Khám phá làng nghề nặn tò he duy nhất tại Việt Nam

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
270 Lượt xem video·26 thg 3, 2025
Ở làng nghề truyền thống tò he Xuân La, hầu như cả làng ai cũng biết nặn tò he. Nghề nặn tò he của làng Xuân La xuất hiện khoảng 400-500 năm trước. Trải qua thăng trầm của cuộc sống, nghề nặn tò he tưởng chừng bị mai một, thì nay trên quê hương Xuân La, nghề nặn tò he lại đang hồi sinh và phát triển. Có thể nói, làng Xuân La là ngôi làng duy nhất ở Hà Nội và cũng là làng duy nhất ở Việt Nam cho đến nay vẫn giữ được nghề tò he truyền thống.
Comments are disabled for this video.
Làng nghề Tòa He nổi tiếng ở thuân Xuân La, xã Phùng Dực, huyện Phú Xuyên, đã tồn tại gần 400 năm với khoảng 400 hộ còn đang làm nghề.
Xuân La không chỉ mang lại việc làm cho hơn 1.500 lao động mỗi năm mà còn tạo ra tổng thu nhập ấn tượng hàng nghìn tỷ đồng.
Tòa He, một loại đồ chơi truyền thống của trẻ em Việt Nam đã trở thành một biểu tượng văn hóa ở các vùng quê, đặc biệt là ở Bắc Bộ.
Ở làng nghề Tòa He Xuân La, hầu như cả làng ai cũng biết nặng Tòa He.
Những người thợ tài hoa giờ đây không chỉ nặng những con vật truyền thống mà còn làm ra những món đồ chơi, những con vật sinh động, ngộ ngĩnh, khiến trẻ em và cả người lớn ngỡ ngàng, thích thú.
Ngày nay, các nghệ nhân Xuân La đã cập nhật sở thích, thị hiếu của các khách hàng trẻ và đáp ứng nhu cầu thị trường.
Rất nhiều những hình Tòa He lạm mắt, phong phú như những nhân vật lịch sử, những nhân vật trong cuộc tích, trong truyện tranh để lạc ra.
Làng nghề Tòa He Xuân La là cách nôi, sản sinh và hội tụ những nghệ nhân Tòa He hàng đầu của cả nước.
Trong đó có nghệ nhân Đặng Văn Hậu.
Thưa quý vị khán giả, ngay bây giờ Thủ Oanh đang ngồi cạnh nghệ nhân Đặng Văn Hậu.
Nghệ nhân Hậu đã có hơn 20 năm làm nghề Tòa He tại làng nghề ở Xuân La rồi.
Chắc quý vị khán giả cũng đang rất là nóng lòng muốn tìm hiểu về công việc truyền thống tại làng nghề làm Tòa He.
Và Thủ Oanh thì cũng đang ngồi cạnh nghệ nhân để cũng rất là mong là nghệ nhân hôm nay có thể hướng dẫn Thủ Oanh làm một món quà nhỏ dành cho quý vị khán giả nhân dịp trung thu sắp tới.
Anh Hậu ơi, bây giờ thì chúng ta cũng đang ngồi trước rất nhiều những sản phẩm Tòa He này, cùng với các công vụ này, bột này.
Thì không biết là ngày hôm nay thì anh đã chuẩn bị là sẽ hướng dẫn cho Thủ Oanh làm món đồ nào hay một sản phẩm, một linh vật nào thế ạ?
Thủ Oanh có biết vì sao cái nghề này bây giờ người ta gọi là nghề làm Tòa He không?
Chính vì ngày xưa có một số nghệ nhân mới phát triển, mới chế thêm cái kèn mà thở gắn vào phát âm thanh kêu Tòa Te, Tòa Te.
Thì người ta gọi là con Tòa Te. Và vào năm 90 có một bài báo viết về con Tòa Te này thì mọi người mới nhầm tưởng là tất cả nghề này là nghề làm Tòa He, chính vì tên gọi là Tòa He từ đó.
Vâng, nghệ nhân đã bắt đầu thì cũng có chia sẻ là cái con Tòa He này là có nguồn gốc là từ cái việc mà chúng ta thổi ra cái tiếng Tòa Te.
Thì bây giờ Thủ Oanh thổi tử xem là có tiếng Tòa Te không quý vị khán giả nhé.
Quý vị khán giả thấy sao ạ? Rất là thú vị đúng không ạ?
Thật ra thì khi mà cuộc sống ngày càng phát triển thì những con Tòa He cũng đã có sự thay đổi,
là sao mà có cái sự thích ứng với cái xã hội, với cả thị hiếu bây giờ rồi.
Ví dụ như là những cái con vật như thế này thì là Batman đúng không ạ? Superman.
Nhưng mà những cái sản phẩm Tòa He truyền thống như là con Tòa He này nè, hay là mông ngũ quả nè,
hay là đầu lân cũng như là cháu bưởi có lẽ là cũng lâu lắm chúng ta mới được gặp lại,
hay là cũng phải đến dịch trung thu chúng ta mới được gặp lại thì cũng là một cái dịch rất là đáng quý.
Thì rất là mong là anh Hậu có thể là hướng dẫn Thủ Oanh làm một con gà, cái còi hồng Tòa He này đúng không ạ?
Ok, chúng ta sẽ bắt đầu nào thôi.
Đối với cái nghề làm Tòa He thì nó có một cái quy chuẩn trước khi làm nghề đó là,
thí dụ nhé, làm người nó có một cái quy cách là làm từ dưới lên trên,
có nghĩa là làm từ chân trước, làm đến phần người và làm phần đầu.
Còn làm hoa thì làm từ trên xuống dưới làm hoa, rồi mình làm cánh hoa, rồi mới làm thân bông hoa.
Với con vật thì chúng ta làm cái thân trước, sau đó đầu với cái đầu với cả cái chi tiết chân sau.
Với cái màu sắc mà phối với cái màu này thì cái bí quyết của các cụ để lại như kiểu câu khẩu quyết là nhất đỏ nhìn vàng.
Chúng ta phối được nhiều màu đỏ và nhiều màu vàng thì sản phẩm nó sẽ tươi đẹp hơn.
Ok, cái con của em cái mỏ nó muốn cười như kiểu cái mỏ nó chui ra để hôn.
Quý vị và khán giả thấy sao ạ?
Vâng, chúng tôi đã hoàn thành xong.
Sau khi mà được nghệ nhân Đảng Văn Hậu hướng dẫn thì cũng đã hoàn thành xong một con gà.
Cũng đứng cạnh con gà của nghệ nhân thì cũng 1 9 10 luôn quý vị khán giả.
Thật ra là nói đùa vậy thôi, chứ thật ra để mà làm hoàn thiện một sản phẩm cỏ he thì cũng phải bất rất là nhiều thời gian.
Như là các bạn trẻ ở đây thì cũng phải học nghề rất là lâu.
Thì mới có thể hoàn thiện được và có thể là nâng cao được cái nghề của mình.
Và cũng rất là cảm ơn anh Hậu thì ngày hôm nay cũng đã hướng dẫn tụi anh.
Và chắc chắn là tụi anh cũng sẽ mang về để làm quà cho quý vị khán giả và người thân trong gia đình mình sản phẩm cỏ he này.
Nhìn bên ngoài nhiều người nghĩ nặn tỏ he hết sức đơn giản.
Nhưng thực tế đây như một môn nghệ thuật.
Đòi hỏi người làm phải khéo léo, sáng tạo, chính xác trong từng chi tiết thì mới tạo ra được những sản phẩm bắt mắt.
Công đoạn nặn tỏ he cũng quan trọng là kỹ thuật luộc bột, làm bột phải ước lượng theo thời tiết.
Mùa đông phải làm bột dẻo hơn mùa hè.
Gạo phải chọn gạo nếp dẻo, nếp cái hoa vàng thì chất lượng hàng tốt và dễ làm hơn.
Vâng, để làm ra một sản phẩm tỏ he thì một cái khâu cũng rất là quan trọng của quý vị khán giả đó chính là khâu trộn bột này.
Sau đó thì trộn màu vào bột để làm sao mà ra được những cái màu đậm đà, đẹp mắt.
Thì tụi anh cũng ngồi cạnh anh Hậu để tìm hiểu nhiều hơn, sâu hơn về những khâu này.
Thì anh Hậu ơi, bây giờ anh có thể chia sẻ một chút với khán giả của Sống Hồi Làng là cái khâu mà trộn bột.
Thường là chúng ta có cái điểm gì mà phải lưu ý hay không ạ?
Đối với cái bột bây giờ thì thành phần chính là bột gạo thôi.
Nó có một sự tình cờ là năm 2012.
Năm đấy thì tôi có để quên một cái khúc bánh vào trong cái tủ để đi mấy tháng mới nhớ ra.
Rồi bỏ ra ngoài thì vẫn thấy nó còn nguyên, nó không bị mốc.
Mới phát hiện ra là trong cái ngành công nghiệp thực phẩm của chúng ta thì cũng có những cái phụ da để có thể giúp ích.
Thì tôi đã tìm hiểu và từ đó thì cũng tìm ra cái phương thức để chống gốc cho cái nguyên liệu.
Và từ lúc đó thì cũng phổ biến cho các đồng nghiệp nghệ nhân trong làng cùng áp dụng.
Sao em kéo bột nó cứ bị dính?
Không sao, một chút thôi.
Vậy là vẫn đang đúng đúng không ạ?
Đúng rồi, không bị sai.
Cứ kéo ra rồi làm sao để màu nó có thể đều vào?
Nó đều vào nhau là được. Một lúc nó sẽ đều ngay.
Mặc dù chứa được những giá trị sâu sắc về cuộc sống, nhưng tại làng Xuân La, các nghệ nhân nạn bột chủ yếu vẫn là người già.
Đó là những điều khiến anh Hậu còn trăn trở, tìm cách để giữ gìn làng nghề truyền thống trong nhiều năm qua.
Những năm gần đây, anh Hậu mở lớp dạy miễn phí cho các em học sinh từ 6 đến 12
với mong muốn nhiều người trẻ tiếp nối truyền thống cha ông, giữ hồn cốt làng nghề.
Anh muốn đào tạo, chỉ dạy tận tình để các bạn trẻ cùng anh gắn bó, sống bằng chính nghề nghiệp cha ông để lại.
Nghề này đã được ra đời từ rất là lâu và em nghĩ việc mà gìn giữ và phát triển làng nghề truyền thống là điều cần thiết cho dưới trẻ bây giờ.
Em nghĩ bây giờ công nghệ, thông tin cũng đang phát triển rất là nhiều và đa dạng.
Ví dụ như các mạng xã hội như Facebook, Instagram các thứ.
Em nghĩ là mình cần truyền thông nhiều hơn để cho nhiều người biết đến, không những trong nước mà cả ngoài nước.
Làm một con to heo như thế này thì không làm cũng khó hết.
Nhưng mà em nghĩ khó nhất chắc là làm những cái mắt, mũi, vì nó chi tiết nhỏ.
Nên nó khó gắn với cả ve, sao cho nó cân bằng được.
Rất nhất vì nó là nghề truyền thống của làng, đã tồn tại nhiều năm rồi và bọn em muốn gìn giữ nó và phát triển nó cao hơn.
Thứ hai là tiềm lực kinh tế của nó vẫn có, để bọn em có thể tự sinh sống được với nó.
Mặc dù có những khoảnh khắc tòa heo dường như bị lãng quên, những nghệ nhân gặp khó khăn trong việc duy trì nghề theo truyền thống.
Nhưng giá trị văn hóa của tòa heo vẫn được giữ nguyên trong lòng người Việt.
Tòa heo, một loại đồ chơi truyền thống của trẻ em Việt Nam, đã trở thành một biểu tượng văn hóa ở các làng quê, đặc biệt là ở Bắc Bộ.
Ngày nay không chỉ là một sản phẩm đơn thuần, tòa heo còn trở thành một nguồn thu nhập quan trọng cho những người dân làm nghề.
Đồng thời là điểm nhấn văn hóa độc đáo cho du khách quan tâm.
Tại Xuân La, mỗi người tham gia đều mang đến sự sáng tạo riêng biệt, tạo nên không khí sôi động và phát triển cho nghề truyền thống này.
Phương thức trao truyền con nối không chỉ giữ cho nghề nạn tòa heo tồn tại,
mà còn làm cho nó trở thành một phần quan trọng của di sản văn hóa Việt Nam,
luôn thu hút sự quan tâm và yêu thích của người dân và du khách.
Công đồng Bộ thì cũng rất là đông hội viên, gần 150 hội viên tham gia, rất là tích cực.
Nhưng mà cái định hướng thì đúng ra là chúng tôi cũng có nhiều cái định hướng.
Cũng muốn làm sao coi như là có những cái giải pháp mà tiến tới và phát triển thành du lịch làm nghề là tốt nhất.
Và một cái nữa là chúng tôi cũng muốn như vậy là có cái hướng để cho cái lớp trẻ sau này.
Thì những cái tuổi chúng tôi là bây giờ cũng đang duy trì một số coi như là truyền dạy cho như vậy là các lớp.
Và nhất là có một số gia đình cũng như là gia đình y hậu ở đây,
nó cũng đang như vậy truyền lại rất là nhiều các cái thế hệ trẻ sau này,
để lối lại cái nghề truyền thống của ông chà đế nạn.
Nếu như trước đây, các sản phẩm tòa heo thông thường chỉ có giá 20-30 nghìn đồng,
thì giờ đây với độ tinh xảo, phức tạp, theo từng con sống,
một số sản phẩm của nghị nhân Đảng Văn Hậu có giá gần 500.000 đồng
hoặc các bộ tòa heo có giá trị hơn hàng triệu đồng,
như bộ tứ linh, tam sư, ngũ hồ thần quan.
Việc giữ lửa với nghề đã khó,
việc nâng tầng giá trị một sản phẩm dân gian trong cuộc sống đương đại càng trở nên khó hơn.
Và nghị nhân Đảng Văn Hậu đã có những bước tiến đầu tiên trên hành trình đó.
Dù câu chuyện nâng tầm giá trị tòa heo Việt
sẽ còn là một hành trình dài
và có nhiều thử thách.
Nhưng với người yêu nghề, say nghề,
có lẽ con đường này sẽ không có điểm dừng.
Tòa heo không chỉ là một món đồ chơi truyền thống
mà có lẽ là cũng đã trở thành một nét văn hóa
tại nhiều vùng quê ở phía Bắc của nước ta.
Và chắc chắn là với những chia sẻ, những trải nghiệm vừa rồi của Tú Anh
cũng như là với các nghị nhân tại làng nghề tòa heo Xuân Lan
cũng đã giúp cho quý vị khán giả có thể hiểu hơn về làng nghề
cũng như là những sản phẩm tòa heo
họ đang tìm cách tiếp cận với thị trực như thế nào
cũng như là sống với nghề ra sao.
Và hy vọng rằng là cũng đã mang đến cho quý vị
những kỷ niệm đẹp về những con tòa heo
cũng như là hiểu hơn về làng nghề này.
Và đến đây thì chương trình của chúng tôi xin được hết lại.
Cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi
và xin được hẹn gặp lại trong những chương trình Sống và Lạc tiếp theo.
