paris gặp Cụ Phan làm quen với những người quanh Cụ và đặc biệt để bàn bạc với Cụ về hướng sống và học tập và có thể không phải chỉ đến một lần
Có 3 bức thư với thủ bút của Tất Thành mà Cụ Phan còn giữ được đem về nước năm 1925 và gia đình đã gọi ra Việt Bắc tặng Trung ương trong kháng chiến chống thực dân Pháp
Này lưu lại Bảo tàng Hồ Chí Minh
Có lẽ do yêu cầu bảo mật các thư đều không được ghi ngày tháng nhưng có thể phán đoán bức thư sau đây được viết vào dịp trên nguyên văn như sau
Hỷ mã nghi bá đại nhân cách đây không tiếp được tôn tín không hay bác hành chỉ thế nào và sự thể bên ta thế nào
Và cháu muốn biết như cháu có thể gặp bác trước lúc bác đi hay không vì cháu rất cần một ít lời tôn hội
Xin bác trả lời liền cho cháu vì chừng trong tuần lễ cháu sẽ xuống tàu đi chưa biết đâu kính chúc bác trương và em giật và các đồng bào yên hảo
Theo lời thư trên đây thì Tất Thành biết rõ tình hình cụ Phan đang bị bộ thuật địa ép phải đi khỏi Paris nên yêu cầu cụ trả lời ngay để đến gặp chỉ trong vòng một tuần lễ
Do đó có thể đoán là mặc dù ghi địa chỉ ở Anh nhưng lúc đó Tất Thành không phải ở Anh mà thực ra đang ở không xa Paris
Ngoài ô Le Havre chỉ cách Paris hơn 100km
Lời thăm hỏi rất thân tình về mọi người ở quanh Phan Châu Trinh lúc đó kể cả luật sư Phan Văn Trường nói lên họ đã gặp gỡ nhau rồi
Sau thư trên có thể đã có cuộc gặp gỡ giữa cụ Phan và Tất Thành tại Paris trước chuyến đi xa bằng tàu biển
Theo phán đoán của chúng tôi thì thời đó nơi rừng chân đầu tiên của Bác Hồ sau các chuyến đi là cảng Le Havre
Vì mấy nguyên nhân?
Là nơi rừng tàu lâu nhất của tàu Latouche de Rivines
Có nhà của chủ tàu và nhiều bạn bè quen biết trên tàu có thể làm nơi tá túc
Nơi đó rất gần Paris
Chỗ ở của cụ Phan và những người bạn khác
Chỉ 1-2 giờ là đến gặp được
Nơi đó chỉ cách nước Anh 1 eo biển Manche
Rất dễ lánh sang đất Anh thuộc chính quyền Hoàng gia vốn lúc này không mấy thân thiện với Pháp
Như thể hiện trong năm 1915
Chính phủ Anh không đáp ứng yêu cầu của Pháp
Xoát xét nơi ở của Tất Thành để tìm các thứ phục táp của Phan Châu Trinh
Hoặc cả sau này khi chính phủ Hoàng gia ký lệnh thả Nguyễn Ái Quốc tại Hồng Kông năm 1931
Cần khám phá châu Mỹ và nước Mỹ đang thời kỳ phát triển mạnh mẽ
Tất Thành đã lên làm việc ở một chiếc tàu đi Nam Mỹ và Bắc Mỹ
Anh đã dừng lại ở New York
Lên bờ để làm thêm kiến sống
Viết thư về nước nhờ tìm tin địa chỉ của cha
Và gặp gỡ đại diện phòng trào yêu nước Triều Tiên tại Mỹ
Và học tập kinh nghiệm đấu tranh của họ
Nhưng Tất Thành không ở Mỹ lâu
Trong quý mục năm 1913 người đã trở về Le Havre
Cùng bàn bạc với cụ Phan và chuyển sang ở Anh
Tất Thành đã gửi bức thư sau cho cụ Phan
Mấy bốn tháng rưỡi nay thì chỉ làm với Tây
Nói tiếng Tây luôn luôn
Tuy ở Anh nhưng chẳng khác gì ở Pháp
Và ngày tháng chỉ lo làm cho khỏi đói
Chứ chẳng học được bao nhiêu
Cháu áo ước rằng 4-5 tháng nữa
Khi gặp bác thì cháu sẽ nói và hiểu được tiếng Anh nhiều nhiều
Bên ta có gì mới không?
Và nếu bác dịch xong mấy hồi rồi xin bác gửi cho cháu
Chuyến này bác sẽ đi nghỉ hè ở đâu?
Nay kính quần điệt Tất Thành
Câu cuối thư hỏi về vấn đề đi nghỉ hè
Theo tập quán ở phương Tây
Và không nói gì đến không khí chiến tranh
Cho phép ta đoán thời gian viết thư khoảng giữa năm 1913
Cầu xin gửi mấy hồi sau
Của một bản dịch chắc là của tập dài nhờn kỳ ngộ
Mà Tất Thành đã đọc mấy hồi trước
Trong một chuyến đến thăm cụ Phan trước đó
Ở Anh mà làm việc với người Pháp và nói tiếng Pháp
Có thể là với sự gửi gắm của bạn bè Pháp
Tất Thành đã vào làm việc trong ekip hầu hết là người Pháp
Của vua bếp Escoffier
Với lời ước hẹn 4-5 tháng nữa
Khi gặp bác thì cháu sẽ
Có thể thấy rõ hơn trong tình hình bác Phan khó di chuyển
Vì bị kiểm soát
Từ Anh Tất Thành đã có nhiều cuộc đến gặp bác Phan tại Paris
Ngoài hai bức thư trên
Cụ Phan còn giữ được một cái card
Của cuồng điệt Tất Thành
Gửi từ một địa phương tên là Suvararat
Mà trong tập sách Hồ Chí Minh
Biên niên tiểu sử xác định là ở Anh
Nội dung là một bài thơ 8 câu 7 chữ
Nói lên cảm xúc của bản thân với tác phẩm
Dài nhân kỳ ngộ
Cụ Phan đã phóng tác
Lời cuối thật thấm thiết
Hì mã nghì bá đại nhân thấu cuồng điệt
Có một bức thư thứ tư của Tất Thành
Do bà Thu Trang tìm được bản dịch tiếng Pháp
Ở thư khố Odino của Bộ Ngoại giao Pháp
Đã dịch lại như sau
Kính gửi nghì bá đại nhân
Tiếng súng đã dền vang
Và thay người đã phủ trên đất
Nằm cường quốc đã vào vòng chuyến
Và chiến nước đang đánh nhau
Cháu trợt nhớ đến
Thư cách đây mấy tháng
Đã viết về cơn dông bão này
Định mệnh sẽ dành cho chúng ta nhiều bất ngờ
Và không thể nói trước ai sẽ thắng
Các nước trung lập đang còn lưỡng lượng
Và các nước tham chiến chưa rõ được ý họ
Tình hình như vậy
Ai nhúng mũi vào
Thì chỉ có thể đứng về phía này hoặc phía kia
Hình như người Nhật có ý nhúng tay vào
Cháu nghĩ trong vòng 3-4 tháng nữa
Số vận châu Á sẽ thay đổi
Và thay đổi nhiều
Mặc kệ những kẻ đang đánh nhau và bạo động
Phần chúng ta hãy cứ bình tâm
Xin gửi lời hỏi thăm
Nghị bá và em Nhật
Xin trả lời cháu về địa chỉ sau đây
Nguyễn Tất Thành
Sốt Nhà 8
Stephens Tottenham Court, London
Thư trên được viết
Khi cuộc chiến tranh đã diễn ra ác liệt
Nhưng theo tài liệu siêu tầm được
Thì Phan Châu Trinh cùng với Phan Văn Trường
Đã bị bắt ngày 14 tháng 9 năm 1914
Chỉ hơn một tháng sau khi chiến tranh bắt đầu
Như vậy, có thể là Tất Thành đã viết thư
Khi chưa biết cụ Phan bị bắt
Và thư này đã bị cơ quan điều tra lấy được
Cho dịch và sao gửi cho Bộ Ngoại giao
Ngoài ra, báo cáo kết thúc vụ án
Của Dự thẩm Tòa án Pinkaron
Viết rõ là
Suốt nhà Phan Châu Trinh
Đã lấy được nhiều thứ rất khả nghi
Trong đó có các thư của Tất Thành
Ở số 8, đường Stephens Road
Tottenham, London
Đã gửi công hàm cho chính phủ Anh
Nhờ suốt nhà Tất Thành
Nhưng không được phía Anh đáp ứng
Trong biên bản thẩm vấn cao Đắc Minh
Với tư cách nhân chứng
Karol có đưa ra một bức thư
Và Đắc Minh đã khẳng định
Đó là thư Tất Thành
Trả lời cho cụ Phan
Trong bức thư, bà Thu Trang tìm được
Ở thư khố Odino
Tất Thành cũng nhắc đến
Thư viết về cơn giông báo
Chắc cũng ở trong số thư
Đã bị lấy khi suốt nhà cụ Phan
Các tài liệu trên
Cho thấy mối quan hệ thân tình
Giữa bác Hồ và cụ Phan
Ngay từ trong nước
Và sự gắn bó giữa hai vị
Trong những năm đầu
Người tham gia hoạt động kết nạp
Quý vị và các bạn
Vừa lắng nghe câu chuyện
Bác Hồ với cụ Phan Châu Trinh
Xin cảm ơn và hẹn gặp lại
