Vì sao người miền Tây gọi con đầu là Hai? Vì sao ở Nam Bộ người ta quen gọi anh Hai, chị Hai mà không phải anh Cả, chị Cả?
Tập podcast này của Nụ Cười Miền Tây kể lại câu chuyện đằng sau cách xưng hô rất quen trong gia đình miền Tây: từ vai của người anh chị lớn trong nhà, những cách giải thích dân gian, cho tới nếp nhà Nam Bộ xưa và hành trình mở đất phương Nam.
Qua câu chuyện “anh Hai, chị Hai”, chúng ta cũng thấy lại một phần văn hóa gia đình miền Tây, cách gọi thân tình của người Nam Bộ, và ký ức của những mái nhà đông con ngày trước.
Nội dung phù hợp với quý vị yêu thích: văn hóa miền Tây chuyện xưa Nam Bộ podcast kể chuyện quê hương nếp nhà, tình anh chị em lịch sử và phong tục miền Tây
Nếu quý vị cũng từng có một anh Hai hay chị Hai như vậy trong nhà, hãy chia sẻ câu chuyện của mình dưới phần bình luận nghen.
Xin chào quý vị!
Hôm nay đang ngồi hàng ba hóng mát, chợt nghe mấy đứa nhỏ nó gọi nhau
Anh hai ơi, qua đây giúp Úc với
Làm tôi nhớ lại cái chuyện hồi xưa
Hồi xưa ở quê, mỗi khi ba má đi vắng
Ai là người ở nhà coi em, dắt em đi học
Đỡ đần mấy chuyện lạc vạc ở trong nhà
Thường là anh hai hay chị hai
Ở miền Tây mình, hai tiếng đó quen dữ lắm
Quen tới mức nghe riết thành tự nhiên
Ít ai dừng lại hỏi nữa
Nhưng mà nghĩ kỹ lại thì cũng lạ nghe
Con đầu ở trong nhà, đáng lẽ phải gọi anh cả chị cả chứ
Sao ở miền Tây mình lại thành anh hai chị hai?
Nghe như đếm lệch một nhịp vậy
Thiệt ra, cái tiếng anh hai đó không phải tự nhiên mà có
Đằng sau nó là cả một lớp chuyện dài
Chuyện chữ nghĩa, chuyện mở đất
Và cả một nếp nhà miền Tây xưa
Mời quý vị cùng ngồi lại với tôi tìm hiểu nha
Ở miền Tây mình, cách gọi trong nhà
Nhiều khi không chỉ để đếm thứ tự
Mà để gọi đúng cái vai của một người
Anh hai thường là người lớn đầu tiên đứng ra lo việc
Còn nếu con đầu lòng là con gái
Thì gọi là chị hai, nhiều khi giống như má thứ hai vậy
Nhà đông con, ba má đi ruộng từ sớm
Ở nhà, chị hai cột tóc cho mấy đứa nhỏ
Anh hai dắt em qua mấy nhịp cầu khỉ trên bên
Có khi chính mình cũng mới 13, 14 tuổi đầu thôi
Mà đã biết gánh việc nhà rồi
Cho nên ở miền Tây, tiếng anh hai
Nghe một cái là thấy gần liền
Nhưng rồi câu hỏi vẫn còn ở đó
Sao lại là hai?
Ông bà mình hồi xưa cũng từng thắc mắc chuyện này dữ lắm
Cho nên mới sanh ra mấy cách giải thích lận
Có người thì nói hồi xưa con đầu khó nuôi
Nên người ta gọi lui xuống một nhịp
Gọi thành hai cho nó nhẹ viết
Nghe như kéo đứa nhỏ gần với đời thường hơn
Để nó dễ lớn
Có người lại nói khác
Ngày xưa trong làng hay có chất hương cả, ong cả
Nghe chữ cả đã thấy lớn rồi
Cho nên trong nhà, người ta gọi con bằng tiếng khác
Cho êm tai, cho đỡ bụng
Rồi cũng có người cho rằng
Chữ cả nghe nặng quá, dân thường ít dùng
Những cách giải thích đó nghe cũng xuôi tai phần nào
Nhưng nếu ngẩm kỹ lại
Thì vẫn chưa đủ sức giải thích
Vì sao cả một vùng đất rộng lớn như Nam Bộ
Lại cùng quen miệng gọi vậy
Muốn hiểu sâu hơn
Mình phải nhìn ra xa hơn một chút
Ra tới kiện mở đất phương Nam
Trong nếp nhà xưa
Chữ cả không chỉ là số thứ tự
Mà là chữ của người giữ góc nhà
Anh cả là người ở lại quê, giữ đất tổ
Lo mồ mã ông bà
Gánh chuyện lớn trong gia đình
Người xưa mới có câu
Phụ mẫu tại, bất khả viễn du
Cha mẹ còn sống, con trưởng không nên đi xa
Bởi vậy, khi người Việt bắt đầu đi về phương Nam mở đất
Từ mấy trăm năm trước
Thì người đi thường không phải là anh cả
Mà là những người con thứ
Anh hai, anh ba, anh tư
Còn anh cả thì sao?
Anh ở lại quê cũ
Ở lại với bàn thờ tổ tiên
Ở lại giữ cái góc của cả nhà
Trong ký ức của những người đi mở đất
Anh cả là quê nhà để lại phía sau
Còn anh hai là người đi trước
Là người cầm mái chèo
Chèo ghe vô đất mới
Là người đứng mũi chịu xào
Lội sình, lội rừng
Dẫn lên những xóm làng đầu tiên
Cho nên ở miền Nam
Tiếng anh hai không phải là gọi trật
Mà là gọi theo cuộc đời của người đi mở đất
Anh cả giữ quê cũ
Anh hai dựng quê mới
Hai tiếng anh hai vì vậy mà theo bước chân lưu dân đi vô Nam
Rồi ở lại luôn trong tiếng nói của miền đất này
Rồi theo năm tháng
Đất mới thành quê hương
Gia đình Nam Bộ cũng hình thành theo cách riêng của nó
Người miền Tây mình ít nặng cái danh trưởng
Quan trọng hơn là ai lo được cho gia đình
Ai giữ được nếp nhà
Bởi vậy trong nhiều căn nhà xưa
Anh hai nhiều khi là nửa người cha
Chị hai nhiều khi là nửa người má
Người xưa có câu
Quyền huynh thế phụ
Nghe chữ nghẻ thì tưởng xa
Chớ ở miền Tây mình
Nhiều nhà sống đúng câu đó thiệt
Cha mẹ đi làm suốt ngày
Ở nhà anh hai lo cho em
Chị hai lo bếp nút
Cái vai đó không ai giao hết
Nhưng nó tự nhiên đặt lên vai
Người lớn đầu trong nhà
Bởi vậy mới thấy
Chuyện anh chị em trong nhà
Không chỉ nằm trong đời sống
Nó còn đi vô lời ca nữa
Trong bài còn thương rao đắng mọc sao hè
Có một câu nghe tới là thấy thương liền
Chỉ mấy chữ thôi
Mà hiện ra nguyên một mái nhà cũ
Có mẹ, có chị, có em
Có tuổi đời trồng chất trên mái tóc
Rao đắng sao hè
Vốn đã là hình ảnh rất nam bộ rồi
Nó mọc, nó nghèo, nó đắng
Mà thương dữ lắm
Cho nên nhắc tới anh hai, chị hai ở miền Tây
Nhiều khi không cần nói chuyện to tác
Chỉ cần một câu hát thôi
Là ký ức vùa về liền
Cho nên khi quý vị nghe người miền Tây gọi
Anh hai ơi
Thì đừng nghĩ đó chỉ là số hai nhe
Ở trong đó có
Một lớp lịch sự mở đất
Một nếp nhà có trồng tình nghĩa
Và cả ký ức của những căn nhà đông con
Nơi người anh, người chị lớn
Thường là người gánh vát sớm nhất
Nghe là hai
Mà thiệt ra là gọi cả một nếp nhà miền Tây xưa
Thôi, bữa nay tôi kể tới đây thôi
Tôi hỏi thiệt quý vị một câu
Trong nhà mình có một anh hai hay chị hai như vậy không?
Có người nào hồi nhỏ từng nhường mình miếng cá ngon hơn
Dắt mình đi học
Hay đứng ra đỡ đòn giùm mình không?
Nếu có, quý vị thử để lại vài dòng dưới phần bình luận nhe
Biết đâu chỉ cần nhắc tới thôi
Là nguyên một trời tuổi thơ quay về liền
Hẹn gặp lại quý vị trong những câu chuyện sau của Nụ Cười Miền Tây