Ngữ văn 11 Bài 1 - Nói và nghe: Thuyết trình về nghệ thuật kể chuyện trong một tác phẩm truyện

THUYẾT TRÌNH VỀ NGHỆ THUẬT KỂ CHUYỆN TRONG MỘT TÁC PHẨM TRUYỆN

KHỞI ĐỘNG

Theo em, để có một bài nói – chia sẻ hấp dẫn và thuyết phục về một tác phẩm văn học, người trình bày cần chuẩn bị những gì?

Gợi ý trả lời

Để có một bài nói – chia sẻ hiệu quả, người trình bày cần:

- Tìm hiểu kĩ tác phẩm: Nắm được nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa và những điểm đặc sắc của tác phẩm để trình bày chính xác, có chiều sâu. 

- Vận dụng năng lực ngôn ngữ: Diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, sử dụng từ ngữ phù hợp, biết nhấn mạnh những ý quan trọng để thu hút người nghe. 

- Thể hiện sự tự tin: Giữ thái độ bình tĩnh, giao tiếp bằng mắt, có cử chỉ và phong thái tự nhiên khi trình bày. 

- Rèn luyện giọng nói: Phát âm rõ ràng, điều chỉnh âm lượng, tốc độ và ngữ điệu phù hợp để bài nói sinh động, dễ theo dõi. 

Những yếu tố trên sẽ giúp người nói giới thiệu tác phẩm một cách hấp dẫn, truyền tải được cảm nhận của bản thân và tạo sự hứng thú cho người nghe. 

PHÂN TÍCH YÊU CẦU CẦN ĐẠT

- Giới thiệu những thông tin cơ bản về tác phẩm truyện được chọn để thuyết trình.

- Nêu được các khía cạnh trong nghệ thuật kể chuyện của tác phẩm truyện.

- Trình bày được những phát hiện cá nhân về giá trị của tác phẩ, thu hút sự quan tâm của người nghe về tác phẩm được chọn để thuyết trình.

- Thể hiện được sự tôn trọng những cách cảm nhận, đánh giá đa dạng về một tác phẩm truyện.

ĐẶC ĐIỂM VÀ YÊU CẦU CỦA KIỂU BÀI

– Thuyết trình về nghệ thuật kể chuyện trong một tác phẩm truyện là nêu lên ý kiến phân tích, nhận xét của mình nghệ thuật của một tác phẩm truyện.

– Yêu cầu khi giới thiệu, đánh giá về một tác phẩm truyện:

+ Giới thiệu rõ nhan đề bài nói, cho biết lí do lựa chọn đề tài – tác phẩm truyện này đến với mọi người.

+ Cung cấp các thông tin về tác giả, tác phẩm, tóm tắt cốt truyện.

+ Tác phẩm truyện này có gì đáng chú ý (về tư tưởng, về nghệ thuật).

+ Những phát hiện về giá trị của tác phẩm này dựa trên những phương pháp, thao tác nào.

+ Thông điệp mình muốn gửi tới người nghe qua bài thuyết trình về tác phẩm truyện này là gì.

– Kết hợp trình chiếu: lựa chọn, chắt lọc thông tin trình bày trên slide, thiết kế cần hấp dẫn, nên lựa chọn phong cách thiết kế phù hợp với nội dung thể hiện.

- Kết hợp với lời nói, giọng điệu và ngôn ngữ cơ thể phù hợp để trình bày lại nội dung đã viết trước người nghe.

CHUẨN BỊ NÓI

- Lựa chọn đề tài: Chọn một tác phẩm truyện nổi bật về nghệ thuật kể chuyện.

- Không gian, thời gian

- Mục đích nói

- Tìm ý và lập dàn ý:

+ Tìm ý: Xem lại hệ thống luận điểm ở bài viết, lựa chọn ý quan trọng nhất, thể hiện rõ nét quan điểm và phát hiện của bản thân cần được trình bày trong bài nói.

+ Lập dàn ý:

Mở đầu: Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm sẽ thuyết trình.

Triển khai: Trình bày các ý của bài nói (theo dàn ý, kết hợp với trình chiếu minh hoạ trực quan – nếu có).

Kết luận: Khái quát lại những điều cảm nhận cũng như đánh giá về tính nghệ thuật của tác phẩm mà mình giới thiệu.

- Xác định từ ngữ then chốt:

Về tác phẩm này, tôi xin tập trung vào vấn đề…; Ấn tượng nổi bật nhất của tôi về tác phẩm là…; Đó là lí do không thể không nói đến khi lí giải sức hấp dẫn của tác phẩm này…

- Phương tiện hỗ trợ: ppt và các văn bản tác phẩm sẽ thuyết trình để cung cấp cho người nghe trước khi trình bày bài nói.

CHUẨN BỊ NGHE

- Tìm hiểu trước về vấn đề thảo luận, các tri thức ngữ văn và đọc tài liệu người nói cung cấp (nếu có).

- Tâm thế: lắng nghe và đối thoại, phân tích kĩ.

THỰC HÀNH NÓI VÀ NGHE

Người nói:

- Cách mở đầu: giới thiệu ngắn gọn và khuyến khích đa dạng cách dẫn dắt.

- Cách triển khai: trình bày lần lượt các thông tin một cách tóm lược kết hợp nhịp nhàng với trình chiếu.

- Kết luận: khái quát lại và đánh giá tính nghệ thuật của tác phẩm. Có thể kết bằng câu khuyến khích người nghe chia sẻ những góc nhìn, phát hiện khác.

Người nói cần:

- Trả lời những thắc mắc từ người nghe.

- Thể hiện thái độ tiếp nhận chân thành, cởi mở.

- Chia sẻ thêm một số điểm mình muốn làm rõ hơn.

Người nghe:

- Thái độ tôn trọng, quan tâm đến cảm xúc người thuyết trình.

- Ghi chép ý tưởng khiến mình hứng thú, điểm bạn còn băn khoăn muốn trao đổi.

- Có thể đặt thêm một số câu hỏi để người nói làm rõ hơn về những điều bạn tâm đắc ở tác phẩm.

- Chú ý phong thái người thuyết trình.

Bài thuyết trình tham khảo: Giới thiệu truyện ngắn Cô bé bán diêm của Andersen

Kính thưa thầy cô và các bạn!

Hôm nay, em xin giới thiệu một tác phẩm nổi tiếng của nhà văn Đan Mạch Hans Christian Andersen, đó là truyện ngắn Cô bé bán diêm. Đây là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của ông và đã chạm đến trái tim của nhiều thế hệ độc giả trên khắp thế giới.

Hans Christian Andersen được mệnh danh là "ông hoàng truyện cổ tích". Khác với nhiều truyện cổ tích truyền thống kết thúc bằng những điều kì diệu, truyện của Andersen thường phản ánh hiện thực cuộc sống, giàu chất nhân văn và gửi gắm những suy ngẫm sâu sắc về con người.

Cô bé bán diêm kể về một em bé nghèo phải đi bán diêm trong đêm giao thừa giá rét. Không bán được hàng, em vừa đói vừa rét, không dám trở về nhà vì sợ cha mắng. Trong những lần quẹt từng que diêm để sưởi ấm, em nhìn thấy những ảo ảnh đẹp đẽ: bếp lửa hồng, bàn ăn thịnh soạn, cây thông Noel rực rỡ và cuối cùng là người bà hiền từ đã qua đời. Khi que diêm cuối cùng tắt, cô bé cũng lặng lẽ ra đi trong giá lạnh. Sáng hôm sau, mọi người chỉ nhìn thấy em đã chết bên những que diêm cháy dở mà không ai biết em đã có những giây phút hạnh phúc cuối cùng trong thế giới mơ ước của mình.

Điều làm nên sức sống lâu bền của tác phẩm trước hết là nghệ thuật kể chuyện đặc sắc.

Thứ nhất, Andersen xây dựng tình huống truyện đơn giản nhưng đầy sức ám ảnh: một đêm giao thừa lạnh giá đối lập với không khí sum họp, hạnh phúc của mọi gia đình. Chính sự đối lập ấy càng làm nổi bật số phận cô bé.

Thứ hai, tác giả đã kết hợp khéo léo giữa hiện thực và tưởng tượng. Hiện thực là cái đói, cái rét, sự cô đơn và sự thờ ơ của con người. Tưởng tượng là những hình ảnh hiện lên qua ánh lửa của từng que diêm. Hai thế giới ấy đan xen tự nhiên, khiến câu chuyện vừa chân thực vừa giàu chất thơ.

Thứ ba, hình ảnh những que diêm được xây dựng như một biểu tượng nghệ thuật. Mỗi que diêm không chỉ mang đến chút hơi ấm ngắn ngủi mà còn thắp lên những ước mơ rất bình dị: được ăn no, được sưởi ấm, được yêu thương và được đoàn tụ với người thân. Ánh sáng của que diêm càng rực rỡ thì hiện thực càng trở nên lạnh lẽo.

Bên cạnh đó, Andersen còn sử dụng lối kể nhẹ nhàng, giàu cảm xúc nhưng không bi lụy. Tác giả không lên án gay gắt mà để những chi tiết tự nói lên sự bất công và đánh thức lòng trắc ẩn nơi người đọc.

Đối với em, điều xúc động nhất trong tác phẩm không chỉ là cái chết của cô bé mà còn là sự vô cảm của những người xung quanh. Giữa đêm giao thừa – thời khắc con người mong muốn hạnh phúc và sum họp – vẫn có một đứa trẻ phải chết vì đói rét. Điều đó khiến em nhận ra rằng hạnh phúc đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ: một sự quan tâm, một lời hỏi han hay một bàn tay giúp đỡ đúng lúc.

Tuy nhiên, em cũng hiểu rằng mỗi người có thể cảm nhận câu chuyện theo một cách khác nhau. Có người xem đây là lời tố cáo xã hội bất công đối với người nghèo; có người lại coi đây là bài ca về tình yêu thương của người bà dành cho cháu; cũng có người cảm nhận đây là câu chuyện về sức mạnh của niềm hi vọng giúp con người vượt qua đau khổ. Mỗi cách tiếp cận đều góp phần làm phong phú thêm giá trị của tác phẩm.

Sau hơn một thế kỉ ra đời, Cô bé bán diêm vẫn luôn có sức lay động bởi tác phẩm nhắc chúng ta biết yêu thương con người, biết trân trọng những gì mình đang có và không thờ ơ trước nỗi đau của người khác. Có lẽ vì vậy mà câu chuyện của Andersen vẫn được đọc, được kể và được yêu mến trên khắp thế giới.

Phần trình bày của em xin kết thúc tại đây. Em xin chân thành cảm ơn thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

TRAO ĐỔI, ĐÁNH GIÁ

Trực tiếp 

Gián tiếp qua bảng kiểm

BẢNG KIỂM KỸ NĂNG THUYẾT TRÌNH VỀ MỘT VẤN ĐỀ

Hãy ghi lại mức độ thường xuyên mà người học thực hiện những hành vi dưới đây khi thực hiện nhiệm vụ trình bày. Với mỗi hành vi, hãy khoanh tròn vào con số thể hiện mức độ thường xuyên, cụ thể:

Mức độ 1: Chưa bao giờ

Mức độ 2: Đôi khi

Mức độ 3: Thường xuyên

Mức độ 4: Luôn luôn