MỸ - NHẬT BẺ GÃY ‘MỘT TRUNG QUỐC’, BẮC KINH THẤT THẾ TRƯỚC LIÊN MINH TỐI THƯỢNG?

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
312 Lượt xem video·28 thg 11, 2025
Chào mừng quý vị trở lại với chi thức mới. Tôi là Lê Minh.
Thưa quý vị, trong những năm qua, Trung Quốc không công nhận chủ quyền và độc lập của rất nhiều vùng lãnh thổ.
Thế nhưng họ lại đòi hỏi cả thế giới phải công nhận chính sách Một Trung Quốc,
tức là chỉ có một Trung Quốc duy nhất là Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, còn Đài Loan là một phần của nó.
Câu chuyện này xem ra thật sự là vô lý. Ví dụ như là Trung Quốc thường nói rằng là Đài Loan là
vùng lãnh thổ không thể tách rời của họ và sẽ dùng vũ lực để mà thống nhất nếu cần.
Hay như là cái vùng Arunachal Pradesh của Ấn Độ thì thuộc Tây Tạng, mà Tây Tạng thì lại thuộc Trung Quốc.
Rồi Aksai Chin, cộng với một phần của Ladakh, đã bị chiếm từ năm 1962,
thế nhưng Trung Quốc cũng không công nhận quyền kiểm soát của Ấn Độ.
Rồi quần đảo Sekaku thuộc Nhật Bản, thế nhưng Trung Quốc thì bảo nó thuộc về Đài Loan,
mà Đài Loan thì lại cũng là của Trung Quốc, suy ra thì nó thuộc với Trung Quốc.
Hay như là Đốc Lam và một phần của Bù Tàn thì Trung Quốc cũng lại không công nhận biên giới hiện tại
với Bù Tàn. Một phần Humla vốn thuộc về Nepal, Trung Quốc cũng không công nhận.
Rồi cầu Hàng Sa, Trường Sa vốn thuộc chủ quyền của Việt Nam, thì Trung Quốc lại bảo đó là lãnh
thổ lịch sử của mình và không công nhận chủ quyền của Việt Nam và nhiều nước khác.
Chưa hết, một phần Tajikistan đã bị ép nhượng 1.158 km2 cho Trung Quốc,
và họ cũng lại tuyên bố chủ quyền ở đó. Cuối cùng là một phần Kyrgyzstan,
họ cũng lại công nhận biên giới cũ và tuyên bố đó là vùng đất của mình.
Nói chung là bây giờ Trung Quốc là họ đang không công nhận chủ quyền và độc lập của ít nhất 8 quốc gia
và 2 vùng tự trị trên thực tế. Thế nhưng mà họ lại đòi thế giới phải công nhận cái chính sách 1 Trung Quốc.
Và tất cả các quốc gia, dù lớn hay nhỏ, dù giàu hay nghèo, muốn có quan hệ ngoại giao chính thức
với Bắc Kinh thì cũng buộc phải công nhận cái nguyên tắc này. Ai mà công nhận Đài Loan thì đều sẽ
bị Trung Quốc cắt đứt quan hệ ngay lập tức. Ai gọi Đài Loan là quốc gia trên giấy tờ chính thức thì
cũng bị trừng phạt kinh tế. Ví dụ như là Litva năm 2021-2022 đã bị Trung Quốc tung đòn cấm vận chỉ vì cái điều này.
Đến giờ thì người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ning yêu cầu cộng đồng quốc tế lên án
Nhật Bản và bảo vệ Trung Quốc. Vậy thì câu chuyện này có gì lạ lùng ở đây?
Cái điểm nực cười đến phi lý mà câu chuyện này phơi bày ra nó nằm ở chỗ là Bắc Kinh muốn một
cái trật tự quốc tế trong đó chủ quyền và an ninh của Trung Quốc là tuyệt đối, bất khả xâm phạm.
Thế nhưng mà chủ quyền và an ninh của nước khác thì chỉ là tranh chấp, sai trái, khiêu khích.
Và từ đó thì Bắc Kinh đòi cả thế giới phải tôn trọng, triệt để cái chính sách 1 Trung Quốc của mình.
Trong khi chính họ thì lại không tôn trọng, hoặc là tìm cách bào mòn chủ quyền hoặc hiện trạng
của hàng loạt quốc gia xung quanh, hàng loạt quốc gia láng giềng xung quanh họ.
Họ cho mình cái quyền phủ nhận chủ quyền của Ấn Độ, Bú Tan, Việt Nam, Nhật hay Nepal,
tự cho mình cái quyền đổi tên, xuất bản bản đồ, xây đường, xây đảo, đưa quân,
rồi gọi đó là chính nghĩa lịch sử hoặc là phát triển hòa bình.
Họ viện dẫn trật tự hậu Thế chiến thứ hai, phán quyết của hội nghị Potsdam-Cairo để nói rằng
là Đài Loan đã được trao trả cho Trung Quốc và là một phần trật tự quốc tế không thể chối cãi.
Nhưng đồng thời, khi luật quốc tế, ví dụ như là UNCLOS, phán quyết trọng tài năm 2016
với Biển Đông phủ nhận Trung Quốc chiếm 90% chủ quyền, thì họ lại coi đây là phán quyết bất lợi
và bác bỏ không tham gia, gọi đó là phi pháp. Thực sự là tiêu chuẩn kép.
Trung Quốc muốn một cái thế giới nơi mình có quyền tối đa và trách nhiệm tối thiểu,
và phân ngôn của bà Mao Ninh thực sự đã gây phản cảm đến nực cười và cũng hết sức là phi lý.
Trong thực tế thì Trung Quốc là cái bên mà liên tục đòi chủ quyền lấn sang lãnh thổ đù các nước khác,
tập trận bao vây Đài Loan, đưa tàu chiến, máy bay áp sát Senkaku, Biển Đông,
trừng phạt kinh tế nước nào dám chơi với Đài Loan. Còn Nhật thì chỉ là cái bên mà triển khai
tên lửa phòng không trên lãnh thổ của mình thôi, tại Yonaguni thôi.
Và chỉ phát biểu một cái đơn giản là nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan thì Nhật
bản có thể xem đó là cái đe dọa tuần vong và xem xét cái quyền tự vệ tập thể.
Thế nhưng mà trong diễn ngôn của bà Mao Ninh của Bộ Ngoại giao Trung Quốc thì Nhật bản được
mô tả như là cái kẻ gây họa, tái quân phiệt, kéo khu vực đến với thảm họa. Họ lại đóng vai
người bảo vệ hòa bình, đóng vai nạn nhân, bảo vệ trật tự hậu chiến và cần cộng đồng quốc tế
bênh vực của mình. Thực sự đây là một nghịch lý rất khó tin đối với bất kỳ ai đang nhìn nhận
cái tình hình bằng một con mắt khách quan, một cách tối thiểu cũng có thể nhận ra điều này.
Nó thực sự là là nghịch lý thưa quý vị. Khi bà Mao Ninh kêu gọi cộng đồng quốc tế
phải quan ngại và lên án Nhật bản thì điều đó nó phản ánh một cái kiểu tư duy đó là quốc tế hay trật
tự quốc tế được hẻo là những cái người đứng về phía cách hiểu của Trung Quốc. Ai mà không chấp
nhận một Trung Quốc kiểu Bắc Kinh hoặc dám hành động tự vệ sát cạnh mình thì lập tức sẽ bị
gán nhãn là gây căng thẳng, là chủ nghĩa quân phiệt, là đi ngược lịch sử. Và chính cái kiểu
hành xử này của họ như là họ dùng chí sách một Trung Quốc để mà đe dọa và trừng phạt thì càng
biến nó trở thành cái biểu tượng của áp lực và bất công và càng khiến người ta tự hỏi rằng là tại
sao cả thế giới đang phải răm rắp nghe lời một cái nguyên tắc mà bản thân cái bên áp dụng nó lại
chẳng hề tôn trọng chủ quyền của biết bao nước khác. Và hẳn quý vị sẽ thắc mắc là cái bản chất
thực sự của cái gọi là một Trung Quốc là gì. Tết nhưng mà ta biết là cái khái niệm này nó không
đơn giản như những gì Bắc Kinh nói. Chứ thực tế một Trung Quốc nó có đến 3 cái phiên bản khác nhau.
Theo cách hiểu của Bắc Kinh thì chỉ có một Trung Quốc duy nhất, Đài Loan là một phần lãnh thổ
thiêng liêng của Trung Quốc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là chính phủ hợp pháp duy nhất đại diện
cho Trung Quốc. Điều này có nghĩa là bất kỳ nước nào mà muốn có quan hệ với Bắc Kinh thì đều
phải cắt hết quan hệ ngoại giao với Đài Bắc, không được ủng hộ cái gọi là Đài Loan độc lập và
phải tôn trọng Trung Quốc, coi vấn đề Đài Loan là nội bộ. Với Trung Quốc thì cái chính sách một Trung
Quốc là nền tảng chính trị sống còn, liên quan trực tiếp đến tính chính danh của chính quyền. Và việc để
Đài Loan thoát khỏi tầm kiểm soát sẽ được coi là thất bại chiến lược không thể chấp nhận được với họ.
Còn trong cách hiểu của Mỹ, Nhật, EU và nhiều nước phát triển trên thế giới thì họ không
hề công nhận cái chủ quyền của Trung Quốc với Đài Loan. Họ chỉ nói rằng là họ ghi nhuận hoặc là tôn trọng
lập trường của Trung Quốc, nhưng mà họ không xác nhận đó là một sự thật pháp lý. Đồng thời thì họ
vẫn giữ quan hệ sâu sắc với Đài Loan về kinh tế, kỹ thuật, hỗ trợ phòng vệ và phản đối Bắc
Kinh dùng vũ lực ở eo biển Đài Loan. Do vậy, với Mỹ, Nhật thì một Trung Quốc nó chỉ là một cái công
thức ngoại giao mờ hổ để mà duy trì ổn định và tránh chiến tranh, tránh xung đột, tránh leo thang
căng thẳng, chứ không phải là một cái sự đồng ý rằng là Trung Quốc sở hữu Đài Loan đâu. Còn đối với
Đài Loan thì một Trung Quốc nó là rào cản khiến họ không thể tham gia các tổ chức quốc tế, không thể ký
những hiệp ước chính thức và luôn bị đe dọa bởi cái việc là Bắc Kinh có thể viện cớ chống ly khai
để mà sử dụng quân sự. Đa số người dân Đài Loan hiện nay thì muốn giữ nguyên trạng, không tuyên bố
độc lập, cũng không thống nhất. Và chính cái việc Trung Quốc ngày càng quyết đoán khiến người dân càng
xa rời cái ý tưởng thống nhất hơn. Đây là lý do mà nhiều học giả cho rằng là đã đến lúc cần xem xét lại
cách diễn giải cái chính sách một Trung Quốc này, ít nhất là theo hướng không chấp nhận việc Bắc Kinh dùng
chính sách đó để biện minh cho cái việc gây sứ kép quân sự và khẳng định rõ rằng bảo vệ hiện trạng,
tự do hàng hải và quyền tự quyết của người dân Đài Loan, không vi phạm cam kết ngoại giao.
Vậy thì quý vị có biết vì sao cái nghịch lý này nó mâu thuẫn như vậy nhưng mà nó lại luôn tồn tại suốt
bao nhiêu năm qua hay không? Đó là vì lợi ích, an ninh, kinh tế, ổn định khu vực nó quá lớn. Cho nên là
các nước, kể cả là Hoa Kỳ nữa, họ chấp nhận sống chung với cái sự mờ hổ chiến lược này thay vì làm cho
mọi thứ rõ, trắng đẹp. Nếu ngày mai, Mỹ, Nhật, EU đồng loạt tuyên bố rằng Đài Loan là một quốc gia
độc lập, tách khỏi Trung Quốc, thì khả năng rất cao đó là Bắc Kinh sẽ bị dồn vào chân tưởng. Lãnh đạo
Trung Quốc sẽ chịu một cái áp lực khủng khiếp trong nước, vừa mất mặt lại vừa mất Đài Loan. Rồi
nguy cơ dùng vũ lực với Đài Loan sẽ tăng vọt. Và nếu liên quân Mỹ-Nhật can dự thì chiến tranh trên
quy mô lớn nó là cái điều có thật, không còn là phỏng đoán nữa rồi. Vì vậy, từ sau năm 1949 tới giờ
thì chính sách của Mỹ và nhiều nước đó là không công nhận Đài Loan là quốc gia độc lập, không công nhận
luôn là Đài Loan thuộc Trung Quốc. Họ giữ một cái sự mập mờ, một cái vùng sám, thừa nhận lập trường
của Trung Quốc nhưng không nói đó là sự thật. Họ vừa làm ăn với Bắc Kinh, lại vừa bán vũ khí cho Đài Loan,
vừa nói phản đối thay đổi hiện trạng bằng vũ lực. Đây chính là một cái dạng cố tình mập mờ chiến lược
mà các cường quốc họ chọn để mà tránh phải đối đoạn trực tiếp với cái lựa chọn trắng đen,
hoặc là ủng hộ Đài Loan, hoặc là phải ủng hộ Trung Quốc, v.v. Có một cái lý do cũng rất lớn nữa là
Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, ta biết rồi. Họ có thị trường hơn một tỷ dân,
là công sưởng toàn cầu, lại là mỏ nguyên liệu, trung tâm sản xuất, lắp ráp, xuất khẩu mọi thứ,
từ điện thoại, linh kiện, máy móc, cho tới điều tiêu dụng. Mỹ, châu Âu, Nhật, Hàn, rồi ngay cả
Asia nữa. Tất cả các doanh nghiệp của họ đổ vốn vào Trung Quốc từ thầm niên 1980-2000. Chuỗi
cung ứng đã gắn chặt với nhà máy ở Hòa Nam, Hòa Đông. Các tập đoàn lớn kiếm rất nhiều tiền từ
thị trường Trung Quốc. Cho nên nếu ai đó đứng lên bảo là, thôi, vì cái vấn đề Đài Loan, Tây Tạng hay
Biển Đông, chúng ta phải cắt quan hệ kinh tế với Bắc Kinh và công khai chống lại họ, thì giới doanh nghiệp,
ngân hàng đầu tư sẽ là những người lên tiếng phản đối đầu tiên. Các chính phủ sẽ phải đối mặt với sự
tăng giá, mất việc làm, lạm phát, đứt chuỗi cung ứng và nhiều cái ngành công nghiệp từ điện tử,
xe điện cho tới năng lượng thái tạo đang phụ thuộc vào linh kiện vật liệu từ Trung Quốc.
Nói thẳng ra đó là rất nhiều nước họ nhìn thấy vấn đề, nhưng mà không đủ sẵn sàng trả cái giá
kinh tế, xã hội nếu như đối đầu trực diện. Cho nên là họ chọn cái cách là vừa phê phán chú ýt,
lại vừa tiếp tục làm ăn, mong kéo dài thời gian, đa dạng hóa dần cái chuỗi cung ứng và giảm phụ
thuộc từ từ, chứ không dám giật phăng một cái. Mặt khác, trong bất kỳ cái nước dân chủ nào như Mỹ,
EU hay Nhật thì đều có cái phe coi trọng nhân quyền, dân chủ, pháp ly quốc tế, muốn đứng thẳng
lưng trước Trung Quốc, nhưng mà cũng tồn tại những cái phe thực dụng, ưu tiên tăng trưởng,
việc làm ổn định, không thích rủi ro quân sự. Kết quả là chính phủ thường phải thỏa hiểm giữa
hai phe. Miệng thì nói là quan ngại sâu sắc, lo lắng về nhân quyền, về Đài Loan hay là về Biển
Đông. Còn Tây thì vẫn ký hợp đồng, vẫn xuất khẩu, vẫn đầu tư vào Trung Quốc. Với người dân,
nhất là cái giới mà quan tâm chính trị, nhìn vào thì sẽ thấy rằng là, ủa, sao nói dân chủ,
nhân quyền mà vẫn đi bắt tay với Bắc Kinh hoài vậy? Có gì lạ ở đây à? Nhưng mà từ phía góc nhìn
của các chính trị gia thì họ nghĩ rằng là nếu như phản đối quá mạnh hoặc là làm quá căng,
kinh tế trong nước sẽ sụp đổ, người dân mất việc, nhiệm kỳ của mình cũng xong luôn. Cho nên là họ
lựa chọn cái sự mập mờ như chúng ta đã nói, đẩy cái xung đột đạo đức sang thì tương lai,
tạm hóa lại. Và có một cái thực tế đau đớn mà thế giới ngày nay không dám nhìn thẳng vào đó là Trung
Quốc bao năm nay đã âm thầm trở thành một trong những cái chủ nợ ngân hàng lớn nhất thế giới,
và cũng là một cái ông lớn tài chính trong lĩnh vực cho vay, cấp tin dụng ở quy mô toàn cầu.
Một nghiên cứu mới, do tổ chức ADDATA thuộc Đại học William & Mary của Mỹ thực hiện,
cho thấy là từ năm 2000-2023, các ngân hàng định chế công của Trung Quốc đã cam kết cho vay
và viện trợ tới khoảng 2,2 nghìn tỷ đô la cho hơn 200 quốc gia vùng lãnh thổ trên toàn cầu.
Với cái khoản tiền khổng lồ này thì Trung Quốc đã trở thành chủ nợ song phương lớn nhất thế giới
với nhiều quốc gia đang phát triển. Hơn nữa, một cái thay đổi đáng chú ý đó là từ năm 2000-2023,
một phần lớn các khoản vay của Trung Quốc đã diện chuyển từ các nước thu nhập thấp,
trung bình yếu, sang các nước thu nhập trung bình, cao và các nền kinh tế phát triển.
Ví dụ Mỹ được báo cáo là nước nhận vốn vay từ Trung Quốc nhiều nhất,
hơn 200 tỷ đô la cho gần 2.500 dự án trong giai đoạn 2000-2023.
Theo đánh giá học thuật thì vào khoảng cuối thập kỷ 2010, Trung Quốc đã vượt qua các định chế
tài chính quốc tế như là Ngân hàng Thế giới hay là IMF để trở thành nhà tín dụng chính thức lớn
nhất toàn cầu, đặc biệt với các nước đang phát triển, đồng thời nhiều khoản nợ Trung Quốc
cũng không được báo cáo đầy đủ, tức là có thể nợ thực còn cao hơn những con số công bố chính thức.
Vâng, như quý vị đã thấy đấy, trong hai thập kỷ qua, Bắc Kinh đã vươn lên trở thành một trong những
chủ nợ lớn nhất thế giới. Hàng trăm hàng nghìn tỷ đô la được rót qua thông qua các ngân hàng quốc
doanh, quỹ nhà nước và các đại dự án hạ tầng khổng lồ tại châu Á, châu Phi, Mỹ Latin
Bắc Kinh và thậm chí là ở các nền kinh tế phát triển nữa. Thế nhưng khác với các khoản vay minh
mạch của IMF hay là Ngân hàng Thế giới World Bank, vốn nhằm ổn định tài chính và giảm nghèo,
thì nhiều khoản vay của Trung Quốc không đơn thuần là mang tính kinh tế đâu. Chúng được thiết kế như là
một công cụ để gây ảnh hưởng, tạo sự lệ thuộc và đôi khi là để bịt miệng các quốc gia mà họ
vay nợ Trung Quốc. Nói một cách đơn giản và dễ hiểu thì Trung Quốc không cho vay để mà kiếm lãi,
mà cho vay để kiếm quyền lực. Cái lãi của họ chính là quyền lực chính trị. Khác với Ngân hàng
thông thường, hầu hết các khoản tin dụng của Trung Quốc đi kèm một bộ điều kiện vô hình,
ràng buộc chính trị, sự im lặng ngoại giao và sự ưu tiên dành cho lợi ích chiến lược của Bắc Kinh.
Thế thì vì sao cái vốn vay Trung Quốc nó lại dỡ trở thành một công cụ khống chế như vậy? Có mấy lý do.
Thứ nhất là Trung Quốc cho vay vượt khả năng trả nợ của nhiều quốc gia đang phát triển. Những dự án hạ
tầng mang tên đại lộ, cảng biển, đường sắt, đập thủy điện, thường đội vốn, không xinh lợi hoặc là
hoạt động kém hiệu quả. Khi các nước không trả nổi nợ thì Bắc Kinh có cách cớ để xiết nợ đòi quyền
kiểm soát cảng biển, ưu tiên khai thác tài nguyên hoặc là nhựa bộ ngoại giao. Ta gọi đó là bẫy nợ đấy.
Lý do thứ hai đó là đa số hợp đồng vay đều bí mật, với những điều khoản mà người dân các nước vay nợ
không hề biết chút nào. Chính phủ vay nhưng mà người trả nợ lại là người dân,
thông qua thuế, tài nguyên hoặc là các nhựa bộ chiến lược.
Thứ ba là Trung Quốc thường gắn cái khoản vay với các điều kiện chính trị, ví dụ như là không được
công nhận Đài Loan, không được phê phán Trung Quốc trong vấn đề Tân Cương, Tây Tạng, Hồng Kông,
phải ủng hộ Trung Quốc trong các cuộc bỏ phiếu tại Liên Hợp Quốc. Nói thẳng ra, một nước càng nợ Trung
Quốc thì tiếng nói của nước đó càng bị hạ thấp cho Bắc Kinh. Tất nhiên là không phải lúc nào họ cũng phải
chịu mất lãnh thổ, nhưng mà sẽ mất cái quyền kiểm soát chiến lược. Chuyện đó xảy ra rất thường xuyên.
Một ví dụ điển hình mà nhiều người vẫn nhắc đến đó là Sri Lanka, họ đã mất quyền điều hành cái cảng
Hambantota trong 99 năm bởi vì không trả nổi nợ cho Trung Quốc. Thế rồi Pakistan,
thông qua dự án CPEC, trở nên phụ thuộc nặng nề vào Bắc Kinh trong năng lượng, tài chính và an ninh.
Hay như là Lào, họ phải nhượng quyền vận hành đường sắt chiến lược cho Trung Quốc.
Hoặc là Tajikistan từng phải cắt hơn 1.100 cây sô vương lãnh thổ để mất đổi lấy cái việc giảm nợ.
Nhiều nước châu Phi buộc phải cho Trung Quốc quyền khai thác mỏ hoặc tài nguyên để trả nợ,
và những cái ví dụ này cho thấy rằng là không cần dùng quân đội, chỉ cần dùng nợ,
và con nợ sẽ phải tự mở cửa nhà mình cho Trung Quốc đi vào.
Điều đáng sợ nhất là những cái đồng tiền cho vai đó buộc các nước phải im lặng trước vi phạm nhân
quyền nghiêm trọng đang diễn ra tại Trung Quốc, và nó là hậu quả nguy hiểm của cái ngoại giao bẫy nợ.
Khi một nước nợ Trung Quốc quá nhiều, thì họ sẽ khó có thể lên tiếng về Tân Cương,
nơi hàng trăm nghìn người Duy Ngô Nhĩ bị giam giữ, cưỡng bức lao động và đàn áp tôn giáo.
Nói về Tây Tạng, nơi sự kiểm soát văn hóa, tôn giáo diễn ra mạnh mẽ. Chỉ trích Hồng
Công, nơi quyền tự do bị bóp nghẹt sau luật an ninh quốc gia, hay là phản
nối Trung Quốc trên Biển Đông, Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương.
Cũng không phải ngẫu nhiên mà nhiều nước Hồi giáo không chỉ im lặng về Tân Cương,
mà thậm chí là còn khen ngợi Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc, dù là người Hồi giáo Duy Ngô
Nhĩ đang bị đàn áp rất là nặng nể. Họ im lặng không phải vì họ không biết sự thật đâu,
thưa quý vị, mà vì cái khoản nợ nó đã bịt miệng họ lại rồi. Đó là lý do mà nhiều học
giả gọi cái chiến lược của Trung Quốc là sức im lặng có điều kiện, hoặc là quyền lực cưỡng
chế thông qua tín dụng. Khi một quốc gia vai tiền của Trung Quốc phụ thuộc vào đầu tư Trung Quốc,
dùng hạ tầng do Trung Quốc vận hành hoặc là bị bắt kẹt trong các hợp đồng bí mật,
thì họ sẽ khó giữ tự chủ, giữ đường tiếng nói độc lập và giữ vững các cái giá trị đạo đức
mà họ vốn theo đuổi. Vì vậy, bẫy nợ nó không chỉ dẫn đến mất cảng, mất đường, mất tài nguyên,
nó còn dẫn đến mất tiếng nói và lâu dài là mất cái khả năng bảo vệ những giá trị đạo đức của chính mình.
Vậy thì Mỹ hay Nhật có phải là con nợ của Trung Quốc tương tự như vậy hay không?
Trước tiên, Hoa Kỳ có còn là con nợ của Trung Quốc,
thế nhưng mà ở mức kỹ thuật thôi, và Trung Quốc cũng không khống chế được Hoa Kỳ bằng nợ.
Bởi vì quy mô kinh tế, sức mạnh tài chính, quân sự, công nghệ của Mỹ quá lớn,
vị thế đồng USD cộng với hệ thống tài chính Mỹ giúp Mỹ ở cái vị trí người cầm luật,
người cầm đằng chuôi chứ không phải là con nợ bị dồn vào góc tường.
Trung Quốc có đòn bẩy nào đó như là thị trường, chuỗi công ngứng, trái phiếu,
nhưng điều đó là không đủ để biến Mỹ trở thành mấy con nợ im lặng trước nhân quyền hay là vấn đề biển đâu.
Nhật thì lại hoàn toàn khác, là nước nợ nhiều nhưng nợ chính mình,
chứ không nợ Trung Quốc. Nợ công Nhật cực cao, hơn 230% GDP, cao hàng đầu thế giới.
Thế nhưng 88% nợ chính phủ Nhật do người Nhật nắm giữ, chủ yếu là ngân hàng trung
ngân Nhật BOJ, ngân hàng thương mại Nhật, các công ty bảo hiểm và các định chế tài chính trong nước.
Tức là về cơ bản thì Nhật là con nợ của chính mình,
chứ không phải họ đi vai ổ hạt từ Trung Quốc, IMF hay là các nước khác.
Ngược lại, về đối ngoại thì Nhật là một trong những nước mà được gọi là chủ nợ ròng lớn nhất thế giới.
Tính đến năm 2024 thì họ có tài sản đối ngoại ròng hơn 533.000 tỷ Yên,
tức là sắp xỉ 3,7 ngàn tỷ USD. Nhiều năm liền đứng tốp thế giới,
dù cho năm 2024 họ đã bị Đức vượt. Reuters đã phải báo cáo kiểu này.
Cho nên nếu hỏi rằng là Nhật có phải là con nợ đối ngoại hay là chủ nợ,
thì rõ ràng là Nhật là chủ nợ ròng toàn cầu. Chính vì không bóp cổ bằng nợ được Mỹ và Nhật
lại còn phụ thuộc ngược vào sức mạnh công nghệ quân sự liên minh của họ,
cho nên là Trung Quốc luôn vừa sợ, vừa ghét, vừa phải giải trừng liên minh Mỹ-Nhật.
Trong nhiều năm qua thì họ đã xây dựng hai công cụ để mở rộng hành hưởng trên thế giới.
Một đó là chính sách Một Trung Quốc, như ta đã nói, buộc các quốc gia phải thừa nhận
Đài Loan là một phần của Trung Quốc nếu như là muốn quan hệ làm ăn.
Hai đó là các khoản vay và đầu tư lớn tạo ra một sự phụ thuộc kinh tế khiến nhiều nước
không dám phản đối Bắc Kinh. Hai cái công cụ này giúp Trung Quốc gây ảnh hưởng rất mạnh
lên nhiều nước đang phát triển, từ Đông Nam Á, Nam Á đến Châu Phi rồi Mỹ Đa Tinh.
Nước nào cần vốn, cần thị trường, cần đầu tư thì thường phải chấp nhận điều kiện ngoại giao của Bắc Kinh,
thậm chí là im lặng trước các hành vi vi phạm nhân quyền hay là sức ép lãnh thổ.
Nhưng mà có hai quốc gia mà Trung Quốc không thể trói buộc được bằng hai cái công cụ đó là
Nhật Bản và Hoa Kỳ. Và chính điều này khiến Bắc Kinh đặc biệt lo ngại.
Thậm chí lịch sử còn trới trêu ở chỗ là Trung Quốc từng là cái nước mà nhận nguồn
vốn từ khoản vay không hoàn lại, ODA từ Nhật, chứ không phải là ngược lại.
Điều này giải thích cho toàn bộ hành động nhảy sồn sồn lên của các chiến lan
Trung Quốc trong vấn đề liên quan đến Nhật Bản thời gian qua.
Chúng ta hãy gọi đó là nội ám ảnh thường trực của Bắc Kinh vậy.
Đến đây thì chương trình ngày hôm nay xin được phép tạm dừng. Chúng tôi rất mong nhận
được thêm nhiều ý kiến đóng góp của quý khán thính giả. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại.
