I. YÊU CẦU
- Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm truyện (nhan đề, tên tác giả,…) và ý kiến khái quát của người viết về tác phẩm.
- Tóm tắt tác phẩm truyện (vừa đủ để người đọc nắm được nội dung chính)
- Phân tích cụ thể, rõ ràng về tác phẩm truyện (chủ đề, nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật và tác dụng của chúng) với những cứ liệu sinh động.
- Đánh giá về tác phẩm truyện dựa trên các lí lẽ và bằng chứng thuyết phục.
- Khẳng định giá trị của tác phẩm truyện.
II. BÀI VIẾT THAM KHẢO
Đọc bài viết tham khảo: Giá trị hay là sự vô giá của quà tặng trong truyện ngắn “Quà Giáng sinh” của O. Hen-ry.
Phân tích
- Vấn đề chính được bàn luận là: Ý nghĩa và giá trị của truyện ngắn “Quà Giáng sinh”
- Bài nghị luận trên giúp người đọc có được hiểu biết gì về truyện ngắn Quà Giáng sinh?
Bài nghị luận cung cấp đến bạn đọc các tri thức về truyện ngắn “Quà giáng sinh”: nội dung truyện ngắn, thông tin tác giả, tác phẩm, cốt truyện, nhân vật, tình huống, đoạn kết, tác dụng ngôi kể, chủ đề truyện, trải nghiệm của người đọc và giá trị của tác phẩm.
Qua đó, người đọc hiểu truyện ngắn “Quà giáng sinh” của O.Hen-ry là một tác phẩm thành công, có sức sống lâu bền, thu hút nhiều độc giả và gửi gắm nhiều thông điệp ý nghĩa.
- Tác giả bài viết đã triển khai các luận điểm theo trình tự nào?
Các luận điểm được triển khai theo trình tự logic, kết cấu của tác phẩm, từng phần từng nội dung được bàn luận, phân tích và đánh giá một cách chi tiết.
+ Giới thiệu khái quát về tác phẩm
+ Tóm tắt nội dung chính của truyện ngắn
+ Phân tích cốt truyện, nhân vật, tình huống truyện, lời thoại
+ Phân tích đoạn kết của truyện dựa vào các dẫn chứng lấy từ văn bản truyện
+ Nêu tác dụng của việc kể chuyện từ ngôi thứ ba
+ Xác định chủ đề của truyện
+ Nhấn mạnh và mở rộng chủ đề truyện
+ Tóm lược các ý kiến đánh giá đã trình bày trong bài viết
+ Khẳng định giá trị của truyện
III. THỰC HÀNH VIẾT
1. Chuẩn bị viết
- Lựa chọn tác phẩm: Truyện Củ khoai nướng (Tạ Duy Anh)
- Đọc tác phẩm và xác định những yếu tố hay vấn đề của tác phẩm sẽ được phân tích, đánh giá.
Sau trận mưa rào vòm trời như được rửa sạch, trở nên xanh và cao hơn. Đã chớm hè nhưng trời vẫn lành lạnh, cái lạnh làm người ta hưng phấn và chóng đói. Thường Mạnh đi học về là đi thả trâu. Tối mịt cậu rong trâu về, đầu tưởng tượng đến một nồi cơm bốc khói nghi ngút.
[…] Chợt Mạnh phát hiện ra một đám mầm khoai đỏ au, mập mạp, tua tủa hướng lên trời. Kinh nghiệm đủ cho cậu biết bên dưới những chiếc mầm là củ khoai lang sót. Với bất cứ đứa trẻ trâu nào thì điều đó cũng tương đương với một kho báu. Nó bị sót lại từ trước Tết và bây giờ nó sẽ rất ngọt. Để xem, anh bạn to cỡ nào? Không ít trường hợp bên dưới chỉ là một mẩu khoai. Nước miếng đã kịp tứa khắp chân răng khi cậu tưởng tượng đến món khoai nướng. Ruột nó trong như thạch. Những giọt mật trào ra, gặp lửa tạo một thứ hương thơm chết người, nhất là khi trời lại lành lạnh thế này. Thật may là mình đem theo lửa – cậu lẩm bẩm. […].
Mạnh đã có việc để làm, mà lại là một việc làm người ta háo hức. Trong chốc lát đống cành khô bén lửa và đợi đến khi nó chỉ còn lớp than hồng rực Mạnh mới vùi củ khoai vào. Cậu ngồi im lắng nghe một sự dịch chuyển vô cùng tinh tế dưới lớp than, cùi trắng muốt đang bị sức nóng ủ cho thành mật. Từng khoảnh khắc với Mạnh lúc này trở nên vô cùng huyền diệu. Rồi có một mùi thơm cứ đậm dần, cứ quánh lại, lan tỏa, xoắn xuýt. Cậu nhớ lại có lần bà kể, nhờ đúng một củ khoai nướng mà ông cậu thoát chết đói và sau đó làm nên sự nghiệp. Chuyện như cổ tích nhưng lại có thật. Nào, để xem sau đây cậu sẽ làm nên công trạng gì.
Chợt cậu thấy có hai người, một lớn, một bé đang đi tới. Ông già ôm theo bọc tay nải còn cậu bé thì cứ ngoái cổ lại phía làng. Cậu nhận ra hai ông cháu lão ăn mày ở xóm bên. Hôm nay, chẳng có phiên chợ sao ông cháu lão cũng ra khỏi nhà nhỉ. Vài lần giáp mặt cậu bé và thấy mặt mũi nó khá sáng sủa. Bố mẹ nó chết trong một trận lũ quét nên nó chỉ trông cậy vào người ông mù lòa.
Mạnh lén trút ra tiếng thở dài khi ông cháu lão ăn mày đã đến rất gần. Có thể thấy rõ cánh mũi lão phập phồng như hà hít tìm thứ mùi vị gì đó. Cậu bé vẫn câm lặng, thỉnh thoảng lén nhìn Mạnh.
– Mùi gì mà thơm thế – ông cậu bé lên tiếng – Hẳn ai đang nướng khoai. Ngồi nghỉ một lát để ông xin lửa hút điếu thuốc đã cháu.
Ông lão lần túi lấy gói thuốc lào. Thằng bé giúp ông tháo khỏi lưng chiếc điếu nhỏ xíu. Mùi khoai nướng vẫn ngào ngạt và Mạnh đành ngồi chết gí, không dám động cựa. Chỉ khi ông lão nhờ, cậu mới cúi xuống thổi lửa. Chà, ông cháu lão mà ngồi dai là củ khoai cháy mất. Đã có mùi vỏ cháy. Lửa sẽ lấn dần vào cho đến khi biến củ khoai thành đen thui mới thôi. Dường như đoán được nỗi khó xử của Mạnh, ông lão bảo:
– Tôi chỉ xin lửa thôi…
Mạnh như bị bắt quả tang đang làm chuyện vụng trộm, mặt đỏ lên. Nhưng ông lão mắt lòa không thể nhìn thấy còn cậu bé ý tứ nhìn đi chỗ khác.
– Thôi, chào cậu nhé. Ta đi tiếp đi cháu!
Ông lật đật đứng dậy, bám vào vai cậu bé, vội vã bước. Cậu bé lặng lẽ nhìn Mạnh như muốn xin lỗi vì đã làm khó cho cậu. Cái nhìn đĩnh đạc của một người tự trọng, không muốn bị thương hại khiến Mạnh vội cúi gằm xuống. Ôi, giá như có ba củ khoai, chí ít cũng là hai củ. Đằng này chỉ có một… Mạnh thấy rõ tiếng chân hai ông cháu xa dần. Nhưng chính khi ấy, khi củ khoai nóng hổi, lớp vỏ răn lại như từng gợn sóng nằm phơi ra trước mắt Mạnh, thì nỗi chờ đón háo hức lúc trước cũng tiêu tan mất. Giờ đây củ khoai như là nhân chứng cho một việc làm đáng hổ thẹn nào đó. Dù Mạnh có dối lòng rằng mình chẳng có lỗi gì sất nhưng cậu vẫn không dám chạm vào củ khoai… Hình như đã có người phải quay mặt đi vì không dám ước có được nó. Có thể ông nội cậu đã từng nhìn củ khoai nướng cho ông làm nên sự nghiệp bằng cái cách đau đớn như vậy.
Mặc dù rong trâu về từ chiều nhưng mãi tối mịt Mạnh mới vào nhà. Giờ đây mới là lúc cậu sống trọn vẹn với cảm giác ngây ngất của người vừa được ban tặng một món quà vô giá. Cậu nhắm mắt lại mường tượng giây phút cậu bé kia mở gói giấy báo ra. Nửa củ khoai khi đó sẽ khiến cậu ta liên tưởng đến phép lạ, có thể lắm chứ! Và rồi cậu thấy lâng lâng đến mức chính mình tự hỏi liệu đây có phải là giấc mơ?
(Trích “Củ khoai nướng” – Truyện ngắn chọn lọc Tạ Duy Anh, NXB Hội nhà văn 2002)
2. Tìm ý, lập dàn ý
Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm truyện (nhan đề, tên tác giả,…) và ý kiến khái quát của người viết về tác phẩm. Chia sẻ với người đọc lí do bạn lựa chọn tác phẩm này để phân tích, đánh giá; điều khiến bạn yêu thích tác phẩm.
Thân bài:
- Tóm tắt nội dung chính của truyện.
- Phân tích, đánh giá về chủ đề của truyện dựa trên cứ liệu dẫn ra từ tác phẩm.
- Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm. Mỗi đánh giá đều cần có những chi tiết tiêu biểu được dẫn ra từ tác phẩm.
Kết bài: Khái quát nội dung chính đã trình bày ở thân bài, khẳng định giá trị của tác phẩm, đưa ra một số ý tưởng mở rộng…
DÀN Ý THAM KHẢO
Mở bài
- Giới thiệu tác phẩm: Củ khoai nướng là một truyện ngắn giàu ý nghĩa nhân văn của Tạ Duy Anh. Tác phẩm kể về một câu chuyện rất nhỏ trong đời sống nông thôn nhưng lại gợi lên nhiều suy ngẫm sâu sắc về tình người và sự trưởng thành của tâm hồn trẻ thơ.
- Nêu cảm nhận khái quát về tác phẩm: Truyện gây xúc động bởi cách nhà văn khám phá vẻ đẹp của lòng nhân ái qua một tình huống đời thường giản dị. Không cần những biến cố lớn lao, tác phẩm vẫn có sức lay động bởi chiều sâu tâm lí và chất nhân văn nhẹ nhàng mà thấm thía.
- Lí do lựa chọn tác phẩm: Tôi yêu thích truyện ngắn này bởi sự mộc mạc, chân thật trong cách kể chuyện và đặc biệt là nghệ thuật miêu tả nội tâm rất tinh tế của tác giả. Từ một củ khoai nướng nhỏ bé, nhà văn đã làm hiện lên cả một thế giới cảm xúc trong trẻo, đẹp đẽ của con người.
Thân bài
1. Tóm tắt nội dung chính của truyện
Sau buổi đi học và thả trâu, Mạnh tình cờ phát hiện một củ khoai lang còn sót lại dưới đất. Đang đói và lạnh, cậu vô cùng sung sướng vì sắp có một củ khoai nướng thơm ngon để ăn.
Khi củ khoai gần chín, hai ông cháu lão ăn mày đi ngang qua xin lửa hút thuốc. Hoàn cảnh đáng thương cùng sự tự trọng của họ khiến Mạnh dần cảm thấy áy náy, khó xử.
Cuối cùng, Mạnh đã đem củ khoai cho hai ông cháu. Sau hành động ấy, cậu cảm thấy niềm hạnh phúc tinh thần lớn lao và nhận ra ý nghĩa đẹp đẽ của sự sẻ chia.
2. Phân tích, đánh giá chủ đề của truyện
a. Ca ngợi lòng nhân ái và sự sẻ chia: Truyện ngắn ca ngợi tình yêu thương và sự sẻ chia giữa con người với con người. Dù bản thân cũng đói và thiếu thốn, Mạnh vẫn sẵn sàng nhường củ khoai quý giá cho hai ông cháu ăn mày. Qua đó, tác giả khẳng định giá trị của lòng tốt nằm ở sự chân thành của tấm lòng.
b. Thể hiện sự trưởng thành trong tâm hồn trẻ thơ: Từ chỗ chỉ nghĩ đến niềm vui của bản thân, Mạnh dần biết day dứt và xấu hổ trước sự ích kỉ của mình. Sự thay đổi ấy cho thấy sự trưởng thành trong nhận thức và tâm hồn của nhân vật.
c. Khẳng định vẻ đẹp của phẩm giá con người: Hai ông cháu ăn mày tuy nghèo khổ nhưng vẫn giữ được lòng tự trọng và sự tế nhị. Qua đó, nhà văn bày tỏ sự trân trọng đối với phẩm giá con người trong mọi hoàn cảnh sống.
3. Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm
a. Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện giản dị mà giàu sức gợi
- Truyện xây dựng thành công một tình huống đời thường nhưng giàu ý nghĩa: Mạnh chỉ có duy nhất một củ khoai nướng khi gặp hai ông cháu ăn mày nghèo đói.
- Tình huống ấy đặt nhân vật vào sự lựa chọn giữa giữ lại cho mình hay sẻ chia với người khác, từ đó làm nổi bật cuộc đấu tranh nội tâm chân thực và cảm động của cậu bé. Đặc biệt, sự xuất hiện của hai ông cháu đúng lúc củ khoai sắp chín đã đẩy tâm trạng giằng co của Mạnh lên cao nhất.
- Qua tình huống tự nhiên mà giàu sức gợi ấy, tác giả làm nổi bật chủ đề về lòng nhân ái và sự thức tỉnh của lương tâm con người.
b. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế và chân thực
- Đây là thành công nghệ thuật nổi bật nhất của tác phẩm. Nhà văn đã miêu tả rất tinh tế những biến chuyển nhỏ nhất trong tâm trạng của Mạnh.
- Ban đầu là cảm giác sung sướng, háo hức trẻ con khi phát hiện củ khoai. Những chi tiết như “nước miếng đã kịp tứa khắp chân răng”, “từng khoảnh khắc trở nên vô cùng huyền diệu” đã diễn tả chân thực niềm mong chờ đầy hạnh phúc của một cậu bé nghèo.
- Khi hai ông cháu ăn mày xuất hiện, tâm lí Mạnh bắt đầu thay đổi rất tự nhiên: đầu tiên là khó chịu và lo củ khoai bị cháy; tiếp theo là cảm giác lúng túng, ngượng ngập; rồi dần chuyển thành day dứt, xấu hổ.
- Đặc biệt, chi tiết “củ khoai như là nhân chứng cho một việc làm đáng hổ thẹn” là một phát hiện tâm lí rất sâu sắc. Củ khoai không còn đơn thuần là thức ăn mà trở thành biểu tượng cho sự ích kỉ mà Mạnh không dám đối diện.
- Tác giả cũng rất thành công khi miêu tả niềm vui sau hành động sẻ chia. Đó không phải niềm vui ồn ào mà là cảm giác “lâng lâng”, “ngây ngất”, một hạnh phúc tinh thần rất trong trẻo và nhân hậu.
- Toàn bộ diễn biến tâm lí ấy diễn ra nhẹ nhàng nhưng hợp lí, phù hợp với lứa tuổi trẻ thơ nên tạo được sức thuyết phục tự nhiên.
c. Nghệ thuật miêu tả cảm giác và không khí truyện giàu sức gợi
- Tác giả đặc biệt thành công trong việc đánh thức cảm giác của người đọc bằng những miêu tả rất cụ thể về mùi vị, màu sắc và hơi nóng của củ khoai nướng.
- Những câu văn như: “Ruột nó trong như thạch”, “Những giọt mật trào ra, gặp lửa tạo một thứ hương thơm chết người” vừa giàu hình ảnh vừa gợi cảm giác chân thực. Người đọc gần như có thể cảm nhận được mùi thơm lan tỏa của củ khoai trong chiều lạnh đầu hè.
- Chính việc miêu tả sức hấp dẫn của củ khoai kĩ lưỡng như vậy đã làm nổi bật hơn giá trị của hành động cho đi. Nếu củ khoai không hấp dẫn, sự lựa chọn của Mạnh sẽ không còn nhiều ý nghĩa.
- Không khí truyện cũng được xây dựng rất tinh tế. Cái lạnh sau cơn mưa, ánh lửa than hồng, mùi khoai nướng ngào ngạt, bước chân lặng lẽ của hai ông cháu ăn mày… tất cả tạo nên một không gian vừa bình dị vừa gợi cảm giác ấm áp, man mác buồn.
d. Nghệ thuật xây dựng chi tiết giàu ý nghĩa biểu tượng
- Hình ảnh “củ khoai nướng” là chi tiết nghệ thuật trung tâm của tác phẩm. Ban đầu, nó là niềm vui vật chất rất đỗi bình thường của một cậu bé đói bụng.
- Nhưng càng về sau, hình ảnh ấy càng mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc: là phép thử đối với lòng nhân ái của Mạnh; là “nhân chứng” cho sự day dứt lương tâm; cuối cùng trở thành biểu tượng của sự sẻ chia và tình người.
- Chi tiết ánh mắt của cậu bé ăn mày cũng rất đắt giá. Đó là “cái nhìn đĩnh đạc của một người tự trọng”. Chỉ một ánh nhìn ấy thôi cũng đủ làm thay đổi tâm trạng và nhận thức của Mạnh.
- Những chi tiết nhỏ nhưng giàu sức gợi ấy khiến truyện ngắn có chiều sâu tư tưởng mà không cần nhiều lời triết lí.
e. Ngôn ngữ kể chuyện giản dị mà giàu chất biểu cảm
- Ngôn ngữ truyện mộc mạc, gần gũi với đời sống nông thôn nhưng rất giàu hình ảnh và cảm xúc.
- Giọng kể nhẹ nhàng, chậm rãi, không lên gân hay giáo huấn nhưng vẫn thấm thía. Nhà văn không trực tiếp ca ngợi nhân vật mà để cho hành động và cảm xúc tự nói lên vẻ đẹp của con người.
- Chính sự giản dị ấy đã làm nên sức lay động bền lâu cho tác phẩm.
Kết bài
- Củ khoai nướng là một truyện ngắn giàu giá trị nhân văn của Tạ Duy Anh. Qua một câu chuyện nhỏ bé và đời thường, tác giả đã làm nổi bật vẻ đẹp của lòng nhân ái, sự sẻ chia và sự trưởng thành trong tâm hồn con người.
- Tác phẩm đặc biệt thành công ở nghệ thuật xây dựng tình huống truyện, miêu tả tâm lí nhân vật và xây dựng những chi tiết giàu sức gợi.
- Đến hôm nay, câu chuyện vẫn còn nguyên giá trị bởi nó nhắc nhở mỗi người biết sống yêu thương, biết đồng cảm và tìm thấy niềm hạnh phúc từ những điều tốt đẹp giản dị trong cuộc sống. Bottom of Form
3. Viết
- Mở bài phải thu hút được người đọc.
- Các luận điểm triển khai ở thân bài cần tập trung vào chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện.
- Tránh phân tích, đánh giá chung chung.
- Thể hiện được ý kiến đánh giá riêng của người viết.
BÀI VIẾT THAM KHẢO
Truyện ngắn Củ khoai nướng của Tạ Duy Anh là một tác phẩm giản dị nhưng giàu sức lay động. Không xây dựng những biến cố dữ dội hay những nhân vật phi thường, nhà văn chỉ kể một câu chuyện rất nhỏ về một cậu bé, một củ khoai nướng và hai ông cháu ăn mày nghèo khổ. Tuy nhiên, chính từ câu chuyện nhỏ bé ấy, tác giả đã khơi dậy trong lòng người đọc nhiều suy ngẫm sâu sắc về lòng nhân ái, sự sẻ chia và vẻ đẹp của phẩm giá con người. Điều khiến tôi yêu thích tác phẩm này không chỉ là nội dung giàu ý nghĩa mà còn là nghệ thuật kể chuyện tinh tế, đặc biệt là khả năng miêu tả tâm lí nhân vật rất chân thực và cảm động của nhà văn.
Tác phẩm kể về cậu bé Mạnh trong một buổi chiều đầu hè lành lạnh sau cơn mưa. Sau giờ học, Mạnh đi thả trâu và tình cờ phát hiện một củ khoai lang còn sót lại dưới đất. Đối với một cậu bé nhà quê đang đói bụng, đó thật sự là một “kho báu”. Cậu háo hức nhóm lửa nướng khoai, tưởng tượng đến mùi thơm và vị ngọt của củ khoai nóng hổi. Nhưng đúng lúc ấy, hai ông cháu lão ăn mày đi ngang qua xin lửa hút thuốc. Người ông mù lòa, còn đứa cháu nhỏ mồ côi cha mẹ vì lũ quét. Sự nghèo khó cùng ánh mắt đầy tự trọng của cậu bé ăn mày khiến Mạnh dần cảm thấy khó xử, day dứt. Cuối cùng, cậu đã đem củ khoai cho hai ông cháu. Sau hành động ấy, Mạnh cảm thấy lâng lâng hạnh phúc như vừa nhận được một món quà vô giá cho chính tâm hồn mình.
Truyện ngắn trước hết ca ngợi vẻ đẹp của lòng nhân ái và sự sẻ chia giữa con người với con người. Điều đáng quý là Mạnh không phải một cậu bé giàu có hay dư dả. Cậu cũng chỉ là một đứa trẻ nhà quê bình thường, đang đói và vô cùng thèm ăn. Chính vì thế, củ khoai đối với Mạnh có ý nghĩa đặc biệt lớn lao. Nhà văn đã miêu tả rất sinh động niềm háo hức của cậu bé: “Nước miếng đã kịp tứa khắp chân răng khi cậu tưởng tượng đến món khoai nướng”. Những câu văn miêu tả củ khoai như “ruột nó trong như thạch”, “những giọt mật trào ra, gặp lửa tạo một thứ hương thơm chết người” khiến người đọc cũng cảm nhận được sự hấp dẫn khó cưỡng của món ăn dân dã ấy. Thế nhưng, khi đối diện với hoàn cảnh đáng thương của hai ông cháu ăn mày, Mạnh đã không thể vô tư hưởng thụ một mình. Sự thức tỉnh của lòng trắc ẩn khiến cậu nhận ra rằng vẫn còn những con người thiếu thốn hơn mình rất nhiều. Hành động cho đi củ khoai vì thế trở nên vô cùng cảm động. Qua câu chuyện giản dị ấy, tác giả muốn khẳng định rằng lòng tốt không nằm ở giá trị vật chất của món quà mà nằm ở sự chân thành của tấm lòng biết yêu thương và sẻ chia.
Không chỉ ca ngợi tình người, truyện còn thể hiện quá trình trưởng thành trong tâm hồn của nhân vật Mạnh. Đây cũng là chiều sâu nhân văn của tác phẩm. Ban đầu, Mạnh chỉ nghĩ đến niềm vui và sự ngon miệng của bản thân. Cậu say sưa chờ củ khoai chín với tất cả sự háo hức trẻ thơ. Nhưng khi hai ông cháu ăn mày xuất hiện, tâm trạng cậu bắt đầu thay đổi. Đầu tiên là sự khó chịu vì lo củ khoai bị cháy, tiếp theo là cảm giác lúng túng, rồi dần dần chuyển thành day dứt và xấu hổ. Đặc biệt, chi tiết “củ khoai như là nhân chứng cho một việc làm đáng hổ thẹn” cho thấy sự giằng co rất sâu sắc trong nội tâm nhân vật. Củ khoai giờ đây không còn đơn thuần là thức ăn mà trở thành biểu tượng cho sự ích kỉ mà Mạnh không dám đối diện. Chính cuộc đấu tranh âm thầm ấy đã làm nên sự trưởng thành của cậu bé. Sau khi cho đi củ khoai, Mạnh cảm thấy “ngây ngất”, “lâng lâng”, một niềm hạnh phúc tinh thần trong trẻo mà trước đó cậu chưa từng cảm nhận. Qua đó, tác giả cho thấy con người chỉ thật sự hạnh phúc khi biết sống vì người khác.
Bên cạnh đó, truyện còn thể hiện sự trân trọng đối với phẩm giá con người. Hai ông cháu ăn mày tuy nghèo khổ nhưng vẫn giữ được lòng tự trọng đáng quý. Ông lão chỉ “xin lửa” chứ không hề xin ăn. Cậu bé ăn mày cũng “ý tứ nhìn đi chỗ khác”, như không muốn làm khó Mạnh. Đặc biệt, ánh nhìn “đĩnh đạc của một người tự trọng” của cậu bé đã khiến Mạnh phải cúi gằm mặt xuống. Đó là một chi tiết rất đắt giá. Nhà văn muốn khẳng định rằng dù trong hoàn cảnh khốn khó, con người vẫn có thể giữ gìn phẩm giá của mình. Chính sự tự trọng của hai ông cháu đã làm cho hành động sẻ chia của Mạnh trở nên đẹp đẽ và có ý nghĩa hơn.
Thành công nổi bật của tác phẩm trước hết nằm ở nghệ thuật xây dựng tình huống truyện. Tạ Duy Anh đã tạo ra một tình huống rất đời thường nhưng giàu sức gợi: một cậu bé chỉ có duy nhất một củ khoai nướng trong lúc gặp hai ông cháu ăn mày đói khổ. Tình huống ấy đặt nhân vật vào một sự lựa chọn âm thầm nhưng không hề dễ dàng: giữ lại củ khoai cho mình hay đem cho người khác. Chính sự giằng co nội tâm ấy đã làm nổi bật chủ đề của truyện. Điều đặc sắc là tình huống truyện được xây dựng rất tự nhiên, không gượng ép, khiến câu chuyện có sức thuyết phục chân thực.
Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật cũng là một thành công lớn của tác phẩm. Nhà văn đã diễn tả rất tinh tế từng chuyển biến nhỏ trong tâm trạng Mạnh: từ sung sướng, háo hức đến bối rối, day dứt rồi cuối cùng là thanh thản, hạnh phúc. Những biến đổi ấy diễn ra rất nhẹ nhàng nhưng hợp lí, phù hợp với tâm lí trẻ thơ nên tạo được sức lay động sâu xa. Đặc biệt, tác giả không dùng những lời triết lí dài dòng mà để cho cảm xúc và hành động của nhân vật tự nói lên vẻ đẹp tâm hồn con người.
Ngoài ra, truyện còn hấp dẫn bởi nghệ thuật miêu tả cảm giác rất sinh động. Mùi thơm của củ khoai nướng, ánh lửa than hồng, cái lạnh sau cơn mưa… tất cả đều được tái hiện bằng những câu văn giàu hình ảnh và cảm xúc. Chính việc miêu tả sự hấp dẫn của củ khoai kĩ lưỡng như vậy đã khiến người đọc càng thấm thía hơn giá trị của hành động cho đi.
Có thể nói, Củ khoai nướng là một truyện ngắn giản dị nhưng giàu giá trị nhân văn của Tạ Duy Anh. Qua một câu chuyện nhỏ bé trong đời sống thường ngày, nhà văn đã làm sáng lên vẻ đẹp của lòng nhân ái, sự sẻ chia và phẩm giá con người. Tác phẩm không chỉ hấp dẫn ở nội dung cảm động mà còn thành công ở nghệ thuật xây dựng tình huống truyện và miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế. Đến hôm nay, câu chuyện vẫn còn nguyên sức lay động bởi nó nhắc nhở mỗi người biết sống yêu thương và tìm thấy niềm hạnh phúc từ những điều tốt đẹp giản dị trong cuộc đời.
4. Chỉnh sửa, hoàn thiện
Bình luận