Nghề làm giấy bản của người dân vùng cao

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
584 Lượt xem video·23 thg 4, 2025
Dân tộc Dao Đỏ ở huyện Nguyên Bình có những nét văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc thể hiện qua phong tục, tập quán và nghề truyền thống. Trong đó có nghề làm giấy bản thủ công từ cây trúc sào tại xã Yên Lạc đến nay vẫn được duy trì và phát huy.
Giấy bản thường được sử dụng trong các dịp cầu an, lễ, Tết. Giấy bản có màu vàng nhạt, dai và bền, thường dùng để cắt giấy tiền, vàng hương trong tục thờ cúng, dùng để viết chữ Nho, chữ Hán, bởi giấy dai và thấm mực nên chữ viết không bao giờ phai.
Comments are disabled for this video.
Bà Cò là một xã vùng sâu vùng xa của huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình.
Từ hàng trăm năm nay, đời nọ nối tiếp đời kia,
đồng bào dân tộc Mông ở Bà Cò đã biết dùng cây gian để làm giấy với kỹ thuật rất độc đáo.
Giấy làm ra không dùng để viết mà chủ yếu dùng cho mục đích tín ngưỡng.
Nghề làm giấy truyền thống ở Bà Cò đã có nhiều lúc đứng trước nguy cơ bị mai một,
nhưng những người già ở đây luôn cố gắng gìn giữ nghề cha ông để lại,
truyền dạy cho con cháu những bí quyết làm giấy.
Trong đó, việc đầu tiên sau khi chặt cây gian từ rừng về là phải dắt bỏ vỏ bên ngoài rồi chẻ nhỏ.
Như làm bố mẹ cống thì mình đi cắt cái tấm giấy này cho mình đốt cho mình.
Trái khẽ sệt không còn cái gì thì được.
Lố khô thì cho nó khô kín thì người ta mất thích.
Cái cây gian này thì nó được, đốt thì trái nhanh.
Mà cái cây bương này, cây luồng đó, đốt nó không trái thì người ta mất thích.
Người ta bảo là đất không làm được.
Buổi sáng, trời vừa tan xương, những người phụ nữ bảo cò đã bảo nhau
mang giấy ra phơi, tranh thủ những ngày không mưa của tháng rau mùa.
Sau đó họ lại vội vàng vào bếp
tiếp tục thực hiện những công đoạn làm giấy còn đang gian dở.
Thanh gian đã trẻ nhỏ được xếp từng lớp, từng lớp vào một cái nồi to
rồi đổ nước đun sôi.
Trong quá trình nấu gian, người bà cò thường phải cho thêm vôi bột.
Đây là nguyên liệu không thể thiếu để gian mềm ra.
Nồi gian được nấu khoảng một đêm.
Sau đó sẽ được đem ủ và tưới nước thường xuyên.
ủ càng lâu, gian càng mềm.
Cái này nó mềm mềm, nó chín.
Không mềm là nó chín.
Không mềm cứ chọn nước vào.
Một ngày một đêm em được một trồng gian.
Nhưng mà lúc nào mềm mềm nó chín mà.
Nhưng mà cứ chọn nước vào nó bạc, nó xiên, cái này nó mềm.
Nó mềm mềm, nó làm thế nào nó rách, rách mấy chín.
Làm thế này không rách là không chín.
Thì cho vôi như vỏ mấy chín đấy.
Không cho vôi không được.
Không cho vôi là đửa mấy, không là vẫn không đửa hết.
Nghẹ xuyên, nghẹ xuyên là không cho vôi.
Nhưng mà cứ cho cái rau bếp này.
Với vả làng.
Nhưng mà vẫn là đi bán, vẫn được tiền.
Nhưng mà với vả làng.
Với vả là kỳ công.
Một chín nó chỉ có 15 nghìn thôi.
Trả đửa bao nhiêu.
Từ lúc mà tôi làng là
mấy có ba đứa con nhỏ nhỏ đấy.
Mới rồi con nó lớn hết rồi.
Giả hết như vả rồi.
Có lúc nhà nào nó không có việc làng, không đi lương là làm.
Nhưng mà nhà nào nó đi lương là cứ đi lương thôi.
Vào những lúc nông nhàn,
hứng đập giang vang lên rộn giang khắp cả bản.
Sau khi giang được ủ mềm khoảng từ một tuần trở lên,
là lúc các bà, các chị chuyển sang công đoạn đập nát giang.
Họ dùng chày gỗ đập thật nguyễn,
cho tới lúc sợi giang trở nên nhỏ, mịn.
Và khâu cuối cùng là tráng giấy.
Đây là khâu khó nhất,
vì đòi hỏi người tráng phải có sự tỉ mỉ, khéo léo.
Không giống như cách làm giấy của hầu hết các dân tộc anh em khác.
Người mông ở bào cò các một lớp vài mỏng,
với kích thước tùy thích trên giá đỡ,
để tạo khuôn tráng giấy.
Trước khi đổ giấy,
khuôn được vẩy nước làm ấm.
Sau đó, bột làm giấy được đổ bằng muối trực tiếp lên khuôn,
sao cho thật mỏng và đều.
Giá thì...
cái đổ giấy kiểu nó dừ rồi,
giá thì đơn giản thôi.
Đấy, mà khổ khổ cái chỗ,
mà lúc bắt đầu mà đi lấy về,
đi lấy,
sau bắt đầu là gọt,
mà đi nấu.
Đấy.
Vất vả chứ lúc nấu,
lúc rửa sạch,
mới là lúc lấy về.
Cái đấy là kế công lắm.
Tùy vất vả và mất nhiều công sức như vậy,
nhưng bà con đồng bào rất tộc mông ở Bà Cò,
luôn bền bỉ với nghề làm giấy cổ truyền.
Từ sáng sớm,
hay khi trời đã nha nhen tối,
đều có thể nghe thấy tiếng chày,
đập giang ở trên đất Bà Cò.
Cái này nếu muốn làm cho giá trị cao hơn,
thì anh phải làm cái khuôn phải to.
Ví dụ 1 tấn là đỡ 20 nghìn,
thì anh phải làm cái khuôn,
tức là dốc,
thì phải 1 mét dưới,
dài phải 2 mét.
Đấy.
Thì nó sẽ đỡ giá cao hơn.
Cả làng này,
như là của tôi là to nhất,
cho nên bán giá cũng như nhau,
nhưng mà người ta mua nhanh.
Thành viên thì vẫn làm,
nhưng mà thành viên thì chỉ...
Nó nhiều việt,
thì thành viên chỉ làm được dùng thôi.
Làm đỡ khoảng độ ít,
20-30 tấn gì đó,
để dùng cho gia đình.
Đấy.
Mà còn các cụ già,
hay là ví dụ là không có việt,
thì người ta phải kiếm thêm để làm.
Nhưng mà nói chung cũng được.
Cứ 1 tháng thì 4 tuần.
Mỗi tuần thì...
Ví dụ là mỗi 1 tuần,
thì anh được khoảng độ ít,
thì đỡ 500.
Thì 1 tháng thì cũng đỡ 2 triệu.
Thì vẫn tích trí được ít.
Có thể nói,
nghề làm giấy truyền thống
đã giúp tạo thêm thu nhập cho bàn con ở Bà Cò.
Giờ đây,
cuộc sống ở khắp các bản làng của người Mông
ngày càng khấm khá.
Nền nghề làm giấy cũng có cơ hội phát triển hơn,
khiến cho tiếng chảy đập giang không ngừng vang lên,
khiến cho những người già ở Bà Cò
yên tâm vì nghề xưa cha ông để lại
vẫn đang được gìn giữ và bảo tồn.
Và chính họ
cũng đang góp phần bảo tồn
một nét văn hóa truyền thống đặc sắc
của dân tộc Mông,
gìn giữ tiếng ngưỡng thờ cúng Tổ Tiên.
