I. LÝ THUYẾT
1. Khái niệm:
- Biểu đồ / sơ đồ: là hình thức trình bày thông tin bằng hình ảnh (hình học, đường nét, màu sắc...) thay cho lời văn thuần túy.
- Mục đích:
+ Tóm tắt dữ liệu, thông tin phức tạp
+ Làm rõ mối quan hệ giữa các yếu tố
+ Tăng tính trực quan, dễ hiểu, dễ nhớ
2. Một số loại biểu đồ, sơ đồ thường gặp
a. Biểu đồ tròn
- Đặc điểm:
+ Hình tròn được chia thành các phần (miếng)
+ Mỗi phần biểu thị tỉ lệ (%) của một thành phần trong tổng thể
- Công dụng: Thể hiện cơ cấu, tỉ lệ
Ví dụ: Cơ cấu thời gian trong ngày của một học sinh THPT
b. Sơ đồ Venn
- Đặc điểm:
+ Gồm các hình tròn chồng lên nhau
+ Phần giao nhau thể hiện điểm chung
- Công dụng: So sánh, đối chiếu các đối tượng
Ví dụ: So sánh học trực tiếp và học trực tuyến
c. Biểu đồ thời gian (timeline)
- Đặc điểm:
+ Dạng trục ngang hoặc dọc
+ Các mốc thời gian được sắp xếp theo trình tự
- Công dụng: Thể hiện quá trình phát triển, diễn biến theo thời gian
Ví dụ:
d. Sơ đồ cây
- Đặc điểm: Dạng phân nhánh từ một gốc ra nhiều nhánh nhỏ
- Công dụng: Thể hiện cấu trúc phân cấp, hệ thống
Ví dụ: Sơ đồ hệ thống văn học
e. Biểu đồ cột / biểu đồ đường
- Biểu đồ cột: So sánh số lượng giữa các đối tượng
- Biểu đồ đường: Thể hiện sự biến đổi theo thời gian
3. Ý nghĩa của việc sử dụng biểu đồ, sơ đồ
- Giúp người đọc:
+ Hiểu nhanh hơn so với đọc văn bản dài
+ Ghi nhớ tốt hơn nhờ hình ảnh
- Giúp người viết:
+ Trình bày khoa học, logic
+ Tăng tính thuyết phục
4. Cách đọc – hiểu biểu đồ, sơ đồ
- Xác định loại biểu đồ / sơ đồ
- Đọc tiêu đề, chú thích
- Xác định các yếu tố chính
- Nhận xét: Tỉ lệ, xu hướng, mối quan hệ
- Rút ra kết luận
II. THỰC HÀNH
Câu 1. Quan sát sơ đồ sau và chỉ ra tác dụng của các phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong sơ đồ:
- Các phương tiện phi ngôn ngữ được tích hợp trong sơ đồ gồm: hình ảnh, màu sắc, đường nét, số liệu
+ Hình ảnh: là những đường tròn với tâm điểm là “Tôi của tương lai” và các tiêu chí cần đạt: tài chính, sở thích, cống hiến, công việc, gia đình.
+ Màu sắc: Mỗi màu sắc được sử dụng trong một hình tròn sẽ đại diện cho một tiêu chí mà người viết đặt ra
+ Đường nét: mỗi tiêu chí do người viết đặt ra được cụ thể hoá bằng một đường thẳng, ghi chú lại những mốc thời gian và mục tiêu cần đạt được
+ Số liệu: ghi chú lại những giai đoạn người viết phải hoàn thành mục tiêu đề ra
=> Tác dụng: các phương tiện phi ngôn ngữ giúp người viết có thể sơ đồ hoá những mục tiêu trong tương lai của mình một cách trực quan, sinh động. Dựa vào đó, người viết có thể xác lập cho mình những mục tiêu sống rõ ràng, cụ thể và có thêm động lực để hoàn thành những mục tiêu đó.
Câu 2: Tưởng tượng về cuộc sống của bạn trong 30, 40 năm tới và trực quan hóa những tưởng tượng đó bằng các phương tiện phi ngôn ngữ
Câu 3: Thiết kế một biểu đồ hoặc sơ đồ dựa trên các thông tin trong đoạn trích sau:
Một giọt mưa chứa thông tin về sự hiện diện của một đám mây trên trời; một tia sáng chứa thông tin về màu sắc của chất đã gửi nó đến mắt ta; một cái đồng hồ có thông tin về thời gian trong ngày; gió mang thông tin về một trận bão đang ập đến; virus cảm lạnh có thông tin về tính dễ tổn thương của cái mũi tôi; DNA trong tế bào chúng ta chứa tất cả thông tin về mã di truyền của chúng ta (về cái đã làm cho tôi giống với cha của mình); và não của tôi tràn ngập những thông tin được tích luỹ từ trải nghiệm của tôi.
(Các-lô Rô-ve-li, Về chính chúng ta)
Bình luận