Hóa học lớp 11 - Kết nối tri thức - Bài 6: Một số hợp chất của nitrogen với oxygen - Thầy Nguyễn Chí Sơn Website: http://thaynguyenchison.vn/ Facebook: / nguyenchhison
Tóm tắt nội dung bài học: Các oxide của nitrogen có 2 nguyên tố N và O (thường được kí hiệu chung là NOx), đây là một loại hợp chất điển hình gây ô nhiễm không khí Nguồn gốc tự nhiên: núi lửa phun trào, cháy rừng, mưa dông kèm theo sấm sét, sự phân hủy các chất hữu cơ Nguồn gốc con người: hoạt động giao thông vận tải, sản xuất, nhà máy, đời sống Nước mưa thông thường có pH khoảng 5,6. Khi nước mưa có pH nhỏ hơn 5,6 thì gọi là hiện tượng mưa acid Nguyên nhân: do SO2 và các oxide của nitrogen hòa tan vào nước tạo thành sulfuric acid (H2SO4) và nitric acid (HNO3). Các giọt acid li ti tạo thành theo mưa rơi xuống bề mặt Trái Đất Tác hại: Acid trong nước mưa làm giảm pH của đất và nước, từ đó ảnh hưởng tới cây trồng, thủy sản … Các acid này cũng ăn mòn các kết cấu kim loại, làm biến đổi thành phần vật liệu của các công trình Cấu tạo: Phân tử nitric acid (HNO3) có công thức Lewis và công thức cấu tạo như hình dưới Tính chất vật lí: Nitric acid tinh khiết là chất lỏng, không màu, bốc khói mạnh trong không khí ẩm và tan vô hạn trong nước, có khối lượng riêng là 1,53 g/mL, nhiệt độ nóng chảy ở -420C và sôi ở 830C Tính chất hóa học: Nitric acid có 2 tính chất hóa học chính là tính acid và tính oxi hóa Hiện tượng phú dưỡng là sự tích tụ lượng lớn các chất dinh dưỡng, bao gồm cả hợp chất nitrogen và hợp chất phosphorus trong nước
Nội dung của video bao gồm: 00:00 - (1) Các oxide của nitrogen 04:30 - (2) Nitric acid 10:29 - (3) Hiện tượng phú dưỡng
Chào các em, hôm nay sẽ hướng dẫn kem bài số 6
Một số hợp chất của nitrogen với oxygen
Đầu tiên chúng ta sẽ tìm hiểu về các oxide của nitrogen
Thì các oxide của nitrogen sẽ có hai nguyên tố là N và O
Thường được ký hiệu chung là NOX
Thì đây là một loại hợp chất điển hình gây ra ô nhiễm không khí
Thì một số oxide của nitrogen có trong không khí như sau
Đầu tiên là N2O
Tên gọi là dinitrogen oxide
Tiếp theo là NO là nitrogen monoxide
NO2 là nitrogen dioxide
N2O4 là dinitrogen tetroxide
Thì đó là về một số oxide của nitrogen có trong không khí
Tiếp theo về nguồn gốc
Thì các oxide của nitrogen sẽ có hai nguồn gốc
Là từ tự nhiên hoặc là từ con người
Nếu có nguồn gốc từ tự nhiên như là hoạt động núi lửa phun trào
Chảy rừng, mưa dông kèm theo sấm xét
Hoặc là sự phân hủy các chất vũ cơ
Ví dụ, sự tạo thành nitrogen monoxide tức là NO
Ở nhiệm độ rất cao hoặc khi mà có sấm xét đánh xuống
Thì phương trình sẽ là N2O2 tạo ra NO
Hoặc có nguồn gốc từ con người
Như là hoạt động giao thông bận tải, sản xuất, nhà máy, đời sống
Ví dụ đây là các nhà máy
Thì lúc này nitrogen ở trong nhiên liệu sẽ kết hợp với oxygen trong không khí
Và từ đó tạo ra các oxide của nitrogen
Và bay ra phát thải, tạo ra nguồn gốc từ con người
Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu về hiện tượng mưa acid
Thì nước mưa thông thường sẽ có pH khoảng 5,6
Còn khi mà nước mưa có pH nhỏ hơn 5,6
Tức là đang hướng về có gốc acid
Thì cái hiện tượng đó được gọi là hiện tượng mưa acid
Về nguyên nhân thì sẽ là do SO2 hoặc là các oxide của nitrogen
Sẽ từ các nhà máy hoặc là xe khổ khí thải v.v.
Sẽ bay lên và từ đó hòa tan với nước
Và tạo hành sulfuric acid như là H2SO4
Hoặc là nitric acid HNO3
Và những giọt acid lity này sẽ tạo thành theo mưa
Và từ đó rơi xuống dưới bề mặt trái đất
Thì đây là 2 phương trình tạo hành H2SO4 và HNO3
Do SO2 và các oxide của nitrogen tạo ra
Về tác hại
Thì acid ở trong nước mưa sẽ làm giảm pH của đất và nước
Từ đó làm ảnh hưởng tới cây trồng, thủy sản, các loài động vật, thực vật v.v.
Các acid này cũng sẽ ăn ngòn các kết cấu kim loại
Ví dụ như là những cái tòa nhà cao tầng, những cây cầu hoặc là các công trình khác
Và từ đó làm biến đổi thành phần vật liệu của các công trình
Khiến cho tụi họ các công trình bị giảm đi và dễ bị hư hỏng hơn
Câu số 1
Giải thích nguyên nhân phát hại NOx từ hoạt động giao thông bận tải, nhà máy nhiệt điện, luyện kim, đốt nhiên liệu
Đề xuất các biện pháp nhằm cắt giảm các nguồn phát hại đó
Thì NOx sẽ được phân ra thành 3 loại chính
Là gồm có NOx nhiệt, NOx nhiên liệu và NOx tức thời
Thì tùy theo NOx thuộc loại nào thì sẽ có cái nguồn phát hại khác nhau
Ví dụ, NOx nhiệt là do đơn chất N2 và O2 kết hợp trong nguồn đốt động cơ hoặc là lò đốt
Như là những cái lò đốt ở trong những nhà máy nhiệt điện
Thì khi người ta đốt để tạo ra điện thì sẽ sinh ra NOx dưới dạng nhiệt
Hoặc NOx nhiên liệu là do nguyên tố N trong thành phần nhiên liệu bị đốt cháy bởi O2
Ví dụ như là trong những cái xe máy, xe ô tô khi mà chạy bằng săn dầu
Thì sẽ sinh ra NOx dạng nhiên liệu
Còn NOx tức thời là do đơn chất N2 tác dụng với các gốc tự do
Thì về biện pháp, chúng ta có thể lắp thêm bộ xử lý khí thải ở xe máy hoặc xe ô tô
Vì vậy lúc này những cái NOx do khí thải hoặc là xe ô tô phát ra đó
Thì nó sẽ được xử lý và thải ra môi trường nó sẽ thân thiện, an toàn hơn
Hoặc là xử lý khí thải nhà máy trước khi thải ra môi trường
Thì đó là về nguồn gốc, nguyên nhân và một số biện pháp để giảm thiệu cái khí thải NOx ra ngoài môi trường
Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu về Nitric Acid
Thì Nitric Acid có công thức hóa học là HNO3
Và công thức Lewis và công thức cấu tạo như Ken thấy ở đây
Thì từ công thức hóa học và các công thức cấu tạo
Chúng ta sẽ rút được 3 đặc điểm về cấu tạo của phân tử Nitric Acid như sau
Thứ nhất là nguyên tử N có số oxy hóa cộng 5
Thì đây là số oxy hóa cao nhất của Nitrogen
Thứ hai là liên kết OH ở đây này
Là phân cực mạnh về phía nguyên tử Oxygen
Tại vì OH có độ âm điện lớn hơn
Tức là khả năng hút electron mạnh hơn
Sẽ dẫn tới cặp electron liên kết nằm ở giữa
Nó sẽ bị hút lệch về phía nguyên tử OH
Thứ ba, liên kết NO là liên kết cho nhẫn
Thì đây là ký hiệu mũi tên của liên kết cho nhẫn
Thì liên kết cho nhẫn các em đã được học ở lớp 10 rồi
Các em nào quên có thể coi lại
Tiếp theo về tính chất vật lý
Nitric acid tinh khiết là chất lỏng
Không màu, bốc khói mặn trong không khí ẩm
Ví dụ như các em thấy ở đây nè
Là nitric acid tinh khiết đó
Thì khi mà người ta đổ ra
Các em để ý kỹ sẽ thấy nó có bốc khói mờ mờ ở đây
Đó
Ngoài ra, nitric acid còn tan vô hạn trong nước
Có khối lượng riêng là 1,53 gram trên mililit
Nhiệt độ nóng chảy là ấm 42 độ C
Và sôi ở 83 độ C
Tiếp theo về tính chất hóa học
Thì nitric acid có 2 tính chất hóa học chính
Là tính acid và tính oxy hóa
Đầu tiên nói về tính acid trước
Thì nitric acid có khả năng cho ion H cộng
Và thể hiện tính chất của acid theo thuyết Bronsted-Glory
Lúc này chúng ta có phương trình phân ly là HNO3
Sẽ phân ly ra thành ion H cộng và ion NO3-
Thì chính vì HNO3 có tính acid
Cho nên nó sẽ làm cho hủy tím chuyển sang màu đỏ
Ngoài ra
HNO3 còn có thể tác dụng được với oxide base
Base và muối của các acid yếu hơn
Tạo thành muối nitrate
Hay còn gọi là muối nitrate
Ví dụ
Chúng ta cho HNO3 tác dụng với base là NH3
Sẽ tạo ra NH4NO3
Hoặc chúng ta có thể cho HNO3 tác dụng với muối là CaSO3
Thì lúc này Ca gắn với gốc NO3
Tạo hành CaNO3 2 lần
Còn H gắn ngược lại CaO3
Thì đây là 1 acid yếu
Thì bị tắt ra thành CaO2 cộng nước
Tiếp theo về tính oxy hóa
Thì ở trong HNO3
Thì nguyên tử N đây này
Có số oxy hóa là cộng 5
Thì đây là số oxy hóa cao nhất của nitrogen
Ở những bài trước chúng ta học
Nitrogen có các số oxy hóa
Là trừ 3, 0, 1, 2, 3, 5
Thì cộng 5 là số oxy hóa cao nhất rồi
Vậy nên khi mà xảy ra vững hóa học
Thì số oxy hóa bắt buộc phải từ cộng 5
Giảm xuống những số nhỏ hơn
Mà khi giảm số oxy hóa như vậy
Tức là nó nhận electron
Mà nhận electron là nó sẽ thể hiện tính oxy hóa
Ví dụ
Khi cho Cu tác dụng với HNO3 đặc
Sẽ tạo ra CuNO3 2 lần
Cộng NO2 cộng nước
Lúc này số oxy hóa của N
Sẽ là từ cộng 5 giảm xuống cộng 4
Hoặc cho Cu tác dụng với HNO3 loãn
Tạo ra CuNO3 2 lần
Cộng NO2 cộng nước
Lúc này số oxy hóa của N
Sẽ từ cộng 5 giảm xuống cộng 2
Câu số 2
Từ đặc điểm cấu tạo
Dự đoán tính tan và tính chất hóa học
Của nitric acid
Thì đặc điểm cấu tạo hồi nãy
Chúng ta đã rút ra được có 3 đặc điểm
Và dựa trên 3 đặc điểm này
Chúng ta có thể dự đoán được
Tính tan và tính chất hóa học
Của HNO3 như sau
Đầu tiên
Nguyên tự N có số oxy hóa cộng 5
Thì đây là số oxy hóa cao nhất
Cho nên nó bắt buộc phải giảm số oxy hóa xuống
Mà khi giảm số oxy hóa như vậy
Tức là nó phải nhận thêm electron
Và thể hiện tính oxy hóa
Thứ 2
Là liên kết OH sẽ phân cực mạnh
Về phía nguyên tự oxygen
Thì chính vì liên kết OH phân cực mạnh
Cho nên nó sẽ có khả năng phân ly
Trong nước tạo thành các ion
Vậy cho nên HNO3 sẽ dễ tan trong nước
Ngoài ra
Do nó có thể phân ly ra ion H
Cho nên nó sẽ dễ dàng cho ion H này đi
Tức là dễ cho proton
Cho nên tính acid ở đây
Sẽ là tính acid mạnh
Thứ 3
Là liên kết NO là liên kết cho nhận
Mà liên kết cho nhận thì kém bền
Cho nên HNO3 có thể dễ dàng
Kết hợp với các phân tử khác
Mà khi dễ kết hợp như vậy
Chúng ta nói rằng
Có khả năng hoạt động hóa học mạnh
Mà khả năng hoạt động hóa học mạnh
Đồng nghĩa với việc
Là tính oxy hóa cũng mạnh
Thì đó là một số tính chất hóa học
Dựa trên đặc điểm cấu tạo
Của phân tử nitric acid
Câu số 3
Biết phương trình phân ly
Và các phương trình hóa học
Minh hòa cho tính acid mạnh
Của nitric acid
Thì đầu tiên là về phương trình phân ly
Thì HNO3 sẽ bị phân ly ra thành
Ion H cộng
Và ion NO3 trừ
Còn về tính acid mạnh
Thì chúng ta có thể cho HNO3 tác dụng
Với các oxide base
Base hoặc là múi
Của các acid yếu hơn
Ví dụ
Ở đây sẽ cho HNO3 tác dụng với base
Là NlH
Lúc này Na gắn với gốc NO3
Thạo thành NaNO3
Còn H với OH thì tạo thành nước
Hoặc chúng ta sẽ cho HNO3 tác dụng
Với múi là CaCO3
Thì lúc này Ca gắn với gốc NO3
Tạo thành CaNO3 2 lần
Còn H gắn ngược lại CO3
Thì đây là 1 acid yếu
Cho nên nó sẽ bị tác
Để thành CO2 cộng nước
Thì đó là đạp án câu số 3
Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu
Về hiện tượng phú dưỡng
Thì hiện tượng phú dưỡng
Là sự tích tụ lượng lớn
Các chất dinh dưỡng
Bao gồm cả hợp chất nitrogen
Và hợp chất phosphorus
Ở trong nước
Về nguyên nhân
Thì nó là do các nguồn nước thải
Chưa xử lý chiệt để
Hoặc là các nguồn phân bón
Thành phần chính
Như là NH4NO3
Hoặc NH42 lần HPO4 dư thường
Và khi trời mưa
Thì nó sẽ bị cuốn trôi
Và chảy vào bên trong ao hồ như thế này
Mà khi chảy vào bên trong ao hồ như vậy
Nó sẽ làm tăng hàm lượng
Các chất dinh dưỡng
Ở trong ao hồ
Tăng lên rất là nhiều
Mà khi hàm lượng các chất dinh dưỡng
Ở bên trong ao hồ tăng lên
Nó sẽ khiến cho các loài
Như là vi khuẩn, rong rêu
Và tảo phát triển mạnh
Tại vì có nhiều chất dinh dưỡng mà
Thì khi các loài vi khuẩn, rong rêu
Và tảo phát triển mạnh
Nó sẽ khiến cho cái hàm lượng oxygen
Có ở trong nước
Giảm xuống một cách đột ngột
Nguyên nhân vì sao?
Ví dụ như là các loài tảo
Hoặc rong rêu phát triển mạnh đi
Thì nó sẽ tạo thành một cái lớp
Trên cái bề mặt hồ
Ngăn cách
Không cho oxygen
Ở trong không khí
Cút tán vào trong nước
Ngoài ra
Các loài tảo
Khi mà bị phân hủy
Nó chết đi
Thì lúc này
Vi khuẩn
Nó sẽ sử dụng oxygen
Để phân hủy tảo
Tức là cái hàm lượng oxygen
Đang có trong nước
Nó giảm xuống luôn
Vậy thì lúc này
Chúng ta thấy là oxygen
Ở trong không khí
Không thể cút tán vào nước
Và cái lượng oxygen
Đang có trong nước
Cũng bị giảm xuống
Do vi khuẩn sử dụng mất
Từ đó
Khiến hàm lượng oxygen
Giảm xuống một cách đột ngột
Rất nhiều
Vậy cho nên cá
Tôm
Hoặc các loài sinh vật khác
Thì nó sẽ bị chết ngang
Tại vì thiếu oxygen
Thì đó là về hình tượng phú dưỡng
Câu số 4
Nếu các biện pháp
Nhằm hạn chế hình tượng phú dưỡng
Xảy ra
Ở các ao hồ
Thì về nguyên nhân
Thì hồi nãy chúng ta biết rồi
Là do các nguồn nước thải
Hoặc là các loài phân bón
Ở trước các hình chất dinh dưỡng
Như là
của nitrogen
Hoặc là food forest
Trôi xuống dưới
Thì dựa trên những nguyên nhân này
Chúng ta có thể đưa ra
Một số biện pháp như sau
Thứ nhất
Là ngăn chặn các đường
Đường dẫn nước thải
Vào trong ao hồ
Tại vì lúc này
Nước thải không chảy vào trong ao
Thì không thể nào có tăng
Cái hàm lượng dinh dưỡng
Trong ao lên được
Hoặc chúng ta chống chảy tràn
Khi mưa lũ
Hoặc là cho thức ăn
Trăng nuôi phân bón
Vừa đủ với nhu cầu
Tại vì nếu như
Chúng ta cho vừa đủ
Thì sẽ không còn
Có cái lượng dư
Để từ đó
Nó bị trôi xuống dưới ao hồ
Thì đó là về
Một số cái biện pháp hạn chế
Câu số 5
Hãy mô tả đặc điểm
Thì chúng ta biết rằng
Hiện tượng phú dưỡng
Sẽ khiến cho các loài
Vi khuẩn, rong rêu
Hoặc là tạo
Phát triển rất mạnh
Mà khi những loài này
Phát triển mạnh
Thì nó sẽ tạo hình
Cái lớp
Ở trên mặt hồ
Nó có màu xanh
Vậy nên khi mà chúng ta nhìn
Chúng ta thấy
Cái hồ nào
Cái bề mặt của nó
Có rong rêu tạo
Nó bám
Nó nổi trên mặt hồ
Thì có nhiều khả năng
Cái hồ đó đang có
Hiện tượng phú dưỡng
Về đây chúng ta trả lời
Về đặc điểm
Thì là nước
Sẽ đổi thành màu
Nước đổi màu
Rồi đổi thành màu xanh
Có tạo xuất hiện nhiều
Có mùi
Và tôm cá bị chết
Về cách cải tạo
Chúng ta có thể
Nào vét bùn
Xác thực vật
Và tạo vào trong ao
Từ đó làm giảm
Cái lượng rong rêu
Và tạo vào trong ao xuống
Ngoài ra
Sẽ giúp làm giảm
Cái lượng vi khuẩn
Trong đó
Và từ đấy
Sẽ tăng cái hàm
Được oxygen
Đang có ở trong hồ lên
Và các loài cá
Tôm có thể tiếp tục
Sinh sống trở lại
Và đó là toàn bộ
Nội dung bài học ngày hôm nay
Nếu như các em
Thấy video này hay
Và có ích
Hãy bấm nút like
Và đăng ký kênh
Để theo dõi thêm
Nhiều bài giảng khác nữa nhé
Chào các em
Và hẹn gặp lại