Hóa học lớp 11 - Kết nối tri thức - Bài 4: Nitrogen - Thầy Nguyễn Chí Sơn Website: http://thaynguyenchison.vn/ Facebook: / nguyenchhison
Tóm tắt nội dung bài học: Nguyên tố nitrogen tồn tại trong tự nhiên ở cả dạng đơn chất (trong khí quyển) và dạng hợp chất (nitrate, protein, nucleic acid, …) Nguyên tố nitrogen ở ô số 7, nhóm VA, chu kì 2 trong bảng tuần hoàn. Nguyên tử nitrogen có độ âm điện lớn (3,04) và là một phi kim điển hình. Nitrogen có các số oxi hóa thường gặp là -3, 0, +1, +2, +3, +4, +5 Phân tử nitrogen gồm hai nguyên tử liên kết với nhau bằng liên kết ba (1 liên kết σ và 2 liên kết π). Phân tử nitrogen có năng lượng liên kết lớn (945 kJ/mol) và không có cực Ở điều kiện thường, nitrogen là chất khí không màu, không mùi, không vị, khó hóa lỏng (hoá lỏng ở –1960C), tan rất ít trong nước (ở điềukiện thường, 1 lít nước hoà tan được 0,012 lít khí nitrogen). Nitrogen không duy trì sự cháy và sự hô hấp Liên kết ba giữa hai nguyên tử N trong phân tử nitrogen có năng lượng liên kết rất lớn nên khó bị phá vỡ. Vì vậy ở nhiệt độ thường, nitrogen khá trơ. Ở nhiệt độ cao, nitrogen có thể tác dụng với hydrogen và oxygen Nitrogen có nhiều ứng dụng trong các ngành sản xuất hóa chất, bảo quản thực phẩm, dược phẩm, mẫu vật phẩm y tế
Nội dung của video bao gồm: 00:00 - (1) Trạng thái tự nhiên 01:59 - (2) Cấu tạo nguyên tử, phân tử 08:41 - (3) Tính chất vật lí 10:14 - (4) Tính chất hóa học 14:06 - (5) Ứng dụng
Chào các em, hôm nay sẽ hướng dẫn kem bài số 4, Nitrogen.
Đầu tiên chúng ta sẽ tìm hiểu về trạng thái tự nhiên của nguyên tố Nitrogen.
Thì nguyên tố Nitrogen tồn tại trong tự nhiên ở cái dạng đơn chất và dạng hợp chất.
Thì đầu tiên nói về dạng đơn chất trước.
Thì ở trong khí nguyển, Nitrogen tồn tại chủ yếu dưới dạng đơn chất N2
và chiếm khoảng 78% thể tích của không khí.
Còn ở dạng hợp chất, thì nguyên tố Nitrogen tồn tại chủ yếu
ở trong muối Nitrate, Protein hoặc là Nucleic Acid.
Ví dụ, ở trong vỏ chai đất, thì nguyên tố Nitrogen tồn tại chủ yếu
ở một số mổ khoáng dưới dạng hợp chất Sodium Nitrate là NaNO3
hay còn gọi là Zimtil Chile.
Còn ở trong cơ thể người, động vật, thực vật,
thì nguyên tố Nitrogen là thành phần cấu tạo nên Nucleic Acid, Protein.
Đặc biệt ở trong cơ thể người, thì nguyên tố Nitrogen
chiếm khoảng 3% khối lượng của cơ thể.
Câu số 1. Nếu ứng dụng thực tiễn vũ khí Nitrogen và Zimtil Chile
mà em biết, thì ở đây các em có thể tìm hiểu thêm
ở trong sách dấu khoa hoặc là trên mạng.
Thì đây sẽ đưa ra một số cái ứng dụng như sau.
Thì khí Nitrogen được sử dụng làm nguyên liệu tổng hợp Ammonia.
Nitrogen lỏng thì dùng trong bảo quản thực phẩm.
Khí Nitrogen còn được sử dụng làm chất làm căng bao bì thực phẩm,
là thành phần khí đẩy trong chất chữa cháy dạng bọt.
Còn Zimtil Chile là nguyên liệu sản xuất HNO3 trong quá khứ,
chứ hiện tại khi mà thay đổi các quy trình sản xuất,
thì người ta không còn sử dụng Zimtil Chile để sản xuất HNO3 nữa.
Ngoài ra, còn được sử dụng để làm phân đạn.
Thì đó là một số ứng dụng trong thực tiễn của khí Nitrogen và Zimtil Chile.
Tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu về cấu tạo nguyên tử phân tử của Nitrogen.
Thì ở trong Bảnh Tùng Hoàng, nguyên tổ Nitrogen nằm ở ô số 7,
thuộc nhóm 5A và Chuki 2.
Thì nguyên tử Nitrogen có độ âm điện lớn là 3.04,
và là một phi kim điển hình.
Nitrogen có các số oxy hóa thường gặp là gồm có chừ 3, 0,
cộng 1, cộng 2, cộng 3, cộng 4, cộng 5.
Thì đây là trục biểu diễn số oxy hóa của Nitrogen.
Còn về phân tử,
thì phân tử Nitrogen gồm 2 nguyên tử liên kết với nhau bằng liên kết 3.
Thì trong đó có 1 liên kết sigma và 2 liên kết pi.
Thì liên kết sigma và liên kết pi thì em đã được học ở lớp 10 rồi,
em nào quên thì có thể coi lại.
Phân tử Nitrogen chính vì nó có liên kết 3,
cho nên nó cực kỳ bền bẩn,
sẽ dẫn tới năng lượng liên kết lớn là khoảng 945 kJ môn,
và liên kết ở đây là liên kết cộng hóa trị không phân cực.
Tại vì cặp electron dùng chung giữa 2 nguyên tử này
thì nó sẽ nằm ở giữa,
chứ nó không có bị lệch về 1 phía nào hết.
Câu số 2.
Sắp xếp các hợp chất sau vào vị trí tương ứng
trong trục biểu diễn số oxy hóa của Nitrogen.
Ở đây chúng ta có một số hợp chất như sau.
Thì muốn sắp xếp được
thì chúng ta cần phải viết được
số oxy hóa của nguyên tử Nitrogen trong cái hợp chất này.
Thì cách viết số oxy hóa
thì thầy sẽ nhắc lại ngắn gọn như sau.
Thì tổng số oxy hóa trong hợp chất là bằng 0,
và số oxy hóa của H là cộng 1,
của O là trừ 2,
và một số trường hợp đặc biệt còn lại khác.
Ví dụ,
ở đây NO,
thì số oxy hóa của O là trừ 2.
Vậy lúc này số oxy hóa của N phải là cộng 2.
Tại vì cộng 2 trừ 2 thì nó sẽ bằng 0,
là phù hợp với quy tắc biết số oxy hóa.
Hoặc NH3,
thì số oxy hóa của H là cộng 1.
Mà ở đây có H3,
nên tổng số oxy hóa ở đây sẽ là cộng 3.
Vậy thì để cho nó bằng 0
thì số oxy hóa của N bắt buộc phải là trừ 3.
Và tương tự như vậy cho những chất còn lại,
thì các em sẽ có số oxy hóa như các em thấy ở đây.
Xong rồi chúng ta sẽ dựa vào trục số oxy hóa.
Chúng ta xếp những hợp chất ở đây
tương ứng với số oxy hóa của N.
Lấy ví dụ,
ở NO,
thì số oxy hóa của N là cộng 2.
Vậy nên thầy xếp ở đây,
cộng 2, các em ghi NO.
Hoặc ở trong NH3,
số oxy hóa của N là trừ 3.
Vậy nên thầy ghi ở đây trừ 3 NH3.
Và tương tự như vậy cho những chất còn lại.
Thì đây là đảm bản câu số 2.
Câu số 3.
Dựa vào trục biểu diễn số oxy hóa của Nitrogen
để giải thích Nitrogen có cả tính oxy hóa và tính khử.
Viết một quá trình oxy hóa và một quá trình khử để minh họa.
Thì đầu tiên thì thầy yêu cầu là giải thích
Nitrogen có cả tính oxy hóa và tính khử.
Thì đầu tiên thầy sẽ nhắc lại
tính khử là khả năng nhường electron
nên số oxy hóa sẽ tăng.
Còn tính oxy hóa là khả năng nhận electron
cho nên số oxy hóa sẽ giảm.
Vậy thì ở đây chúng ta để ý
là đơn chất Nitrogen tức là NH2 đó
thì nó sẽ có số oxy hóa bằng 0.
Thì đây là một số oxy hóa trung gian
cho nên nó vừa có khả năng nhận electron
để giảm số oxy hóa xuống trừ 3
và cũng có khả năng nhường electron
để tăng số oxy hóa lên cộng 1.
Thì chính vì nó vừa có khả năng nhường electron
vừa có khả năng nhận electron
về cho nên chúng ta nói rằng
Nitrogen có cả tính oxy hóa và tính khử.
Còn về viết quá trình oxy hóa
và quá trình khử để minh họa
thì quá trình oxy hóa là quá trình nhường electron
mà khi nhường electron thì số oxy hóa sẽ tăng.
Ví dụ ở đây thầy có N số oxy hóa bằng 0
thì nó sẽ nhường 2 electron
nhường electron chúng ta ghi bên này
thì số oxy hóa sẽ tăng từ 0 lên cộng 2.
Còn quá trình khử là quá trình nhận electron
cho nên số oxy hóa sẽ giảm.
Ví dụ ở đây thì N sẽ nhận thêm 3 electron
thì lúc này số oxy hóa sẽ giảm từ 0 xuống trừ 3
thì đó là đáp án câu số 3.
Câu số 4
Viết công thức electron, công thức Lewis
và công thức cấu tạo phân tử nitrogen.
Thì phân tử nitrogen là N2
tức là 2 nguyên tử nitrogen gắn với nhau.
Đầu tiên về công thức electron
thì nó sẽ cho biết số electron lớp ngoài cùng
thì nitrogen nó sẽ có 5 electron ngoài cùng
vậy nên thầy sẽ chấm 5 dấu chấm ở bên ngoài
và tương tự như vậy nitrogen bên này
thầy cũng chấm 5 dấu chấm ở bên ngoài.
Còn đối với công thức Lewis
thì chúng ta sẽ thay số electron dùng chung
bằng dấu gạch ngang.
Ở đây chúng ta thấy ở giữa 2 nguyên tử nitrogen
thì sẽ có 3 cặp ở trong dùng chung
vậy nên thầy sẽ thay bằng 3 dấu gạch ngang
tư ứng là liên kết 3.
Còn đối với công thức cấu tạo
thì thầy chỉ giữ lại những đường gạch giữa các nguyên tử.
Thì ở đây thầy bỏ hết 2 chấm ngoài cùng này
chỉ giữ lại đường gạch giữa thôi.
Thì ở đây thầy sẽ có công thức cấu tạo của nitrogen.
Câu số 5
Từ cấu tạo phân tử
thầy cho biết tại sao phân tử N2
có năng lượng liên kết lớn
dự đoán về khả năng hoạt động hóa học
của nitrogen ở nhiệt độ thường.
Thì cấu tạo phân tử ở đây chúng ta thấy
là nó sẽ có liên kết 3
rất là bền vững
ở giữa 2 nguyên tử.
Mà liên kết 3 bền vững như vậy
cho nên năng lượng liên kết sẽ lớn.
Thì chính vì năng lượng liên kết lớn
cho nên ở nhiệt độ thường
thì nitrogen nó khá là chơ
tức là không sẽ ra phượng hóa học.
Tại vì muốn sẽ ra phượng hóa học
thì bắt buộc chúng ta phải tắt
2 cái nguyên tử này ra
tức là chúng ta bẻ gãy liên kết 3.
Mà năng lượng liên kết lớn cho nên
muốn bẻ gãy liên kết này thì chúng ta phải
cung cấp cho nó rất nhiều năng lượng
tương ứng là nhiệt độ phải cao
thì lúc này chúng ta mới có năng lượng để tắt nó ra được.
Còn ở nhiệt độ thường
thì năng lượng cung cấp cho nó không đủ
vậy nên liên kết 3 này vẫn giữ nguyên
sẽ dẫn tới trường hợp là nitrogen khá chơ
và không sẽ ra được phượng hóa học
thì đó là đáp án câu số 5.
Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu
về tính chất vật lý
của nitrogen
Ở điều kiện thường
nitrogen là chất khí không màu
không mùi, không vị và khó hóa lỏng
thì nitrogen nó sẽ
hóa lỏng ở nhiệt độ âm
196 độ C
Ngoài ra nitrogen thì tan rất ít trong nước
Ở điều kiện thường thì
1 lít nước chỉ hòa tan được
0,012 lít khí nitrogen
nitrogen cũng không
duy trì sự cháy và sự hô hấp
Ví dụ ở đây thầy có 1 cây nến
đang cháy
sau đó thầy đưa vào trong 1 cái bệnh đựng khí nitrogen
và đẩy nút lại
thì ngay lập tức là cây nến này sẽ bị
giật tắt.
Thì đó là về 1 số tính chất vật lý của nitrogen
Câu số 6
Dựa vào tương tác Van der Waals
thầy giải thích tại sao đơn chất N2
khó hóa lỏng và ít tan trong nước
Thì trước tiên là thầy sẽ nhắc lại
1 số đặc điểm của tương tác Van der Waals
Thì nếu như số lượng electron
trong phân tử càng nhiều
thì tương tác Van der Waals giữa các phân tử
càng mạnh
và khi tương tác Van der Waals càng mạnh
thì nhiệt độ sôi càng cao và khả năng tan trong nước
càng tăng
Tuy nhiên, đối với đơn chất N2
thì số lượng electron nó khá là ít
cho nên tương tác Van der Waals giữa các phân tử
rất yếu nên nhiệt độ sôi thấp
và khó hóa lỏng
và khi tương tác Van der Waals
giữa các phân tử nitrogen với các phân tử
nước rất yếu thì sẽ dẫn tới
khả năng tan trong nước cũng rất là kém
và đó chính là nguyên nhân khiến cho đơn chất
N2 khó hóa lỏng
và ít tan trong nước
Tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu về
tính chất hóa học của nitrogen
thì chúng ta biết rằng
ở giữa 2 nguyên tử N sẽ có liên kết 3
và liên kết 3 rất là bền bẩn
cho nên năng lượng liên kết
rất lớn và khó bị khóa vỡ
Vì vậy, ở nhiệt độ thường
thì nitrogen khá là chơ
tức là không xảy ra phưởng hóa học
Còn ở nhiệt độ cao
thì nitrogen có thể tác dụng được
với hydrogen và oxygen
thì khi nitrogen tác dụng
với hydrogen ở điều kiện nhiệt độ
và áp sốt cao với sốt tác là bột sắc
thì nó sẽ tạo ra NH3
tức là ammoniac
Còn khi nitrogen tác dụng với oxygen
ở điều kiện nhiệt độ khoảng 3000 độ C
thì nó sẽ tạo ra
nitrogen monoxide
tức là NO
Ở trong tự nhiên, phướng giữa nitrogen và oxygen
xảy ra trong những cơn mưa rông
có kèm theo sớm xét
thì đây là sự khởi đầu cho quá trình
tạo ra ion nitrate
tức là ion NO3-
được coi là nguồn cung cấp đạn cho đất
Trước tiên là nitrogen monoxide
sẽ được tạo thành từ nitrogen và oxygen
khi mà có sớm xét
Sau đó thì nitrogen monoxide
sẽ bị oxy hóa với oxygen
và tạo ra nitrogen dioxide
tức là NO2
thì khi NO2 sẽ phướng với nước
trong nước mưa và tạo thành acid HNO3
thì lúc này nước mưa
với nồng độ acid phù hợp
thì nó sẽ giúp cung cấp đạn
tức là ion NO3- cho đất
và đây là một nguyên tố cần thiết cho cây trồng
Câu số 7
Trong phương trình hóa học của phướng tổng hợp ammoniac
hãy xác định các nguyên tử
có sự thay đổi sôi suy hóa
và vai trò của nitrogen
thì trong phần ứng giữa
NO2-H2
tạo ra NH3
thì NO2 và H2 đều là đơn chất
cho nên số oxy hóa
bằng 0, còn trong NH3
số oxy hóa của H
là cộng 1, thì của NH
sẽ là trừ 3
thì lúc này chúng ta thấy số oxy hóa của NH
giảm từ 0 xuống trừ 3
tức là nó đã nhận thêm
3 electron, mà khi nhận
thêm electron thì nó sẽ đóng vai trò
là chất oxy hóa
Câu số 8
Trong phương trình hóa học của phướng giữa nitrogen
với oxygen, câu A
hãy xác định các nguyên tử
có sự thay đổi số oxy hóa
thì khi mà chúng ta cho
N2-O2 tạo ra NO
thì N2 và O2 đều là
đơn chất, cho nên số oxy hóa
bằng 0, còn trong NO
số oxy hóa của O
là trừ 2, cho nên của N
sẽ là cộng 2
Tiếp theo câu B
Tại sao thực tế không sử dụng phả ứng này
để tạo ra NO, một hợp chất
trung gian quan trọng trong công nghiệp
sản xuất Nitric Acid
Đơn giản là tại vì phả ứng này cần tiến hành
ở nhiệt độ rất cao, khoảng 3000 độ C
và hiệu suất rất là thấp
cho nên trong thực tế thì chúng ta
không sử dụng phả ứng này để tạo ra NO
Câu số 9
Với các phương trình hóa học
minh họa, quá trình hình thành đạm nitrate
trong tự nhiên, xuất phát từ nitrogen
Thì sơ đồ phưởng
là cái em đã được học ở phần lý thuyết
tức là từ N2 sẽ tạo ra
NO, NO2, HNO3
và từ đó tạo ra ion NO3'
Thế đây chúng ta chỉ cần
viết các phương trình
tư ứng mất từng giai đoạn trong sơ đồ phưởng này là được
Thì đầu tiên chúng ta sẽ có
N2 cộng O2
sẽ tạo ra NO
rồi NO cộng O2
sẽ tạo ra NO2
NO2 sẽ cộng
O2 cộng nước tạo ra HNO3
và HNO3
sẽ bị tắt ra thành ion H
và ion NO3'
Thì đó là đáp án câu số 9
Tiếp theo chúng ta sẽ
tìm hiểu về ứng dụng của nitrogen
Nitrogen
thì có nhiều ứng dụng trong các ngành sản xuất
hóa chất, bảo quản thực phẩm,
dược phẩm hoặc là các mẫu vật phẩm y tế
Ví dụ
nitrogen là nguyên liệu được dùng
để sản xuất ammoniac
hoặc là nitrogen lỏng
thì được dùng để bảo quản trong thực phẩm
hoặc là trong y tế
Câu số 10
Tại sao nitrogen lỏng được dùng
để bảo quản mẫu vật phẩm trong y học
Thì ở phần tính chất vật lý
chúng ta đã biết rằng là nitrogen
khó hóa lỏng
và nhiệt độ hóa lỏng của nó là âm 196 độ C
Cho nên khi mà nitrogen
ở thể lỏng thì nhiệt độ của nó
là rất rất thấp
và chính vì nhiệt độ rất thấp như vậy
nó sẽ giúp cho bảo quản
các mẫu vật phẩm trong y học được lâu hơn
Vậy đây câu A
chúng ta trả lời như sau
Vì nitrogen lỏng có độ lạnh sâu
nên được dùng để bảo quản mẫu vật phẩm
trong y học
Tiếp theo câu B
Tại sao dùng khí nitrogen để làm căng bỏ
bao bì thực phẩm mà không dùng không khí
Thì chúng ta biết rằng
ở nhiệt độ thường nitrogen khá là chơ
tức là không xảy ra tử hóa học
Cho nên khi mà chúng ta bơm khí nitrogen
vào trong cái bao bì thực phẩm
thì khí nitrogen sẽ không xảy ra
tử hóa học đối với các thực phẩm bên trong
sẽ khiến cho thực phẩm
nhiễu nguyên được hương vị và bảo quản được lâu hơn
Còn ở trong công khí
thì nó có khí oxygen ở trong đó
và khi có khí oxygen
thì nó sẽ xảy ra tử hóa
khiến cho thực phẩm nó bị ôi thiêu
Vậy đây câu B chúng ta trả lời
Vì nitrogen có tính chơ
nên bảo quản được hương vị thực phẩm
Còn không khí có chứa oxygen
là tác nhân ôi siêu hóa thực phẩm
sẽ làm cho thực phẩm dần bị ôi thiêu
Thì đó là đáp án câu số 10
Và đó là toàn bộ nội dung
bài học ngày hôm nay
Nếu như các em thấy video này hay và có ích
hãy bấm nút like và đăng ký kênh
để theo dõi thêm nhiều bài giảng khác nữa nhé
Chào các em và hẹn gặp lại