Trump mất Quốc hội sau bầu cử 2026; nhưng quyền lực Toà Bạch Ốc vẫn còn nguyên

Đêm 3 tháng 11 năm 2026, bản đồ chính trị Hoa Kỳ đổi màu. Đảng Dân Chủ giành lại quyền kiểm soát cả Hạ Viện lẫn Thượng Viện, đẩy Tổng thống Donald Trump vào thế phải đối mặt với một quốc hội đối lập. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ. Trong cùng đêm ấy, Đảng Cộng Hòa vẫn giành được những chiến thắng lịch sử tại Florida và Guam. Điều đó cho thấy cử tri không đơn giản quay lưng với toàn bộ phe bảo thủ. Vậy điều gì thực sự khiến Đảng Cộng Hòa thất bại? Giá xăng, chiến tranh Iran, những ứng viên thiếu sức hút hay cách chính quyền chăm thực thi chính sách? Và liệu hai năm cuối nhiệm kỳ có biến thành cuộc đối đầu không khoan nhượng giữa Tòa Bạch Ốc và Quốc hội? Thưa quý vị, kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra một bước ngoặt lớn. Đảng Dân Chủ giành lại quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Hoa Kỳ. Tại Thượng viện, Đảng Dân Chủ đạt ít nhất 54 ghế, trong khi Đảng Cộng Hòa có 44 ghế. Hai ghế còn lại vẫn còn chờ kết quả cuối cùng. Đáng chú ý, phe Dân Chủ đã lật ít nhất 7 ghế từng thuộc về Cộng Hòa. Bài chiến thắng gây chú ý nhất đến từ South Carolina, North Carolina và Texas. Đây đều là những địa bàn mà Đảng Cộng Hòa từng xem là thành trì quan trọng. Ở South Carolina, bác sĩ nghi khoa Annie Andrew đánh bại Darlene Graham, em gái cố thượng nghị sĩ Lindsey Graham. Đây là lần đầu tiên Đảng Dân Chủ giành ghế thượng viện tại tiểu bang này kể từ năm 1998. Darlene được thống đốc Henry Mark Master bổ nhiệm sau khi anh trai qua đời vào tháng 7. Bà nhận được sự hậu thuẫn trực tiếp của Trump nhưng vẫn không thể giữ chiếc ghế cho Đảng Cộng Hòa. Trump đã hai lần đến South Carolina vận động cho bà. Tuy nhiên, những bất đồng trong nội bộ Cộng hòa và lo ngại về kinh nghiệm của ứng viên đã làm suy yếu chiến dịch. Tại North Carolina, cựu thống đốc Roy Cooper đánh bại Michael Wadley. Wadley từng đứng đầu Ủy ban Quốc gia Đảng Cộng hòa và được Trần trực tiếp vận động ủng hộ. Còn tại Texas, James Tallarico đánh bại Ken Buston tạo nên một trong những cú đảo chiều đáng chú ý nhất. Đây là lần đầu tiên sau nhiều thập niên, Đảng Dân Chủ giành được ghế thượng viện tại tiểu bang, vốn được xem là thành trì bảo thủ này. Không dừng lại ở đó, Gina Hinojosa còn đánh bại thống đốc Greg Abbott đưa một ứng viên dân chủ lên nắm quyền điều hành Texas. Kết quả này cho thấy sự bất mãn của cử tri đã vượt khỏi phạm vi một cuộc đua cá nhân. Tuy nhiên, đêm bầu cử không chỉ có màu xanh. Tại Guam, ứng viên Cộng hòa Tony Adar giành chiến thắng trong cuộc đua thống đốc, chấm dứt 8 năm chính quyền dân chủ. Nhưng ở cuộc đua đại diện Guam tại Hạ viện Liên bang, ứng viên dân chủ Alicia Limitaco lại đánh bại người đương nhiệm James Moylan. Cùng một nhóm cử tri, hai chức vụ, hai lựa chọn khác nhau, điều đó cho thấy không thể dùng một màu đỏ hoặc xanh để giải thích toàn bộ tân lý cử tri. Florida cũng tạo ra dấu mốc lịch sử khi Byron Dorgan trở thành thống đốc da đen đầu tiên của tiểu bang. Ông đồng thời là ứng viên Cộng hòa da đen đầu tiên được bầu làm thống đốc tại Hoa Kỳ. Ở Georgia, cựu thị trưởng Atlanta Keisha Lance Bottoms giành chiến thắng, trở thành nữ thống đốc da đen đầu tiên được bầu tại Hoa Kỳ. Đảng Dân Chủ cũng chấm dứt chuỗi kiểm soát chức thống đốc Georgia kéo dài hơn hai thập niên của Cộng Hòa. Bức tranh chung vì thế rất phức tạp. Cộng Hòa mất quốc hội nhưng vẫn có những chiến thắng đáng kể tại các địa phương. Đây không phải là sự sụp đổ hoàn toàn của một đảng, mà là lời cảnh báo rằng Liên minh cử tri từng đưa Trump trở lại tòa Bạch Ốc đang xuất hiện những vết nứt. Thưa quý vị, muốn hiểu vì sao Đảng Cộng Hòa thất bại, trước tiên phải nhìn vào điều người dân cảm nhận mỗi ngày, chi phí sinh hoạt. Nhiều cử tri từng ủng hộ Trump năm 2024 vì kỳ vọng ông sẽ hạ giá cả và cải thiện đời sống, nhưng khi giá nhiên liệu tăng trở lại, lời hứa kinh tế ấy bắt đầu mất sức thuyết phục. Giá xăng là một loại áp lực đặc biệt. Người dân nhìn thấy con số trên bảng điện tử mỗi lần đi đổ xăng, họ không cần đọc báo cáo kinh tế để biết chiếc xe của mình đang tiêu tốn nhiều tiền hơn. Nhà bình luận Phương Vĩ đưa ra một góc nhìn đáng chú ý. Lạm phát hiện tại không nhất thiết phải cao hơn thời kỳ trước mới khiến cử tri bất mãn. Chỉ cần một số khoản chi thiết yếu tăng mạnh, cảm giác đời sống khó khăn đã có thể lấn át những chỉ số tích cực khác. Điều này giải thích vì sao tăng trưởng kinh tế hoặc sản lượng năng lượng không tự động chuyển thành xu hướng hội chính trị. Chính quyền có thể nói nền kinh tế đang cải thiện, nhưng cử tri vẫn đánh giá bằng hóa đơn thực tế của gia đình. Chiến tranh Iran càng làm vấn đề nghiêm trọng hơn, xung đột khiến thị trường năng lượng bất ổn và làm tăng áp lực lên giá nhiên liệu. Phó Tổng thống Jair Bolsonaro cũng thừa nhận chiến tranh là một trong những nguyên nhân khiến Cộng hòa thất bại, chẳng bảo vệ quyết định quân sự của mình. Ông cho rằng ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là mục tiêu quan trọng dù phải trả giá chính trị trong ngắn hạn. Nhưng cử tri có thể nhìn vấn đề theo cách khác. Họ không nhất thiết phản đối mọi hành động đối ngoại. Điều họ muốn biết là cuộc chiến kéo dài bao lâu, tốn kém đến mức nào và ảnh hưởng ra sao đến cuộc sống của chính họ. Một nguyên nhân khác nằm ở chất lượng ứng viên. Tại South Carolina, Darlington thiếu kinh nghiệm tranh cử độc lập. Tại Texas, Campbellston mang theo nhiều tranh cãi khiến một bộ phận cử tri nghi ngại. Tại North Carolina, Michael Quattle bị một số cử tri đánh giá là quá gắn bó với Trump. Sự ủng hộ của Tổng thống không phải lúc nào cũng giúp ứng viên chiến thắng. Đặc biệt, khi cử tri muốn lựa chọn một nhân vật có bản sắc và uy tín riêng, Nhà bình luận Phương Vĩ còn nhấn mạnh một vấn đề khác. Cách thực thi chính sách nhập cư, khi các biện pháp kiểm soát quá mạnh tay, kể cả với những người có hồ sơ hợp pháp đang chờ giải quyết, chính quyền có thể khiến cả những cử tri vốn ủng hộ cái cách cũng cảm thấy bất an. Đây là điểm cần xem xét. Một chính sách có thể đúng về mục tiêu, nhưng cách thực hiện thiếu phân biệt và thiếu giải thích sẽ tạo ra phản ứng ngược. Ngoài ra Đảng Cộng Hòa có thể dựa quá tận trung vào lòng trung thành chính trị mà chưa dành đủ sự chú ý cho đời sống người dân. Một chiến dịch tranh cử không thể chỉ nói về đối thủ, về bản sắc hay về chiến thắng lịch sử. Cuối cùng, cử tri vẫn hỏi một câu rất đơn giản. Cuộc sống của tôi có tốt hơn không? Thưa quý vị, sau thất bại bầu cử, câu hỏi lớn nhất là Tổng thống Trump sẽ phản ứng như thế nào? Ông sẽ thay đổi đường lối hay tiếp tục thực hiện chương trình nghị sự của mình? Một hình ảnh gây chú ý trong đêm bầu cử là chiếc mũ đỏ mang dòng chữ. Victory nghĩa là phủ quyết. Thông điệp này nhắc nhở rằng dù Đảng Dân Chủ kiểm soát Quốc hội, Trump vẫn còn quyền lực đáng kể. Tổng thống có quyền phủ quyết dự luật do Quốc hội thông qua. Quốc hội chỉ có thể vượt qua quyền phủ quyết ấy nếu đạt được đa số 2 phần 3 tại cả hai viện. Đây là một ngưỡng rất cao. Tuy nhiên quyền phủ quyết không có nghĩa Tổng thống có thể tự mình thông qua ngân sách hay ban hành mọi chính sách. Quốc hội vẫn nắm quyền lập pháp, quyết định chi tiêu và thực hiện giám sát chính quyền. Đảng Dân Chủ vì thế có thể mở các cuộc điều tra, yêu cầu quan chức ra điều trần và kiểm tra cách chính quyền sử dụng ngân sách. Những vấn đề như chiến tranh Iran, chính sách nhập cư, thuế quan và các quyết định hành pháp có thể trở thành trọng tâm tranh luận. Nhà bình luận Phương Vĩ đưa ra một nhận định đáng suy nghĩ. Thất bại giữa nhiệm kỳ không đồng nghĩa Tổng thống lập tức trở thành một nhà lãnh đạo bất lực. Lịch sử từng có tiền lệ, năm 1982, Tổng thống Ronald Reagan cũng chịu tổn thất lớn trong bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nhưng hai năm sau, ông vẫn giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1984. Dĩ nhiên, không thể mặc nhiên cho rằng Trump sẽ lặp lại thành công ấy. Bối cảnh kinh tế, đối ngoại và sự phân hóa xã hội hiện nay khác xa thời Reagan. Nhưng tiền lệ này cho thấy một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không quyết định toàn bộ tương lai chính trị của Tổng thống. Điều quan trọng là Trump có nhận ra nguyên nhân thất bại hay không. Ông có thể giữ nguyên những mục tiêu lớn nhưng cần điều chỉnh tốc độ và cách thực hiện. Chẳng hạn chính sách nhập cư có thể tập trung hơn vào các doanh nghiệp sử dụng lao động bất hợp pháp thay vì tạo cảm giác rằng mọi người nhập cư đều có nguy cơ bị đối xử như nhau. Về kinh tế, chính quyền cần giải thích rõ lợi ích của chính sách thuế, năng lượng và đầu tư. Những chính sách dài hạn có thể cần thời gian mới tạo ra kết quả, nhưng cử tri lại đánh giá chính quyền qua những gì họ đang phải trả hôm nay. Trump cũng có thể phải thay đổi cách làm việc với quốc hội thay vì chỉ tìm cách đánh bại đối thủ. Ông cần thương lượng với những nghị sĩ dân chủ có chung lợi ích trong một số vấn đề. Đó là khác biệt giữa việc nắm quyền và biết sử dụng quyền lực. Trump chưa mất quyền hành pháp nhưng ông đã mất sự phối hợp thuận lợi từ quốc hội. Hai năm tới sẽ đòi hỏi khả năng thỏa hiệp mà ông ít khi thể hiện trước đây. Thưa quý vị, chiến thắng của Đảng Dân Chủ cũng mở ra một cuộc tranh giành khác, lần này diễn ra ngay bên trong chính Đảng Chiến Thắng. Đó là sự trỗi dậy của những chính trị gia cấp tiến có liên hệ với Hiệp hội Xã hội Dân Chủ Mỹ, thường được gọi tắt là DSA. DSA không phải một chính đảng độc lập, đây là một tổ chức chính trị vận động cho các chính sách xã hội chủ nghĩa dân chủ, trong đó có mở rộng dịch vụ công, tăng vai trò của chính phủ và đánh thuế cao hơn đối với người giàu. Những ứng viên được DSA ủng hộ đã đạt nhiều kết quả đáng chú ý. Daria Lisa Avila-Cevalier, Cleve VanDeth, Melat Kirot, Donovan McKinney và Chris Rapp là những gương mặt thuộc làn sóng cất tiến mới tại Hạ Viện. Một số người theo đuổi chương trình chăm sóc y tế toàn dân, mở rộng nhà ở giá phải chăng, hỗ trợ trẻ em và tăng thuế đối với các tập đoàn lớn. Brad Lander là trường hợp cần phân biệt. Ông được Zoran Mandani ủng hộ và giành chiến thắng trong cuộc đua tại New York, nhưng đã rời DSA trước đó. Vì vậy, không nên xếp mọi ứng viên cất tiến vào cùng một tổ chức. Ở Michigan, Adrian El-Sayed giành chiến thắng trong cuộc đua thượng viện, trở thành thượng nghị sĩ Hồi giáo đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ. Lập trường của ông về Israel từng gây tranh cãi và khiến một số nhân vật dân chủ công khai ủng hộ đối thủ Cộng Hòa. Nhưng cuối cùng, El-Sayed vẫn chiến thắng. Điều này cho thấy cử tri trẻ và một bộ phận cử tri bất mãn với giới lãnh đạo truyền thống đang tìm kiếm một sự lựa chọn khác. Nhà bình luận Phương Vĩ đặt ra một câu hỏi quan trọng. Vì sao những khẩu hiệu như miễn phí dịch vụ công, đóng băng tiền thuê nhà và đánh thuế người giàu lại hấp dẫn giới trẻ? Một phần câu trả lời nằm ở cơ hội kinh tế. Khi người trẻ khó mua nhà, khó trả tiền thuê và phải gánh chi phí y tế cao, họ dễ ủng hộ những đề xuất hứa hẹn giảm gánh nặng trước mắt. Tuy nhiên, lời hứa chính sách không đồng nghĩa với khả năng thực hiện. Các chương trình miễn phí vẫn cần nguồn ngân sách. Việc tăng thuế cũng có thể tạo ra những tác động khác nhau đối với đầu tư và việc làm. Đây chính là thử thách của DSA khi bước vào quốc hội. Họ phải chứng minh những khẩu hiệu tranh cử có thể chuyển thành chính sách khả thi. Đối với lãnh đạo dân chủ, bài toán còn khó hơn. Họ cần sự ủng hộ của phe cấp tiến để duy trì đa số, nhưng cũng phải giữ được những nghị sĩ ôn hòa tại các khu vực cạnh tranh. Chiến thắng trước Cộng Hòa có thể tạo ra một liên minh rộng lớn cho ngày bầu cử, nhưng khi bắt đầu bỏ phiếu về ngân sách, thuế nhập cư và đối ngoại, những khác biệt ấy có thể bùng phát. Thưa quý vị, tác động của cuộc bầu cử không dừng lại ở Washington, hai đối tượng theo dõi sát sao nhất có thể là Iran và Trung Quốc, nhưng mỗi bên lại có lý do khác nhau. Với Iran, chiến thắng của đảng Dân Chủ có thể được xem như tín hiệu cho thấy cử tri Hoa Kỳ không hài lòng với cuộc chiến. Một số quan chức Iran có thể tuyên bố rằng người dân Mỹ đã bỏ phiếu chống lại chính sách quân sự của Trump. Nhưng kết luận như vậy sẽ quá đơn giản, cử tri có thể bất mãn vì giá xăng tăng, chi phí chiến tranh và những hệ quả kinh tế chứ không nhất thiết ủng hộ chính quyền Iran. Điều đáng chú ý hơn là sự bất định trong tính toán của Tehran. Một quốc hội do dân chủ kiểm soát có thể gây sức ép buộc chính quyền Trump giải trình về chiến tranh, nhưng Tổng thống vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc điều hành quân đội và chính sách đối ngoại. Nhà bình luận Phương Vĩ đề cập đến khả năng Iran lo ngại Trump có thể gia tăng sức ép quân sự sau thất bại trong nước. Đây là một kịch bản cần theo dõi, nhưng chưa thể coi là quyết định đã được đưa ra. Nếu các cuộc đàm phán ngừng bắn được thúc đẩy, đó có thể là cơ hội giảm căng thẳng. Ngược lại, nếu hai bên tiếp tục tấn công, nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu. Trump vì thế đứng trước một lựa chọn khó khăn. Ông phải cân nhắc mục tiêu an ninh, giá năng lượng, sức ép từ quốc hội và tâm lý cử tri trong nước. Với Trung Quốc, câu chuyện lại khác. Có ý kiến cho rằng Bắc Kinh có thể tận dụng sự chia rẽ giữa Tòa Bạch Ốc và Quốc hội để mở rộng ảnh hưởng, nhưng khả năng đó không nên bị phóng đại. Trong nhiều vấn đề liên quan đến Trung Quốc, công nghệ chiến lược, an ninh chuỗi cung ứng và Đài Loan, hai đảng Hoa Kỳ vẫn có những điểm đồng thuận đáng kể. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở cách tiếp cận, Trump có thể ưu tiên thương lượng, thuế quan và các thỏa thuận song phương. Trong khi đó, nhiều nghị sĩ dân chủ có thể muốn tăng giám sát, siết chặt các biện pháp kiểm soát và yêu cầu chính quyền giải trình rõ hơn. Quốc hội mới cũng có thể gây sức ép để chính quyền duy trì lập trường cứng rắn với Bắc Kinh. Vì vậy, Trung Quốc không thể mặc nhiên cho rằng một quốc hội do dân chủ kiểm soát sẽ giúp quan hệ Mỹ-Trung dịu đi. Vấn đề Đài Loan cũng cần được nhìn trong bối cảnh ấy. Bất đồng giữa hai đảng về cách ứng xử với Trump không đồng nghĩa Hoa Kỳ sẽ từ bỏ các lợi ích an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương. Nói cách khác, cuộc bầu cử làm thay đổi cán cân quyền lực trong nước, nhưng chưa đủ để đảo ngược toàn bộ chiến lược đối ngoại của Hoa Kỳ. Thưa quý vị, sau khi kiểm soát cả hai viện quốc hội, Đảng Dân Chủ có cơ hội lớn để giám sát chính quyền Trump, nhưng cơ hội ấy không đồng nghĩa họ có thể tự do thực hiện toàn bộ chương trình nghị sự. Họ có thể tổ chức điều trần, điều tra các quyết định của chính quyền và gây sức ép về ngân sách. Họ cũng có thể ngăn chặn hoặc sửa đổi nhiều dự luật mà Tòa Bạch Ốc muốn thông qua. Tuy nhiên, Trump vẫn giữ quyền hành pháp, quyền phủ quyết và vai trò chỉ đạo chính sách đối ngoại. Muốn vượt qua quyền phủ quyết, quốc hội cần đa số 2 phần 3 tại cả hai viện. Đây là rào cản khiến nhiều kế hoạch của dân chủ khó trở thành luật. Vì vậy, hai năm tới có thể chứng kiến một tình trạng chia sẻ quyền lực đầy căng thẳng. Quốc hội do Dân Chủ kiểm soát, nhưng Tòa Bạch Ốc vẫn do Cộng hòa nắm giữ. Đảng Dân Chủ sẽ phải chứng minh họ không chỉ biết điều tra và phản đối, họ cần đưa ra những giải pháp cụ thể về giá cả, nhà ở, y tế và việc làm. Nếu chỉ tập trung vào đối đầu, họ có nguy cơ khiến cử tri thất vọng khi bước vào cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028. Một chiến thắng giữa nhiệm kỳ không tự động trở thành sự ủng hộ lâu dài. Đảng Cộng Hòa cũng đứng trước phép thử tương tự. Trump cần trả lời vì sao những cử tri từng ủng hộ ông lại chuyển hướng. Ông cần chứng minh chính sách kinh tế có thể cải thiện đời sống, thay vì chỉ hứa hẹn về kết quả trong tương lai. Nhà bình luận Phương Vĩ đưa ra một luận điểm đáng suy nghĩ. Thất bại năm 2026 có thể là lời cảnh báo, chứ chưa chắc là dấu chấm hết cho Trump. Nếu kinh tế cải thiện, giá năng lượng hạ và chính quyền điều chỉnh cách thực thi chính sách, cục diện chính trị có thể thay đổi. Nếu chiến tranh tiếp tục kéo dài, chi phí sinh hoạt vẫn cao và các cuộc đối đầu với quốc hội làm chính quyền tê liệt, áp lực sẽ ngày càng lớn. Cũng cần nhớ rằng, cuộc bầu cử này không trao cho dân chủ một tấm xét trắng. Cử tri có thể đã trừng phạt Cộng Hòa mà chưa chắc đã hoàn toàn tin tưởng vào chương trình của dân chủ. Đó là nghịch lý lớn nhất của nền chính trị Hoa Kỳ hiện nay. Người chiến thắng phải chứng minh mình xứng đáng với chiến thắng, còn người thất bại vẫn có cơ hội giành lại niềm tin. Năm 2028 sẽ là phép thử tiếp theo. Nhưng cuộc đua ấy thực chất đã bắt đầu từ hôm nay, qua từng quyết định về kinh tế, chiến tranh, nhập cư và quan hệ với Trung Quốc. Quyền lực ở Washington không chỉ nằm trong tay người thắng cử, nó còn phụ thuộc vào khả năng thuyết phục người dân rằng cuộc sống của họ đang tốt lên. Cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi. Kim Chi xin kính chào và hẹn gặp lại.