#VietnamDiscovery#NgườiTháiĐen#VănHóa #VănHóaViệtNam Vietnam Discovery là kênh khám phá văn hóa du lịch truyền thống của đất nước Việt Nam. Kênh sẽ giới thiệu đến bạn bè thế giới về nét độc đáo của 54 dân tộc Việt Nam. Tại đây, những câu chuyện chưa từng được kể, hoặc được kể chưa đầy đủ trên các phương tiện truyền thông đại chúng sẽ được tái hiện một cách hoàn chỉnh.
Với chủ đề đa dạng và phong phú, được chia thành các lĩnh vực như vùng đất, sự kiện, con người, văn hóa,… Vietnam Discovery sẽ đem đến cho quí vị những thước phim thực tế nhất, ghi lại những hình ảnh, những cảm xúc chân thực nhất của từng người, từng nhân vật được đề cập trong mỗi chương trình. Mời các bạn đón xem!
Director: Nguyễn Trường Sơn --------------------------------------- Subcribe: https://bit.ly/3pvFcUw
Yên Bái, một tỉnh Trung Du xen lẫn miền núi thuộc vùng Tây Bắc Việt Nam.
Đây là vùng đất có địa hình tương đối phức tạp, chia cắt thành hai vùng rõ rệt.
Vùng thấp nằm bên tảng ngạn sông Hồng và lưu vực sông Chày, với những đặc điểm của vùng Trung Du chủ phú.
Và vùng cao là các cao nguyên, với nhiều dãy núi cao hiểm trở.
Đây là nơi quần cư của cộng đồng 30 dân tộc anh em.
Mỗi dân tộc có một tập quán sinh sống và truyền thống văn hóa riêng,
tạo cho vùng đất này một đời sống văn hóa hết sức phong phú và đa dạng,
thông qua các hình thức sinh hoạt văn hóa, lễ hội dân gian, hết sức ấn tượng của bà con nơi đây.
Bộ phim dưới đây sẽ đưa chúng ta về với không khí đón Tết xếp xí,
hết sức vui tươi và ấm cúng của người Thái Đen.
Trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam anh em,
thì đồng bào dân tộc Thái Đen là tộc người có dân số khá lớn,
sống tập trung chủ yếu ở vùng cao Tây Bắc, giữa những vùng thông lũng và sông suối.
Từ điều kiện tự nhiên như vậy,
người Thái Đen đã hình thành những tập quán sinh sống khá phong phú và linh hoạt.
Từ trồng lúa nước, làm nương rẫy, chăn nuôi da súc, da cầm,
cho đến những nghề thủ công truyền thống như đan lát, theo dệt thổ cẩm, v.v.
Trong đời sống tinh thần,
người Thái Đen rất coi trọng việc gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.
Từ việc thiết kế hoa văn, họa tiết trang trí nhà cửa, trang phục,
cho đến những hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian,
các lễ hội truyền thống như siên bản, siên mường.
Đặc biệt, thông qua ngày Tết xếp xí,
ngày Tết chính và quan trọng thứ hai của người Thái Đen,
sau Tết Nguyên Đán,
chúng ta sẽ có điều kiện để thưởng thức những giá trị văn hóa cổ truyền
hết sức ấn tượng của bà con,
thể hiện trong các nghi thức lễ Tết rất độc đáo.
Theo ngôn ngữ của người Thái, xếp xí nghĩa là 14.
Đây là ngày Tết cổ truyền được tổ chức vào ngày 14 tháng 7 âm lịch hàng năm.
Để chuẩn bị cho ngày Tết,
người Thái Đen rất coi trọng việc sửa sang, trang hoàng nhà cửa, thôn xóm,
với ước muốn mang lại những điều mới mẻ và tốt đẹp trong năm mới.
Ngoài ra, mọi gia đình dù kinh tế có khó khăn đến đâu,
cũng đều chuẩn bị rất chu đáo mọi thứ cần thiết,
nhất là thực phẩm tươi ngon,
phục vụ cho lễ cúng và những bữa cơm gia đình ngày Tết.
Theo phong tục, những ngày trước Tết,
thanh niên trai tráng trong bản tập trung ra suối đánh cá
để làm món ăn cổ truyền đặc trưng không thể thiếu trong dịp Tết của người Thái.
Đó là món Pa Bình Tục.
Trong khi đó, các chị em phụ nữ thì rủ nhau xuống chợ
mua sắm các vật dụng thiết yếu cho ngày Tết,
như lá bánh, lá cơm xôi, miến, gà, v.v.
Và đặc biệt là vịt,
một lễ vật không thể thiếu trong lễ cúng Tết Xíp Xí.
Vào những ngày này,
người ta rủ nhau xuống chợ không chỉ là để mua bán,
mà còn để đi du chơi.
Các cô gái thì tranh thủ buổi chợ để mua sắm quần áo
hay những đồ trang sức mới để đi chơi trong ngày Tết.
Kết thúc phiên chợ sáng, mọi người về nhà.
Mỗi người một công một việc để chuẩn bị cỗ Tết trong gia đình.
Người thì mổ gà, mổ vịt.
Người thì làm cá.
Còn các bà, các chị ngâm gạo, giã nhân và gói bánh.
Tất cả tạo nên một không khí hết sức rộn giã vui tươi
và ngập tràn niềm vui trong thôn bản.
Bánh Xíp Xí là loại bánh được làm bằng bột gạo nếp,
gói bằng lá chuối hay lá song,
có nhân là thịt gà và lạc rang,
tiếng Thái gọi là nhơ cáy,
hay nhân chuối còn gọi là bảnh quẩy.
Một món ăn không thể thiếu của ngày Tết.
Người Thái Đen có tập quán sinh sống rất nể nếp,
theo những quy định riêng,
thể hiện ngay ở cách đi đứng, ngồi, ăn cơm hay gói bánh Tết,
nhất là đối với phụ nữ.
Theo phong tục, vào Tết Xíp Xí,
những người con gái đi lấy chồng đều mang lễ Tết
đến nhà bố mẹ đẻ của mình.
Cùng có một con vịt, miến và hai chai rượu
cùng các lễ vật khác
để tỏ lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ.
Vào ngày này, những gia đình thở than
phải đi mời mò than về nhà
để chuẩn bị các công việc cho buổi xé than tối ngày hôm sau.
Người ta dựng lên một bàn thở than
và trang trí rực rỡ bằng nhiều hình nhân cắt từ giấy màu.
Đến sáng sớm ngày 14,
là ngày diễn ra các nghi lễ của Tết Xíp Xí.
Ngay từ sớm,
thành niên trai tráng trong bàn tiến hành mổ lợn.
Còn những người cao tuổi thì làm ta leo
để chuẩn bị cho lễ cúng ruộng.
Trong bếp, mầm cỗ cúng đã được sắp lên đầy đủ.
Gia chủ bắt đầu các nghi lễ cúng quan trọng trong ngày Tết.
Đầu tiên là lễ cúng ruộng,
tiếng Thái gọi là Tám Tế Na do mau nhà thực hiện.
Đây là lễ cúng quan trọng
được tiến hành trên bờ ruộng của gia đình.
Lễ vật trong lễ Tám Tế Na gồm một con vịt,
một con gà, xôi đỏ, một bát gạo,
muối, rượu và trầu câu.
Trước khi làm lễ,
người ta cắm ta leo ở góc ruộng.
Ta leo được làm bằng một cây nứa.
Trên ngọn cắm một cành co trụ khẩu
để cầu mong cho cây lúa phát triển tốt như giống cây này.
Ngoài ra, người ta còn trang trí hình cá
để mong một vụ mùa lúa tốt cá to.
Sau khi chuẩn bị xong mọi lễ vật,
thầy cúng bắt đầu hành lễ khấn vái.
Cầu mong các thần linh về phù hộ cho mảnh ruộng và gia đình mình.
Sau lễ cúng ruộng là lễ cúng vía trâu
hay còn gọi là Tám Khuôn Quai
diễn ra ở dưới gầm sản.
Đối với người Thái Đen,
con trâu đã đi vào đời sống văn hóa tinh thần của họ
như biểu tượng của mùa màng tốt tươi và sự đủ đầy, no ấm.
Sau khi chuẩn bị đầy đủ lễ vật,
gồm một con gà, hai bát xôi, hai bát canh,
một bát gạo, muối, đĩa trầu, rượu và lá mía,
thầy cúng bắt đầu khấn để gọi hồn vía cho trâu trở về
khỏe mạnh sau những ngày cày bừa vất vả.
Tiếp đến là lễ cúng ma nhà
được tiến hành tại gian thờ cúng của gia đình.
Tiếng Thái gọi là Co Lo Hong.
Trên vách của gian Co Lo Hong,
người ta treo tại ho là những chiếc giỏ đựng vía của nam giới trong nhà.
Đây là nơi tiến hành những nghi lễ,
tín ngưỡng trong phạm vi của mỗi gia đình.
Để thầy cúng tiến hành lễ cúng ma,
gia chủ cần phải chuẩn bị lễ vật,
gồm một chiếc thủ lợn,
bốn chiếc chân, tim, gan, rẻ sườn,
thịt nướng, thịt luộc,
hai bát nước canh, nộm măng chua, chén, đũa
để mời các ma nhà về ăn Tết cùng gia đình.
Hôm nay là ngày Tết Xíp Xí.
Xin mời tất cả ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng gia đình.
Phụ hộ cho con cháu ăn nên làm ra,
nuôi con gì được con đấy,
trồng lúa lúa tốt,
trồng ngô được ngô,
nuôi cá đầy ao,
nuôi gà đầy nhà.
Phụ hộ cho con trâu được khỏe mạnh,
phụ hộ cho lúa được tốt tươi,
cho con cháu mạnh khỏe.
Gia đình xin mời tổ tiên cùng về ăn Tết.
Sau mỗi lợi khấn,
Thầy Mo dùng đũa gắp thức ăn
để mời các ma về thụ hường.
Để mời được đầy đủ hết các ma,
từ ông tổ xa xưa cho đến ông bà thân sinh
và những người thân trong gia đình đã mất,
Thầy Mo phải đọc đi đọc lại nhiều lần lợi khấn.
Tiếp đó là lễ cúng lần hai.
Đây là nghi thức cuối cùng trong lễ cúng Phi Hương.
Thầy Mo mời ông bà tổ tiên trở về trời
và phụ hộ cho con cháu một năm mới khỏe mạnh,
an khang và hạnh phúc.
Sau khi hoàn thành lễ cúng,
mâm cỗ được dọn ra.
Cả gia đình quây quần bên nhau
và chúc tụng nhau những điều tốt đẹp nhất
trong không khí xung hợp ấm cúng của toàn thể gia đình.
Vào dịp Tết xiếp dí,
đầu đầu chúng ta cũng dễ dàng bắt gặp
không khí vui vẻ, tưng bừng, rộn rã của ngày hội.
Bởi không chỉ các gia đình trong bản
mà còn có rất nhiều người
từ các bản làng gần xa đều tụ hội về đây
chung vui và cầu chúc cho một vụ mùa mới bội thu
và bản làng no ấm.
Và cũng để tham gia những trò chơi dân gian
đầy thú vị của người Thái Đen nơi đây.
Đối với đám trẻ con trong bản,
thì đây là thời gian được thỏa thích vui chơi
ngay chính lúc chăn trâu trên đồi
thông qua những trò chơi dân gian
và những khúc hát đồng giao đầy thi vị.
Gan vịt tháo không, gan gà tháo không,
ông tấm cho cả con tháo không,
ông muối tháo không,
con dê ngoài kia đường tháo không,
con dê kia ngoài đường tháo không,
chim én ơi, chim ương ơi,
mơ phùn thế này cho chim én bay đường nào,
đường nào rộng thì đi, đường nào mở thì luồn.
Khi trò chơi kết thúc,
đám trẻ cùng nhau ăn uống vui vẻ
rồi dắt trâu về bản.
Còn đối với các nam thanh nữ tú,
thì Tết xếp xí là ngày hội
để đi chơi núi, chơi hang,
để hái xim, để gặp gỡ
và giao duyên tình tứ.
Cũng chính từ những dịp Tết xếp xí này
nhiều đôi trai gái đã kết tóc xe tơ
nên duyên vợ chồng.
Cuộc vui dường như kéo dài
không dứt cho đến tận tối.
Mọi người lại tề tựu đông đủ
về nhà mao thanh
để cùng chìm đắm trong hội xòe thanh
với mục đích để thầy mao mời
các ma thanh về ăn Tết xếp xí
và vui chơi cùng dân làng.
Thầy Than là người có uy tín,
được dân bản tôn trọng
và coi là người đặc biệt,
có khả năng giao tiếp với lực lượng siêu nhiên.
Với sự trợ giúp của thầy Đàn
và đội Xòe Than,
thầy Than tiến hành các nghi thức
để tạ ơn và cầu khẩn những vị thần linh
coi giữ đời sống dân bản,
phù hộ cho người người khỏe mạnh,
nhà nhà ấm no.
Trong đời sống tinh thần của người Thái Đen
thì Xòe Than là một hình thức sinh hoạt văn hóa
mang tính nghi lễ tiêu biểu,
hòa trong giai điệu của những lời khắp cổ,
tiếng tính tẩu và trùm chuông nhỏ đánh nhịp.
Mò Than cùng với đội Xòe Than
biểu diễn những điệu Than cổ
như Xòe Hương, Xòe Hoa, Xòe Khăn, Xòe Gậy v.v.
Có lẽ trong Tết xếp xí
thì đây là thời điểm tinh thần
con người ta thăng hoa nhất.
Theo quan niệm của người Thái Đen
thì không xòe không vui,
không xòe cây lúa không trổ bông,
không xòe cây ngô không ra bắp,
không xòe trai gái không thành đôi.
Vì vậy, Xòe luôn là tiết mục được nhiều người mong đợi.
Có thể khẳng định rằng
Tết xếp xí là hình thức sinh hoạt văn hóa
truyền thống có từ lâu đời
thể hiện tập quán sinh sống đầy thú vị
của đồng bào dân tộc Thái Đen ở Yên Bái.
Tết xếp xí không chỉ thể hiện bản sắc văn hóa,
tâm linh độc đáo của người Thái Đen
mà còn là dịp tốt
để bà con thỏa thích vui chơi
sau những ngày lao động vất vả.
Có phần tăng cường tình đoàn kết,
gắn bó cộng đồng,
chung tay xây dựng quê hương, làng bản,
ngày một ấm no, hạnh phúc.