NGHỀ LÀM GIẤY Ở PÀ CÒ | CHUYỆN NGHỀ

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
593 Lượt xem video·7 thg 3, 2025
Comments are disabled for this video.
Bà Cò là một xã vùng sâu vùng xa của huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình.
Từ hàng trăm năm nay, đời nọ nối tiếp đời kia,
đồng bào dân tộc Mông ở Bà Cò đã đích dùng cây giang để làm giấy với kỹ thuật rất độc đáo.
Giấy làm ra không dùng để viết mà chủ yếu dùng cho mục đích tín ngưỡng.
Nghề làm giấy truyền thống ở Bà Cò đã có nhiều lúc đứng trước nguy cơ bị mai một,
nhưng những người già ở đây luôn cố gắng gìn giữ nghề cha ông để lại,
truyền dạy cho con cháu những bí quyết làm giấy.
Trong đó, việc đầu tiên sau khi chặt cây giang từ rừng về là phải dóc bỏ vỏ bên ngoài rồi chẻ nhỏ.
Như là bố mẹ cống thì mình đi cắt cái tấm giấy này cho mình đốt cho mình cháy khá sệt.
Không còn cái gì thì được.
Lút khô thì cho nó khô kín thì người ta mất thích.
Cây giang này thì nó đốt thì cháy nhanh.
Mà cái cây em vương này, cái cây luồng đó này, đốt nó không cháy thì người ta bảo là nó không làm được.
Buổi sáng, trời vừa tan xương,
những người phụ nữ Bà Cò đã bảo nhau mang giấy ra phơi,
tranh thủ những ngày không mưa của tháng rau muộn.
Sau đó họ lại hội vàng vào bếp,
tiếp tục thực hiện những công đoạn làm giấy còn đang gian dở.
Thanh giang đã trẻ nhỏ, được xếp từng lớp, từng lớp vào một cái nồi to rồi đổ nước đun sôi.
Trong quá trình nấu giang, người Bà Cò thường phải cho thêm vôi bột.
Đây là nguyên liệu không thể thiếu để giang mềm ra.
Nồi giang được nấu khoảng một đêm.
Sau đó sẽ được đem ủ và tới nước thường xuyên.
ủ càng lớn, giang càng mềm.
Không cho vôi không được đâu.
Không cho vôi là đừa mấy không là vẫn không đừa hết.
Ngày xưa là không cho vôi, nhưng mà cứ cho cái rau bếp này.
Với vả làng.
Nhưng mà vẫn là đi bán, vẫn được tiền.
Nhưng mà với vả làng.
Với vả là kỳ công.
Một chiếc nó chỉ có 15 nghìn thôi, chả đừa bao nhiêu.
Từ lúc tôi làm là mấy có ba đứa con nhỏ nhỏ đấy.
Một giờ con nó đớn hết rồi, giả hết như vả rồi.
Có lúc nhà nào nó không có việc làm, không đi lương là làm.
Nhưng mà nhà nào nó đi lương là cứ đi lương thôi.
Vào những lúc nông nhàn, tính đập giang vang lên dội giang khắp cả bản.
Sau khi giang được ủ mềm khoảng từ một tuần trở lên,
là lúc các bà, các chị chuyển sang công đoạn đập nát giang.
Họ dùng chày gỗ đập thật nhuyễn, cho tới lúc sợi giang trở nên nhỏ, mịn,
thì ngâm vào nước sạch, khuấy đều, rồi lọc vớt sơ, bỏ ra ngoài.
Và khâu cuối cùng là tráng giấy.
Đây là khâu khó nhất, vì đòi hỏi người tráng phải có sự tỉ mỉ, khéo léo.
Không giống như cách làm giấy của hầu hết các dân tộc anh em khác.
Người mông ở bào cò căng một lớp vải mỏng, với kích thước tùy thích, trên giá đỡ,
để tạo khuôn tráng giấy.
Trước khi đổ giấy, khuôn được vẩy nước làm ẩm.
Sau đó, bột làm giấy được đổ bằng muôi trực tiếp lên khuôn, sao cho thật mỏng và đều.
Công đoạn phải có kỹ giấy này.
Công đoạn đi chặt, cắt cây răng này, chặt về.
Nếu mà cây khác thì không sợ.
Mà cây răng này, thứ nhất là nhiều kiến này.
Nhiều con sâu giốm này.
Và lại còn vát.
Nhất là còn vát.
Hôm mưa, ui dồi, làm lúc vát cắn lên cái cổ.
Giá thì, cái đối lệch này kiểu nó dừ, giá thì đơn giản thôi.
Đấy, nếu mà khổ khổ cái chú, mà lúc bắt đầu mà đi lấy về.
Đi lấy, sau đó bắt đầu là, là, là gọt.
Mà đi nấu.
Đấy, vất vả chứ lúc nấu, lúc rửa, lúc rửa sạch chứ.
Vậy là lúc lấy về.
Mà cái đấy là kỹ công lắm.
Tùy vất vả và mất nhiều công sức như vậy,
nhưng bà con đồng bào rất tổng mong ở bà Cò
luôn bền bỉ với nghề làm giấy cổ truyền.
Từ sáng sớm, hay khi trời đã nhá nhen tối,
đều có thể nghe thấy tiếng chày, đập giang ở trên đất bà Cò.
Cái này nếu muốn làm cho giá trị cao hơn,
thì anh phải làm cái khuôn phải to thế.
Ví dụ 1 tấn là được 20 nghìn đấy.
Thì anh phải làm cái khuôn tức là rộng,
thì phải mết dưới, dài phải 2 mét.
Thì đó sẽ được giá cao hơn.
Cả làng này thì như của tôi là to nhất đấy.
Cho nên bán giãn như nhau,
nếu mà người ta mua nhanh,
thì thì vẫn làm.
Nếu mà thì nó nhiều việc,
thì thì thì chỉ làm được dùng thôi.
Làm được khoảng độ ít,
20-30 tấn gì đó để dùng cho gia đình.
Mà còn các cụ già,
hoặc là ví dụ là không có việc,
thì người ta phải kiếm thêm để làm.
Mà nói chung cũng được.
Cứ 1 tháng thì 4 tuần.
Mỗi tuần, ví dụ là mỗi 1 tuần,
thì anh được khoảng độ ít,
thì độ 500.
Thì 1 tháng cũng được 2 triệu.
Thì tích trí được ít.
Có thể nói,
nghề làm giấy truyền thống
đã giúp tạo thêm thu nhập cho bà con ở Bà Cò.
Giờ đây,
cuộc sống ở khắp các bản làng của người Mông
ngày càng khấm khá,
nên nghề làm giấy cũng có cơ hội phát triển hơn,
khiến cho tiếng chảy đập giam không ngừng vang lên,
khiến cho những người già ở Bà Cò
yên tâm vì nghề xưa cha ông để lại,
vẫn đang được gìn giữ và bảo tồn.
Và chính họ
cũng đang góp phần bảo tồn
một nét văn hóa truyền thống đặc sắc
của dân tộc Mông,
gìn giữ tín ngưỡng thờ cúng Tổ Tiên.
