Cuộc Sống Trên Đảo Itbayat – Hòn Đảo Biệt Lập Nhất Philippines Mà Ít Ai Biết Đến | Thiên Hà TV

Một chuyến tàu bị hủy có thể chỉ khiến bạn lỡ lịch trình, nhưng trên hòn đảo này, nó có thể khiến hàng ngàn người bị cô lập giữa đại dương suốt nhiều ngày. Bao quanh là những vách đá dựng đứng, những con sóng dữ dội và các bến cập tàu đầy hiểm trở. Thế nhưng, giữa vùng đất khắc nghiệt ấy, người dân vẫn trồng trọt, đánh cá và sống trong những ngôi nhà đá được xây dựng để chống chọi với bão lớn. Đó là Itbayat, một hòn đảo xa xôi của Philippines. Điều gì khiến hơn 3.000 cư dân vẫn gắn bó với nơi này Dù cuộc sống luôn phải đối mặt với những thử thách từ thiên nhiên Hòn đảo nằm giữa biển khơi Nhìn từ trên cao, Itbayat giống như một khối đá vôi khổng lồ nhô lên giữa đại dương Với những đồng cỏ xanh trải dài đến tận mép vực Bao quanh hòn đảo là những vách đá dựng đứng, có nơi cao hàng chục mét Bên dưới là những con sóng liên tục đập vào chân đá Khung cảnh vừa hùng vĩ vừa khác thường, bởi gần như không có những bãi cát rộng thường thấy ở các hòn đảo nhiệt đới. Philippines có hàng ngàn hòn đảo nổi tiếng với những bãi biển tuyệt đẹp, nhưng Itbayat lại mang một diện mạo hoàn toàn khác. Điều gì đã biến một vùng đất giữa biển nhiệt đới thành khối đá vôi được bao bọc bởi những vách đá dựng đứng? Câu trả lời nằm ở lịch sử địa chất đặc biệt của hòn đảo này. Itbayat thuộc tỉnh Batanes nằm ở cực bắc Philippines giữa đảo Luzon và Đài Loan. Hòn đảo cách Đài Loan khoảng 90 km với diện tích hơn 83 km2, thậm chí còn lớn hơn đảo Batan, nơi đặt thủ phủ của tỉnh. Tuy nhiên, phần lớn dân cư chỉ tập trung trong một số khu làng trên vùng đất tương đối bằng phẳng, xung quanh là đồng cỏ, đất nông nghiệp và những khu vực đá vôi gồ ghề. Khác với nhiều hòn đảo hình thành từ núi lửa, Itbayat có nền địa chất chủ yếu là đá vôi nguồn gốc biển, được nâng lên bởi các hoạt động kiến tạo trong quá khứ. Qua hàng triệu năm, nước mưa hòa tan đá vôi, trong khi sóng biển bào mòn những khu vực ven bờ, tạo thành các hang động khe nước và vách đá hiểm trở. Chính quá trình này góp phần tạo nên đường bờ biển gồ gề, với ít ít vị trí thuận lợi để xây dựng những bến cảng thông thường. Vị trí địa lý còn khiến Isbayak thường xuyên chịu ảnh hưởng của gió mùa và bão nhiệt đới. Nằm gần eo biển Bashi, hòn đảo gần như không có những dãy núi lớn che chắn trước các luồng gió mạnh từ đại dương. Vì vậy, sự biệt lập của Isbayak không chỉ đến từ khoảng cách địa lý mà còn bắt nguồn từ chính cấu trúc tự nhiên của nó. Những đặc điểm tạo nên vẻ đẹp hoang sơ cũng khiến việc kết nối với thế giới bên ngoài trở nên khó khăn, đặc biệt khi con người muốn đưa tàu thuyền tiếp cận hòn đảo. Hành trình đến đảo đầy hiểm nguy. Một chiếc thuyền gỗ chồng chành tiến sát bờ đá. Trong khi những con sóng liên tục nâng thân thuyền lên rồi hạ xuống, hành khách phải chờ đúng thời điểm để bước lên những bậc đá hẹp. Bởi chỉ một đợt sóng bất ngờ cũng có thể khiến việc cập bến trở nên nguy hiểm. Đây là cảnh tượng không xa lạ tại Isbayak, nơi hành trình đến đảo đôi khi còn khó khăn hơn cả quãng đường vượt biển. Nhưng thử thách lớn nhất của hành trình đôi khi lại xuất hiện ngay trước khi cập bến. Khi không có một cầu cảng rộng rãi và được che chắn tốt, người lái thuyền phải dựa vào kinh nghiệm để lựa chọn thời điểm đưa hành khách lên bờ. Từ đảo Batan, hành trình đến Isbayak bằng đường biển thường mất khoảng 2 đến hơn 3 giờ tùy thời tiết. Một trong những phương tiện truyền thống là falaua, loại thuyền gỗ được sử dụng để vận chuyển người và hàng hóa giữa các đảo thuộc tỉnh Batanes. Tại điểm cập bến China-Boliran, địa hình đá khiến việc lên xuống tàu đòi hỏi sự cẩn trọng. Người lái phải quan sát hướng sóng, lựa chọn thời điểm tiếp cận và phối hợp với những người hỗ trợ trên bờ Ngay cả khi biển tương đối êm, việc cập bến vẫn không đơn giản như tại một cảng có cầu tàu kiên cố Isbayak còn có một sân bay nhỏ dành cho máy bay hạng nhẹ Nhưng hoạt động hàng không bị hạn chế bởi điều kiện thời tiết và khả năng khai thác Vào mùa gió mùa đông bắc, biển động kéo dài có thể khiến tàu thuyền phải ngừng hoạt động nhiều ngày Khó khăn ấy buộc cư dân phải chủ động dự trữ những vật dụng cần thiết và sắp xếp công việc theo điều kiện tự nhiên Trên Itbayat, việc đi lại không hoàn toàn phụ thuộc vào lịch trình mà còn phải chờ sự cho phép của biển cả Và khi những chuyến tàu chưa thể trở lại, cuộc sống từ ngày càng cho thấy tầm quan trọng của sự chuẩn bị và những mối quan hệ trong cộng đồng Vì sao lòng tin lại quý giá trên hòn đảo bị lãng? Trước một đợt thời tiết xấu, một gia đình đang thu hoạch rau củ có thể cần thêm người để kịp đưa nông sản về nhà. Trên một hòn đảo có cộng đồng nhỏ như Itbayat, sự giúp đỡ từ những người hàng xóm đôi khi có giá trị hơn bất kỳ khoản tiền công nào. Những công việc tưởng chừng riêng của từng gia đình có thể trở thành dịp để mọi người cùng chung sức. Điều gì khiến sự tin tưởng giữa những người hàng xóm trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống ở đây? Itbayat có vài ngàn cư dân sinh sống trong những khu làng mà nhiều gia đình đã quen biết nhau qua nhiều thế hệ Quan hệ họ hàng, tình làng nghĩa xóm và uy tín cá nhân góp phần duy trì sự gắn kết Trong một cộng đồng như vậy, cách mỗi người cư xử không chỉ ảnh hưởng đến bản thân mà còn tác động đến những mối quan hệ lâu dài Tinh thần tương trợ ấy gắn với văn hóa Bayanihan, truyền thống giúp đỡ lẫn nhau phổ biến tại Philippines Người dân có thể hỗ trợ nhau trong công việc đồng áng, chia sẻ thực phẩm hoặc giúp những gia đình đang gặp khó khăn. Đối với người cao tuổi hay những hộ thiếu lao động, sự hỗ trợ từ cộng đồng càng có ý nghĩa thiết thực. Văn hóa tin tưởng của người Ivatan còn được biết đến qua Honesty Coffee Shop tại Ivana, trên đảo Batan. Tại đây, khách có thể tự lựa chọn hàng hóa và thanh toán mà không cần người bán trực tiếp giám sát. Dù cửa hàng không nằm trên Itbayat, nó phản ánh một nét văn hóa đáng chú ý của quần đảo Batanes Đề cao sự trung thực và trách nhiệm cá nhân Tất nhiên, một cộng đồng nhỏ không có nghĩa mọi người đều hoàn hảo hay không bao giờ xảy ra mâu thuẫn Điều đáng quý ở Itbayat là những mối quan hệ được xây dựng qua thời gian Nơi lòng tin có thể trở thành nguồn hỗ trợ thiết thực trong cuộc sống Đó là một nguồn lực khó nhìn thấy trên bản đồ, nhưng có ý nghĩa đặc biệt Đối với những cư dân sống xa các trung tâm đông đúc, người dân kiếm sống thế nào trên hòn đảo đá vôi Khi mặt trời vừa lên khỏi những ngọn đồi trên đảo Isbayat, công việc ngoài đồng đã bắt đầu Trên những mảnh đất canh tác nhỏ, người dân chăm sóc các cụm tỏi, nhổ cỏ và thu hoạch rau củ Ở ven biển, người dân kiểm tra lưới, dây câu và quan sát mặt nước trước khi quyết định ra khơi Nhịp sống ấy có vẻ giản dị, nhưng duy trì sinh kế trên một hòn đảo biệt lập chưa bao giờ là chuyện dễ dàng. Isbayat không có những đồng bằng rộng lớn hay hệ thống cạn cá quy mô lớn. Vậy người dân đã tận dụng những nguồn tài nguyên nào để duy trì cuộc sống qua nhiều thế hệ. Nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong sinh hoạt địa phương. Dù nền địa chất chủ yếu là đá vôi, trên đảo vẫn có những khu vực tích tụ đủ đất để trồng trọt. người dân tận dụng các mảnh đất phù hợp để trồng tỏi, rau củ và một số loại cây lương thực. Trong đó, tỏi là nông sản quen thuộc của tỉnh Batanes, thường được canh tác ở quy mô hộ gia đình. Tuy nhiên, diện tích sản xuất hạn chế khiến nông nghiệp khó phát triển theo hướng quy mô lớn. Mỗi vụ mùa còn chịu ảnh hưởng của gió mạnh, mưa lớn và hơi muối từ biển. Vì vậy, lựa chọn cây trồng phù hợp và chủ động nguồn thực phẩm luôn là những việc quan trọng. biển cũng góp phần nuôi sống cư dân Isbayat. Vào những ngày thời tiết thuận lợi, người dân ra khơi đánh bắt cá và các loài hải sản để phục vụ gia đình hoặc trao đổi trong cộng đồng. Nhưng khi biển động, hoạt động đánh bắt phải tạm dừng, khiến nguồn thực phẩm và thu nhập từ nghề cá không phải lúc nào cũng ổn định. Một loài động vật nổi tiếng của quần đảo Batanes là cua dừa hay cua cọ, loài giáp xác sống trên cạn có kích thước lớn. Do sinh trưởng chậm và dễ bị suy giảm số lượng khi khai thác quá mức, cô dừa cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ nguồn tài nguyên tự nhiên. Ẩm thực Ivatan phản ánh cách người dân tận dụng nguyên liệu địa phương. Bữa ăn thường có cá, rau củ và những món chế biến từ cây trồng quen thuộc. Trong đó Uvud là món ăn truyền thống sử dụng phần lõi thân chuối băm nhỏ kết hợp với các nguyên liệu khác. dù vậy Iba y át không thể tự sản xuất mọi mặt hàng thiết yếu một phần thực phẩm hàng tiêu dùng và vật dụng sinh hoạt vẫn phải đưa từ bên ngoài vào đảo chính sự kết hợp giữa trồng trọt đánh bắt và trao đổi hàng hóa đã giúp cư dân duy trì đời sống nhưng để bảo vệ thành quả lao động trước những mùa thời tiết khắc nghiệt Người I vatan còn phát triển một kiểu kiến trúc rất đặc biệt Những ngôi nhà đá có thể chống chọi với bão lớn dư giữa những cơn gió mạnh quét qua quần đảo Batanes, hấp dẫn những ngôi nhà đá truyền thống của người Ivatan nổi bật với tường dày, cửa sổ nhỏ và mái phủ cỏ Cogon. Không có những ô cửa kính rộng hay mái hiên cầu kỳ, kiến trúc này được hình thành từ nhu cầu thiết thực, bảo vệ con người trước những trận bão thường xuyên đi qua vùng biển phía Bắc Philippines. Nhưng liệu những bức tường đá nặng nề ấy có thật sự đủ sức chống chọi với mọi thiên tai? Qua nhiều thế hệ, người Ivatan đã phát triển kiểu nhà sử dụng đá vôi làm tường, kết hợp khung gỗ và mái cỏ. Tường dày tạo nên kết cấu vững chắc, trong khi cửa sổ nhỏ giúp hạn chế gió mạnh và nước mưa thổi vào bên trong. Mái Cogon được bó thành nhiều lớp, có khả năng thoát nước và góp phần điều hòa nhiệt độ. Tuy nhiên, độ bền của công trình còn phụ thuộc vào chất lượng xây dựng và tình trạng vật liệu. Mái cỏ cần được thay thế khi xuống cấp, còn các bộ phận liên kết phải được kiểm tra để bảo đảm an toàn. Đây là kiến trúc được duy trì bằng cả kinh nghiệm xây dựng lẫn sự chăm sóc qua nhiều năm. Điểm yếu lớn nhất của những ngôi nhà đá truyền thống bộc lộ khi thiên tai không đến từ bầu trời mà từ lòng đất. Tháng 7 năm 2019, những trận động đất mạnh tại Batanes đã khiến nhiều công trình hư hại hoặc sụp đổ. Trong đó có các ngôi nhà xây bằng đá. Thảm họa này cho thấy một nghịch lý, kết cấu phù hợp để chống gió bão chưa chắc an toàn trước động đất. Những bức tường xây nặng, đặc biệt khi thiếu gia cường và liên kết chắc chắn, có thể trở thành mối nguy hiểm khi mặt đất trung chuyển. Vì vậy, bảo tồn kiến trúc Ivatan không nhất thiết có nghĩa giữ nguyên mọi kỹ thuật cũ. Việc kết hợp hình thức truyền thống với những giải pháp xây dựng an toàn hơn có thể giúp các ngôi nhà thích nghi với nhiều loại thiên tai. Những ngôi nhà đá là minh chứng cho khả năng sáng tạo của con người trước thiên nhiên khắc nghiệt Nhưng câu chuyện thích nghi trên Batan còn bắt đầu từ rất lâu trước khi những công trình ấy xuất hiện Khi những cư dân đầu tiên tìm đường đến hòn đảo giữa đại dương Bí ẩn những dấu tích cổ xưa trên đảo Batan Ẩn giữa những khối đá vôi trên đảo Batan là San Torongan Nơi những lớp đất cổ từng che giấu dấu tích hoạt động của con người từ hàng ngàn năm trước Bên trong hang, các nhà khảo cổ đã phát hiện những mảnh gốm do con người tạo ra Trong khi bên ngoài là vùng biển rộng lớn, ngăn cách hòn đảo với những vùng đất lân cận Điều đáng kinh ngạc là từ thời chưa có động cơ hay thiết bị định vị hiện đại Con người đã có thể vượt qua vùng biển này và để lại những dấu vết mà ngày nay chúng ta vẫn đang tìm cách giải mã Họ là ai, đến từ đâu và những hiện vật nhỏ bé ấy có thể tiết lộ điều gì về hành trình vượt biển của cư dân cổ đại Các nghiên cứu về những tầng văn hóa và hiện vật được khai quật tại Torongan cho thấy dấu tích hoạt động của con người ở khu vực này có niên đại khoảng 4.000 năm trước Trong số hiện vật có những mảnh gốm phủ lớp màu đỏ phản ánh kỹ thuật chế tác của các cộng đồng thời tiền sử Những phát hiện ấy cho thấy Batan không phải vùng đất chỉ được con người tìm đến trong những thế kỷ gần đây Tuy nhiên, Torongan không phải địa điểm duy nhất chứa được những bằng chứng đáng chú ý Hãy đăng ký kênh để ủng hộ kênh của mình nhé! Trong khi đó, nguồn gốc của các loại đá cung cấp manh mối về việc vật liệu đã được vận chuyển hoặc trao đổi giữa các đảo như thế nào Khi kết hợp những bằng chứng ấy với niên đại của các tầng khảo cổ, các nhà nghiên cứu có thể từng bước tái dựng những mối liên hệ mà không một tài liệu chữ viết nào còn lưu lại Vị trí của Batanet đặc biệt quan trọng với quần đảo nằm giữa Đài Loan và Luzon Trên một hành lang hàng hải gắn với lịch sử di chuyển của các cộng đồng nói ngôn ngữ nam đảo hay Austronesian, một giả thuyết có ảnh hưởng lớn cho rằng những cộng đồng này đã di chuyển từ khu vực Đài Loan xuống phía bắc Philippines cách đây vài ngàn năm. Tuy nhiên, các hiện vật khảo cổ chưa đủ để xác định chính xác hành trình của từng nhóm người, nên nhiều chi tiết vẫn tiếp tục được nghiên cứu. Điều khiến Isbayac trở nên khác biệt là sự tương phản giữa quá khứ và hiện tại. Một hòn đảo ngày nay nổi tiếng khó tiếp cận, lại từng có vị trí trong những tuyến giao lưu của cư dân cổ đại. Những mảnh gốm, công cụ và vật liệu được tìm thấy ở đây, cho thấy biển cả không chỉ là rào cản chia cắt con người, mà còn có thể trở thành con đường kết nối các cộng đồng từ hàng ngàn năm trước. Những dấu tích ấy kể lại hành trình con người từng tìm đến Isbayak, nhưng sau hàng ngàn năm định cư, các thế hệ đang sống trên đảo lại phải đối diện với những lựa chọn rất khác so với tổ tiên của mình. Vì sao người trẻ rời đảo còn người già muốn ở lại? Một người trẻ rời Isbayak để tiếp tục học tập có thể phải mang theo hành lý lên chuyến tàu đến đảo Batan, rồi từ đó tiếp tục hành trình đến những trung tâm lớn hơn của Philippines. Trong khi ấy, nhiều người lớn tuổi vẫn gắn bó với ngôi nhà, mảnh vườn và những công việc đã trở thành thói quen suốt hàng chục năm. Cùng sinh ra trên một hòn đảo nhưng tương lai mà hai thế hệ mong muốn lại không hoàn toàn giống nhau. Vì sao nơi được người này xem là quê hương không thể thay thế, lại khiến người khác phải tìm kiếm cơ hội ở bên ngoài. Isbayac có trường học phục vụ cộng đồng địa phương, nhưng không thể cung cấp đầy đủ những chương trình đào tạo và ngành nghề như các trung tâm lớn. Với những người muốn học đại học hoặc theo đuổi chuyên ngành đặc thù, việc đến Batan hay những thành phố khác có thể trở thành lựa chọn cần thiết. Cơ hội việc làm trên đảo cũng tập trung vào nông nghiệp, đánh bắt, buôn bán và một số dịch vụ địa phương. Ngược lại với nhiều cư dân lớn tuổi, Isbayac gắn liền với lịch sử gia đình, những phong tục quen thuộc và phần lớn ký ức cuộc đời. Chuyện đến một thành phố xa lạ đồng nghĩa với việc phải thay đổi gần như toàn bộ nếp sống. Nếu nhiều thanh niên định cư ở nơi khác, đảo có thể thiếu người kế tục các nghề truyền thống. Nhưng giữ họ ở lại chỉ bằng tình yêu quê hương cũng không thực tế. Điều quan trọng là tạo thêm những cơ hội sinh kế phù hợp. Một hướng đáng cân nhắc là phát triển du lịch dựa trên cảnh quan và văn hóa địa phương. Những vách đá ven biển, đồng cỏ rộng lớn, hòn Torogan và đời sống Ivatan có thể thu hút du khách yêu thích khám phá. Các dịch vụ lưu trú nhỏ, ẩm thực và sản phẩm địa phương có thể tạo thêm nguồn thu cho cư dân. Tuy nhiên với điều kiện tiếp cận và khả năng phục vụ còn hạn chế, du lịch quy mô vừa phải sẽ phù hợp hơn việc chạy theo lượng khách lớn. Dẫu vậy du lịch chỉ là một khả năng, không phải lời giải cho mọi vấn đề Tương lai của Isbaya còn phụ thuộc vào việc mở rộng cơ hội học tập, việc làm và cải thiện các dịch vụ thiết yếu Để người trẻ có thêm lý do cân nhắc trở về quê hương Bình yên có thật sự là thiên đường Một người dân Isbaya cần điều trị y tế chuyên sâu có thể phải rời đảo để đến bệnh viện có đầy đủ trang thiết bị hơn Nhưng nếu đúng lúc biển động, tàu không thể khởi hành và máy bay cũng không đủ điều kiện có cánh. Việc tiếp cận dịch vụ y tế có thể trở thành thử thách. Với du khách, một chuyến đi bị hoãn đôi khi chỉ làm thay đổi lịch trình. Còn với người đang cần được chữa trị, sự chậm trễ ấy có thể mang ý nghĩa hoàn toàn khác. Đây chính là nghịch lý phía sau vẻ bình yên của Isbaya. Một hòn đảo có cảnh quan tuyệt đẹp, cộng đồng gắn bó và nhịp sống chậm rãi, liệu đã đủ trở thành nơi đáng sống. Với người đến tham quan, sự tách biệt là một phần rất hấp dẫn. Họ có thể dành vài ngày khám phá những vách đá, đi bộ qua các ngôi làng và tận hưởng cảm giác rời xa sự ồn ào của thành phố. Nhưng với cư dân địa phương, khoảng cách địa lý không chỉ tạo nên sự yên tĩnh mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các dịch vụ quan trọng. Isbaya có những cơ sở phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu nhưng không thể cung cấp đầy đủ mọi phương pháp điều trị chuyên sâu. Trong những trường hợp khẩn cấp, việc chuyển bệnh nhân đến nơi có năng lực y tế cao hơn có thể phụ thuộc vào điều kiện vận chuyển. Đây là giới hạn thực tế mà tình làng nghĩa xóm, dù quý giá đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa cuộc sống trên Isbaya chỉ toàn khó khăn. Những người gắn bó với hòn đảo vẫn có thể tìm thấy sự hài lòng trong môi trường quen thuộc, các mối quan hệ gần gũi và nếp sinh hoạt của cộng đồng. Vấn đề không phải lựa chọn giữa một hòn đảo đẹp nhưng thiếu thốn với một thành phố đầy đủ tiện nghi, mà là làm thế nào để cư dân có thể tiếp tục sống trên quê hương với những điều kiện an toàn hơn. Bởi vậy đánh giá Ibiza chỉ qua vẻ đẹp thiên nhiên sẽ chưa đủ. Giá trị của một nơi đáng sống còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của con người, nhất là vào thời điểm họ cần được giúp đỡ nhất. Giữa đại dương rộng lớn, Ibiza vẫn giữ được một nhịp sống mà nhiều nơi trên thế giới đã dần đánh mất. Ở đó giá trị của cuộc sống không chỉ nằm ở những gì con người sở hữu Mà còn ở những mối quan hệ, ký ức và cảm giác được thuộc về một nơi nào đó Hòn đảo này nhắc chúng ta rằng quê hương không nhất thiết phải là nơi có mọi thứ Nhưng phải là nơi con người cảm thấy cuộc sống của mình có ý nghĩa Và nếu được lựa chọn, bạn sẽ sống dưới một thành phố đầy đủ tiện nghi Hay trên một hòn đảo bình yên như Ibiza