Bạn có thích đọc những truyện kể có chứa đựng yếu tố kì ảo không? Vì sao?
Tôi thích đọc những truyện kể có chứa đựng yếu tố kì ảo vì những câu chuyện ấy thường mở ra một thế giới giàu trí tưởng tượng, khiến người đọc vừa tò mò vừa bị cuốn hút. Các chi tiết về thần linh, ma quỷ, phép màu hay những hiện tượng lạ không chỉ tạo nên sức hấp dẫn nghệ thuật mà còn giúp nhà văn gửi gắm những suy nghĩ sâu xa về con người và cuộc đời theo cách sinh động, giàu ý nghĩa biểu tượng.
Trong cuộc sống hàng ngày, đôi khi chúng ta phải chứng kiến hoặc trải qua những sự việc ngang trái, bất công. Lúc đó, bạn cảm thấy như thế nào và mong muốn điều gì?
Khi chứng kiến hoặc trải qua những sự việc ngang trái, bất công, con người thường cảm thấy buồn bã, bức xúc, thậm chí thất vọng vì điều đúng đắn không được bảo vệ còn cái sai lại có lúc lấn át. Đôi khi, sự im lặng hoặc thờ ơ của những người xung quanh cũng khiến cảm giác ấy trở nên nặng nề hơn. Tuy nhiên, chính trong những hoàn cảnh như vậy, con người càng nhận ra giá trị của sự công bằng, lòng trung thực và bản lĩnh dám bảo vệ lẽ phải.
Trong những tình huống ấy, tôi mong rằng sẽ có sự công tâm và tiếng nói của sự thật để điều đúng được nhìn nhận đúng, người tốt không bị tổn thương oan uổng, còn cái sai phải được nhắc nhở hoặc sửa chữa. Đồng thời, tôi cũng mong mỗi người có đủ dũng khí và trách nhiệm để không thờ ơ trước bất công, bởi một xã hội tốt đẹp không chỉ được tạo nên bởi luật pháp mà còn bởi lương tri và sự tử tế của con người.
I. GIỚI THIỆU CHUNG
Nguyễn Dữ sống vào khoảng thế kỉ XVI (chưa rõ năm sinh và năm mất), quê ở huyện Trường Tân, nay thuộc huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương. Ông là học trò của Nguyễn Bỉnh Khiêm, có tiếng học rộng, tài cao, nhân cách thanh cao. Ông từng ra làm quan một thời gian ngắn dưới triều Lê nhưng sau đó cáo quan về quê sống ẩn dật trọn đời.
Truyền kì mạn lục là tác phẩm của Nguyễn Dữ, được viết vào khoảng nửa đầu thế kỉ XVI. Nhan đề tác phẩm có thể hiểu là “Ghi chép tản mạn những điều kì lạ được lưu truyền”. Tác phẩm gồm 20 truyện, viết bằng chữ Hán với hình thức xen lẫn thơ, ca, từ, biền văn; cuối mỗi truyện đều có lời bình. Hầu hết các truyện xảy ra ở đời Lý, đời Trần, đời Hồ hoặc đời Lê sơ từ Nghệ An trở ra Bắc.
Truyền kì mạn lục được xem là đỉnh cao của thể loại truyện truyền kì trong văn học trung đại Việt Nam. Tác phẩm kết hợp hài hòa giữa yếu tố hiện thực và kì ảo, giữa chất liệu dân gian với bút pháp bác học, tạo nên một thế giới nghệ thuật vừa li kì vừa thấm đẫm chiều sâu văn hóa phương Đông. Qua những câu chuyện về thần linh, ma quỷ, con người và những biến cố khác thường, Nguyễn Dữ thể hiện thế giới quan và nhân sinh quan của một nhà nho chính nghĩa thời trung đại, luôn đề cao đạo đức, nhân nghĩa, khí tiết và lẽ công bằng ở đời. Nhiều truyện trong tác phẩm xoay quanh cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, chính và tà, qua đó khẳng định niềm tin vào đạo trời, luật nhân quả và sự chiến thắng cuối cùng của chính nghĩa. Đồng thời, tác phẩm cũng gửi gắm khát vọng xây dựng một đời sống hài hòa, nơi con người biết giữ gìn nhân cách, trọng nghĩa tình và sống thuận với đạo lí. Với giá trị tư tưởng và nghệ thuật đặc sắc, Truyền kì mạn lục được nhiều thế hệ ca ngợi là “thiên cổ kì bút” của văn học dân tộc.
Chuyện chức phán sự đền Tản Viên thuộc nhóm truyện viết về đề tài Nho sĩ trong tập truyện.
II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Xác định người kể chuyện trong Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên. Những lời kể nào giúp bạn có được sự hình dung ban đầu về tính cách của nhân vật Tử Văn?
Người kể chuyện trong Chuyện chức phán sự đền Tản Viên là người kể chuyện ngôi thứ ba. Người kể đứng ngoài câu chuyện để thuật lại toàn bộ sự việc, đồng thời bộc lộ thái độ ngợi ca, khâm phục đối với nhân vật Ngô Tử Văn. Cách kể này giúp câu chuyện vừa có vẻ khách quan, chân thực, vừa tạo được sức hấp dẫn của một truyện truyền kì giàu yếu tố kì ảo.
Những lời kể giúp người đọc hình dung ban đầu về tính cách của Tử Văn là: “Chàng vốn khảng khái, nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được, vùng Bắc người ta vẫn khen là một người cương trực.” Bên cạnh đó, các chi tiết như “tắm gội sạch sẽ, khấn trời, rồi châm lửa đốt đền” hay “vẫn vung tay không cần gì cả” đã làm nổi bật hình ảnh một con người cương trực, chính nghĩa, dũng cảm, dám chống lại cái ác, tin tưởng vào Thiên lý nên không hề sợ hãi trước thế lực tà gian.
2. Nêu các sự kiện chính của câu chuyện. Các sự kiện đó được trình bày theo trình tự nào?
Các sự kiện chính của Chuyện chức phán sự đền Tản Viên gồm: Ngô Tử Văn – một người khảng khái, cương trực – tức giận trước việc hồn ma tên tướng giặc họ Thôi chiếm đền làm yêu làm quái nên đã đốt đền để trừ hại cho dân. Sau khi đốt đền, chàng bị hồn ma kiện xuống Minh Ti. Được Thổ công báo trước sự việc và chỉ cách đối đáp, Tử Văn đã đứng trước Diêm Vương vạch mặt tên tướng giặc gian tà. Cuối cùng, sự thật được làm sáng tỏ, hồn ma họ Thôi bị trừng trị, còn Tử Văn được trở về dương thế. Sau đó, chàng được Thổ công tiến cử giữ chức phán sự ở đền Tản Viên.
Các sự kiện trong truyện được trình bày chủ yếu theo trình tự thời gian. Câu chuyện diễn ra từ việc Tử Văn đốt đền, gặp hồn ma tướng giặc và Thổ công, bị bắt xuống âm phủ, đối chất ở Minh Ti, trở về dương gian rồi nhận chức phán sự. Trình tự kể chuyện tự nhiên, mạch lạc giúp các sự việc phát triển hợp lí, đồng thời làm nổi bật cuộc đấu tranh giữa chính nghĩa và gian tà cũng như vẻ đẹp cương trực, dũng cảm của nhân vật Ngô Tử Văn.
3. Tóm tắt diễn biến của chuyện xử án. Chỉ ra các yếu tố góp phần làm nên chiến thắng của Tử Văn trong phiên tòa. Theo bạn, yếu tố nào đóng vai trò quyết định trong chiến thắng đó?
Trong phiên tòa ở Minh Ti, Ngô Tử Văn bị quỷ sứ bắt xuống âm phủ vì bị hồn ma tên tướng giặc họ Thôi kiện. Trước điện Diêm Vương, tên giặc giả danh cư sĩ đã vu cáo Tử Văn đốt đền, xúc phạm thần linh. Ban đầu, Diêm Vương tin lời hắn nên quở trách và buộc tội Tử Văn. Tuy nhiên, Tử Văn vẫn bình tĩnh, cứng cỏi, một mực trình bày rõ đầu đuôi sự việc theo lời Thổ công đã kể và xin Diêm Vương cho người đến đền Tản Viên xác minh. Khi được đối chất, tên tướng giặc bắt đầu lo sợ, tìm cách xin tha cho Tử Văn để che giấu tội lỗi. Sau khi cho người điều tra và biết lời Tử Văn hoàn toàn đúng sự thật, Diêm Vương nổi giận, trừng trị tên giặc họ Thôi và tuyên dương công lao của Tử Văn vì đã trừ hại cho dân.
Chiến thắng của Tử Văn trong phiên tòa được tạo nên bởi nhiều yếu tố: sự cương trực, dũng cảm và bản lĩnh của chính nhân vật; sự giúp đỡ, chứng thực của Thổ công; thái độ xét xử công minh của Diêm Vương; đồng thời còn có sức mạnh của chính nghĩa và sự thật. Theo tôi, yếu tố đóng vai trò quyết định nhất chính là phẩm chất cứng cỏi, ngay thẳng của Ngô Tử Văn. Nếu không có bản lĩnh dám đấu tranh đến cùng, không khuất phục trước uy quyền và gian tà thì dù có sự giúp đỡ của Thổ công, chàng cũng khó giành được công lí. Qua đó, tác giả khẳng định niềm tin rằng chính nghĩa cuối cùng sẽ chiến thắng cái ác.
4. Nhân vật Tử Văn được khắc họa chủ yếu qua những chi tiết nào? Chọn phân tích một số chi tiết tiêu biểu, từ đó nhận xét khái quát về tính cách của nhân vật này?
Nhân vật Ngô Tử Văn được khắc họa chủ yếu qua các chi tiết về hành động, lời nói, thái độ và cách ứng xử trong những tình huống thử thách. Ngay từ đầu truyện, tác giả đã giới thiệu Tử Văn là người “khảng khái, nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được”. Tính cách ấy được thể hiện rõ qua hành động đốt đền trừ hại. Trước một ngôi đền vốn bị dân làng khiếp sợ vì sự linh thiêng ma quái, Tử Văn vẫn “tắm gội sạch sẽ, khấn trời, rồi châm lửa đốt đền”. Chi tiết này cho thấy chàng hành động không phải vì bồng bột mà có suy nghĩ, có ý thức đứng về chính nghĩa. Sau khi đốt đền, dù mọi người lo sợ, bản thân bị quỷ thần đe dọa, Tử Văn vẫn “vung tay không cần gì cả”, thể hiện bản lĩnh cứng cỏi và tinh thần không khuất phục trước cái ác.
Tính cách của Tử Văn còn được bộc lộ rõ trong cuộc đối chất ở Minh Ti. Trước sự buộc tội của Diêm Vương và lời vu cáo của tên tướng giặc, chàng vẫn “lời rất cứng cỏi, không chịu nhún nhường chút nào”, dám đấu tranh để bảo vệ lẽ phải. Ngay cả khi đứng giữa cõi âm đầy đáng sợ, Tử Văn vẫn giữ khí phách của một kẻ sĩ chính trực. Qua những chi tiết tiêu biểu ấy, có thể nhận xét Ngô Tử Văn là người cương trực, dũng cảm, giàu tinh thần chính nghĩa, dám chống lại gian tà để bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân. Đây là hình tượng tiêu biểu cho vẻ đẹp của kẻ sĩ trong văn học trung đại Việt Nam.
5. Sáng tạo chi tiết người đi đường gặp Tử Văn ngồi trên “xe quan Phán sự” và việc người đời sau truyền nhau về “nhà quan phán sự”, tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?
Chi tiết người đi đường nhìn thấy Tử Văn ngồi trên “xe quan Phán sự” và việc người đời sau truyền nhau về “nhà quan phán sự” là những yếu tố giàu ý nghĩa. Những chi tiết này làm cho câu chuyện thêm hấp dẫn, tăng màu sắc truyền kì và tạo cảm giác câu chuyện có thật, được lưu truyền trong dân gian. Đồng thời, đây cũng là cách kết thúc có hậu, thể hiện sự tưởng thưởng xứng đáng dành cho người dám đấu tranh vì chính nghĩa.
Qua sự sáng tạo ấy, Nguyễn Dữ muốn nhấn mạnh niềm tin của nhân dân vào công lí và đạo lí ở đời: người chính trực, cương cường, dám chống lại cái ác cuối cùng sẽ được ghi nhận và lưu danh. Hình ảnh Tử Văn trở thành “quan Phán sự” còn khẳng định vẻ đẹp lí tưởng của kẻ sĩ trong xã hội phong kiến: sống ngay thẳng, vì dân trừ hại, không khuất phục trước cường quyền hay tà ác. Đồng thời, tác giả cũng kín đáo bày tỏ khát vọng về một xã hội công bằng, nơi chính nghĩa luôn chiến thắng gian tà.
6. Thế giới thần linh, ma quỷ trong truyện là sản phẩm hư cấu của nghệ thuật của Nguyễn Dữ. Khám phá thế giới đó, bạn hiểu thêm được điều gì về chủ đề của tác phẩm?
Thế giới thần linh, ma quỷ trong Chuyện chức phán sự đền Tản Viên gắn chặt với quan niệm đạo lí và niềm tin tâm linh của người xưa. Qua việc xây dựng cõi âm với quỷ sứ, Diêm Vương, Thổ công, đền miếu, xét xử…, Nguyễn Dữ đã tạo nên một không gian kì ảo vừa hấp dẫn vừa giàu ý nghĩa biểu tượng. Trong thế giới ấy, cái ác có lúc tưởng như lấn át, nhưng cuối cùng sự thật và chính nghĩa vẫn được sáng tỏ. Điều đó thể hiện niềm tin của người xưa vào đạo trời, luật nhân quả và sự công bằng vượt lên trên cõi đời hữu hạn.
Khám phá thế giới thần linh, ma quỷ ấy, người đọc hiểu rõ hơn chủ đề của tác phẩm: ca ngợi người trí thức cương trực, có khí tiết, dám bảo vệ lẽ phải và lấy chính nghĩa làm trọng. Đồng thời, có thể nhìn câu chuyện theo một tầng nghĩa sâu hơn: toàn bộ sự việc giống như một cuộc thử thách kín đáo để tuyển chọn người giữ chức phán sự. Sự yếu thế của Thổ công, sự hồ đồ ban đầu của Diêm Vương hay những hiểm nguy mà Tử Văn phải đối mặt có thể chỉ là những “vai diễn” nhằm tạo cơ hội cho chàng bộc lộ đầy đủ bản lĩnh, trí tuệ, lòng can đảm và sự kiên định trước công lí. Chỉ khi vượt qua được thử thách ấy, Tử Văn mới chứng tỏ mình xứng đáng trở thành người cầm cán cân công lí nơi cõi thần linh. Qua đó, tác phẩm không chỉ kể một câu chuyện thiện – ác mà còn gửi gắm quan niệm của Nguyễn Dữ về việc chọn người thực sự có đạo đức, khí tiết và bản lĩnh để gánh vác trách nhiệm giữ gìn công lí.
7. Nêu quan niệm về kẻ sĩ được thể hiện trong lời bình cuối truyện. Bạn có đồng tình với quan niệm đó không? Vì sao?
Trong lời bình cuối truyện, Nguyễn Dữ đã thể hiện quan niệm về kẻ sĩ là người phải có bản lĩnh, khí phách và sự cứng cỏi để bảo vệ chính nghĩa. Theo tác giả, kẻ sĩ không nên vì sợ thiệt thân mà thỏa hiệp với cái xấu, cái ác. Câu nói: “Kẻ sĩ chỉ lo không cứng cỏi được, còn gãy hay không là việc của trời” đã khẳng định thái độ đề cao sự ngay thẳng, kiên định và tinh thần dám đấu tranh vì lẽ phải. Qua hình tượng Ngô Tử Văn, Nguyễn Dữ ca ngợi mẫu người trí thức sống có trách nhiệm với cộng đồng, dám chống lại gian tà dù phải đối mặt với hiểm nguy.
Tôi đồng tình với quan niệm ấy vì trong bất kì thời đại nào, con người cũng cần có bản lĩnh và lòng chính trực để bảo vệ điều đúng đắn. Nếu ai cũng sợ hãi, né tránh hoặc im lặng trước cái xấu thì cái ác sẽ càng có cơ hội lộng hành. Tuy nhiên, sự cứng cỏi không đồng nghĩa với nóng nảy hay cực đoan mà cần đi cùng lí trí, sự tỉnh táo và tinh thần nhân văn. Quan niệm của Nguyễn Dữ đến nay vẫn còn ý nghĩa bởi nó nhắc nhở con người phải sống trung thực, dũng cảm và có trách nhiệm trước cộng đồng, xã hội.
KẾT NỐI ĐỌC VIẾT
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích một yếu tố làm nên sức hấp dẫn của câu chuyện trong Chuyện chức phán sự đền Tản Viên.
Một yếu tố quan trọng làm nên sức hấp dẫn của Chuyện chức phán sự đền Tản Viên là nghệ thuật xây dựng các yếu tố kì ảo. Nguyễn Dữ đã làm nhòe ranh giới giữa cõi trần với cõi âm, khiến con người có thể đi lại giữa hai cõi giới. Câu chuyện về cuộc chiến của Tử Văn với hồn ma tên tướng giặc, sự giúp đỡ của Thổ công, các nhân vật quỷ sứ, Diêm Vương, phiên tòa ở Minh Ti… khơi gợi trí tò mò của người đọc, khiến tác phẩm trở nên li kì, cuốn hút. Đặc biệt, cảnh Tử Văn bị bắt xuống âm phủ và cuộc đối chất trước Diêm Vương được miêu tả sinh động, giàu kịch tính, làm nổi bật cuộc đấu tranh gay gắt giữa chính nghĩa và gian tà. Tuy nhiên, yếu tố kì ảo không chỉ nhằm tạo sự hấp dẫn mà còn góp phần thể hiện tư tưởng của tác phẩm: cái ác dù lộng hành đến đâu cuối cùng cũng bị trừng trị, còn người chính trực sẽ được bảo vệ và tôn vinh.
Bình luận