Viết báo cáo nghiên cứu về một vấn đề
Báo cáo nghiên cứu là văn bản trình bày kết quả nghiên cứu về một vấn đề dựa trên những dữ liệu khách quan, chính xác và đáng tin cậy. Viết báo cáo nghiên cứu là một hoạt động thực hành giúp chúng ta phát triển kỹ năng tìm hiểu, khám phá về đời sống xã hội và tự nhiên (con người, địa điểm, sự kiện, môi trường,…) qua tư liệu thu thập được và trình bày kết quả đã tìm hiểu, khám phá đó.
Vấn đề được nghiên cứu có thể là một vấn đề đời sống hoặc một vấn đề được gợi ra từ một tác phẩm văn học đã đọc.
YÊU CẦU
- Nêu được đề tài và vấn đề nghiên cứu đã đặt ra trong báo cáo
- Trình bày được kết quả của cuộc nghiên cứu thông qua hệ thống các luận điểm sáng rõ với thông tin xác thực.
- Khai thác được những nguồn tham khảo chính xác, tin cậy, sử dụng các trích dẫn, cước chú và các phương tiện hỗ trợ phù hợp, thể hiện được sự minh bạch trong công việc kế thừa những kết quả nghiên cứu sẵn có.
- Cuối báo cáo có danh mục tài liệu tham khảo.
BÀI VIẾT THAM KHẢO
Một số dấu ấn của sử thi Ấn Độ Ra-ma-ya-na trong văn hóa Việt Nam
1. Vấn đề (câu hỏi) nghiên cứu của tác giả trong bài viết là gì?
Vấn đề (câu hỏi) nghiên cứu của tác giả trong bài viết là: Sử thi Ra-ma-ya-na của Ấn Độ đã để lại những dấu ấn như thế nào trong văn hóa Việt Nam?
Đây chính là câu hỏi trung tâm mà toàn bộ bài viết hướng đến trả lời. Từ câu hỏi đó, tác giả lần lượt khảo sát ba phương diện:
- Dấu ấn trong văn học dân gian và văn học viết thời trung đại.
- Dấu ấn trong nghệ thuật điêu khắc.
- Dấu ấn trong văn hóa đương đại.
2. Để triển khai bài viết, tác giả đã dùng những luận điểm chính nào?
Tác giả triển khai bài viết theo ba luận điểm chính:
- Dấu ấn của sử thi Ra-ma-ya-na trong văn học dân gian và văn học viết thời trung đại Việt Nam, thể hiện qua:
+ Sử thi Têwa Mưnô được xem là một phiên bản bản địa của Ra-ma-ya-na.
+ Truyện Dạ thoa vương (trong Lĩnh Nam chích quái) là một phiên bản tóm lược của sử thi Ra-ma-ya-na. - Dấu ấn của sử thi Ra-ma-ya-na trong nghệ thuật điêu khắc, đặc biệt ở các tác phẩm điêu khắc Chăm.
- Dấu ấn của sử thi Ra-ma-ya-na trong văn hóa đương đại, qua các công trình nghiên cứu, tác phẩm sân khấu và sáng tác văn học hiện đại.
3. Tác giả đã sử dụng những loại bằng chứng gì để làm sáng tỏ các luận điểm chính?
Để làm sáng tỏ các luận điểm, tác giả sử dụng nhiều loại bằng chứng khác nhau:
- Bằng chứng từ văn học, gồm:
+ Sử thi Têwa Mưnô của người Chăm, có mối liên hệ với Hikayat Dera Mưnô (Malaysia), một dị bản của Ra-ma-ya-na.
+ Truyện Dạ thoa vương trong Lĩnh Nam chích quái. - Ý kiến của các nhà nghiên cứu, như Phan Đăng Nhật, Đinh Gia Khánh và Phan Ngọc.
- Bằng chứng từ nghệ thuật điêu khắc, thông qua các hiện vật tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.
- Bằng chứng từ văn hóa đương đại, gồm:
+ Vở chèo Nàng Xi-ta của Lưu Quang Thuận và Lưu Quang Vũ.
+ Tập truyện Lời tiên tri của giọt sương (2011) của Nhật Chiêu, trong đó có truyện cực ngắn Nàng Xi-ta được tác giả trích dẫn làm minh chứng.
Tác giả đã kết hợp dẫn chứng từ tác phẩm văn học, ý kiến của các nhà nghiên cứu, hiện vật nghệ thuật và tác phẩm văn hóa đương đại, giúp các luận điểm trở nên xác thực và có sức thuyết phục.
THỰC HÀNH VIẾT
Chuẩn bị viết
Lựa chọn đề tài
Đề tài nghiên cứu thường xuất phát từ những điều học sinh cảm thấy hứng thú sau khi đọc một tác phẩm văn học hoặc một tài liệu.
Có thể tự đặt cho mình những câu hỏi như:
- Điều gì trong tác phẩm khiến em quan tâm?
- Em muốn tìm hiểu thêm điều gì?
- Trong tài liệu đã đọc còn vấn đề nào chưa được giải thích đầy đủ?
- Có thể so sánh tác phẩm với những tác phẩm hoặc hiện tượng nào khác không?
Từ những câu hỏi đó, lựa chọn một đề tài phù hợp với khả năng và điều kiện thu thập tư liệu.
Ví dụ
- Dấu ấn của sử thi Ra-ma-ya-na trong văn hóa Việt Nam.
- Đời sống văn hóa của người Ê-đê qua sử thi Đăm Săn.
- Hình tượng người anh hùng trong sử thi Hi Lạp và sử thi Tây Nguyên.
Lưu ý: Đề tài nên cụ thể, không quá rộng để có thể nghiên cứu trong phạm vi một bài viết.
Thu thập thông tin
Để có cơ sở viết báo cáo nghiên cứu, cần tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn khác nhau:
- sách;
- báo;
- công trình nghiên cứu;
- trang thông tin điện tử đáng tin cậy.
Khi lựa chọn tài liệu, cần xem xét:
- tác giả có uy tín trong lĩnh vực nghiên cứu hay không;
- cơ quan hoặc tổ chức công bố tài liệu có đáng tin cậy không;
- tài liệu còn giá trị và cập nhật hay không;
- nội dung có khách quan, có dẫn chứng xác thực hay không.
Sau khi thu thập, chọn lọc những thông tin phục vụ trực tiếp cho vấn đề nghiên cứu.
Xây dựng đề cương
Từ các tư liệu đã thu thập, sắp xếp ý tưởng thành đề cương.
Một đề cương thường gồm bốn phần.
1. Đặt vấn đề
- Giới thiệu đề tài.
- Nêu vấn đề (câu hỏi) nghiên cứu.
- Khẳng định ý nghĩa của việc nghiên cứu.
2. Giải quyết vấn đề
Triển khai kết quả nghiên cứu bằng hệ thống các luận điểm.
Mỗi luận điểm cần có:
- ý chính;
- lí lẽ;
- bằng chứng;
- dữ liệu hoặc ví dụ minh họa.
Các luận điểm nên được sắp xếp theo trình tự logic (theo thời gian, không gian hoặc từng phương diện của vấn đề).
3. Kết luận
- Khái quát kết quả nghiên cứu.
- Khẳng định ý nghĩa của vấn đề.
- Có thể gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo.
4. Tài liệu tham khảo
Ghi đầy đủ:
- tên tác giả;
- năm công bố;
- tên tài liệu;
- nơi xuất bản hoặc địa chỉ nguồn tư liệu.
Có thể trình bày đề cương dưới dạng sơ đồ để dễ hình dung mối quan hệ giữa các ý.
Viết báo cáo nghiên cứu
Từ đề cương, triển khai thành bài viết hoàn chỉnh.
1. Triển khai các luận điểm
Mỗi luận điểm nên viết thành một đoạn văn.
Trong mỗi đoạn cần:
- có câu chủ đề;
- trình bày một ý chính;
- có lí lẽ và bằng chứng làm sáng tỏ luận điểm.
2. Sử dụng ngôn ngữ khoa học
Báo cáo nghiên cứu cần:
- diễn đạt khách quan;
- chính xác;
- trung tính;
- hạn chế bộc lộ cảm xúc cá nhân.
Nên sử dụng số liệu, tư liệu và dẫn chứng thay cho những nhận xét cảm tính.
3. Liên kết các phần của bài viết
Sử dụng các từ ngữ chuyển ý để tạo sự mạch lạc, như:
- thứ nhất;
- tiếp theo;
- mặt khác;
- tuy nhiên;
- cuối cùng;
- tóm lại;...
4. Trích dẫn nguồn tài liệu
Khi sử dụng ý kiến, số liệu hoặc kết quả nghiên cứu của người khác cần:
- ghi rõ nguồn trích dẫn;
- sử dụng cước chú (nếu cần);
- phân biệt rõ nội dung trích dẫn với ý kiến của bản thân.
Việc trích dẫn đầy đủ thể hiện sự trung thực và tôn trọng thành quả nghiên cứu của người khác.
5. Sử dụng phương tiện hỗ trợ
Khi cần, có thể bổ sung:
- bảng biểu;
- sơ đồ;
- biểu đồ;
- hình ảnh minh họa
để giúp người đọc dễ theo dõi và tăng tính thuyết phục của báo cáo.
Chỉnh sửa, hoàn thiện
Sau khi viết xong, hãy tự kiểm tra bài viết theo các tiêu chí sau.
Nội dung
□ Đã nêu rõ đề tài và vấn đề nghiên cứu.
□ Phần mở đầu giới thiệu được vấn đề và tạo hứng thú cho người đọc.
□ Các luận điểm rõ ràng, hợp lí.
□ Các luận điểm đều được làm sáng tỏ bằng lí lẽ và bằng chứng xác thực.
□ Không có thông tin thừa hoặc không liên quan đến đề tài.
Hình thức
□ Các phần được sắp xếp logic, liên kết chặt chẽ.
□ Có trích dẫn và ghi nguồn đúng quy cách.
□ Có danh mục tài liệu tham khảo ở cuối bài.
□ Diễn đạt rõ ràng, đúng chính tả và ngữ pháp.
Ghi nhớ
Khi viết báo cáo nghiên cứu, cần:
- Xác định rõ đề tài và vấn đề nghiên cứu.
- Trình bày kết quả nghiên cứu bằng hệ thống luận điểm với thông tin, bằng chứng xác thực.
- Sử dụng nguồn tài liệu đáng tin cậy; trích dẫn, cước chú và phương tiện hỗ trợ phù hợp, bảo đảm tính minh bạch trong việc kế thừa kết quả nghiên cứu của người khác.
BÁO CÁO THAM KHẢO
TÌM HIỂU VỀ LỊCH SỬ THÀNH TƠ-ROA VÀ DẤU TÍCH CỦA NHỮNG ĐỊA DANH ĐƯỢC NHẮC TỚI TRONG SỬ THI ILIAD TRÊN BẢN ĐỒ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI
1. Đặt vấn đề
Sử thi Iliad của Hô-me-rơ kể về cuộc chiến giữa quân Hy Lạp và thành Tơ-roa. Trong nhiều thế kỉ, Tơ-roa từng được xem là một thành phố chỉ tồn tại trong truyền thuyết. Tuy nhiên, những phát hiện khảo cổ học từ thế kỉ XIX đã chứng minh rằng thành Tơ-roa từng tồn tại ở vùng tây bắc Tiểu Á. Báo cáo này nhằm tìm hiểu lịch sử thành Tơ-roa và xác định vị trí của một số địa danh xuất hiện trong Iliad trên bản đồ thế giới ngày nay.
2. Giải quyết vấn đề
2.1. Lịch sử thành Tơ-roa
Thành Tơ-roa (Troy) là một đô thị cổ nằm trên đồi Hisarlık, thuộc tỉnh Çanakkale ở vùng tây bắc Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. Thành phố chỉ cách eo biển Đác-đa-nen (Dardanelles) khoảng 6 km và nằm gần nơi nối liền biển Ê-giê với biển Mác-ma-ra, từ đó thông ra biển Đen. Với vị trí án ngữ tuyến đường thủy quan trọng giữa Địa Trung Hải và biển Đen, Tơ-roa trở thành một trung tâm giao thương có giá trị kinh tế và quân sự đặc biệt. Nhiều học giả cho rằng việc kiểm soát tuyến đường này là một trong những nguyên nhân dẫn đến các cuộc xung đột giữa Tơ-roa và các vương quốc Hy Lạp thời kỳ cuối Thời đại Đồ đồng.
Trong nhiều thế kỉ, thành Tơ-roa chỉ được biết đến qua sử thi Iliad của Hô-me-rơ và thường bị xem là một địa danh mang tính huyền thoại. Đến năm 1870, nhà khảo cổ học người Đức Heinrich Schliemann tiến hành khai quật tại đồi Hisarlık sau khi dựa vào những nghiên cứu địa lí và văn bản cổ. Những cuộc khai quật sau đó của Wilhelm Dörpfeld, Carl Blegen và nhiều nhà khảo cổ khác đã chứng minh rằng di chỉ này gồm ít nhất chín tầng thành phố lớn (Troy I–IX) được xây dựng kế tiếp nhau trong khoảng thời gian từ thiên niên kỉ III trước Công nguyên đến thời kì La Mã. Điều này cho thấy Tơ-roa không phải là một thành phố duy nhất mà là một quần thể đô thị được nhiều thế hệ cư dân xây dựng và tái thiết sau các lần chiến tranh hoặc thiên tai.
Các nhà khảo cổ đặc biệt quan tâm đến Troy VI và Troy VIIa, có niên đại khoảng 1700–1190 trước Công nguyên. Troy VI là một đô thị kiên cố với tường thành bằng đá lớn, trong khi Troy VIIa mang nhiều dấu vết của hỏa hoạn, đổ nát và tình trạng thiếu lương thực, gợi ý khả năng từng trải qua một cuộc vây hãm. Những đặc điểm này tương đối phù hợp với bối cảnh cuộc chiến Tơ-roa được phản ánh trong Iliad. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng khảo cổ hay tư liệu lịch sử đủ sức khẳng định rằng cuộc Chiến tranh Tơ-roa đã diễn ra đúng như Hô-me-rơ miêu tả, hay xác định chính xác nhân vật và sự kiện trong sử thi là hoàn toàn có thật. Vì vậy, đa số học giả cho rằng Iliad được xây dựng trên một hạt nhân lịch sử có thật, nhưng đã được lưu truyền bằng truyền khẩu và bồi đắp thêm nhiều yếu tố huyền thoại trước khi được ghi chép thành văn.
2.2. Dấu tích của các địa danh trong Iliad trên bản đồ thế giới hiện đại
Một số địa danh xuất hiện trong Iliad vẫn có thể xác định được trên bản đồ thế giới ngày nay, góp phần khẳng định sử thi được xây dựng trên một không gian địa lí có thật.
- Tơ-roa (Troy) là thành phố trung tâm của cuộc chiến trong sử thi. Di chỉ khảo cổ của thành Tơ-roa được xác định tại đồi Hisarlık, thuộc tỉnh Çanakkale (Thổ Nhĩ Kỳ). Từ năm 1998, di chỉ này đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vì có giá trị nổi bật về lịch sử và khảo cổ học. Những dấu tích tường thành, cổng thành, nhà ở và các lớp văn hóa còn lưu giữ tại đây giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về một đô thị lớn ở khu vực Tiểu Á thời cổ đại.
- Biển Ê-giê (Aegean Sea) là vùng biển nằm giữa bán đảo Hy Lạp và bờ biển phía tây Thổ Nhĩ Kỳ. Trong Iliad, đây là vùng biển mà hạm đội của liên minh các vua Hy Lạp vượt qua để tiến đến bao vây thành Tơ-roa. Biển Ê-giê còn là cái nôi của nhiều nền văn minh cổ đại như văn minh Minos và Mycenae, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong giao thương và hàng hải của khu vực Địa Trung Hải.
- Eo biển Đác-đa-nen (Dardanelles) là eo biển dài khoảng 61 km, nối biển Ê-giê với biển Mác-ma-ra, từ đó thông ra eo biển Bosphorus và biển Đen. Thành Tơ-roa nằm gần cửa phía nam của eo biển này. Vị trí đó cho phép Tơ-roa kiểm soát tuyến đường biển chiến lược giữa châu Âu và châu Á. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng lợi ích kinh tế và quân sự từ việc kiểm soát tuyến giao thương này có thể là một trong những nguyên nhân dẫn đến cuộc xung đột giữa Tơ-roa và các vương quốc Hy Lạp.
- Hy Lạp (Greece) là quê hương của các thủ lĩnh và chiến binh trong liên minh Hy Lạp như A-ga-mem-nông, Menêlaô, Ô-đi-xê, A-sin, Ai-ác,... Thời kì được phản ánh trong Iliad tương ứng với giai đoạn văn minh Mycenae phát triển mạnh ở miền nam Hy Lạp (khoảng thế kỉ XVI–XII trước Công nguyên). Từ nhiều vương quốc trên bán đảo Hy Lạp và các đảo thuộc biển Ê-giê, quân Hy Lạp đã tập hợp lực lượng tiến đánh thành Tơ-roa.
- Núi I-đa (Mount Ida, nay là Kaz Dağı) nằm ở phía đông nam thành Tơ-roa, thuộc tỉnh Balıkesir (Thổ Nhĩ Kỳ). Trong Iliad, ngọn núi này nhiều lần được nhắc đến như nơi thần Dớt và các vị thần quan sát diễn biến cuộc chiến. Ngoài ý nghĩa thần thoại, núi I-đa còn là nguồn cung cấp nước và tài nguyên cho vùng đồng bằng Tơ-roa, vì vậy có vai trò quan trọng đối với đời sống của cư dân nơi đây.
Ngoài những địa danh trên, Iliad còn nhắc đến nhiều địa điểm khác như sông Xăng-thốt (Scamander/Karamenderes), sông Xi-môi (Simoeis) và đảo Tê-nê-đốt (Tenedos, nay là Bozcaada). Phần lớn các địa danh này đều đã được xác định trên bản đồ hiện đại hoặc có thể đối chiếu với các địa danh lịch sử ở vùng tây bắc Thổ Nhĩ Kỳ.
Việc xác định được nhiều địa danh trong Iliad cho thấy sử thi không hoàn toàn là sản phẩm của trí tưởng tượng mà được xây dựng trên nền tảng của một không gian địa lí có thật. Mặc dù nhiều chi tiết trong tác phẩm đã được huyền thoại hóa, các phát hiện khảo cổ và nghiên cứu lịch sử vẫn góp phần làm sáng tỏ bối cảnh của cuộc chiến Tơ-roa, qua đó khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và văn học bền vững của sử thi Iliad.
3. Kết luận
Kết quả nghiên cứu cho thấy thành Tơ-roa là một địa điểm có thật trong lịch sử và hiện đã được xác định bằng các phát hiện khảo cổ học. Nhiều địa danh xuất hiện trong Iliad vẫn tồn tại trên bản đồ thế giới hiện đại. Điều đó cho thấy sử thi không chỉ phản ánh trí tưởng tượng nghệ thuật mà còn lưu giữ những dấu vết của thế giới cổ đại, giúp người đọc hiểu rõ hơn bối cảnh lịch sử và văn hóa của tác phẩm.
Tài liệu tham khảo
- Homer, Iliad, nhiều bản dịch.
- Heinrich Schliemann (1880), Ilios: The City and Country of the Trojans.
- UNESCO, Hồ sơ Di sản thế giới về Archaeological Site of Troy.
- Encyclopaedia Britannica, mục từ "Troy".
Bình luận