#bíẩnlịchsử#vanhoavietnam#lichsuvietnam Bạn có biết Việt Nam không chỉ có 54 dân tộc, mà mỗi dân tộc lại là một "vũ trụ" văn hóa đầy bí ẩn? Khám phá ngay những sự thật thú vị và các phong tục độc lạ của đại gia đình các dân tộc Việt Nam mà có thể bạn chưa từng nghe tới trong video này!
📖 Nội dung video hôm nay: Việt Nam là một dải đất hình chữ S rực rỡ sắc màu văn hóa. Tuy nhiên, đằng sau những bộ trang phục rực rỡ hay những lễ hội náo nhiệt là những câu chuyện, những tập tục mà ngay cả người Việt chúng ta đôi khi cũng chưa hiểu hết. Video này sẽ cùng bạn "giải mã":
Những phong tục "lạ" nhất: Từ tục "bắt vợ", "ngủ thăm" đến những nghi lễ tâm linh huyền bí vùng cao. Bí ẩn trang phục & ngôn ngữ: Tại sao mỗi hoa văn trên áo lại là một câu chuyện lịch sử? Sự thật thú vị: Những dân tộc có dân số ít nhất Việt Nam hiện đang sống ra sao? Sợi dây liên kết: Tại sao nói 54 dân tộc là một "liên kết gen văn hóa" không thể tách rời? Dù bạn là người yêu lịch sử, sinh viên đang nghiên cứu hay đơn giản là một người con Việt Nam muốn hiểu thêm về cội nguồn, video này dành cho bạn!
📌 Các mốc thời gian : Chọn xem ngay phần bạn quan tâm nhất
00:00 - GIỚI THIỆU VỀ 54 DÂN TỘC VIỆT NAM 02:46 - DÂN TỘC KINH - LINH HỒN CỦA VĂN MINH LÚA NƯỚC VÀ KHÁT VỌNG VƯƠN LÊN CỦA NHỮNG ĐÔ THỊ PHỒN HOA 07:57 - NHÓM VIỆT - MƯỜNG (MƯỜNG, THỔ, CHỨT) - ÂM VANG SỬ THI ĐẠI NGÀN VÀ NHỮNG BÍ ẨN CỔ XƯA CHƯA TỪNG PHAI NHẠT 13:06 - NHÓM GIAO THOA VĂN HÓA (CHĂM, HOA, KHMER) - DẤU ẤN RỰC RỠ CỦA NHỮNG KỲ QUAN KIẾN TRÚC, TÔN GIÁO VÀ THƯƠNG MẠI PHỒN THỊNH 20:07 - NHÓM TÀY - THÁI (TÀY, THÁI, NÙNG, GIÁY...) - BẢN TÌNH CA CỦA NHÀ SÀN, RUỘNG BẬC THANG VÀ NHỮNG ĐIỆU XÒE BẤT TẬN 24:24 - NHÓM H'MÔNG - DAO (H'MÔNG, DAO, PÀ THẺN...) - NHỮNG NGƯỜI CON KIÊU HÃNH CỦA ĐẠI NGÀN MÂY TRẮNG VÀ KIỆT TÁC RUỘNG BẬC THANG 28:51 - NHÓM TẠNG - MIẾN & NHỮNG CỘNG ĐỒNG ÍT NGƯỜI NHẤT (LÔ LÔ, HÀ NHÌ, BỐ Y...) - NHỮNG CHIẾN BINH KIÊN TRUNG BẢO VỆ BIÊN VIỄN VÀ BÍ ẨN CỦA KIẾN TRÚC TRÌNH TƯỜNG 33:26 - NHÓM MÔN - KHMER (BA NA, CƠ TU, MNÔNG...) - THANH ÂM CỦA ĐẤT TRỜI, CHÓE RƯỢU CẦN VÀ HUYỀN THOẠI QUẢN TƯỢNG 37:40 - NHÓM NAM ĐẢO (Ê ĐÊ, GIA RAI, CHU RU...) - QUYỀN LỰC MẪU HỆ, NHÀ DÀI KỶ LỤC VÀ NHỮNG PHO SỬ THI HÙNG TRÁNG CỦA ĐẠI NGÀN 41:59 - SỨC SỐNG MỚI VÀ SỰ HÒA QUYỆN - BẢN SẮC KIÊU HÃNH TRONG VÒNG XOÁY CỦA KỶ NGUYÊN SỐ
👉 Đừng quên NHẤN ĐĂNG KÝ (SUBSCRIBE) và bật thông báo để không bỏ lỡ những video khám phá văn hóa Việt Nam tiếp theo nhé! 💬 Bạn ấn tượng nhất với phong tục của dân tộc nào? Hãy để lại bình luận phía dưới, mình sẽ cùng giải đáp nhé!
Bất nước Việt Nam, một dài lụa hình chữ S vắt mình bên mờ Biển Đông,
nơi hội tụ những luồng sinh khí của đất trời,
nơi giao thoa của những nền văn hóa rực rỡ và lâu đời nhất khu vực Đông Nam Á.
Khi nhắc đến Việt Nam,
thế giới thường nhớ về một dân tộc kiên cường bước ra từ khói lửa chiến tranh,
hay một nền kinh tế đang vươn mình tranh,
hay một nền kinh tế đang vươn mình vươn lên mạnh mẽ.
Thế nhưng, ẩn sâu bên trong hình hài tổ quốc ấy,
trải dài từ những đỉnh núi Mờ Sương nơi địa đầu lũng cú,
cho đến những cánh rừng đước bạt ngàn nơi chót mũi Cà Mau,
là một kho tàng di sản khổng lồ.
Một bức tranh đa sắc màu mà có lẽ,
ngay cả những người con sinh ra và lớn lên trên mảnh đất này,
cũng chưa từng một lần được chiêm ngưỡng trọn vẹn.
Đó là bức tranh vĩ đại của 54 dân tộc anh em.
54 dân tộc, 54 mảnh ghép độc bản không thể trộn lẫn,
Bạn có bao giờ tự hỏi,
sâu trong những cánh rừng già Trường Sơn,
người ta vẫn chuyển tay nhau những câu hát sử thi hùng tráng,
kể về thủa khai thiên lập địa như thế nào?
Bạn đã từng nghe về những tộc người,
chỉ có vỏn vẹn vài trăm nhân khẩu,
đang ngày đêm nỗ lực giữ gìn từng âm tiết của ngôn ngữ mẹ đẻ,
trước nguy cờ biến mất vĩnh viễn?
Hay bạn có biết,
ngay lúc này,
trên những triền ruộng bậc thang cao ngất ngưỡng,
vẫn còn tồn tại những phong tục tập quán,
những nghi lễ vòng đời kỳ lạ, bí ẩn,
và đẹp đẽ đến mức thách thức mọi định kiến của thế giới hiện đại?
Mỗi dân tộc là một vũ trụ văn hóa riêng biệt,
họ mang trong mình những chiết lý nhân sinh sâu sắc,
những tín ngưỡng phồn thực nguyên sơ,
những biệu múa đắm say lòng người,
và cả những giọt mồ hôi mặn chát đổ xuống để chinh phục thiên nhiên khắc nghiệt.
Dù là người Kinh,
gắn liền với nền văn minh lúa nước rực rỡ ở châu Thổ sông Hồng,
kêu hãnh trên những mỏng đá tai mèo chót vót,
hay người Ấy Đê với chế độ mẫu hệ Oai Hùng giữa đại ngàn Tây Nguyên,
tất cả đều chung một cội nguồn,
chung một dòng máu lạc hồng,
và chung một nhịp đập tự hào khi gọi tên hai tiếng đồng bào.
Hành trình mà chúng ta sắp bước vào,
không chỉ đơn thuần là một chuyến đi lướt qua những trang sách lịch sử khô khan,
đây là một cuộc viễn trinh bằng mọi giác quan
để chạm tay vào cội rễ,
để lắng nghe hơi thở của quá khứ vọng về,
và để thực sự thấu hiểu thế nào là bản sắc Việt Nam.
Hãy chuẩn bị một tâm thế sẵn sàng,
bởi những gì bạn sắp chứng kiến
sẽ mở ra những chân trời kiến thức mới lạ,
và đánh thức tình yêu quê hương đất nước mạnh liệt sâu thẳm bên trong bạn.
Chúng ta hãy cùng nhau lật mở trang đầu tiên của cuốn biên niên sử Hào Hùng này
để giải mã những bí ẩn chưa từng được tiết lộ
về 54 dân tộc anh em trên đất nước Việt Nam.
Xoay theo những dòng phú sa đỏ nặng của sông Hồng, sông Mã,
nơi những vùng đồng bằng châu Thổ, trù Phú ôm lấy bờ biển mênh mang muôn trùng sóng vỗ,
chúng ta bắt đầu hành trình tìm về cội nguồn của người Kinh,
hay còn gọi là người Việt.
Chiếm tới hơn 85% dân số cả nước,
người Kinh không chỉ là tộc người chủ thể
mang trọng trách to lớn trong việc kiến tạo, dìn giữ
và bảo vệ phần lớn giải non sông hình chữ S
trải qua hàng ngàn năm lịch sử thăng trầm,
mà còn là những người giữ lửa,
truyền lửa trong một nền văn minh vĩ đại
đã làm nên diện mạo và cốt cách của toàn đất nước,
văn minh lúa nước.
Từ thổ cha rồng mẹ tiên
mang theo những đứa con xuống biển lên non
trong truyền thuyết xa xưa,
trải qua thời kỳ đổ đồng rực rỡ
với những âm vang chống đồng đông sơn hùng tráng,
người Kinh đã gắn chặt sinh mạnh và tâm hồn mình
với cây lúa, với xóm làng,
với những mùa vụ nắng mưa luân chuyển
và những con nước vơi đầy.
Cây lúa không chỉ mang lại miếng ăn, tấm áo,
mà còn định hình nên chiếc lý sống,
tín ngưỡng và mọi sinh hoạt văn hóa
của một dân tộc kiên cường.
Hình ảnh biểu tượng, thiêng liêng
và thân thương nhất của người Kinh
chính là không gian văn hóa làng xã,
một cấu trúc xã hội độc đáo
và bền vững đến mức đáng kinh ngạc.
Làng không chỉ đơn thuần là nơi quần cư
của những con người cùng chung huyết thống hay nghề nghiệp,
mà là một pháo đài tinh thần bất khả xâm phạm,
một vũ trụ thu nhỏ khép kín
sau lũy tre xanh dì rào trong gió sớm chiều.
Ở vị trí trung tâm của vũ trụ nhỏ bé
mà vĩ đại ấy,
ngôi đình làng với mái ngói âm dương rêu phong,
uốn cong hình đầu rồng vươn lên kêu hãnh
dưới bóng cây đa cổ thụ hàng trăm năm tuổi,
bên cạnh riêng mước trong vắt phản chiếu cả bầu trời,
đã trở thành trái tim tâm linh
của cả một cộng đồng.
Đình làng là nơi thờ cúng vị thành hoàng,
người anh hùng có công khai hoang lập ấp
hoặc đánh giặc giữ nước,
vị thần bảo hộ thiêng liêng của toàn dân làng.
Đó cũng là nơi chứng kiến mọi hỉ nộ ái ố,
mọi thăng trầm lịch sử,
nơi diễn ra những hội làng rộn rã cờ hoa,
những canh hát trèo,
hát quan họ,
thắm đượm tình quê
của những người nông dân
quanh năm chân lấm tay buồn,
nhưng tâm hồn luôn trào dần lãng mạn.
Họ sống với nhau bằng tình làng nhịa xóm sâu nặng,
tối lửa tắt đèn có nhau,
bán anh em xa,
mua láng giềng gần,
tạo nên một sức mạnh cố kết cộng đồng vĩ đại,
một bức tường thành vững chắc
bằng máu thịt và tinh thần,
giúp họ vượt qua muôn ngàn trận thiên tai khắc nhiệt
và đánh bại những cuộc giặc ngoại xâm
tàn khốc nhất trong lịch sử nhân loại.
Sâu thẳm trong đời sống tâm linh của người Kinh,
tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên
không chỉ là một phong tục,
mà là đạo lý cốt lõi,
là tôn giáo của tình yêu thương gia đình,
là sợi dây vô hình nhưng bền chặt nhất
vắt qua không gian và thời gian
để kết nối người sống với những người đã khuất.
Dù trong những ngôi nhà ngói ba gian hai trái
truyền thống tĩnh lặng ở Đông Bằng Bắc Bộ,
hay trong những căn hộ trung cư chật hẹp
trốn thị thành hiện đại,
nhịp sống hối hả,
bàn thờ gia tiên luôn được đặt
ở vị trí cao giáo, trang trọng và linh thiêng nhất.
Khói nhanh chầm vấn vít
trong những ngày mùng một,
ngày rằm,
hay sự rộn rã âm cúng
trong những dịp lễ Tết cổ truyền
không chỉ là nghi thức tôn giáo đơn thuần,
mà là lời nhắc nhở không ngừng nghỉ
từ thế hệ này sang thế hệ khác
về lòng biết ơn,
về cội nguồn huyết thống,
minh chứng cho đạo lý
cây có cội,
nước có nguồn,
uống nước nhớ nguồn.
Bên cạnh đó,
đạo mẫu,
một tín lưỡng bản địa sơ khai
nhưng mạnh liệt
thờ các vị nữ thuần cai quản
sức mạnh của tự nhiên
như trời,
đất,
nước,
rừng,
với nhi lễ hậu đồng
đầy màu sắc,
âm nhạc chầu văn ruộng ràng
và những điệu múa ma mị
đã bộc lộ khát vọng
ngàn đời của người Kinh
về một cuộc sống bình an,
thế giới mưa thuận,
gió hòa,
mùa màng bội thu
và vạn vật sinh sôi
nảy nở không ngừng.
Và sẽ là một thiếu sót
vô cùng lớn
nếu trong bức tranh văn hóa người Tinh
lại không nhắc đến quốc phục,
chiếc áo dài mềm mại
và quyến rũ,
trải qua bao cuộc bể dâu
của lịch sử,
từ chiếc áo dao lĩnh cổ chéo,
áo tứ thân mộc mạc
nhuộm bùn sồi
của những người phụ nữ bắc bộ
tạo tần khuya sớm,
cho đến chiếc áo dài tân thời
ôm sát những đường cong tuyệt mỹ
của cơ thể người phụ nữ,
trang phục này
đã vươn lên
trở thành biểu tượng
kiêu hãnh
của vẻ đẹp Việt Nam
trên trường quốc tế.
Tà áo dài lụa mỏng
tung bay trong gió thu Hà Nội
hay nắng vàng Sài Gòn
không chỉ mang theo
nét duyên dáng,
e ấp,
kín đáo
mà còn gói trọn
cả sự tao nhã,
thanh lịch
cùng sức sống mãnh liệt
của một dân tộc
luôn biết cách
chấp lọc tinh hoa
của thời đại
để tự làm mới mình
mà không đánh mất đi
cốt cách.
Hôm nay
người Kinh đã mạnh mẽ
bước ra khỏi lũy tre
làng Cản Lối
vươn mình lên
xây dựng những siêu đô thị
rực rỡ ánh đèn
phổn hoa,
những cây cầu
vượt biển kỳ vĩ
và những tòa nhà
trọc trời
vươn tới tận
mây xanh.
Rời khỏi
những cánh đông phù sa
màu mỡ bát ngát
của vùng Long Bằng
chúng ta bắt đầu
cuộc hành trình
ngược lên
những triển núi chập trùng
những thung lũng sâu thẳm
của vùng Tây Bắc
và giải đất
Bắc Trung Bộ
đầy nắng gió
nơi sương mù
răng mắc quanh năm
trên những tán cây cổ thụ
để tĩnh tâm
lắng nghe nhịp đập
nguyên sơ
và hào hùng
của nhóm ngôn ngữ
Việt
Mường.
Nơi đây
người Mường
người Thổ
và người Chứt
tựa như những mảnh ghép
vô giá
của cỗ máy thời gian
kiên cường
bám trụ
giữa đại ngàn
để lưu giữ
những ký ức
cổ xưa nhất
những dấu ấn
nguyên thủy nhất
về thủa
hồng hoang
của dân tộc
đưa ta trở về
cái thời
mà con người
còn trung sống
nương tựa
vào vách đá
treo leo
những hang sâu
ấm ướt
và những cánh rừng già
ẩn chứa
đầy hiểm nguy
nhưng cũng vô cùng
bao dung
độ lượng
Người Mường
tộc người
có quy mô dân số
đông đúc nhất
và giữ vai trò
quan trọng nhất
trong nhóm ngôn ngữ này
mang trong mình
một nền văn hóa
đổ sộ
rực rỡ
và có mối quan hệ
cội nguồn sâu sắc
mật thiết
với nền văn hóa
hòa bình
nổi tiếng thế giới
Nếu như người Kinh
tự hào
với những pho
sử thi hùng tráng
được ghi chép
cẩn thận
bằng chữ Hán
chữ Nôm
trên dây gió
thì người Mường
lại sở hữu
một kho tàng văn học
dân gian
chuyển miệng
kỳ vĩ
một bảo tàng
ký ức khổng lồ
mang tên
Mò Mường
Tiêu biểu
và vĩ đại nhất
trong số đó
chính là
kiệt tác sử thi
đẻ đất
đẻ nước
Qua hàng vạn câu thơ
Mò
mang nhịp điệu
chắc chở
như đèo dốc
được các ông Mò
với khuôn mặt
đầy nếp nhăn
thời gian
ngân vang
chầm bỏng
bên bếp lửa
và nhà sàn
bập bùng
trong những đêm đông
giá rét
Toàn bộ lịch sử hình thành
của vũ trụ bao la
sự ra đời của mặt trời
mặt trăng
của trái đất
con người
và vạn vật muôn loài
hiện lên sống động
huyền ảo
mang đậm những triết lý
nhân sinh mộc mạc
thấm đẫm
tình yêu thiên nhiên
nhưng cũng vô cùng
vĩ đại
và sâu sắc
Bản sắc của người Mường
không chỉ nằm
ở lời ca
tiếng hát
mà còn hiện diện
mạnh mẽ
rõ nét
qua tiếng cổng chiêng
Cổng chiêng với người Mường
chưa bao giờ
chỉ là một loại
nhà cụ thông thường
để giải trí
mà đó là báu vật
linh thiêng
là cầu nối tâm linh
là tiếng nói uy quyền
của các đấng
thần linh tối cao
là phương tiện duy nhất
để con người trần thế
có thể giao tiếp
với các thế lực
siêu nhiên
gửi gắm ước vọng
cầu mong mưa thuận
gió hòa
mùa màng tươi tốt
xua đuổi tà ma
và gọi mời
những linh hồn tổ tiên
vắng mặt
trở về chung vui
cùng con cháu
Hãy thử một lần
ngắm nhìn
những người phụ nữ Mường
dào bước nhẹ nhàng
trong chiếc váy đen dài
duyên dáng
nổi bật với chiếc cạp váy
được dệt thủ công
với những hoa văn hình học
hình rồng
hình chim chóc
tinh xào
đến từng đường kim
mũi chỉ
trông như một bức tranh thu nhỏ
miêu tả lại
vũ trụ quan
của núi rừng
Ta mới thấy hết
đôi bàn tay tài hoa
sự tỉ mỉ
và tâm hồn
trân trọng cái đẹp
rực rỡ
của những con người
Tiến sâu hơn nữa
về vùng Trung Du
đồi núi thấp
và miền núi phía Tây
của hai tỉnh
Nghệ An
Thanh Hóa
chúng ta sẽ được gặp gỡ
những người anh em
thổ hiền hậu
Đứng ở ngã ba đường
của sự giao thoa
văn hóa lịch sử
giữa người Kinh
ở dưới xuôi lên
và người Mường
ở trên núi xuống
người thổ
đã vô cùng khéo léo
tinh tế
chắc lọc
những tinh hoa
của cả hai
để tạo nên
một nếp sống
mang nét đặc trưng
dung dị
và không thể nhầm lẫn
Họ sống tran hòa
với thiên nhiên
trong những ngôi nhà sàn
cột cỗ mộc mạc
dựng bên sườn đồi
hoặc những ngôi nhà
chểt vách ngứa
đơn sơ
duy trì tập quán
canh tác
nương dãy truyền thống
kết hợp nhịp nhàng
với việc làm ruộng nước
ở những thung lũng
ven suối
Vẻ đẹp lấp lánh
của người thổ
nằm ở sự chất phác
trong tính cách
ở tục ngủ thăm
tìm hiểu bạn đời
đầy lãng mạn
tôn trọng tự do cá nhân
và vô cùng trong sáng
của những đôi trai gái
đang độ tuổi trăng tròn
đầy mộng mơ
Vẻ đẹp ấy
còn hiện diện
ở tiếng khung cửi
lách cách đêm ngày
dệt nên những tấm vải gai
bền bỉ
nhuộm màu
củ nâu trầm mặc
gắn liền
với những câu hát giao duyên
đượm tình non nước
những điệu múa
xòe tập thể
gắn kết cộng đồng
sau những vụ mùa
bội thu
Nhưng có lẽ
câu chuyện
mang màu sắc kỳ bí
khoang sơ
Đặc biệt là
nhóm người dục
ẩn mình sâu thẳm
trong những hệ thống
hang động
và vách núi đá vôi
hiểm trở
mây mù bao phủ
quanh năm
của dãy Trường Sơn
Hùng Vĩ
thuộc địa phận
tỉnh Quảng Bình
Không thể tin được rằng
cho đến tận giữa
thế kỷ 20
khi thế giới
đã bước vào
kỳ nguyên nguyên tử
nhóm người dục
vẫn sống một cuộc đời
hoàn toàn biệt lập
khép kín
trong các hang sâu
u tối
duy trì sự sống
hoàn toàn dựa vào
việc săn bắt thú rừng
bằng nọ
hái lượm củ mài
dễ cây
lấy vỏ cây xui
đập dập
làm khố che thân
hoàn toàn xa lạ
với mọi ánh sáng
của nền văn minh
nhân loại bên ngoài
Sự kiện
những người lính biên phòng
tình cờ phát hiện ra họ
giữa trốn rừng sâu
u linh hoang vắng
bây giờ được thế giới coi
là một trong những phát hiện
dân tộc học
chấn động nhất
của thế kỷ
Kéo dài dọc theo
dài duyên hải miền Trung
đầy nắng gió rực rỡ
và những chiến cát trắng phao
mịn màng
xuôi dần
về những đô thị
thương cảng sầm út phía nam
và dừng chân
tại vùng đồng bằng
châu thổ sông Kiều Long
bạt ngàn sông nước mênh mông
Bức tranh toàn cảnh
về 54 dân tộc
anh em Việt Nam
bất ngờ bừng sáng
được tô điểm thêm
những sắc màu trói lọi
hoa lệ
và vô cùng tráng lệ
bởi nhóm các dân tộc
có sự giao thoa
văn hóa lịch sự sâu sắc
người Chăm
người Hoa
Đây không chỉ là
những cộng đồng dân cư
sinh sống hiền hòa
mà họ còn là những nghệ nhân
những thương nhân vĩ đại
đã góp phần kiến tạo nên
những kỳ quan kiến trúc đỉnh cao
những hệ thống tôn giáo
triết lý vô cùng phức tạp
và một nền thương mại rực rỡ
phồn vinh bậc nhất
trong dòng chảy lịch sử
phát triển của đất nước
Dưới cây nắng cháy ra nước thịt
và những cơn gió cát khô khốc
của vùng đất Ninh Thuận
Bình Thuận
nền văn hóa Chăm cổ kính
hiện lên như
một bản hùng ca bất diệt
được viết bằng hàng vạn
viên gạch nung đỏ rực
Kế thừa toàn bộ di sản vĩ đại
và tinh hoa nghệ thuật
của vương quốc Chăm Pa cổ đại
từng vang bóng một thời
trên bản đảo Đông Dương
Người Chăm đã để lại
cho hậu thế hôm nay
những cụm tháp tràm uy nghi
sừng sững đứng giữa
trời xanh bao la
như những búp sen khổng lồ
vơn lên từ lòng đất khô cằn
Dù đã trải qua hàng ngàn năm
dầm sương dãi nắng
chịu đựng đết bao
cơn mưa sa bão táp
Kỹ thuật xây dựng tháp gạch
không cần sử dụng
mạch vữa kết dính
của người Chăm
vẫn là một bài toán hóc búa
một bí ẩn kiến trúc
đầy thách thức
đối với giới khoa học
khảo cổ học
trên toàn thế giới hiện đại
Không chỉ sở hữu
những kiệt tác kiến trúc
xã hội Chăm còn duy trì
một trong những chế độ
mẫu hệ độc đáo
và hiếm hoi
còn xót lại trên thế giới
nơi quyền lực gia đình
tài sản và dòng dõi
được trao truyền tuyệt đối
Vào những ngày mùa thu tháng 10
khi diễn ra lễ hội cate
lớn nhất trong năm
tại các đền tháp thiêng
trong tiếng kèn
Sara Nai
gieo rắt xé toạc không gian
và nhịp trống
ghi năng rộn rã
thúc giục lòng người
những thiếu nữ Chăm
trong trang phục
truyền thống lộng lẫy
đầu đội những chức
thúng hoa quả đầy áp
uyển chuyển
thực hiện điệu múa
Absara huyền thoại
xây đám lòng người
tưởng như những nàng
tiên nữ ráng trần
từ những bức phủ điêu cổ
Xa xa
tại những biển quê yên ả
như làng gốm bầu trúc
những nghệ nhân Chăm
lão luyện
vẫn mãi miết đi lùi
xoay mình
quanh bệ đất xét
dùng chính đôi tay trần
khéo léo
và tình yêu nghề
cháy bỏng
nặn nên những tuyệt tác
gốm xứ mộc mạc
mà độc bản
giữ gìn ngọn lửa
nghề thiêng liêng
đã cháy rực
suốt hàng ngàn năm
không hề lũi tắt
Rời khỏi những tháp tràm
u tịch
và nhốm màu huyền thoại
ta bất ngờ
bước vào một không gian
hoàn toàn khác biệt
tràn ngập không khí
nhộn nhịp
hối hả
và phồn hoa
của những khu phố
Hoa Kiều Sầm Út
Trải qua nhiều thế kỷ
dài lanh đanh di cư
vượt muôn trùng sóng gió
để đến định cư
và gắn bó máu thịt
đồng cam cộng khổ
với giải đất hình chữ S
người Hoa
đã đóng góp
một khối lượng
của cải
và sức lực không nhỏ
vào sự thịnh vượng
kinh tế của Việt Nam
đặc biệt là
tại vùng chợ lớn
Sầm Út
Điểm nhấn thị giác
nổi bật nhất
và là trái tim
sinh hoạt tín ngưỡng
trong văn hóa
của người Hoa
chính là những hội quán
những ngôi chùa
đền miếu
được trạm trổ
hình rồng phượng
vô cùng tinh xảo
rực rỡ
với sắc đỏ
của sự may mắn
và sắc vàng
của sự quyền quý
Ngày đêm
nghi ngút khói nhang
thơm lừng
thở phụng
quan thánh đế
quần oai phong
lẫm liệt
hay
thiên hậu
thánh mẫu
tử bi
bao dung
Người Hoa
nổi tiếng khắp
5 châu
4 biển
với tư duy
thương mại
sắc bén
trí tuệ
kinh doanh
vượt trội
chết lý
giữ chữ tín
làm đầu
và tính
cộng đồng
chặt chẽ
thể hiện
qua chết lý
buôn
có bạn
bán
có phường
vào mỗi dịp
Tết Nguyên Tiêu
Dằm Thắng Diêng
hay
Đêm Hội Trăng Dằm
Tết Trung Thu
những con phố cổ
của người Hoa
lại được dịp bừng tỉnh
rực sáng
bởi hàng ngàn ánh đèn lồng
rực rỡ
sắc màu
rộn rã
và náo nhiệt
bởi tiếng chập trèng
tính trống vang rội
của những đoàn
múa lân
sư rồng
uốn lượn
uy dũng
phổ diễn
những kỹ thuật
nhào lội
điều luyện
Cùng với đó
họ mang đến
một nền ẩm thực
vô cùng phong phú
tinh tế
và đa dạng
từ điểm sâm
mì văn thắn
đến vịt quay
heo quay
đã hoàn toàn
giao thoa
hòa quyện
và trở thành một phần
di sản không thể thiếu
góp phần
làm phong phú thêm
bản đồ ẩm thực
rực rỡ
của đất nước Việt Nam
Cuối cùng
trôi theo dòng trải êm đềm
mang nặng phù sa
của con sông Mê Công
vĩ đại
luồn lách
có những canh rạch trẳng trịt
dưỡng bóng dừa nước xanh uông
chúng ta đến với
cộng đồng người Khơ Me
Nam Bộ
Những người nghệ sĩ
tài hoa
chất phác
của trốn miệt vườn
sông nước mênh mông
Toàn bộ nền văn hóa
chiết lý sống
và kiến trúc của người Khơ Me
đều gắn liền
xoay quanh một trục tâm linh
sâu sắc
vô cùng thuần khiết
là Phật giáo Nam Tông
Dầu ân rõ nét nhất
đập vào mắt
người lữ khách phương xa
chính là hình ảnh
những ngôi chùa tháp
đồ sộ
vươn cao vòi vội
với những góc mái
cong vút
được trạng chổ
hình rắn thần
Naga
Những ngôi chùa này
không chỉ là nơi
thờ tự linh thiêng
mà đã thực sự
trở thành biểu tượng
tinh thần tối cao
là trung tâm giáo dục
bảo tồn văn hóa
dạy chữ
dạy người
của cả một phùng sóc
rộng lớn
Theo truyền thống
tốt đẹp ngàn đời
của người Khơ Me
mỗi người con trai
khi khôn lớn trưởng thành
đều phải trải qua
một thời gian xuất ra
vào chùa tu học
Đó là giai đoạn
để họ rèn luyện
nhân cách
đạo đức
trả hiếu
cho công lao
sinh thành dưỡng dục
của mẹ cha
trước khi chính thức
bước ra cuộc đời
dông bão
để lập nghiệp
xây dựng gia đình
Sự phong phú
yêu đời
và lạc quan
trong tâm hồn
người Khơ Me
còn bùng nổ rực rỡ
qua các lễ hội
truyền thống
náo nhiệt
diễn ra quanh năm
Từ lễ Tết
Trônch Nam Th Mai
mừng năm mới
với tục
té nước cầu mai
lễ cúng ông bà
bao hiếu
đôn tà
tĩnh lặng
cho đến lễ hội
ốc ôm bốc
cúng trăng
gắn liền với hội
đua ghe ngo
cùng nhiệt
máu lửa
trên những dòng sông lớn
cuộn sóng
Trong tiếng nhạc
ngũ âm
gieo rắt vang xa
tiếng hò gieo
cổ vũ
vang dậy
cả đôi bờ sông
những chiếc ghe ngo
dài ngoãng
được trang trí
hoa văn rực rỡ
lướt đi trên mặt nước
nhanh như một mũi tên bắn
mang theo khát vọng
chinh phục
sức mạnh thiên nhiên
rèn luyện
ý chí kiên cường
và cầu mong một năm
mưa thuận gió hòa
mùa màng bộ thu
của những người nông dân
quanh năm hiền lành
chất phác
nhưng vô cùng mạnh mẽ
Ba tộc người anh em
ba bản sắc văn hóa
vĩ đại
từ những ngọn tháp gạch nung
sửng sững giữa trời
từ những phố thị
giao thương sầm ốt ánh đèn
đến những mái chùa vàng
lấp lánh
phản chiếu bóng nước
dòng mê công
Tất cả đã cùng nhau
giao hòa
bối đắp
và kiến tạo nên
một giải lụa văn hóa
phương Nam
vô cùng rực rỡ
mê đắm lòng người
và chứa đựng
đầy niềm tự hào
dân tộc mạnh liệt
Tạm biệt những cánh đồng phú sa
màu mỡ bát ngát
của vùng đông băng châu thổ
và những phố thị
sầm ốt ánh đèn
chúng ta cùng khoác ba lô lên
ngược dòng những con sông lớn
để bước vào một thế giới
hoàn toàn khác biệt
Chào mừng bạn
đến với miền sơn cước tây bắc
và đông bắc khủng vĩ
nơi những dãy núi đá vôi
chập trùng
ẩn hiện trong biển
mây mù răng lối
nơi những cánh rừng
đại ngàn thâm u
ôm chọn lấy
những thùng lũ bình yên
Tại đây
giải rác dọc theo
những triển sông
con sối hiền hòa
là địa bàn cư trú lâu đời
của nhóm ngôn ngữ
Tài, Thái
một trong những ngữ hệ
có quy mô
dân số đông đúc
và sở hữu
nền văn hóa rực rỡ
tinh tế bậc nhất
ở vùng cao
phía bắc nước ta
Đại diện tiêu biểu nhất
cho nhóm này
là đồng bào người Tài
người Thái
người Nùng
và người Giáy
Họ là những nghệ nhân
thực thụ
của núi rừng
những người đã biến
sự khắc nhiệt
của thiên nhiên
thành những kiệt tác
văn hóa
không thể phai mở
Khác với người Kinh
ở miền Xuây
đắp đê trị thủy
người Thái
người Tài
lại chọn cách
sống nương tựa
hòa thuận
và tôn trọng
tuyệt đối
dòng trải tự nhiên
của sông suối
Chí tuệ dân gian
tuyệt vời của họ
được thể hiện
một cách chọn vẹn
và hoàn hảo nhất
qua hệ thống
thủy lợi cổ đại
mang tên
Mương
Phai
Lái
Lịm
Bằng những vật liệu
thô sơ có sẵn
từ núi rừng
như tre
nứa
gỗ
đá
Họ đã khéo léo
dẫn nguồn nước mắt lành
từ những con suối
trên cao xa xôi
vượt qua bao đồi núi dốc
để tưới tiêu
cho những cánh đồng
lòng trào mênh mông
như cánh đồng
mường thanh
mường lò
mường than
mường tắc
Nước không chỉ mang lại
sự sống
cho cây lố nước
mà còn xoay
những con nước
khổng lồ rêu phong
làm quay
những chiếc cối dã gạo
nhịp nhàng
đêm ngày bên suối
tạo nên một âm thanh đặc trưng
một nhịp đập phồn sinh
miệt mài
của bản làng mênh núi
Nhắc đến nhóm
Tài Thái
là nhắc đến
biểu tượng rực rỡ
của kiến trúc nhà sàn
truyền thống
Những ngôi nhà sàn
bằng gỗ sừng sững
vững trải tựa lưng
vào vách núi
mặt hướng ra cánh đồng
mênh mông
hoặc dòng suối hiền hòa
không chỉ là giải pháp
hoàn hảo
để tránh thu giữ
và khí hậu ẩm thấp
mà còn là
một không gian thiên liêng
lưu giữ trọn vẹn hồn cốt
của cả dân tộc
Nếu như nhà sàn
của người Tài
người Nùng
thường mang vẻ ngoài
kín đáo
vững trải
với mái lợp lá cọ
hay ngói âm dương
thì nhà sàn
của người Thái Đen
lại tót lên
vẻ duyên dáng
lãng mạn vô cùng
với biểm nhấn
là hai chiếc khau cút
vắt chéo nhau
trên hai đầu hồi mái nhà
Khau cút gài
những cành rau rớn
cành hoa
hay hình trang khuyết
không chỉ để trang trí
mà còn là biểu tượng
của cội nguồn
là lời nhắc nhở
con cháu
về thủa ban sơ gian khó
vỡ đất lập mường
Bếp lửa
luôn được đặt
ở vị trí trung tâm
của ngôi nhà sàn
cháy rực nay đêm
bất kể mùa màng
Quanh bếp lửa hồng
ấm áp ấy
những người bà
người mẹ
đã truyền lại
cho con cháu
những câu chuyện cổ tích xa xưa
những phong tục
Và sẽ là vô cùng thiếu sót
nếu không đắm mình
vào thế giới nghệ thuật
đầy màu sắc
và những giai điệu say đắm
của nhóm Tài Thái
Về đẹp của phụ nữ Thái
đã đi vào thi ca
như một biểu tượng
của sự e ấp
thanh tao
nhưng cũng đầy sức sống
Hình ảnh những cô gái Thái
thắt đáy lưng ong
trong chiếc áo cóm
bó sát cơ thể
với hàng khuy bướm bạc
lấp lánh
chiếc váy đen
dài chấm gót
ưền chuyển
theo từng nhịp bước
và đặc biệt là
chiếc khăn piêu rực rỡ
sắc màu thổ cẩm
lội trên đầu
đã làm say lòng
biết bao kẻ lữ khách phương xa
Trong khi đó
người Tài
người Nùng
lại mang một vẻ đẹp
chầm mặt
giản dị
nhưng vô cùng sâu sắc
với bộ trang phục
màu xanh chàm đông nhất
màu của cỏ cây
của núi rừng tre trở
Tâm hồn phong phú của họ
bùng nổ
trong những đêm hội
Xòe Thái cuồng nhiệt
nơi mọi danh giới
về tồi tác
giới tính
đẳng cấp
bị xóa nhòa
Hàng trăm
hàng ngàn người
tay trong tay
tạo thành những vòng xòe
khổng lồ
bao quanh đống lửa rực sáng
nhú nhảy
theo nhịp trống
nhịp chiêng
vang vọng núi rừng
Vòng xòe
càng lớn
bản làng
càng đông vui
mùa màng
càng no ấm
Cùng với điệu múa xòe
làn điệu hát then
của người Tài
Nùng
hòa cùng tính đàn
tính tẩu ngọt ngào
thánh thót
như suối reo
đã được UNESCO
vinh danh
là di sản văn hóa
phi vật thể
Không chỉ là người nghệ sĩ dân gian
mà còn là chiếc cầu nối
linh thiêng
đưa lời thỉnh cầu
của dân bản
lên mường trời
cầu xin một cuộc sống
an lành
hạnh phúc
vĩnh cỉu
Giờ những thung lũng
ven suối bình yên
của người Thái
người Tài
chúng ta tiếp tục
cuộc hành trình gian nan hơn
men theo những con đường
mòn nhỏ hẹp
vắt vẻo
như sợi chỉ mỏng manh
vắt nhang sờn núi
để vươn lên
chinh phục những đỉnh non cao
quanh năm mây mù bao phủ
Nơi độ cao
từ một ngàn mét trở lên
so với mức nước biển
nơi sự sống tưởng trừng
như vô cùng khắc nhiệt
đá tai mèo
lưỡm trường sắc nhọn
và cái rét
cắt ra cắt thịt nụi trị
lại chính là
không gian sinh tồn
bao đời nay
của nhóm ngôn ngữ
Hỡ Mông Giao
Đồng bào Hỡ Mông
người Giao
người Pà Thẻn
tự hào tự gọi mình
là những người sống trên mây
không chọn
sự an nhàn
ở vùng thấp
họ mang trong mình
một tinh thần tự do
kiều hãnh
và sức sống
Biểu tượng vĩ đại nhất
cho sức mạnh
chinh phục tiên nhiên
cho sự cần cù
và trí tuệ vô song
của người Hỡ Mông
người Giao
chính là những thửa ruộng
bậc thang kỳ vĩ
không có máy móc
không có công cụ hiện đại
chỉ bằng những chiếc
cuốc bướm thô sơ
và đôi bàn tay
chai sạn giữa máu
từ thế hệ này
sang thế hệ khác
họ đã kiên nhẫn
và từng mảng núi đá
đắp từng bờ đất
dẫn từng giọt nước
quý giá
từ cậy đá
chảy xuống
để biến những sườn núi
dứt đứng
thành những bức tranh nghệ thuật
khổng lồ
chảy dài ngút tầm mắt
Dụ bậc thang
mù căng chải
khoang su phì
hay Sapa
không chỉ đơn thuần
là nơi sản xuất nông nghiệp
mà đã trở thành
những kiệt tác
nhân tạo vĩ đại
là những nức thang vàng
rực rỡ
vươn chạm tới đỉnh trời
Vào mùa nước đổ
những thửa ruộng
lấp lánh như hàng ngàn
chiếc gương khổng lồ
phản chiếu
bầu trời xanh thẳm
Đến mùa lúa chín
cả một vùng núi non rộng lớn
lại khoác lên mình
tầm áo troàng vàng óng ả
tỏa hương lúa mới
ngào ngạt
làm say đắm lòng người
Những hạt lúa
chữ bông ấy
được đổi bằng mồ hôi
nước mắt
và cả máu
của biết bao thế hệ đồng vào
vắt kiệt sức mình
trong mảnh đất quê hương
Đời sống tinh thần
của nhóm Hở Môn Giao
là một kho tàng bí ẩn
và vô cùng đặc sắc
Với người Giao
lễ cấp sắc
là một nhi lễ
vòng đời thiêng liêng
và mang ý nghĩa sống còn
đối với mỗi người đàn ông
Dù là người Giao đỏ
Giao tiền
hay Giao quần chẹt
bất kỳ người con trai nào
muốn được cộng đồng công nhận
là người đã trưởng thành
có đủ tư cách
tham gia vào các công việc
trọng đại của bản làng
và được các đấng thần linh
tổ tiên chứng giám bảo vệ
thì bắt buộc phải trải qua
nghi lễ giường già
tốn kém
và mang đậm màu sắc
đạo giáo này
Trong khi đó
với đồng bào Hở Môn
tiếng khen lại là
linh hồn
là vũ khí
và là phương tiện
để bày tỏ
mọi cung bậc cảm xúc
của đời người
Người đàn ông Hở Môn
từ khi còn là
một cậu bé
tóc để trỏ
đã được học thổi khen
Khen cắt lên
những giai điệu
ra giết
nỉ non
trong những phiên trợ tình
khau vai
trợ tình Sapa
để gọi bạn tình
để tỏ tình
với người con gái
mình thương
Khen lại bi tráng
chầm hùng
vang lên
trong những đám ma
để dẫn đường
chỉ lối cho
linh hồn người chết
về với tổ tiên
ở cõi ma
Những chàng trai Hở Môn
vừa thổi khen
vừa thực hiện
những động tác
múa khen
nhào lộn
xoay vòng
vô cùng điêu luyện
mạnh mẽ
trên những mỏm đá
trinh vanh
thể hiện sức mạnh
sự khéo léo
và bản lĩnh
của người đàn ông
làm chủ đại ngàn
Bức tranh văn hóa
của nhóm Hở Môn Giao
còn được tô điểm
rực rỡ
bởi nghệ thuật
tạo hình trang phục
thủ công tinh đỉnh cao
Nếu như
phụ nữ Hở Môn
nổi tiếng
với kỹ thuật
vẽ sáp ong
trên nền vải lanh
kiên nhẫn tạo ra
những hoa văn hình học
hình xoắn ốc
tinh xảo
tượng trưng cho mặt trời
mặt trăng
và sự luân hồi
của vũ trụ
trước khi đem nhộm tràm
thì phụ nữ Giao Đỏ
lại khiến thế giới
trầm trồ
với những bộ trang phục
rực rỡ
sắc đỏ
rực như lửa
được theo thùa tỉ mỉ
từng họa tiết
cây cỏ
chim muông
trên nền vải
đen tuyền
Đặc biệt
người Pa Thẻn
mang đến một sắc thái
vô cùng bí ẩn
và cuồng nhiệt
qua lễ hội nhảy lửa
Trong đêm tối
tĩnh mịt mờ sương
giữa cái lạnh thấu sương
của núi rừng
thầy cúng gõ đàn sắp
thỉnh thần linh
những thanh niên Pa Thẻn
sau khi được
truyền sức mạnh siêu nhiên
đã bằng đôi chân trần
mạnh mẽ
lao thẳng
vào đống lửa than củi
đang cháy đỏ rực
mùn mụt
Họ dùng tay bới than
dùng chân dập lửa
mà không hề bị bỏng rát
Lễ hội không chỉ là
mà còn là biểu tượng
cho khát vọng
chế ngự thiên nhiên
xua đuổi tà ma quỷ dữ
và cầu mong
sự ấm áp
bình an
sức khỏe
cho cả bản làng
trong một năm mới sắp tới
Điểm dừng chân cuối cùng
trong hành trình khám phá
giáy đất biên cương phía Bắc
sẽ đưa chúng ta
đến với những vùng đất
xa sôi nhất
hẻo lánh nhất
nơi tận cùng
của Tổ quốc
như cột cờ lũng cú
ở Hà Giang
hay ngã ba biên giới
y tí ở Lào Cai
Nơi đây
là địa bàn sinh sống
của nhóm ngôn ngữ
Tạng, Miến
bao gồm các dân tộc
như Hà Nhì
Lô Lô
La Hủ
Phủ Lá
cùng một số dân tộc
thuộc nhóm ngôn ngữ khác
nhưng có dân số
vô cùng ít ỏi
như Bố Y
Pu Péo
Cửa Lào
Dù chỉ chiếm
một tỷ lệ dân số
vô cùng nhỏ bé
so với các dân tộc
anh em khác
nhưng họ lại đóng
một vai trò lịch sử
trọng đại
không thể đong đếm
Qua bao đời này
họ tựa như
những cuộc mốc sống kiên cường
Dùng máu
mồ hôi
và cả sinh mạng của mình
để giữ gìn
bảo vệ
từng tất đất thiêng liên
của tộc quốc
trước muôn vản
sóng gió lịch sử
Để chống chọi lại
với khí hậu
vô cùng khắc nhiệt
nơi núi cao
sương mù
bao phủ quanh năm
mùa đông tiết rơi
trắng xóa
mùa hè
sương răng
giá buốt
đồng bào Hà Nhì
đã sáng tạo ra
một loại hình kiến trúc
nhà ở vô cùng độc đáo
vượt qua mọi danh giới
của sự tưởng tượng
Đó chính là
những ngôi nhà trình tường
mang hình dáng
như những tây nấm khổng lồ
mọc lên giữa
đại ngàn sương trắng
Khác với nhà sàn
của người Thái
người Tài
nhà trình tường
không dùng gỗ làm vách
mà sử dụng hoàn toàn
bằng đất xét nện chặt
Bằng những chiếc khuôn gỗ
thô sơ
và sức vóc dẻo dai
của những người đàn ông
họ đổ đất vào ván
dùng vồ nện thật chặt
hết lớp này
đến lớp khác
vươn cao
tạo thành những bức tường đất dày
Mái nhà được lợp
bằng cỏ danh
hoặc dưỡng dạ
đan sen dày đặc
Với cấu trúc
tường đất khép kín
không có cửa sổ lớn
nhà trình tường
sở hữu
một đặc tính vật lý
vô cùng tuyệt vời
ấm áp
vào mùa đông giá zét
và mát mẻ
vào mùa hè oi ả
Nhưng từ xa
trong biển mây y tí
những mái nhà nấm
của người Hà Nhì
nằm san sát bên nhau
tạo nên
một khung cảnh
thần tiên cổ tích
ẩn chứa
sự bình yên
Một trong những dân tộc
sở hữu
bản sắc văn hóa
cổ xưa
và rực rỡ nhất
nơi cực Bắc Tổ quốc
là người Lô Lô
Dù dân số
vô cùng khiêm tốn
chỉ khoảng
gần 5 ngàn người
Nhưng người Lô Lô
lại là những
chủ nhân đích thực
của một di sản văn hóa
cực kỳ quý giá
và thiêng liêng
trống đồng
Không giống
như các dân tộc khác
trưng bày trống đồng
như một vật phẩm
triển lãm
Với người Lô Lô
trống đồng
là báu vật
linh thiêng nhất
là hiện thân
của tổ tiên
là linh hồn
của cả dâm họ
và được cất giữ
cẩn thận
bằng cách trôn dấu sâu
dưới lòng đất
Trống đồng
chỉ được đào lên
bánh thức
và sử dụng
trong những dịp lễ
đặc biệt quan trọng nhất
đặc biệt là
trong đám tàng
Trong quan niệm của họ
tiếng trống đồng
chầm hùng
vang vọng nhịp nhàng
hòa quyện
cùng điệu múa
ma ma mị
chính là phương tiện duy nhất
để dẫn đường
chỉ lối
cho linh hồn người chết
tìm được đường về
đoàn tụ
với tổ tiên
cội nguồn
Bên cạnh đó
vẻ đẹp
của người Lô Lô
còn tỏa sáng rực rỡ
qua bộ trang phục
truyền thống
của người phụ nữ
Bằng kỹ thuật
chắp vá vải vụn
theo đính
những giải băng
màu sắc rực rỡ
thành những họa tiết
hình khối kỳ hà
hình tam giác
tượng trưng
cho núi non
vương quốc
của người Lô Lô
Họ đã tạo ra
những bộ trang phục
lộng lẫy
tinh xảo bậc nhất
rực rỡ
như những bông hoa rừng
khoe sắc
giữa cao nguyên đá sám xịt
khô cẳn
Bên cạnh người Lô Lô
người Hà Nhì
nơi biên viễn xa xôi này
còn là nhà
của đồng bào La Hủ
Những người trước đây
từng có thời gian dài
sống đời du canh du cư
được mệnh danh
là tục người lá vàng
bởi phong tục
lược nhà
bằng lá rừng
Khi lá vàng
thì lại tiếp tục
chuyển đi nơi khác
tìm miền đất mới
Nhưng ngày nay
Dưới sự quan tâm
của đảng và nhà nước
Những chiếc lá vàng ấy
đã rừng chân định cư
bám dễ sâu
vào lòng đất mẹ
để lập bản
dựng làng
học cách trồng lố nước
và bảo vệ đường biên giới
Mỗi một cá nhân
mỗi một gia đình
dù thuộc dân tộc bố y
Pu Péo
hay Cửa Lao
với những phong tục
tín ngưỡng thở cúng tổ tiên
những điệu múa cầu mùa
những câu hát giao duyên
bằng ngôn ngữ mẹ đẻ
ngày càng mai một
vẫn đang nỗ lực từng ngày
để bảo tồn
ngọn lửa văn hóa
của ông cha
Sức sống mạnh nhiệt của họ
nơi tuyến đầu tổ quốc
chính là minh chứng
hùng hồn nhất
cho một sức mạnh đoàn kết
không thể phá vỡ
của 54 dân tộc anh em
Băng qua những đỉnh núi đá
tay mèo bút giá
của phông bắc
xương mù răng lối
Hành trình vĩ đại của chúng ta
tiếp tục xôi về phương Nam
dọc theo dài lụa xanh thẩm
của giãi trưởng Sơn Hùng Vĩ
để bước vào một không gian
nọc chả nắng gió
Chào mừng bạn đến với
vùng đất Tây Nguyên huyền thoại
xứ sở của đất đỏ ba gian
màu mỡ năm
của những cánh rừng cao su
cà phê bạt ngàn
trải dài tít tắp
đến tận chân trời
và của những ngọn thác cuồn cuộn
đổ xuống bọt tung trang xóa
như mái tóc
của những vị thần lình
Nơi đây chính là
không gian sinh tồn
bao đời nay
của nhóm ngôn ngữ môn Khờ Mè
những cư dân bản địa
lâu đời nhất
đã cắm rễ sâu
vào mảnh đất
cao nguyên nắng gió này
Đại diện tiêu biểu nhất
cho nhóm này
là những người anh em
Ba Na
Cơ Tu
Mân Ông
Sơ Đăng
Rê
Họ là những người con
chân chất của cuội nguồn
mang trong mình
một nền văn hóa
nguyên sơ
rực rỡ
và thấm đẫm
hơi thở linh thiêng
của đại ngàn
Nhắc đến văn hóa
của người Ba Na
hay người Sơ Đăng
Cơ Tu
biểu tượng kiến trúc
vĩ đại nhất
thiêng liêng nhất
đập vào mắt
người lữ khách
chính là ngôi nhà rồng
sừng sững uy nghi
đứng ở vị trí
trái tim của bản làng
mái nhà rồng
vươn lên cao vỏi vọi
nhọn hoắt
như một lưỡi rìu khổng lồ
hiên ngang
chém ngược lên bầu trời xanh thẳm
thể hiện khí phách kiêu hùng
bất khuất
của những người đàn ông Tây Nguyên
Nhà rồng được dựng lên
không bởi bất kỳ
bản vẽ kỹ thuật nào
cũng chẳng cần đến
một chức đinh sắt
mà hoàn toàn
dựa vào
đôi bàn tay gân guốc
sự tính toán
tài tình
và sức mạnh đoàn kết
vĩ đại
của hàng trăm thanh niên
trai tráng trong làng
Nhà rồng không phải là
nhà ở cá nhân
mà là trụ sở hành chính
là mái đình tâm linh
là nơi các già làng
hội họp
quyết định những việc trọng đại
nơi lưu giữ
những vật thiêng
của bôn làng
và cũng là không gian
diễn ra
những đêm hội
thâu đêm suốt sáng
quanh đống lửa bậc bùng
Và sẽ là một sự thiếu hụt
vô cùng lớn
nếu nhắc đến Tây Nguyên
mà không nhắc đến
không gian văn hóa
cổng chiêng
kiệt tác truyền khẩu
và di sản văn hóa
phi vật thể
Với nhóm người môn Khơ Me
cổng chiêng không bao giờ
chỉ đơn thuần là những
nhạc cụ bằng đồng
vô chi vô giác
dùng để giải trí
Chiêng là một sinh thể có hồn
là phương tiện duy nhất
mang thứ ngôn ngữ siêu nhiên
để con người có thể trò chuyện
thình cầu các đấng thần linh
Tính chiêng gắn liền
với vòng đời của mỗi con người
từ khi cất tiếng khóc
chào đời
trong nghì lễ thổi tai
cho đến khi
nhắm mắt xuôi tay
về với đất mẹ
Nhịp chiêng lúc thì rồn rập
déo rắt
báo hiệu những ngùa màng bội thu
những chiến thắng khải hoàn
lúc lại trầm hùng
bi thương
ai oán
cất lên trong những lễ hiến sinh
lễ bỏ mã
Trong những đêm hội làng thiên liêng
khi chóe rượu
cần được mở nắp
tỏa hương thơm
lừng nồng nàn
của men lá rừng
những vòng người
nối tay nhau nhảy múa
xoay tròn
quanh đống lửa
Họ chuyển tay nhau cần rượu
uống chung một dòng đức thiêng
để gắn kết tình anh em
để xóa nhoa
mọi khoảng cách
Cùng lúc đó
âm thanh của giàn chiêng
tấu lên những bản hòa ca nguyên thủy
vang dội cả một góc trời
xuyên qua những tán lá rừng cổ thụ
len lòi vào từng vách đá
tạo nên một sức mạnh tâm linh kỳ bí
làm rung động hàng triệu trái tim
Đi sâu hơn vào vùng đất
của người Mần Ông
đặc biệt là
quanh khu vực Bản Đôn huyền thoại
bên dòng sông Sê-rê-pốc chảy ngược
chúng ta còn được chiêm ngưỡng
một di sản văn hóa
phi thường hiếm có trên thế giới
nghề săn bắt
Những người đàn ông Mần Ông
với lòng quả cảm phi thường
được mệnh danh là những Gru
dũng sĩ săn voi
đã dùng trí tuệ, sự miêu dạ
và lòng dũng cảm
để khuất phục những sinh vật
khổng lồ nhất của núi rừng
Con voi sau khi được thuần dưỡng
không bị coi là thú vật
mà được tôn trọng
được thực hiện các nghi lễ
cúng sức khỏe
được đặt tên
và trở thành một thành viên thực thụ
một người bạn lớn hiền lành
trung thành giúp đỡ buôn làng
trong việc kéo gỗ
chuyên trở
và là biểu tượng
cho sức mạnh
sự giàu có
của người Mần Ông
Huyền thoại
về vua voi Amacong
và những bài thuốc quý
từ Đại Ngàn
vẫn còn được lưu truyền mãi
như một minh chứng sống động
cho sự giao hòa tuyệt đẹp
giữa con người
và thiên nhiên hoang dã nơi đây
Tiếp tục cuộc viễn trinh khám phá sâu hơn
và lòng chảo Tây Nguyên
chúng ta sẽ bắt gặp
một bức tranh văn hóa
mang màu sắc hoàn toàn khác biệt
vô cùng kỳ lạ
và mê hoặc
thuộc về nhóm
Đại diện xuất sắc nhất
cho nhánh văn hóa này
là đồng bào Ê Đê
Gia Rai
và Chu Dù
Mặc dù sinh sống giữa trốn cao nguyên
đồi núi chập trùng
bao quanh là rừng rậm
cách xa biển cả hàng trăm cây số
nhưng sâu thẳm trong tiềm thức
trong cấu trúc xã hội
và cả trong những hoa văn kiến trúc của họ
vẫn phản phất những ký ức
cổ xưa xa xăm
về một cội nguồn đại dương
manh mông nhiều sóng gió
Họ là những tộc người
đã tạo nên một dấu ấn đậm nép
độc nhất vô nhị
Đặc trưng vĩ đại nhất
tạo nên bản sắc cốt lõi
làm nên tên tuổi của nhóm Nam Đảo
chính là việc duy trì
và bảo tồn nguyên vẹn tàn dư
của chế độ mẫu hệ ngoài quyền
Nếu như phần lớn thế giới
đi theo chế độ phụ hệ
thì tại đây
người phụ nữ mới là những người
làm chủ thực sự
của gia đình và cộng đồng
Quyền lực, tài sản, đất đai
đều được truyền từ mẹ sang con gái
Khi đến tuổi cập kê
không phải những chàng trai đi hỏi vợ
mà chính những người con gái Ê Đê
Chu Dù
sẽ chủ động mang lễ vật
đi bắt chồng
Người đàn ông sau khi kết hôn
sẽ về sống bên nhà vợ
công hiến sức lực cho gia đình vợ
và những đứa trẻ sinh ra
đều mang họ mẹ
Sự tôn tính tuyệt đối
dành cho người mẹ
người phụ nữ
biểu tượng cho sự sinh sôi
nảy nở của vũ trụ
được khắc họa vô cùng tinh tế
và rõ nét
qua chiếc cầu thang cái thiêng liêng
đặt ở phía trước ngôi nhà
Chiếc cầu thang được đẽo gọt thủ công
từ một thân gỗ nguyên khối
Bên trên chạm khắc hình ảnh
đôi bầu vú căng tròn sinh lực
của người mẹ
và hình ảnh vầng trăng khuyết
mãi mãi là biểu tượng bất diệt
cho tình mẫu tử bao la
và uy quyền tối cao
của người phụ nữ Tây Nguyên
Bên cạnh chế độ mẫu hệ
kiến trúc nhà dài của người Ê Đê
là một kiệt tác kiến trúc đồ sộ
khiến bất cứ ai cũng phải chóa ngợp
Ngôi nhà dài
mang hình dáng như một con thuyền khổng lồ
đang lướt đi trên biển cạn
phản ánh ký ức
Người Ê Đê
có câu thành ngữ nổi tiếng
miêu tả về độ lớn của ngôi nhà
nhà dài như tiếng chiêng ngân
Mỗi khi trong đại gia đình mẫu hệ
có một người con gái
đi lấy chồng và bắt rể về nhà
ngôi nhà lại được nối dài thêm ra
để tạo không gian sống
cho đôi vợ chồng trẻ
Cứ thế
trải qua nhiều thế hệ nối tiếp nhau
có những ngôi nhà dài
tới cả trăm mét
che chở cho hàng chục hộ gia đình
cùng chung sống hòa thuận
yên ấm dưới một mái nhà
Chạy dọc theo suốt chiều dài
của ngôi nhà
là chiếc ghế capan
nguyên khối khổng lồ
nơi những nhà công
ngồi đánh cồng chiêng
trong những dịp lễ hội trọng đại
tạo nên một không gian
sinh hoạt văn hóa
vô cùng hùng tráng
và mang tính
cố kết cộng đồng
cực kỳ chặt chẽ
Tuy nhiên
đỉnh cao trong đời sống tâm linh
và nghệ thuật thị giác
của người Gia Rai
lại nằm ở chiết lý
về cái chết
và kiến trúc nhà mổ
Đối với đồng bào Nam Đảo
Cái chết không phải
là sự kết thúc
đau buồn vĩnh viễn
mà chỉ đơn thuần
là một cuộc khóa thân
một chuyến đi dài
để trở về đoàn tụ
với thế giới
của Tổ tiên
ở cõi A Tâu
Đỉnh điểm
của chiết lý này
là lễ bỏ mạ
Pơ Thi
lễ hội lớn nhất
đông vui nhất
và tốn kém nhất
của buôn làng
để tiễn đưa
linh hồn người chết
lần cuối cùng
Bao quanh khu mộ
là những bức tượng
nhà mổ
được đéo gọt
thô mộc bằng diều
Mô tả vô vàn trạng thái
hỉ nộ ái ố
của cõi nhân sinh
tượng người ôm mặt khóc than
tượng người phụ nữ giã gạo
tượng trai gái
giao hoan phổn thực
hay hình ảnh chim tróc
thú rừng
Những bức tượng gỗ
trầm mặc đứng
dầm xương dại nắng
giữa rừng sâu ấy
không chỉ là nghệ thuật
điêu khắc tuyệt mỹ
mà còn là một bản
chiết luận không lời
về vòng luân hồi
bất tận
của sự sống
và cái chết
Đêm đêm
bên đống lửa nhà mổ
lách tách
Những già làng
với chất giọng chầm đục
lại say xưa kể
những pho sử thi
đồ sộ
như đam san
sinh nhã
hợp bìa giao
Hàng vạn câu thơ
ca ngợi những người anh hùng
đi chinh phục
nữ thần mặt trời
chiến đấu
với tủ trưởng kên kên
mở mang bờ cõi
cứ thế ngân vang
xuyên đêm
nuôi dưỡng tâm hồn
và thắp lên ngọn lửa
kêu hãnh bất diệt
trong trái tim
của biết bao thế hệ
người con Tây Nguyên
Trải qua hàng ngàn năm lịch sử
vượt qua muôn vàn
biến thiên của thời đại
từ những thung lũng
ven sông chật hẹp
đến những đỉnh núi mù sương
từ những đồng băng
chù phú
đến đại ngàn
Tây Nguyên nắng gió
54 dân tộc anh em
đã cùng nhau
kiến tạo nên
một bức tranh văn hóa Việt Nam
vô cùng đồ sộ
rực rỡ
và tự hào
Thế nhưng
khi bánh xe thời gian
không ngừng lăng về phía trước
đưa nhân loại
bước vào thế kỷ 21
với kỷ nguyên số phẳng lặng
làn sóng toàn cầu hóa
và đô thị hóa
cuồn cuộn ập đến
như một cơn bão lớn
Bức tranh đa sắc màu ấy
cũng đang phải đối mặt
với những thách thức sinh tử
mang tính thời đại
Sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ
mang đến ánh sáng
của y tế
giáo dục hiện đại
và những cơ hội
phát triển kinh tế
làm thay đổi diện mạo
các bản làng xa xôi
Những con đường trải nhựa
thanh thang
xuyên qua núi rừng
thay thế cho những lối mòn lầy lội
Sóng điện thoại
và internet
phủ khắp mọi ngóc nách
đã rời khỏi lưỡi chè làng
rời khỏi nếp nhà sàn quen thuộc
để hòa mình vào dòng thác người
đổ về các siêu đô thị lớn lập nghiệp
Thế nhưng
mặt trái của sự phát triển vũ bạo ấy
là nguy cơ phai nhạt
và mai một bản sắc
vô cùng hiện hữu
Có những ngôn ngữ
của các dân tộc ít người
đang đứng trên bờ vực tuyệt chủng
khi những người già
lần lượt khuất núi
mà thế hệ trẻ
không còn sử dụng tiếng lại đẻ
Những chiếc áo thổ cầm
diệt tay công phu
dần bị thay thế
với quần áo công nghiệp
may sẵn giá rẻ
tiện lợi
Những điệu xòe
tiếng khen
nhịp công chiêng
đôi khi bị lấn át
với âm nhạc điện tử
sập sình
Áp lực của việc
bảo tồn văn hóa truyền thống
chưa bao giờ đặt ra gai gắt
và bức thiết đến thế
Dẫu vậy
đứng trước cơn lốc của thời đại
sức sống mãnh liệt
và lòng tự tôn dân tộc
ngàn đời của người Việt
chưa bao giờ chịu khuất phục
Bằng trí tuệ
và sự nhạy bén
Đồng bào các dân tộc thiểu số
đang tự tìm ra
những con đường đi mới mẻ
linh hoạt
để vừa vươn lên làm giàu
vừa tự hào
vinh danh bản sắc dân tộc mình
Một sức sống mới
đang thực sự nảy nở mạnh mẽ
trên khắp các buôn làng
thông qua sự bùng nổ
của mô hình du lịch cộng đồng
Những ngôi nhà sàn cổ kính
của người Tây
ở Cao Bằng
nhà trình tương
của người Hà Nhi
ở Y Tý
hay nhà dài
của người Ê Đê
ở Buôn Ma Thuột
đã được nâng cấp
trở thành những home stay xinh xắn
đón tiếp hàng triệu du khách quốc tế
đến trải nghiệm nếp sống bản địa
Nghề dệt thổ cầm truyền thống
của người Hỡ Mông
người Giao
người Bana
không chỉ dừng lại
ở việc phục vụ nhu cầu gia đình
mà đã vươn lên
trở thành những sản phẩm thời trang
những món đồ lưu niệm
đắt giá
xuất khẩu đi khắp Nam Châu
mang lại nguồn thu nhập bền vững
cho hàng ngàn phụ nữ miền núi
Hơn thế nữa
trong chính vòng xoáy
của kỳ nguyên số
những người trẻ
thuộc thế hệ Gen Z
của các dân tộc thiểu số
đang trở thành
những đại sứ văn hóa
nhiệt huyết
và tài năng nhất
Bằng chiếc điện thoại thông minh
họ sáng tạo ra
những thước phim tuyệt đẹp
những video triệu view
trên mạng xã hội
để quảng bá
về phong cảnh quê hương
hướng dẫn cách nấu
những món ăn truyền thống
hay biểu diễn
những điệu múa
của dân tộc mình
cho cả thế giới
cùng chiêm ngưỡng
Hình ảnh những ngữ sinh
nam sinh kêu hãnh
mặc trang phục truyền thống
của người Thái
người Chăm
người Khơ Me
bước vào giảng đường
các trường đại học lớn
giữa lòng thủ đô Hà Nội
hay thành phố Hồ Chí Minh
là minh chứng sống động
và đẹp đẽ nhất cho thấy
bản sắc không hề bị hòa tan
54 dân tộc Việt Nam
không hòa lẫn vào nhau
thành một khối mờ nhạt vô hình
mà họ đang đan cài vào nhau
một cách tinh tế
như 54 loại nhạc cụ độc đáo
trong một giàn nhạc giao hưởng khổng lồ
Mỗi loại nhạc cụ
đều giữ trọn vẹn thanh âm đặc trưng
nguyên bản của mình
chúng tạo ra một bản giao hưởng
mang tên Việt Nam
hùng tráng
rực rỡ
và bất diệt mãi mãi với thời gian
Hành trình viện trinh
xuyên suốt chiều dài đất nước
tuy những đỉnh núi mờ sương
nơi địa đầu cực Bắc
qua những khúc ruột miền Trung
đầy nắng gió
đến tận cùng chót mũi phương Nam
cuối cùng cũng khép lại
Chúng ta đã cùng nhau
lật mở những trang sử thi hào hùng
chạm vào những màng màu rực rỡ nhất
trong bức tranh văn hóa khổng lồ
của 54 dân tộc anh em
Mỗi dân tộc
dù dân số lên tới
hàng chục triệu người
hay chỉ vòn vẹn
vài trăm nhân khẩu
dù cư trú
ở trốn phổn hoa đô hội
hay ẩn mình sâu thẳm
giữa đại ngàn U Linh
đều là một viên ngọc quý giá
độc bản
và không thể thay thế
Chính sự đa dạng
và khác biệt
về ngôn ngữ
đức tin
trang phục
và phong tục ấy
đã không hề làm chúng ta xa cách
Ngược lại
chúng đan kết chặt chẽ vào nhau
tạo nên một khối đại đoàn kết
dân tộc vĩ đại
kiên cường
trường tồn
Dòng máu lạc hồng
vẫn luôn chảy tràn
trong huyết quản
nhắc nhở mỗi chúng ta
về một cội nguồn
chung thiêng liêng
và một niềm tự hào
kiêu hãnh
mang tên Việt Nam