Lịch Sử Nhà Đường & Võ Chu || Võ Tắc Thiên - Vị Nữ Hoàng Độc Nhất Vô Nhị Trong Lịch Sử

Sử Đông & Sử Tây
56 người theo dõi
42 Lượt xem video·4 thg 11, 2026
Lịch Sử Nhà Đường & Võ Chu || Võ Tắc Thiên - Vị Nữ Hoàng Độc Nhất Vô Nhị Trong Lịch Sử
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Comments are disabled for this video.
Võ Tắc Thiền, một phi tần ở hậu cung của đường Thái Tông Lý Thế Dân
sau trở thành nữ hoàng đế duy nhất được lịch sử chính thức công nhận
vì quyền kiểm soát chế độ quân chủ trong lịch sử Trung Quốc
thân thế và hành trình lên nắm quyền nhà đường
Vào thời Võ Tắc Thiên sống, tên khai sinh của phụ nữ
hiếm khi được ghi lại nên không rõ tên thật của bà
Chỉ biết bà xuất thân từ gia tộc họ Võ
có nguồn gốc từ vùng Văn Thủy, Tinh Châu
Cha bà là Võ Sĩ Hoạch,
xuất thân trong một gia đình quý tộc danh tiếng ở Sơn Tây
Còn mẹ bà là Dương Thị, xuất thân từ gia đình quý tộc Hoàng gia Nhà Tùy
Ban đầu, Võ Sĩ Hoạch làm nghề buôn bán gỗ,
cuộc sống gia đình tương đối khá già
Được triều tùy ban chức ưng dương phủ đổi chính
Những năm đại nghiệp thời tùy dạng đế,
đường cao tổ Lý Nguyên khi ấy giữ tước được quốc công,
từng nhiều lần đến vùng phần, tấn và thăm nhà họ võ,
hai bên có quan hệ thân thiết với nhau.
Khi nhà đường thành lập, nhà họ võ được đường cao tổ hậu đải,
ban cho bổng lọc, đất đai và trang sức rất nhiều.
Về sau, võ sĩ Hoạch được ban nhiều chức vị quan trọng,
làm đến chức đô đốc Kinh Châu, tước ứng quốc công.
Do là gia đình quý tộc danh tiếng, nắm nhiều chức tước cao
Nên ông muốn đảm bảo rằng các con phải được giáo dục tốt
Kể cả Võ Thị cũng được cha khuyến khích đọc sách
Một đặc điểm không phổ biến ở phụ nữ thời đó
Võ Thị đọc và tìm hiểu về nhiều chủ đề
Chẳng hạn như chính trị và các vấn đề chính phủ khác
Năm 14 tuổi, bà được chọn làm phi tận của Hoàng đế Đường Thái Tông
Chính ở đó, bà đã trở thành một kiểu thư ký
Cơ hội này cho phép bà tiếp tục theo đuổi con đường học vấn của mình
Khi Thái Tông qua đời vào năm 649,
con trai Lý Trị kế vị ông và trở thành Hoàng đế Cao Tông
Trong hơn 10 năm làm tài nhân,
Võ Thị không hề sinh được một người con nào
Vì thế theo di mệnh của tiên Hoàng đế,
bà và tất cả các phi tần không có con khác phải cạo tóc
Xuất ra là Nico vào tu ở Cảm Nghiệt Tự
Lúc Thái Tông còn sống, Lý Trị còn là Thái Tự đã say mê Võ Thị
Tháng 5, năm 650, nhân ngày rỗ của cha, Cao Tông đến cảm
nghiệp tự và tình cờ gặp lại bà, hai người ôm nhau mà khóc,
võ thị lúc đó đã cạo đầu xong nhàn sắc vẫn diễm lệ,
nói năng êm tai nên tình cũ trối dậy, ông này ý giúp bà về cung,
khi ấy trong hậu cung, vương hoàng hậu và tiêu
thục phi đấu đá lẫn nhau để tranh giành xủng hái,
lợi dụng việc đó, võ thị lập kế loại trừ cả hai,
mặc cho kế đó có tàn độc đến đâu đi chăng nữa.
Cuối cùng sau bao lần bày mưu tính kế, thì vào năm 655,
Đường Cao Tông lấy tội danh âm mưu hạ độc,
ra chỉ phế chốt Hoàng hậu Vương Thị và Thục Phi Tiêu Thị làm thứ nhân,
đều giam vào biệt viện, đồng thời đẩy gia tục đến lính Nam.
Sau đó 7 ngày, Đường Cao Tông lần nữa hạ
chiếu đem Lập Võ Chiêu nghi làm Hoàng hậu.
Tuy đã là Hoàng hậu, Võ Thị vẫn không dừng lại việc
thủ tiêu các kẻ thù của mình, bắt đầu từ Vương Thị,
Tiêu Thị cùng Thái tử đương nhiệm là Lý Trung.
Kể từ khi bị phế thì Vương Thị và Tiêu
Thị được chuyển vào một biệt viện
Cao Tông mềm lòng hay đến thăm và dự định thả họ ra
Võ Hậu hay tin bèn giết cả hai người một cách rất tàn nhẫn
Sau khi xử lý hai người này rồi
Võ Hậu tiếp tục giải quyết Thái tử Lý
Trung để đem ngôi vị về cho con trai mình
Đầu năm 656, đường Cao Tông ép Thái tử viết biểu nhờ ngôi
Thái tử bất đắc dĩ phải nghe theo
Tháng 2 năm ấy, Cao Tông lập Đại Vương Lý Hoàng làm
Hoàng Thái Tử và Giáng Thái Tử Lý Trung làm Lương Vương,
lại cho Trung nhậm lĩnh Đô Đốc Lương Châu.
Đây đều là thông lệ của tất cả các phiên vương tông thất nhà đường.
Từ năm 657, Võ Hậu cùng phe đảng tìm cách trả thù những người
không ủng hộ mình, ban đầu là Trừ Toại Lương và Hàn Viện.
Cùng năm ấy, Đường Cao Tông Hạ chỉ dáng
Trự Toại Lương làm Đô Đốc Đàm Châu
Cuối cùng, Trự Toại Lương bị giáng chức đến Quế Châu Rồi Ái Châu,
An Nam và sau đó út ức mà chết vào năm 658
Vào năm 659, Võ Hậu giật dây cho Hứa Kính Tông và Lý Nghĩa
Phủ hãng hại Trưởng Tôn Vô Kỵ cùng các thế lực chống đối khác
Cuối cùng, Vô Kỵ bị bái bỏ phong ấp và chức thái úy,
dáng làm Dương Châu Đô Đốc, đẩy đến Kiềm Châu
Hứa kính tông nhân đó tố cáo trừ tỏi lương cùng hàn viện và liễu thích
Viện và thích bị bái chức
Còn trừ tỏi lương tuy đã chết cũng bị trừ quan cước
Cuối cùng trưởng tôn vô kỵ cũng bị bức tử trong năm đó
Những người khác như Vũ Trí Ninh và Lai Tế
Khi trước cũng thuộc phe cựu thần phản đối lật phó thị
Nay cũng đều bị điều đi khỏi kinh sư
Đến tận đây đường cao tông lý trị mới
bắt đầu công cuộc quân chủ tập quyền
Để nắm được quyền lực tuyệt đối cho các hoàng đế nhà đường về sau
Mưu tính lấy ngôi hoàng đế
Đối với người phụ nữ trong xã hội phong kiến,
ngôi hoàng hậu chính là mục tiêu cao nhất,
tuy nhiên võ hậu vẫn chưa hài lòng, vì trong quá trình tham chính,
bà đã có cách nhìn mới về khát vọng quyền lực trong bà.
Bà mong muốn một ngày sẽ phá bỏ thủ tục truyền
thống để trở thành nữ hoàng đầu tiên trong lịch sử.
Việc các công thần khai quốc lần lượt bị
loại trừ và lợi dụng lúc cao tông bị ốm
Võ hậu đã tạo rất nhiều cơ hội để bà có thể quản lý chiều chính
Và tạo ra một tập đoàn thống trị mới để trở thành
lực lượng cốt cán giúp bà lên ngôi hoàng đế
Cùng với việc quyền hành của võ hậu không ngừng củng cố và lớn mạnh
Cao Tông đã dần trở thành vị hoàng đế bù nhìn
Lý chỉ cảm thấy lời nói mình không có trong lượng nên vô cùng tức giận
Ông liền bàn với phe trung thành với mình để phế chuất hoàng hậu
Nhưng việc đó lập tức bị võ hậu biết được và nhanh chóng dẹp yên
Năm 683, đường Cao Tông biết mình không xong
Ông bèn triệu hoàng thái tử từ Trường An về Lạc Dương
Mệnh thái tử giám quốc và giao cho đại thần Bùi Viêm
Cùng lưu cảnh tiên và quách chính nhất cùng phụ chính
Sau đó bệnh chuyển nặng hơn,
tể tướng cùng đại thần đều không thể tấn kiến
Ngày 27 tháng 12, Cao Tông Thiên Hoàng băng hạ ở Trinh Quán Điện
Khi ông Lâm Trung cho cẩn thận viết di chiếu
Sau 7 ngày tạm quản, Hoàng Thái Tử lên ngôi Hoàng đế trước linh cứu
Về chế độ viên lăng nên chủ trương tiết kiệp
Quân quốc đại sự có việc không thể quyết định,
liền nhờ thiên hậu quyết định
Theo di chiếu này, Hoàng Thái Tử Lý Hiền Nối Ngôi,
tức là Đường Trung Tông, Thiên Hậu Võ Thị trở thành Hoàng Thái Hậu,
mọi việc trong triều đều do Võ Thái Hậu quyết đoán,
do đó Võ Hậu là vị Hoàng Thái Hậu đầu tiên của nhà Đường,
chính thức thực hiện việc nhất chính,
thay quyền Trung Tông xử lý phần lớn đại sự,
sách sử gọi việc Thái Hậu nhiếp chính là Lâm Triều Sương Chế.
Ở các triều đại trước, mẫu hậu lâm triều chỉ khi nhà vua còn nhỏ
Lúc này Trung Tông kế vị đã 28 tuổi
Nhưng bởi vì di chiếu của Cao Tông mà
Võ Thái Hậu tiếp tục nắm giữ quyền lực
Điều này khiến trong triều dần xảy ra tranh chấp
Tháng 2 âm lịch năm 684
Trung Tông muốn tạo đối trọng với Võ Thái Hậu trong triều
Nên phong nhạc phụ Vi Huyền Trinh làm Thị trung trông coi Môn Hạ Tỉnh
Chức vụ này có quyền uy quá lớn
Trong khi họ Vi không có tài cán
Tể tướng Bùi Viêm hết sức can ngăn nhưng Trung Tông không nghe
Bùi Viêm cố can lại không được
Bèn mật cáo với Thái Hậu
Ngày 26 tháng 2
Thái Hậu được Bùi Viêm, Lưu Y Chi, Trương Kiển Úc đưa vào triều
Tuyên chiếu phế truất Trung Tông làm Lữ Lăng Vương
Khi bị lôi xuống
Trung Tông cố hỏi còn có tội gì
Võ Thái Hậu đanh thép đáp
Nhà ngươi đem thiên hạ đưa cho Vi Huyền Trinh
Còn không có tội ư
Do đó Thái Hậu bèn giam Trung Tông vào biệt cung
Đổi tên thành chết
Thái hậu đưa dự vương Lý Đán lên ngôi, tức là đường Duệ Tông
Sau khi lập Duệ Tông, bà tiếp tục lâm chiều xương chế,
tự mình chuyên chính như trước
Năm thứ hai, sau khi đường cao Tông Lâm Bệnh qua đời
Một số quan lại bị chèn ép bãi chuất đã nổi loạn
Quan tư Má Liễu Châu là tử kính nghiệp giới binh ở Dương Châu,
nghênh chiến võ Thái hậu
Võ Thái hậu lập tức phái 30 vạn quân đi đánh dẹp
Kết quả chỉ mất hơn 40 ngày đã đánh tan được hơn 10 vạn quân nổi loạn
Tử kính nghiệp cũng bị giết hại
Trong quá trình rẹt loạn, tể tướng Bùi Viêm bị đối xử không tốt muốn
nhân cơ hội này uy hiếp Võ Thái Hậu trao quyền lại cho Duệ Tông
Kết quả bị Võ Thái Hậu giam vào ngục,
đưa kiến vị đạo Lý Cảnh Kham lên thay
Sau đó khét Bùi Viêm vào tội chết,
lại lưu đầy những người nói hộ cho Viêm
Cuộc nổi loạn ở Dương Châu nhanh chóng được rẹt yên,
cho thấy năng lực siêu phàm của Võ Thái Hậu
Không lâu sau, Võ Thái Hậu triệu quần thần và tuyên bố
Trong số các người còn ai ngoan cố hơn đùi viên
Ai dám liều mạng hơn tử ký nghiệp
Hai người họ vì không nghe theo lệnh của ta nên ta đã giết họ
Các người còn ai lợi hại hơn họ không
Bá quan trong chiều không một ai dám lên tiếng
Nhận thấy không còn thế lực nào đủ để uy hiếp đến mình
Tết Trùng Dương năm 690
Võ Thái Hậu phế truất Đường Trung Tông Lý Đán
Đổi quốc hiệu là Chu
Tự xưng là Thánh Thần Hoàng Đế
Đổi niên hiệu là Thiên Thủ
Như vậy
Võ Tắc Thiên 67 tuổi chính thức lên ngôi xưng đế
Trở thành nữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc
Tiếp tục củng cố quyền lực và những chính sách cai trị của Võ Tắc Thiên
Tuy làm hoàng đế, nhưng sự xuất hiện của nữ hoàng ở một nước phong kiến
đã gây chấn động lòng người, số người phản đối bà ngày càng nhiều.
Để họ im miệng và không còn ai dám kết bè phái,
võ hoàng đã tìm kiếm một đội ngũ quan lại tàn ác để mưu hại hàng
ngàn nguyên lão đại thần và những người trong dòng họ nhà đường.
Dù vậy, Võ Hoàng cũng là một nhà chính trị lão luyện,
bà chỉ sử dụng những quan lại tàn bạo để loại bỏ
kẻ thù chính trị cho mình chứ không để họ làm bừa,
cho phép họ chấp pháp chứ không chấp chính.
Đồng thời, trong cơ cấu tư pháp vẫn giữ lại những quan lại tốt làm
việc công bằng, hợp lý như Địch Nhân Kiệt và Tử Hữu Công. Điều này có
tác dụng vô cùng quan trọng với sự ổn định của cục diện chính trị.
Võ Hoàng tuy tâm địa độc ác, nhưng quả thực bà rất có tài trị nước,
thời Cao Tông bà từng đưa ra 12 ý kiến, đó chính là kiến ngôn
thập nhị sự trong lịch sử, bao gồm phát triển nông nghiệp,
giảm thuế khóa và mở rộng đường ngôn luận,
về cơ bản đó là một phương án trị nước tương đối hoàn chỉnh.
Thời cầm quyền của Võ Hoàng những quan lại có
xuất thân nghèo hèn có cơ hội được trọng dụng,
khi thời bà chế độ thi cử cơ bản đã được định hình lại,
quan lại mới hầu hết là những người có xuất thân nghèo hèn.
Võ Hoàng lợi dụng họ để đả kích thế lực phản đối của
tầng lớp quý tộc cũ, từ đó củng cố quyền thế của mình.
Về quan hệ đối ngoại, ở Biên Cương,
nhà Chu đang có xung đột với Thổ Phồn và Hậu Đột Quyết
Thực tế những vấn đề này đã tồn tại từ trước ở thời Đường Cao Tông
Khi Võ Hoàng lên ngôi, những vấn đề biên giới tiếp tục gia
tăng với sự nổi dậy của người Khiết Đan và người Cao Cầu Lì
Đầu tiên với sự nổi dậy của người Đột Quyết, năm 695,
Võ Hoàng phái Vương Hiếu Kiệt đánh vào Đột Quyết
Khiến vào tháng 10 cùng năm đó,
Thiên Thiện Khả hãn là A Sử Nam Mặc Xuyết phải hàng và quy phục Đại Chu
Võ Hoàng mừng làm lễ phong thiện ở Tung Sơn, Đại xá Thiên Hạ
đổi Tôn Sưng thành Thiên Sách Kim Luân Thánh Thần Hoàng Đế
Năm 696, người Khiết Đan bất mãn với nhà Chu,
Lý Tận Trung và Tôn Vạn Vinh đã lãnh đạo phát động một cuộc nổi loạn
Họ dẫn quân từ đất Tùng Mạc và Thành Châu đánh chiếm Doanh Châu,
giết thứ sử là Triệu Văn Hối
Sau đó, họ tiếp tục dẫn dắt thành công hàng chục nghìn quân Khiết Đan
hành quân về phía Nam và đánh chiếm một số thành trì khác của nhà Chu
Võ Hoàng phản ứng đầu tiên bằng cách cử một
đội quân 28 tướng nhà Chu chỉ huy đến đàn áp
Tuy nhiên, lực lượng nhà Chu đi đàn áp này bị
quân Khiết Đan đánh bại ở hẻm núi Hạ Thạch Cốc
Vào tháng 8 năm 696, liên tiếp các tướng nhà Chu đều chết trận
Võ Hoàng đã rất ngạc nhiên trước thông báo về sự thất bại này
Và bà ta nhanh chóng ban hành các sắc lệnh phát động
một cuộc tấn công mới vào quân Khiết Đan nổi dậy này
Nhưng quân Khiết Đan tiếp tục giành chiến thắng trên chiến trường
Nhân thắng lợi đó, quân Khiết Đan chia làm hai cánh
Một cánh đánh chiếm các thành trì của nhà Chu ở Lưu Đông
Một cánh tiến xuống chiếm Hà Bắc, uy hiếp kinh đô Lạc Dương của nhà Chu
Quốc gia sắp bị diệt đến nơi,
khiến các quan lại nhà Chu ai ai cũng hoang mang
Để ổn định tình thế,
Võ Hoàng dùng lại Định Nhân Kiệt và Vương Hiếu Kiệt
Cùng chấp nhận với khả hãn A Sử Nam Mạc Xuyết của hãng quốc
hậu đột quyết một vài điều kiện để ông ta đồng ý liên minh
Đến lúc đó, tình thế mới bắt đầu xoay chuyển, quân Nhà Chu dần đẩy
lui quân Khiết Đan và giành lại những vùng lãnh thổ đã bị chiếm đóng.
Sau cuộc nổi dậy của Lý Tận Trung và Tôn Vạn Vinh bị giật tắt,
Lý Giai Cố và Lạc Vũ Trình được võ hoàng phái đi chấn áp các lực lượng
Khiết Đan còn chống đối Nhà Chu ở Liêu Hà phía đông bắc Nhà Chu.
Các lực lượng khiết đàn tiếp tục chạy sang phía đông đi
theo đoàn quân của cha con Đại Trọng Tượng và Đại Tổ Vinh
Khi đó đang di rời quân đội và dân cư từ các thành An Thị,
liêu thành sang núi Đông Mưu và núi Bạch Đầu
Với ý định xây dựng kinh đô cho quốc gia mới
ở núi Đông Mưu và tiếp tục chống đối nhà Chu
Nghe tin Đại Trọng Tượng, Đại Tổ Vinh đang di rời quân đội và dân chúng
Võ Hoàng Phái Lý Giai Cố và Lạc Vũ Trình dẫn 200.000 quân
Chu tấn công đoàn quân của Đại Trọng Tượng và Khất Tứ Bì Vũ
Đại Tổ Vinh đặt 1.000 địa điểm mai phục, tiến hành đánh du kích,
tập kích quân Chu của Lý Giai Cố và Lạc Vũ Trình 1.000 lần.
Trận đánh giữa Đại Tổ Vinh và quân nhà Chu của Lý Giai Cố
và Lạc Vũ Trình rất ác liệt tiếp tục diễn ra tại Thiên Môn
Lĩnh và kết quả là quân của Đại Tổ Vinh đã chiến thắng.
Để thực hiện giấc mơ của cha mình, Đại Tổ Vinh giành lấy một miền
lãnh thổ rộng lớn của Mán Châu ngày nay, lập ra Vương quốc Đại Trấn,
tự xưng là Trấn Vương, xây dựng kinh thành tại gần núi Đông Mưu,
nên thành cũng được đặt tên là Đông Mưu. Sau đó,
Trấn Vương Đại Tổ Vinh lại phái sứ giả sang Hán Quốc hậu đột quyết,
lập liên minh chống nhà Chu với thiên thiện khả Hán Asuna Mạc Xuyết.
Cùng năm 698, Thiên Thiện Khả Hán của Hán Quốc hậu Đột Quyết là
A Sử Nam Mạc Xuyết đòi hỏa thân với nhà Chu
Võ Hoàng cho cháu mình là Võ Diên Tú thành hôn với công chúa Đột Quyết
A Sử Nam Mạc Xuyết không chịu và bắt giam Võ Diên Tú
Sau đó gây hấn với Chu, dẫn quân vượt vạn Lý Trường Thành,
tiến đánh đến Triệu Châu của nhà Chu
Võ Hoàng được tin, lệnh cho Thái tử Võ Hiền làm Nguyên Xoái
Địch Nhân Kiệt làm Phó Nguyên Xoái để trừng phạt
người Đột Quyết và ổn định tình hình tại đó
Tuy nhiên, người đột quyết của Thiên Thiện Khả Hãng
A Sử Nam Mạc Xuyết đã rút lui trước khi quân đội nhà chu tới nơi
Năm 699, Trấn Vương Đại Tổ Vinh dẫn quân Đại Trấn đánh
chiến nhiệm sở của An Đông Đô Hộ phụ là Tân Thành
An Đông Đô Hộ bùi huyền khê phải bỏ Tân Thành chạy trốn
Cũng trong năm 699 này, nhà tru của võ hoàng cử hoàng tử Cao Câu Ly
trước đây là Cao Đức Vũ, con trai thứ ba của vua Cao Câu Ly cuối
cùng là bảo tạm vương đến bán đảo Liêu Đông và đạt cho ông tước hiệu
Triều Tiên Vương và chức danh Đô Úy một quận của An Đông Đô Hộ Phủ.
Tuy nhiên, Cao Đức Vũ sau đó đã lên kế hoạch nổi
loạn chống lại nhà tru và hồi sinh Cao Câu Ly.
Cao Đức Vũ giết hết quan lại nhà tru ở Liêu Đông rồi lên ngôi vua,
hình thành vương quốc tiểu Cao Câu Ly ở Liêu Đông chống đối nhà tru.
Năm 700, Võ Hoàng Phong cho Lý Giai Cố làm Yên Quốc Công,
bàn quốc tính họ Võ cho Lý Giai Cố, rồi phái Võ Giai Cố
dẫn 200.000 quân chu tấn công Đại Tổ Vinh và Cao Đức Vũ.
Bởi Võ Giai Cố biết rõ về Đại Tổ Vinh và Cao Đức Vũ,
Yên Quốc Công Võ Giai Cố chia quân cho Lập Vũ Trình tấn
công biên giới Tiểu Cao Câu Ly rồi đích thân dẫn quân
chu tấn công các thành trì biên giới nước Đại Trấn.
Chấn Vương Đại Tổ Vinh và Cao Câu Ly Vương Cao Đức Vũ cùng dẫn quân đến
biên giới giao tranh với quân đội nhà Chu của Lạc Vũ Trình, quân nhà
đường kịch chiến với hai nước ở Bắc Liêu Đông và Đông Bắc Liêu Đông.
Võ Hoàng sau đó cũng phát động một cuộc tấn công
vào hãn quốc hậu đột quyết của thiên thiện khả hãn
A Sử Nam Mạc Xuyết nhưng bị quân đột quyết đánh lùi.
Năm 701, quân hãng quốc hậu đột quyết của thiên thiện khả hãng Asuna
mặc suyết lại vượt vạn Lý Trường Thành, xâm phạm biên giới nhà Chu.
Như vậy cả đột quyết, đại chấn và tiểu cao câu ly
cùng một lúc chống lại nhà Chu, thoái vị và qua đời.
Vào mùa xuân năm 705, Võ Hoàng Lâm Bệnh biết mình không qua khỏi bà đã
nghe theo lời các đại thần, nhằm để bảo vệ đại ân đại đức của mình,
bà đã thiên nhường cho Thái tử Võ Hiền,
thế là Thái tử Võ Hiền lên ngôi lần thứ hai, tức đường Trung Tông,
đổi quốc tính từ họ Võ lại thành họ Lý như cũ,
ngày 4 tháng 2, quốc hiệu đường chính thức được khôi phục,
nhà Võ Chu chấm dứt, tổng cộng Võ Hoàng ở ngôi 15 năm.
Ngày Đinh Mùi Âm Lịch, tháng 1 năm ấy, sau khi Trung Tông lên ngôi,
Võ Hoàng được mời rời qua Thượng Dương Cung.
Sang hôm sau, Trung Tông dẫn đầu báo quan đến Thượng Dương
Cung để dâng tôn hiệu là Tắc Thiên Đại Thánh Hoàng Đế.
Theo như vậy mà nói, dẫu không được đề cập, nhưng Võ Hoàng đã
vẫn giữ vị trí Hoàng Đế sau khi thiền nhượng, hẳn được xem là
Thái Thượng Hoàng Nữ Giới duy nhất trong lịch sử Trung Quốc.
Tháng 2 âm lịch, Trung Tông dẫn trăm quan đến Thượng Dương Cung Vấn
An Võ Hoàng, từ đó cứ 10 ngày thì Trung Tông sẽ dẫn quan viên đến Vấn
An, lấy đó làm lễ thường.
Ngày 26 tháng 11 cùng năm,
Võ Hoàng lệnh bỏ đi đế hiệu, phục lại hai họ vương,
họ tiêu của vương hoàng hậu cùng tiêu thục phi, nhân đó cũng cho
con cháu của Trư Tái Lương và Hàn Viện về kinh sư phục mệnh.
Cũng trong ngày, bà băng hà tại Tiên Cư điện trong Thượng Dương Cung.
Theo Cựu Đường Thư, Võ Hoàng hưởng thọ 83 tuổi,
trong khi Tân Đường Thư ghi là 81 tuổi,
do Võ Hoàng trước khi qua đời đã tự lệnh bỏ đi đế hiệu,
vì vậy thụy hiệu của bà là thụy hiệu của một vị hoàng hậu,
tức là Tắc Thiên Đại Thánh Hoàng hậu, qua các đời sau,
vì nhiều lý do mà thụy hiệu của bà có sự thay đổi,
cuối cùng thụy hiệu đầy đủ của bà là Tắc Thiên Thuận Thánh Hoàng hậu.
Có thể thấy vào lúc cuối đời, Võ Hoàng mới có được tôn xưng Tắc Thiên
Người đời sau hay sử dụng hai chữ này ghép
với họ Võ của bà thành tên gọi Võ Tắc Thiên
Có thể nói Võ Tắc Thiên là hiện tượng độc nhất vô nhị trong lịch sử
Những vị nữ tôn nổi tiếng từ cổ chí kim ở Trung Hoa
Có thể kể đến Tuyên Thái Hậu Nhà Tần, Phùng Thái Hậu Bắc Ngụy
Tiêu Sức Triều Liêu và kể cả Từ Hy Thái Hậu Nhà Thanh
Tuy đều có thực quyền cai trị
Xong đều phải có danh nghĩa của một hoàng đế đại diện
Mà không một ai dám làm việc công khai xưng làm hoàng đế như bà
Người có thể so sánh gần nhất với Võ Tắc Thiên, ấy chính là Lã Hậu nhà
Hán, vì tuy bà phải nắm quyền dưới danh nghĩa Lưu Cung và Lưu Hồng,
song bà đã thực sự nắm chọn quyền hành triệt để, và cũng chỉ có Lã
Hậu có thời kỳ trị vì được biên thành kỳ như Võ Tắc Thiên mà thôi.
Võ Tắc Thiên còn được cho là đã sử dụng tuyên truyền
tôn giáo để đảm bảo vị trí hoàng đế của mình.
Vốn tôn sùng Phật giáo,
bà đã ra lệnh đục các tượng Phật tại khu vực hang đá Long Môn
Tại đây, pho tượng chính giữa lớn nhất là tượng
Phật Đại Nhật được điêu khắc theo khuôn mặt của bà
Trong hơn nửa thế kỷ do Võ Tắc Thiên chấp chính
đã có nhiều những lời khen chê về vị nữ hoàng này
Đa phần họ chỉ trích sự độc ác của bà
Khi mà vì quyền lực, bà sẵn sàng hạ thủ người thân,
thậm chí bà sát hại ngay cả con ruột của mình
Tuy nhiên, trong triều cũng có nhiều người ủng hộ bà,
vì thực bà là người quyết đoán, có tài trị nước
Trong số đó có cả những đại thần hiền năng,
được trọng vọng như Lâu Sử Đức, Địch Nhân Kiệt, Tống Cảnh
Và bà biết tin dùng những người đó,
nên việc chính không rối loạn, dân chúng vẫn yên ổn làm ăn
Coi những vụ lộn xộn ở triều chỉ là việc riêng của họ lý
Bà cũng là người tạo ra nền móng cho nền thịnh trị khai nguyên, do nhiều
đại thần tài năng thời huyền Tông là những người được bà trọng vọng
