PHÁT ÂM TIẾNG RAGLAI

1. Cách phát âm các nguyên âm:

- Chữ viết tiếng Raglai gồm 7 nguyên âm, cách phát âm tương tự như cách phát âm trong tiếng Việt.
- Những khác biệt trong cách phát âm các nguyên âm của tiếng Raglai là khi ghép vần để hình thành một tiếng, một từ. Có ba cách phát âm:
* Phát âm giọng mũi ngắn: với những nguyên âm có ký hiệu bằng dấu ngã (~).
Ví dụ: Amã, angĩn
* Phát âm giọng mũi dài: với những nguyên âm có ký hiệu bằng dấu hỏi (,).
Ví dụ: anảq, langỉq
* Phát âm dài hơn bình thường với những nguyên âm có dấu huyền (`).
Ví dụ amrà, sàc, yàc
* Ký hiệu dùng cho 2 nguyên âm liền kề có âm tiết riêng có dấu ngang (-).
Ví dụ: la-u, la-ơt, la-o
Chú ý: Các dấu ngã, hỏi, huyền trên nguyên âm chữ viết Raglai dùng làm ký hiệu mượn từ dấu thanh điệu của tiếng Việt chỉ để biểu thị chất lượng âm thanh, không liên quan gì đến thanh điệu như trong tiếng Việt. Ngôn ngữ Raglai chỉ có thanh bằng.

Hướng dẫn cách phát âm tiếng Raglai

2. Cách phát âm các phụ âm:

a) Chữ viết Raglai có 19 phụ âm đơn và 12 phụ âm ghép.
b) Những phụ âm P, T, CH, K là ký hiệu biểu thị âm tắc vô thanh nhưng không bật như trong tiếng Việt . 
Capa : bông vải
Chata : con két
Padai : lúa
Ke : con nít
Tarapai : con thỏ
Chú ý: Phụ âm K chỉ dùng trước các chữ i, e và h, còn lại thì dùng âm c.
c) Những chữ ph, th, kh và chh là những âm tắc vô thanh bật ra.
Pha : rời ra
Phau : súng
Thoc : con dao
Chú ý: Phụ âm chh có chất lượng âm thanh gần như phụ âm x trong tiếtng Việt và bật ra.

Cách phát âm một số phụ âm khó

d) Những phụ âm l, m, n, w, y phát âm giống như trong tiếng Việt, tương tự trong mọi vị trí phụ âm đầu và cuối.
Laga  : xứ sở
Mata : mắt
Nãu : đi
Sagơr : trống
War : cái chuông
Ya : đỡ, lấy
e) Những phụ âm g, ng, nh phát âm giống như cách phát âm trong tiếng Việt:
Gui  : mang sau lưng
Ngãq : làm
Nhũ : nó
g) Phụ âm r được phát âm rung lưỡi như trong tiếng Việt và một số ngôn ngữ khác:
Risuc : cối
Ràc : bày

Tự học tiếng Raglai- Bài 3: Chủ đề Chào hỏi

h) Phụ âm v phát âm có chất lượng âm thanh giống như tiếng Anh, không giống trong tiếng Việt. Chất lượng phụ âm này là sự kết hợp của b và v trong tiếng Việt, âm thanh bật nhẹ:
Va : dẫn
Vinũh : đụng
i) Các phụ âm d và j phát âm giống như những phụ âm này trong tiếng Anh:
Dỏq : núp, ẩn nấp
Dungõm : ngồi yên
Joc : đấm
k) Những âm thanh hầu trước được ký hiệu riêng bằng âm b, d và dj:
Bơc càc : vâng lời
Djỏq : đúng
Djrau : nứa

Tự học tiếng Raglai- Bài 4: Chủ đề Số đếm

l) Những phụ âm ghép vh, dh, gh và jh để mô tả những âm tắc hữu thanh. Những âm này chỉ có trong ngôn ngữ Raglai, không thấy trong tiếng Việt:
Vhum : sư tử
Dha : bên
Vhum suđơp : tổ kiến
Ghap : can ngăn
Ghơng màc : lớn mạnh
Ghu : cháy
Trong thực tế, những âm này xuất hiện không nhiều.
m) Phụ âm cuối là phụ âm đứng cuối từ, một tiếng. Cũng như trong tiếng Việt và vài ngôn ngữ khác, trong chữ viết tiếng Raglai phụ âm cuối có vai trò quan trọng nhằm mô tả chất lượng âm thanh của âm vị cuối. Đây là ký hiệu nhằm bảo đảm chuẩn âm, chuẩn chính tả. Nếu không quan tâm ngay từ đầu trong việc phân biệt cách phát âm, quan tâm đến chất lượng âm thanh của phụ âm cuối sẽ khó bảo đảm đọc đúng, viết đúng trong quá trình sử dụng.
ví dụ: Ke (con nít), Keh (con sơn dương) Keq (cắn)
sa (một) – sàc (nhà) - sàq (trải ra)
Chất lượng các phụ âm cuối được quy ước như sau:
- Phụ âm Q: ký hiệu cho âm tắc, chất giọng bình ngang.
- Phụ âm H: ký hiệu cho chất giọng cao hơn, ngắn hơn của âm tắc.
- Phụ âm C, T, P, M, N, L: mô tả chất lượng âm thanh như trong tiếng Việt. Thường các âm vị này khác nhau chủ yếu ở “âm biên” và âm “vòm cửa trên”.
- Phụ âm cuối R ký hiệu cho trạng thái rung lưỡi khi nó đứng sau nguyên âm cuối (war, pupor…)

Tự học Tiếng Raglai - Bài 5 : Chủ đề động vật

CÁCH GHÉP VẦN TRONG TIẾNG RAGLAI

Bộ chữ viết Raglai được xây dựng dựa trên cơ sở bộ chữ cái tiếng Việt và chính kết cấu với cách phát âm đặc thù của người Raglai, nên cách thức ghép vần hầu như giống cách ghép vần trong tiếng Việt.
Ngoài ra những âm tiết đặc thù của người Raglai nên nên phải dùng một số quy tắc sau để phát âm:
- Nguyên âm U đứng trước nguyên âm A (UA) đọc là OA như tiếng Việt.
- Nguyên âm U đứng sau nguyên âm A (AU) đọc là AO như tiếng Việt.
- Nguyên âm Ơ ghép với nguyên âm I đọc luyến Ơ _I
- Nguyên âm Ơ đứng trước nguyên âm U (ƠU) đọc luyến Ơ_U gần giống ÂU nhưng nhẹ.
- Một số từ có tiền âm tiết kết hợp bằng hai phụ âm liền kề, phụ âm trước được phát âm thành tiền âm tiết với chính nó.
Ví dụ: TLAU đọc là T_ LAU, SRE đọc là S_RE.

Tự học tiếng Raglai - Bài 6 : chủ đề giới thiệu bản thân (Tiếp theo bài 1 chủ đề gia đình)

VĂN PHẠM - NGỮ PHÁP

Văn phạm, ngữ pháp Raglai gần giống như tiếng Việt. Các thành phần trong câu, trong mệnh đề; câu đơn giản, câu phức tạp đều tương tự như trong tiếng Việt.
Câu nghi vấn: Câu nghi vấn trong tiếng Raglai ngoài các cách bình thường như trong tiếng Việt:
- Phát âm mạnh hơn câu nói bình thường.
- Dùng các hậu trí từ như: mĩn (không), hĩa (đấy), yơh (nhé), djơq luq (đúng không), hayơ (sao), ti leq (ngõ nào) để tạo thành câu nghi vấn.
- Dùng các đại từ nghi vấn: Uràc (ai), caya uràc (của ai), hagiq hĩa (cái gì), voh leq (cái nào), manuĩh leq (người nào), ajơq oh (tại sao), ajơq hageq (vì sao), hadu (bao nhiêu)…
- Ngôn ngữ Raglai có những câu đồng cách sử dụng rất thông dụng:
BUH…OH : Không … đâu
MŨH …DI :Từ…tới
CA …OH : Chưa …đâu
Ví dụ: Cơu buh thơu oh (Tôi không biết đâu)
Nhũ buh khiang oh (Nó không thích đâu)
Cơu nãu mũh palơi A di pưlơi B (Tôi đi từ làng A đến làng B).
Nhũ ca bơc oh (Nó chưa ăn đâu). 
Trên đây chỉ là những vấn đề cơ bản nhất trong phát âm và sử dụng bộ chữ latinh ký âm cho tiếng Raglai.

Tự học tiếng Raglai - Bài 7 : Chủ đề bốn mùa

Nguồn bài viết: Thông Tin và Sưu Tầm

Video Thành Bo sưu tầm từ Youtube

Một số hình ảnh người Raglai (Sưu tầm)