Kỳ Quan Tân Cương – Thế Giới Bí Ẩn Ít Người Biết Đến Của Trung Quốc | Thiên Hà TV

Ở Trung Quốc có một vùng đất mà những điều tưởng như không thể lại tồn tại cạnh nhau. Một con đường uốn lượn qua hàng trăm khúc cua, một hồ nước xanh nằm sát đồi cát trắng dưới chân núi tuyết, và cả một thành phố cổ được đào sâu vào lòng đất. Vì sao thiên nhiên và con người lại tạo nên những kỳ quan khó tin đến vậy? Câu trả lời nằm ở Tân Cương, nơi 15 kỳ quan sẽ hé lộ những bí mật về sự hình thành trái đất và cách con người sinh tồn giữa vùng đất khắc nghiệt, hồ Bạch Sa. Nơi sa mạc chạm vào núi tuyết, những đồi cát trắng trải dài xuống sát một hồ nước xanh ngọc, trong khi phía sau là những đỉnh núi phủ tuyết quanh năm. Khi mặt hồ phẳng lặng, bóng núi in xuống là nước trong xanh, tạo nên khung cảnh tưởng như chỉ có trong tranh vẽ. Đây là hồ Bạch Sa, nằm trên tuyến đường nối thành phố Khách Thập với huyện Tách Cô Ganh, ở phía tây Tân Cương, Trung Quốc. Điều kỳ lạ là Bạch Sa nằm giữa một vùng núi cao có khí hậu khô hạn, nơi những sườn đá trơ trụi và đồi cát lại xuất hiện ngay cạnh hồ nước. Tại sao ba yếu tố tưởng chừng đối lập như cát, nước và băng tuyết có thể cùng tồn tại? Câu trả lời nằm ở địa hình đặc biệt của vùng Pamir. Những dãy núi cao cản trở một phần hơi ẩm từ bên ngoài, khiến nhiều thung lũng có lượng mưa thấp. Trải qua thời gian dài, đá bị phong hóa bởi sự thay đổi nhiệt độ, băng giá và dòng nước tạo ra những vật liệu vụn. Gió tiếp tục vận chuyển các hạt cát nhỏ, tích tụ chúng thành những sườn cát rộng lớn ở các vị trí thuận lợi. Trong khi đó, tuyết tan, sông băng và các dòng chảy từ vùng núi góp phần bổ sung nước cho hệ thống hồ. Nhờ vậy một vùng đất có khí hậu khô hạn vẫn có thể tồn tại hồ nước ngay cạnh những đồi cát lớn. Bạch Sa còn thay đổi diện mạo theo thời tiết, dưới nắng mạnh, mặt hồ ánh lên màu xanh ngọc, nhưng khi mây kéo đến, nước chuyển sang sắc xanh sẫm, còn những sườn cát trắng trở nên trầm hơn. Cảnh tượng ấy cho thấy khí hậu khô hạn không đồng nghĩa với việc mọi nơi đều thiếu nước. Và để hiểu vì sao những điều kiện trái ngược này xuất hiện cùng nhau, cần tìm đến Cao Nguyên Pamir, nơi những chuyển động sâu trong lòng trái đất đã tạo nên cả một thế giới núi non khổng lồ Cao Nguyên Pamir. Vùng đất được nâng lên từ lòng trái đất Ở độ cao hơn 4.000m Chỉ một quãng đi bộ ngắn Cũng có thể khiến người chưa quen cảm thấy hụt hơi Không khí loãng Gió lạnh thổi qua những thung lũng rộng Còn phía xa là các đỉnh núi phủ tuyết Kéo dài đến tận chân trời Nổi bật giữa khung cảnh ấy Là Mutaata Ngọn núi cao hơn 7.500m Thuộc vùng Pamir ở phía Tân Cương Nhưng những ngọn núi khổng lồ này Không phải lúc nào cũng tồn tại ở độ cao như ngày nay Hàng chục triệu năm trước, mảng kiến tạo Ấn Độ tiến về phía Bắc và va chạm với mảng Á-Âu. Sức ép khiến lớp vỏ trái đất bị nén ép, biến dạng và nâng lên, góp phần hình thành những hệ thống núi cao rộng lớn của châu Á. Quá trình ấy vẫn tiếp diễn, các mảng kiến tạo tiếp tục dịch chuyển, khiến Pamir trở thành khu vực có hoạt động địa chất phức tạp. Độ cao lớn cũng làm khí hậu thay đổi rõ rệt Nhiệt độ thấp giúp tuyết tích tụ trên những đỉnh núi Dần bị nén thành băng và chuyển động chậm xuống các thung lũng Hình thành những dòng sông băng Dù điều kiện sống khắc nghiệt Ba Mơ vẫn có những cộng đồng dân cư sinh sống Tại các thung lũng có đồng cỏ và nguồn nước Người Kyrgyz và Tajik chăn nuôi gia súc Di chuyển theo mùa để tìm nơi có thức ăn Và điều kiện thời tiết thuận lợi hơn Ba Mơ cho thấy những chuyển động diễn ra sâu trong lòng trái đất Có thể quyết định cả khí hậu lẫn các con người sinh sống trên bề mặt Nhưng quá trình tạo hình địa hình chưa dừng lại khi núi được nâng lên Ở phía bắc dãy Thiên Sơn, dòng nước tiếp tục cắt sâu qua những lớp trầm tích Để lộ một hẻm núi mang nhiều màu sắc kỳ lạ Hẻm núi An Tập Hải Vết nước nhiều màu của trái đất Giữa một vùng đất tương đối bằng phẳng ở phía bắc dãy Thiên Sơn Mặt đất bất ngờ bị xẻ sâu thành một hẻm núi khổng lồ Những vách đất đá đỏ, vàng và xám dựng đứng hai bên, trong khi dưới đáy vực là dòng sông An Tập Hải uốn lượn qua các lớp trầm tích. Nhìn từ trên cao, toàn bộ cảnh quan giống như một vết nước nhiều màu kéo dài trên bề mặt trái đất. Đứng trước những vách đá đồ sộ ấy, người ta dễ nghĩ rằng phải có một biến động dữ dội nào đó mới đủ sức xé toạt mặt đất. Thực tế, phần lớn công việc lại được thực hiện bởi dòng nước, qua một quá trình kéo dài đến mức con người không thể quan sát trọn vẹn trong đời mình. Trong quá khứ, các dòng sông từ dãy Thiên Sơn đã vận chuyển lượng lớn đất đá xuống vùng thấp, tích tụ thành nhiều lớp trầm tích. Khi địa hình tiếp tục được nâng lên, dòng nước có điều kiện cắt sâu xuống các lớp vật liệu ấy, từng bước hình thành hẻm núi. Những màu sắc khác biệt trên vách đá cũng có nguyên nhân riêng. Các lớp trầm tích chứa khoáng vật và hợp chất sắt có thể mang màu đỏ hoặc vàng nâu Trong khi những thành phần khác tạo nên các dải xám trắng và sẫm màu Khi bị xói mòn, chúng lộ ra thành những đường vân rõ rệt Ghi lại các giai đoạn hình thành địa chất khác nhau An tập hải đặc biệt ở chỗ sự thay đổi diễn ra rất chậm Nhưng kết quả lại có quy mô khổng lồ Những dòng nước tưởng chừng nhỏ bé vẫn có thể đào sâu qua nhiều lớp đất đá nếu hoạt động đủ lâu Và nếu nước có thể tạo ra một vực sâu đầy màu sắc Thì tại một vùng hoang mạc khác của Tân Cương Gió lại biến những lớp đá thành các tòa tháp kỳ dị Kèm theo những âm thanh khiến người ta liên tưởng đến một thành phố ma Thành phố ma quỷ Khi gió tạo ra những tiếng hú bí ẩn Giữa vùng đất hoang vắng gần khát lạp Mã Y, Karamay Những khối đá kỳ dị nhô lên khỏi mặt đất Có khối giống lâu đài, có khối như tháp canh Lại có những dãy đá trông chẳng khác nào tường thành đổ nát Khi gió mạnh thổi qua các khe hẹp, âm thanh rít lên từng hồi, đôi lúc nghe như tiếng hú vọng ra từ những công trình bỏ hoang. Đó là Urho, nơi được gọi bằng cái tên đầy bí ẩn, thành phố ma quỷ. Nhưng điều đáng ngạc nhiên là những tòa tháp và bức tường ấy chưa từng được con người xây dựng. Chúng là sản phẩm của thiên nhiên, được tạo hình qua quá trình phong hóa và sói mòn kéo dài. Urho nổi tiếng với địa hình Yardang. Một dạng địa hình được tạo nên khi gió mang theo cát bụi liên tục bào mòn các lớp đất đá. Những phần đất đá mềm bị xói mòn nhanh hơn, trong khi các lớp cứng hơn dần lộ ra thành những sông đá, cột đá và vách dựng đứng. Trải qua thời gian dài, chúng mang hình dạng giống những tòa lâu đài, tháp canh và bức tường cổ, khiến cả vùng đất trông như một thành phố bị bỏ hoang. Còn những tiếng hú bí ẩn thực chất đến từ luồng không khí chuyển động qua các khe đá Tùy tốc độ gió và hình dạng khoang trống, chúng có thể tạo ra tiếng rít, tiếng ù hoặc âm thanh vang vọng Trong không gian hoang vắng, những tiếng động ấy càng dễ khiến con người liên tưởng đến các câu chuyện ma quỷ Dưới ánh hoàng hôn, bóng của những khối đá kéo dài trên mặt đất khiến Urho càng giống một thành phố cổ bị bỏ quên Tuy nhiên, cảnh quan này vẫn đang thay đổi bởi gió và sự phong hóa, nên những hình dạng kỳ lạ hôm nay sẽ không tồn tại nguyên vẹn mãi mãi. Tuy nhiên, đã mất thời gian rất dài để tạo nên những cấu trúc ở Uruguay. Còn tại vùng núi phía Tây Tân Cương, con người phải tìm cách vượt qua địa hình hiểm trở bằng một công trình không kém phần ngoạn mục, con đường Panlong với hàng trăm khúc cua liên tiếp. Đường Bàn Long, hàng trăm khúc cua giữa núi cao. Trên sườn núi cô càng gần Tashkurgan, một chiếc xe vừa vượt qua khúc cua tay áo đã phải tiếp tục đánh lái sang hướng ngược lại Những đoạn đường nằm sát nhau, liên tục ngoặt trái rồi ngoặt phải, tạo thành hình dạng ngoằn ngoèo như một con rồng đang cuộn mình giữa núi đá Đây là đường Bàn Long, một trong những tuyến đường đèo có hình dạng kỳ lạ nhất Tân Cương Nếu chỉ nhìn trên bản đồ, việc tạo ra hàng trăm khúc cua có vẻ khiến hành trình dài thêm một cách không cần thiết Thế nhưng, chính những đoạn đường vòng vèo ấy lại giúp phương tiện vượt qua sườn núi mà một tuyến đường thẳng khó có thể thực hiện Nguyên lý nằm ở độ dốc, khi hai địa điểm có chênh lệch độ cao lớn, một con đường đi thẳng lên sườn núi sẽ rất dốc, khiến xe khó leo và khó kiểm soát tốc độ khi xuống Bằng cách kéo dài quãng đường qua nhiều khúc cua, các kỹ sư có thể giảm độ dốc trung bình, giúp phương tiện di chuyển an toàn hơn Tại Bàn Long, việc xây dựng còn phải tính đến bán kính cua, độ nghiêng mặt đường, khả năng thoát nước và sự ổn định của các sườn núi. Tuyến đường thường được giới thiệu là có hơn 600 khúc cua, dù con số cụ thể có thể khác nhau tùy các thống kê. Điều thú vị là từ một khúc cua, người đi đôi khi có thể nhìn thấy nhiều đoạn đường mình vừa vượt qua nằm phía dưới. Quãng đường tưởng như rất dài ấy, thật ra chỉ để đưa chiếc xe lên cao thêm một phần sườn núi. Nhưng nếu Pan Long gây kinh ngạc bởi những khúc cua nối tiếp nhau Thì đường Doku lại mang đến một trải nghiệm khác Cảnh vật ngoài cửa xe có thể thay đổi từ tuyết trắng sang đồng cỏ xanh Rồi đến núi đá khô cằn chỉ trong một chuyến đi Doku hành trình đi qua 4 mùa Một chiếc xe rời khỏi vùng núi đá khô cằn Bắt đầu leo lên những con đèo quanh co Càng lên cao, những mảng tuyết xuất hiện nhiều hơn bên đường Nhưng sau khi vượt qua đỉnh đèo và xuống thung lũng Khung cảnh lại thay đổi Đồng cỏ xanh trải rộng, đàn gia súc xuất hiện bên những dòng suối nhỏ, đó là trải nghiệm khiến đường Doku được mệnh danh là tuyến đường đi qua 4 mùa ở Tân Cương. Doku dài khoảng 561 km, nối Độc Sơn Tử ở phía bắc với Cố Sa ở phía nam, xuyên qua dãy Thiên Sơn. Tuyến đường vượt qua nhiều đèo núi, thung lũng và những vùng địa hình có điều kiện tự nhiên khác biệt. Điều đáng kinh ngạc là người đi không cần di chuyển qua nhiều quốc gia để chứng kiến những cảnh quan tương phản ấy Chỉ riêng sự thay đổi độ cao và vị trí giữa các dãy núi đã đủ tạo ra khác biệt lớn về nhiệt độ, lượng ẩm và thảm thực vật Tuy nhiên, vẻ đẹp của Doku cũng đi kèm những thử thách Việc xây dựng tuyến đường từng đòi hỏi nhiều năm lao động trong điều kiện núi cao hiểm trở Những đoạn vách đá dễ sạt lở, khu vực có tuyết phủ kéo dài và nguy cơ đá rơi khiến công tác thi công, bảo dưỡng đặc biệt khó khăn. Đến nay Doku vẫn thường phải đóng cửa vào mùa lạnh vì tuyết và điều kiện giao thông nguy hiểm. Bởi vậy hành trình qua tuyến đường này phụ thuộc nhiều vào thời tiết và thời điểm trong năm. Điều khiến Doku đáng nhớ là mỗi chặng đường lại mở ra một khung cảnh khác nhau. Có đoạn xe chạy giữa những vách núi dựng đứng, có đoạn con đường mang theo dòng suối rồi bất ngờ mở ra một thung lũng rộng lớn. Suốt hành trình ấy, người đi liên tục cảm nhận được sự thay đổi của không gian xung quanh. Còn tại Tekes, sự đặc biệt không nằm ở con đường xuyên núi, mà ở các hàng loạt tuyến phố được sắp xếp để tạo thành một hình bát quái khổng lồ, Tekes, bí ẩn đô thị hình bát quái. Tại trung tâm thành phố Tekes, những con đường mở ra theo nhiều hướng. Người đi có thể rẽ vào một tuyến phố, chạy qua các khu dân cư, rồi gặp một vòng đường khác bao quanh trung tâm Nhưng chỉ khi quan sát từ trên cao, hình dạng đặc biệt của đô thị này mới hiện ra rõ ràng Những tuyến đường tỏa ra như nan hoa, kết hợp với các vòng đường đồng tâm, tạo thành cấu trúc lấy cảm hứng từ hình bát quái Tekes nằm trong thung lũng sông cùng tên, thuộc châu Tự Trị Y Ly ở Tân Cương Thành phố nổi tiếng bởi hệ thống đường phố khác thường, được quy hoạch theo một ý tưởng gắn với triết học truyền thống Trung Hoa. Bát quái gồm 8 quẻ, tượng trưng cho những trạng thái và sự biến đổi của tự nhiên trong tư tưởng Trung Hoa cổ đại. Điều đặc biệt là hệ thống biểu tượng này đã được đưa vào quy hoạch đô thị, khiến hình dạng của cả thành phố mang một ý nghĩa văn hóa riêng. Như một đô thị được thiết kế theo hình bát quái, liệu có thật sự thuận tiện cho cuộc sống hàng ngày? Khác với những thành phố có mạng lưới đường phố hình ô bàn cờ, Tekes tổ chức giao thông theo nhiều hướng tỏa ra từ trung tâm. Người dân có thể di chuyển qua các tuyến đường xuyên tâm hoặc những vòng đường bao quanh để đến các khu vực khác nhau. Cách bố trí này tạo ra nhiều lựa chọn về lộ trình, nhưng cũng khiến người chưa quen dễ nhầm lẫn khi xác định phương hướng. Cấu trúc đô thị hiện đại của Đặc Hắc Tư được định hình chủ yếu trong thế kỷ 20. Ngày nay, những cửa hàng, khu dân cư và các hoạt động sinh hoạt thường ngày vẫn diễn ra trong mạng lưới đường phố đặc biệt ấy. Những biểu tượng vốn xuất hiện trong triết học cổ đại giờ đây đã trở thành một phần của không gian sống. Đặc Hắc Tư cho thấy tư tưởng văn hóa có thể ảnh hưởng đến cả các con người xây dựng thành phố. Còn tại thành cổ Giao Hà, người xưa đã lựa chọn một phương pháp hoàn toàn khác. Đào và khuét trực tiếp vào nền đất tự nhiên để tạo nên một đô thị có khả năng tồn tại giữa vùng khí hậu khô hạn, thành cổ Giao Hà, thành phố được đục tạc từ nền đất, giữa vùng đất khô nóng gần thổ lỗ phồn, những bức tường đất cổ trải dài trên một dải cao nguyên hẹp, hai bên là các vách dốc gần như dựng đứng, những con đường, sân nhà và nền móng công trình vẫn còn hiện rõ, dù thành phố đã bị bỏ hoang từ nhiều thế kỷ trước. Đây là thành cổ Giao Hà, một trong những di tích đô thị cổ đặc biệt của con đường Tơ Lụa. Điểm khác thường nhất của Giao Hà nằm ở phương pháp xây dựng. Thay vì chỉ dựng tường bằng những viên gạch riêng lẻ, cư dân cổ đại còn đào và khuét trực tiếp vào nền đất tự nhiên để tạo ra nhiều không gian kiến trúc. Những bức tường và công trình vì thế có thể là phần đất được giữ lại sau quá trình đào, chứ không hoàn toàn được xây lên từ mặt đất. Cách làm này gắn liền với điều kiện địa hình, thành phố nằm trên một dải đất cao giữa hai thung lũng sông, được bảo vệ tự nhiên bởi những vách dốc, những lối tiếp cận hạn chế khiến nơi đây có lợi thế phòng thủ, đặc biệt trong thời kỳ các tuyến giao thương thường xuyên chịu ảnh hưởng của xung đột. Giao Hà từng là một trung tâm quan trọng của vương quốc Sa Tư và sau đó có vai trò trong mạng lưới hành chính, thương mại tại khu vực Tơ Banh. Những tuyến đường cổ nối các ốc đảo với Trung Á đã đưa thương nhân, hàng hóa và nhiều luồng ảnh hưởng văn hóa đi qua vùng đất này. Khí hậu khô hạn cũng góp phần giúp nhiều cấu trúc bằng đất tồn tại đến ngày nay. Dù gió, mưa và sự phong hóa vẫn liên tục làm chúng xuống cấp. Di tích Giao Hà hiện thuộc quần thể con đường Tơ Lụa, được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới năm 2014. Những bức tường cổ cho thấy người xưa đã biết tận dụng địa hình để xây dựng và bảo vệ thành phố. Nhưng giữa vùng đất nóng và khô như Tơ Banh, có tường thành kiên cố vẫn chưa đủ để duy trì sự sống Điều quyết định sự tồn tại của các cộng đồng nơi đây còn nằm dưới lòng đất Trong một hệ thống dẫn nước cổ đại mang tên Karez Hệ thống Karez, những dòng sông bí mật dưới sa mạc Giữa cái nóng gai gắt của Thổ Lốt Phồn, một vườn nho vẫn có thể xanh tốt dù xung quanh là những vùng đất khô cằn Nguồn nước nuôi sống những hàng cây ấy có thể đã đi qua một hành trình dài dưới lòng đất Trong những đường hầm tối mà người đứng trên mặt đất khó nhận ra Đó là hệ thống Karez Công trình dẫn nước cổ đại gắn liền với sự phát triển của các ốc đảo tại Tân Cương Điều đặc biệt là Karez không cần sử dụng máy bơm để đưa nước đi qua những khoảng cách lớn Người xưa đã tìm ra cách khai thác chính độ dốc tự nhiên của địa hình Nước từ vùng núi thấm xuống các lớp đất đá, hình thành nguồn nước ngầm Những đường hầm được đào với độ nghiêng nhỏ để dẫn nước theo trọng lực về khu dân cư và đồng ruộng ở vùng thấp hơn. Dọc tuyến hầm là các giếng đứng nối với mặt đất, giúp đưa đất đá lên trong quá trình đào, đồng thời tạo điều kiện thông gió và bảo dưỡng. Việc đưa nước đi dưới lòng đất còn giúp hạn chế bốc hơi, một lợi thế rất lớn tại Turpan, nơi nhiệt độ mùa hè có thể vượt 40 độ C. Nhờ vậy, cư dân có thể duy trì những vườn nho, ruộng đồng và khu định cư giữa môi trường khô hạn. Tuy nhiên, để một tuyến Karez hoạt động lâu dài, nguồn nước ngầm phải được bổ sung đủ và đường hầm cần được bảo dưỡng. Khi mực nước suy giảm, một số tuyến có thể ngừng chảy, khiến việc duy trì hệ thống trở nên khó khăn hơn. Từ những giếng đứng nhỏ bé trên mặt đất, người xưa đã tạo nên cả một mạng lưới dẫn nước phục vụ đời sống qua nhiều thế hệ. Nhưng tại La Bố Bạc, câu chuyện lại diễn ra theo hướng ngược lại Nơi từng có một hồ nước rộng lớn, giờ chỉ còn những lớp muối trắng và dấu tích của lòng hồ đã khô cạn Là La Bố Bạc, hồ nước biến mất khỏi bản đồ Giữa vùng đất khô cằn ở phía đông nam Tân Cương Mặt đất trải rộng với những lớp muối trắng, vùng khô Và các đường vân kỳ lạ có thể quan sát từ ảnh vệ tinh Khó có thể tin rằng nơi đây từng tồn tại một hồ nước rộng lớn nhận nước từ các dòng sông chảy qua lòng chảo Tarim Đó là La Bố Bạc, một trong những vùng đất bí ẩn nhất Trung Quốc La Bố Bạc từng được biết đến như một hồ nước có vị trí và diện tích thay đổi theo thời gian Nhưng ngày nay phần lớn khu vực lòng hồ cũ đã trở thành vùng đất khô hạn Điều gì khiến một hồ nước có thể biến mất giữa một vùng đất vốn đã thiếu nước? Nguyên nhân nằm ở sự thay đổi của hệ thống sông ngòi và cân bằng nước trong lòng chảo Tarim Trong quá khứ, các dòng sông như Tarim và Kongwe từng cung cấp nước cho khu vực này Khi dòng chảy thay đổi hướng, lượng nước đổ về hồ cũng biến động, khiến vị trí và quy mô mặt nước không ổn định Khí hậu khô hạn làm quá trình bốc hơi diễn ra nhanh, trong khi lượng mưa không đủ bù đắp Đặc biệt trong thế kỷ 20, việc khai thác nước phục vụ nông nghiệp và các hoạt động kinh tế ở thượng nguồn góp phần làm suy giảm dòng chảy về hạ lưu, hồ dần cạn kiệt, để lại những lớp muối và trầm tích trên nền đất, La Bố Bạc còn gắn với lịch sử thám hiểm, nghiên cứu khoa học và những tuyến giao thương cổ từng đi qua khu vực. Tuy nhiên, đây là vùng đất xa xôi, có những khu vực bị hạn chế tiếp cận, không phải điểm du lịch thông thường. Câu chuyện La Bố Bạc nhắc chúng ta rằng, ngay cả những hồ nước tồn tại qua nhiều thế hệ cũng có thể biến mất khi nguồn nước thay đổi. Và trong khi nước làm biến đổi những lòng hồ, tại vùng An Tai phía Bắc Tân Cương, đá núi lại lưu giữ dấu vết của những quá trình địa chất kéo dài hàng triệu năm. Khả Khả Thác Hải, những ngọn núi đá hoa cương khổng lồ, đi dọc thung lũng sông Etis vào mùa thu, du khách có thể bắt gặp những hàng cây vàng rực bên dòng nước. Phía sau là các khối núi đá xám khổng lồ vươn lên giữa rừng Có ngọn tròn như chiếc chuông, có vách đá gần như dựng đứng Tạo cảm giác những khối đá ấy được đặt riêng lẻ giữa thung lũng Đây là Khả Khả Thác Hải, một vùng cảnh quan nổi tiếng thuộc dãy An Tai ở phía bắc Tân Cương Nổi bật giữa cảnh quan ấy là núi Chuông Thần Khối đá hoa cương khổng lồ này là một trong những biểu tượng của Keketuay Thu hút du khách bởi sự tương phản giữa vách đá xám, rừng cây và dòng sông chạy dưới chân núi Điều khiến nơi này khác biệt nằm ở nguồn gốc của những khối đá Chúng được hình thành từ vật chất nóng chảy nguội và kết tinh chậm ở sâu trong vỏ trái đất Qua những giai đoạn biến động địa chất kéo dài, các lớp đá phía trên dần bị bóc mòn Để lộ những khối đá hoa cương từng nằm sâu dưới lòng đất Những khe nước tự nhiên sau đó trở thành vị trí dễ chịu tác động của nước và băng giá Theo thời gian, các khối đá được tách dần, tạo thành những vách đứng, đỉnh tròn và hình dạng đặc biệt mà chúng ta nhìn thấy ngày nay. Nhưng Khả Khả Thác Hải còn có một câu chuyện khác nằm bên dưới những ngọn núi. Khu vực này từng nổi tiếng với các mỏ khoáng sản, đặc biệt là những thân quặng metamict, chứa nhiều loài khoáng vật có giá trị. Chính lịch sử địa chất phức tạp đã tạo nên cả cảnh quan độc đáo lẫn nguồn tài nguyên dưới lòng đất. Ngày nay, nơi này thuộc mạng lưới công viên địa chất toàn cầu UNESCO, thu hút du khách bởi sự kết hợp giữa núi đá, rừng cây và thung lũng sông, rời những vách đá đồ sộ ấy, hành trình đưa chúng ta đến nơi mà cảnh quan không được tạo nên bởi những đỉnh núi cứng rắn, mà bởi một dòng sông liên tục uốn mình qua đồng cỏ, Ba Âm Bố Lộ Khắc, dòng sông chính khúc giữa thảo nguyên. Khi mặt trời dần khuất sau những ngọn núi, dòng sông Keidu uốn lượn giữa Thảo Nguyên Ba Âm, Bố Lộ Khắc bắt đầu phản chiếu ánh sáng vàng rực. Từ một điểm quan sát trên cao, những khúc sông nối tiếp nhau hiện ra như các giải lụa mềm trải giữa đồng cỏ, tạo nên một trong những cảnh quan nổi tiếng nhất vùng Thiên Sơn, Tân Cương. Nơi đây được biết đến với thắng cảnh chính khúc 18 khúc, những đường cong mềm mại ấy hình thành khi dòng sông liên tục thay đổi đường đi qua vùng địa hình tương đối bằng phẳng. Nhưng điều gì khiến một dòng nước có thể tạo ra những khúc uốn phức tạp đến vậy? Khi nước chảy qua một khúc cong, dòng chảy mạnh hơn ở phía bờ ngoài, khiến đất bị xói lở. Ngược lại, phía bờ trong có tốc độ nước chậm hơn, tạo điều kiện cho cát và phù sa lắng động. Qua thời gian, sự kết hợp giữa xói mòn và bồi tụ khiến các khúc sông dần mở rộng, dịch chuyển và tạo thành những đường uốn lượn đặc trưng. Ở một số nơi, dòng nước có thể cắt ngang phần cổ hẹp của khúc uốn, bỏ lại đoạn lòng sông cũ và hình thành hồ móng ngựa Quá trình ấy góp phần tạo nên hệ thống đất ngập nước phong phú, nơi nhiều loài chim nước tìm đến sinh sống, đặc biệt là thiên nga Vào mùa ấm, những đàn gia súc xuất hiện trên đồng cỏ, tạo nên khung cảnh sinh hoạt đặc trưng của vùng thảo nguyên núi cao Một hiện tượng khiến vùng Pamir trở nên nổi tiếng là cảnh tượng nhiều mặt trời cùng xuất hiện trên dòng sông Trong điều kiện quan sát phù hợp, ánh mặt trời phản chiếu trên các khúc uốn khác nhau Tạo cảm giác như có nhiều vầng sáng nằm giữa đồng cỏ Tuy nhiên, hiện tượng này phụ thuộc vào thời tiết, góc quan sát và thời điểm mặt trời lặn Trên thảo nguyên Pamir, hành trình trở lại cao nguyên Pamir Nơi những bức tường đá cổ tại Tashkurgan vẫn luôn giữ dấu tích của các tuyến giao thương Từng nối liền những vùng đất xa xôi Thành đá Tashkurgan, pháo đài cổ giữa những đỉnh núi Giữa những ngọn núi phủ tuyết của vùng Pamir, một pháo đài cổ nằm trên ngọn đồi nhìn xuống thung lũng rộng lớn, những bức tường đá đã sụp đổ nhiều phần. Nhưng từ vị trí ấy, người ta vẫn có thể quan sát các lối đi chạy giữa núi cao và đồng cỏ. Đây là thành đá Tashkurgan, dấu tích của một trung tâm từng giữ vai trò quan trọng trên các tuyến giao thương cổ. Điều đáng chú ý là Tashkurgan nằm ở một vùng núi xa xôi, nơi việc đi lại từng đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Tuy nhiên, chính sự hiểm trở ấy lại khiến những con đường có thể vượt qua Pamir trở nên đặc biệt có giá trị Trong quá khứ, các tuyến đường xuyên núi kết nối khu vực này với Trung Á, tiểu lục địa Ấn Độ và lòng chảo Tarim Những đoàn thương nhân vận chuyển hàng hóa qua các đèo núi, tìm đến những thung lũng có nguồn nước và điều kiện dừng chân thuận lợi Tashkurgan nằm tại một vị trí có thể quan sát các hướng tiếp cận thung lũng. Những bức tường bằng đá và đất giúp bảo vệ khu định cư, đồng thời tạo lợi thế trong việc kiểm soát các lối đi quan trọng. Qua nhiều thời kỳ, nơi đây gắn với lịch sử của những cộng đồng và chính thể khác nhau trên mạng lưới con đường tơ lụa. Ngày nay, phần lớn công trình chỉ còn những đoạn tường đổ nát. Nhưng nếu đứng giữa di tích và nhìn ra xung quanh, người ta vẫn có thể hiểu vì sao địa điểm này từng được lựa chọn. Giữa những dãy núi rộng lớn, một thung lũng có thể đi qua đôi khi quan trọng hơn cả một vùng đất bằng phẳng Những bức tường Tashkurgan từng giúp con người bảo vệ một lối đi giữa núi cao Còn tại phía nam dãy Thiên Sơn, thiên nhiên lại tạo nên những bức tường đá khổng lồ Khép chặt hai bên một hành lang hẹp đến mức ánh nắng cũng khó lọt xuống Đại hẻm núi Khố Sa, mê cung đá đỏ giữa lòng Thiên Sơn Tiếng bước chân vang nhẹ giữa hai vách đá đỏ cao vút, càng đi sâu vào hẻm núi Khố Sa, lối đi càng trở nên quanh co, có đoạn chỉ đủ cho vài người tránh nhau. Phía trên, những bức tường đá nghiêng vào nhau để lộ một dải trời xanh hẹp, ánh nắng len qua các khe núi, khiến những mảng đá màu cam rực rỡ nằm sát những khoảng tối sâu hun hút. Đây là đại hẻm núi bí ẩn Tiên Sơn, nằm gần thành phố Khố Sa ở phía nam Tân Cương. Điều khiến nơi đây đặc biệt là cảm giác được bước đi giữa những bức tường đá khổng lồ, có nơi cao hàng trăm mét, với các đường vân uốn lượn như sóng. Nhưng điều gì đã tạo nên mê cung tự nhiên kỳ lạ ấy? Câu trả lời bắt nguồn từ những chuyển động của vỏ trái đất. Qua thời gian dài, các lớp đá bị nén ép, nghiêng và biến dạng bởi hoạt động kiến tạo. Nước mưa sau đó len vào những khe nứt, từng bước bào mòn và mở rộng chúng thành các hành lang sâu trong lòng núi. Điều bất ngờ là dù Khố Sa nằm trong vùng khí hậu khô hạn, những trận mưa lớn bất chợt vẫn có thể tạo ra dòng lũ mạnh cuốn theo đất đá qua các khe hẹp. Chính những dòng nước ấy tiếp tục thay đổi hình dạng hẻm núi, đồng thời tạo ra nguy cơ lũ đột ngột đối với du khách. Bên trong mê cung đá đỏ, ánh sáng thay đổi theo từng giờ, khiến những đường vân và vách núi liên tục mang diện mạo mới. Rời Khố Sa, hành trình tiếp tục đến Ngũ Thải Thang, nơi những dải đất nhiều màu trải rộng bên dòng sông Irtysh. Ngũ Thải Thang, vùng đất 5 màu bên dòng sông. Một bên là những hàng cây xanh chạy dọc bờ sông, bên kia là vùng đất gồ ghề với những dải màu đỏ, vàng, tím và xám xen kẽ. Khi ánh nắng cuối ngày chiếu nghiêng, những gò đất nhỏ nổi bật lên như một dải núi thu nhỏ, tạo nên khung cảnh tưởng chừng thuộc về hai thế giới khác nhau. Đây là Ngũ Thải Thang, nằm gần Bố Lôi ở phía bắc Tân Cương. Điều kỳ lạ nhất ở nơi đây là sự đối lập giữa hai bờ sông Irtysh. Trong khi một phía có cây cối phát triển gần nguồn nước, phía đối diện lại hiện ra như vùng đồi trọc với vô số rãnh sâu và đường vân kỳ lạ. Chỉ cách nhau một dòng sông, cảnh quan đã thay đổi đến mức khó tin. Sự khác biệt ấy bắt nguồn từ cấu tạo địa chất và điều kiện tự nhiên của từng khu vực. Những lớp đất đá chứa các thành phần khoáng vật khác nhau tạo nên nhiều sắc màu, trong khi tác động lâu dài của gió và nước khiến bề mặt trở nên nhấp nhô. Ánh sáng cũng làm thay đổi diện mạo Ngũ Thải Thang, khiến những đường vân và mảng màu hiện lên với độ tương phản khác nhau trong ngày. Nhưng Ngũ Thải Thang không chỉ hấp dẫn bởi màu sắc, chính sự tương phản giữa vùng đồi khô cằn và dải cây xanh bên dòng nước đã tạo nên nét độc đáo khó tìm thấy ở những cảnh quan thông thường. Khi mặt trời khuất sau những ngọn đồi, các sắc màu dần chìm vào bóng tối, khép lại hành trình khám phá 15 kỳ quan đặc biệt của Tân Cương. Những kỳ quan Tân Cương khiến chúng ta kinh ngạc không chỉ bởi vẻ đẹp khác thường mà còn bởi những câu chuyện ẩn sau mỗi cảnh quan. Có những công trình được con người xây dựng để vượt qua núi cao và chinh phục vùng đất khô hạn Cũng có những dấu tích được thiên nhiên tạo nên qua hàng triệu năm Vượt xa khoảng thời gian của một đời người Tân Cương không chỉ lưu giữ những kỳ quan của quá khứ Đây còn là nơi chúng ta có thể nhìn thấy trái đất vẫn đang tiếp tục tạo nên những kỳ quan mới Trong 15 địa điểm vừa khám phá, nơi nào khiến bạn bất ngờ nhất? Nếu có cơ hội đến Tân Cương, bạn muốn tận mắt chứng kiến kỳ quan nào? Hãy chia sẻ dưới phần bình luận nhé!