Tinh hoa nghề gốm Thanh Hà

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
45 Lượt xem video·27 thg 4, 2025
Có mặt tại xứ Quảng hơn 500 trước, nghề gốm Thanh Hà trải qua nhiều thăng trầm. Giờ đây, làng gốm lại hồi sinh với sức sống mới, thay vì mang gốm đi xa thì làng gốm hôm nay lại nhộn nhịp bước chân du khách đến. Những đôi tay chuốt gốm tài hoa có dịp trổ hết tài nghệ của mình...
Cũng là biến thương cho người em nuôi thanh hòa
Trời hơi ta chảy nắng đất nuôi bòa mấy con
À em tiếc thương cho con người em nuôi thanh hòa
Trời hơi ta chảy nắng đất nuôi chân lệ cho
Người em buồn say hô vậy là khó khăn
Thanh Hà, ngôi làng Hiền Hòa nằm ngay bên sông Thu
đã có một cuộc hành trình dài hơn 500 năm với đất và lửa
Đôi bàn tay tải hoa của nhiều thế hệ tiếp nối nhau
đã tạo nên chất gốm không lẫn vào đâu được của riêng làng quê xứ Quảng
Trải qua nhiều thăng trầm của thời gian
cuộc hành trình của đất, lửa và những đôi tay cẩn mẫn, tinh tế
của những nghệ nhân làng gốm vẫn đang tiếp diễn
để cái tên gốm Thanh Hà vươn xa ra khỏi lũy che làng
Đến hẹn lại lên, hàng năm đến ngày 10 tháng 7 âm lịch
người dân làng gốm Thanh Hà lại tổ chức lễ dỗ tổ nghề
tưởng nhớ tiền nhân đã mang nghề gốm đến mảnh đất này
Theo lịch sử, cư dân Thanh Hà có nguồn gốc chủ yếu
ở vùng Thanh Hóa, Nam Định, Hải Dương
vào định cư từ khoảng cuối thế kỷ 15
Đến khoảng năm 1516, nghề gốm bắt đầu được sản xuất
tại làng Thanh Chiêm, sau đó rời về làng Nam Diêu
Từ đó hình thành nên làng nghề gốm tại đây
Nếu phía Bắc tự hào có gốm Phù Lãng, Bát Tràng
thì làng gốm Thanh Hà chính là niềm kêu hãnh của người dân xứ Quảng
Trải qua hàng trăm năm lịch sử
niềm tự hào và tấm lòng biết ơn tổ nghề của người Thanh Hà
vẫn còn nguyên vẹn cho đến tận bây giờ
Và người làng vẫn đang từng ngày miệt mải đi tìm hồn của đất
Nghệ nhân Nguyễn Thị Được là thế hệ thứ 5 trong gia đình theo nghề gốm
Năm nay đã 93 tuổi, bắt đầu theo nghề từ năm 13 tuổi
Bà cũng là nghệ nhân cao tuổi nhất
và có nghề chuốt gốm đẹp nhất ở làng Thanh Hà
Chuốt gốm là câu quan trọng nhất để tạo ra một sản phẩm đẹp
Và theo truyền thống xưa của ông cha, công đoạn này chỉ được truyền dạy cho phụ nữ
Nữ à, nó nôn mà lồng nồi
Nôn mà đứng xửa nội, xửa lại chứ không tròn, kệ kệ, nó rất là nôn
Chứ không có người nôn mà chuốt hết
Thế khai là nó to, xới quá, rộn mà không đậy, không rộn
Nó rộn mà mảng ra không ra
Cũng như bà Được, nghệ nhân Nguyễn Lành có thâm niên hơn 70 năm trong nghề
Ông cũng là một trong những người gắn bó và chứng kiến những thăng trầm của nghề nơi làng quê yên ả này
Những thế kỷ trước, gốm Thanh Hà nức tiếng gần xa, làng nghề luôn nhộn nhịp
Nơi đây cũng là minh chứng cho quá khứ phồn thịnh, sầm út của thương cảng Hội An một thời
Người dân ở đây kêu là làng nghề
Cho nên tất cả khu vực còn lại ở đây là toàn làm gốm hết
Theo cái bàn xai này đó, theo hồi trước đó, không phải là một hai cái đâu
Mà hàng cả trăm cái cái bàn xai
Còn công nhân làm cũng đâu chứ 300 người chứ không phải đang giỡn
Kế là ở cái gà này, kế là làm cái nhà trên bờ này
Kế là củi, bữa củi, làm đắp, đi khắp người, bu người, bán người sống
Trong những ngày gốm này là không quên
Cho nên hầu nó là gọi là thượng do mà họ thường
Thời đó, sản phẩm của làng nghề chủ yếu là nồi niêu, chum vại và các thứ hàng gia dụng khác
Tuy nhiên, nó cũng thể hiện được nét đặc trưng của gốm Thanh Hà
Tất cả đều được tạo ra chỉ từ đất và lửa
Ngoài ra không còn men hay chất phụ da nào khác
Đất xét nâu lấy dọc sông thu bồn qua bàn tay khéo léo của người thợ mà thành hình, thành vóc
Để chuốt tạo hình cho một sản phẩm không chỉ cần sự khéo léo tỉ mỉ
Mà còn đòi hỏi sự phối hợp dịp nhàng của người điều khiển bàn xoay
Đây chính là công đoạn quyết định
Tất cả tinh hoa của nghề và của nghệ nhân đều tập trung vào đó
Hạc cái này cũng chẳng biết thời gian mấy
Hạc có hầu 10 năm mới nên nghề
Mà 10 năm, có người học thì 10 năm, mấy con nó 10 năm đâu đó
10 năm nó chưa lồn được cái chi lớn hết
Đệt là do cái khoa của mình, lồn đệt
Tháng 6 là do cái khoa của mình, lồn ra tháng 6
Làng nghề gốm Thanh Hà hưng thịnh qua nhiều thế kỷ
Thế nhưng, cũng như bao làng nghề khác
Nghề làm gốm ở đây cũng không tránh khỏi những biến chuyển của thời cuộc
Thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21
Gốm Thanh Hà chịu sự cạnh tranh khốc liệt từ các sản phẩm thay thế trên thị trường
Làng nghề rơi vào những chuỗi ngày lặng lẽ
Lò tắt lửa, người bỏ nghề
Cũng buồn chứ
Vì ít người làm thì mình thắng cô đạn rồi
Mỗi ngày còn làm những cái hủ nước
Ví dụ mình đựng 10 lít nước
Còn 8 lít, còn 6 lít, còn 4-5 lít
Thì mình lao ao cho đi, sau đến khô hết cái hủ đi rồi
Nghề may một, nhưng tâm huyết với nghề không may một
Những người như ông Lành, bà Được
Vẫn gắn bó với nghề, bất chấp những đổi thay của thời cuộc
Họ vẫn từng ngày chuốt gốm, đốt lò
Giữ cho ngọn lửa nghề không tàn lụi
Vì cái nghề này là cái nghề cho tiền công nấu
Mà khi á, mình 15 tuổi mình làm được á
Rồi đến khi mình có vợ, có chồng á
Vợ chồng mình là biết làm nữa
Cho nên hắn thuộc với cái gì cũng là cái đàm mê vô trong cái nghề này
Mình sân tử cũng ở nghề, nên mình vô biết
Những người nghệ nhân già vẫn gắn bó với đất và lửa
Thế nhưng, họ lại có thêm trăn trở
Tương lai nào cho nghề truyền thống của ông cha?
Và tương lai đó cũng đến
Thanh Hà lại trải qua một cuộc biến chuyển mới
Năm 2002, dự án khôi phục và phát triển làng gốm Thanh Hà
Được phê duyệt, sản phẩm gốm truyền thống
Bắt nhịp với xu thế phát triển du lịch của Hội An
Làng nghề lại đứng trước cuộc hồi sinh
Như nhiều người khác, ông Nguyễn Văn Xê
Nhập cuộc làm du lịch bằng chính nghề gốm truyền thống của gia đình
Thay vì những sản phẩm gia dụng như trước đây
Gốm Thanh Hà đã có thêm nhiều sản phẩm mới để phục vụ du khách
Làng nghề sống lại mạnh mẽ
Lò lại đò lửa
Và những người thợ lại tìm về với nghề
Với nguồn cội của cha ông
Làng gốm Thanh Hà lại trở nên sôi động
Bến thuyền lại nhộn nhịp
Nhưng theo một cách khác
Thay vì phải mang hàng đi
Thì hôm nay đưa khách đến
Về Thanh Hà
Du khách sẽ được tận hưởng không gian yên bình của làng quê Sứ Quảng
Được tìm hiểu về nghề
Và được trực tiếp trải nghiệm cuộc sống và công việc của một người thợ
Rất vui, em muốn trải nghiệm cuộc sống của người dân ở đây
Muốn tìm hiểu làng nghề truyền thống
Gốm ở làng Thanh Hà
Lấy nghề truyền thống để khai thác du lịch
Đã mang đến cho Thanh Hà một luồng sinh khí mới
Những nghệ nhân đã biết chuyển đổi, cải tiến
Và sáng tạo nhiều sản phẩm
Để đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng
Tuy nhiên
Kỹ thuật sản xuất gốm truyền thống của người Thanh Hà
Hầu như vẫn được lưu giữ nguyên vẹn
Đa phần các công đoạn
Đều được làm thủ công
Và đây chính là điều tạo nên nét đặc trưng riêng của làng nghề này
Bởi đến đây
Du khách sẽ được chiêm ngưỡng gần như trọn vẹn quy trình làm gốm của ông cha
Hơn 500 năm về trước
Thêm một điểm nhấn đặc biệt nữa của du lịch làng nghề
Đó là công viên bảo tàng gốm Thanh Hà
Đền Tam Aham
Nhé Hát Sydney
Văn Biếu Quốc Tử Giám
Cùng hàng loạt kỳ quan thế giới khác
Tất cả đều hội tụ tại đây
Dưới hình thức là những mô hình bằng đất nung
Được tạo nên từ đôi bàn tay của chính những nghệ nhân làng gốm
Công viên gốm Thanh Hà được khánh thành vào năm 2015
Trở thành công viên gốm lớn nhất và độc nhất vô nhị ở Việt Nam
Ấn tượng đặc biệt trong không gian
Có nằm ở hai tòa nhà được xây dựng cách điệu bằng tre và đất nung
Theo mô hình lò nung gốm ở Thanh Hà
Đã tồn tại hàng trăm năm qua
Lò út và lò ngựa
Và tất cả đều xoay quanh chiếc bàn chuốt
Lấy bàn chuốt làm trung tâm
Bởi đây chính là nơi bắt đầu cho mọi câu chuyện ở mảnh đất này
Toàn bộ không gian hơn 6500m2 này
Là nơi tái hiện lịch sử hàng trăm năm
Cũng như lưu giữ tinh hoa hồn quốc của làng nghề gốm Thanh Hà
Khi mà mình tặng một món quà chú
Chẳng hạn như là mình đặt để thôi
Ở đây có lẽ là nói cũng không phải như vậy
Mà có tính chắc nó có một sự đồng hành
Và một sự đồng hành có một chút trách nhiệm
Một chút tự hào và một chút giống như cái duyên
Và là một trách nhiệm của một thế hệ như thế hệ trẻ
Như chúng tôi bây giờ
Thì vào chúng tôi sẽ cùng đi tiếp
Trong những giai đoạn sắp tới
Có những điều chỉnh
Có những sự làm sao cho nó một sự đồng bộ hài hòa nhất
Phát triển từ công viên với làng
Và giữa làng với công viên
Rồi gắn bó với nhau
Và công viên sẽ là một thành phần
Trong tổng thể làng này
Đó là giấc mơ của một người con Thanh Hà
Có tuổi thơ gắn liền với đất
Và đó cũng là giấc mơ chung của người làng
Có một nơi để những thế hệ sau
Có thể ghi nhớ và trải nghiệm nghề gốm
Đã trải qua hàng trăm năm dâu bể
Chỉ một lần ghé qua công trình này
Du khách cũng có thể cảm nhận được đầy đủ cái hồn
Cái tinh của làng nghề
Đã chắt chiêu hơn năm trăm năm
Nó rất đẹp
Rất dễ thương
Công trình gốm này thì rất là đẹp
Rất là thú vị
Có nhiều chi tiết ngoài sức tưởng tượng của tôi
Đồng thời thì không gian làng quê yên tĩnh ở đây
Cũng khiến tôi thấy rất là thích thú
Làng gốm Thanh Hà đang hội tụ rất nhiều yếu tố
Để trở thành một điểm đến hấp dẫn cho du lịch Hội An
Và rõ ràng
Du lịch cũng đang mang đến cho nghề làm gốm
Một hướng đi mới, diện mạo mới
Tuy nhiên
Nó cũng đặt ra cho làng nghề này thêm nhiều thách thức
Tôi nghĩ rằng là chúng ta phải tìm một cái hướng ra
Hướng ra bằng cách là phải có những sản phẩm mới
Bằng những cái nguồn
Bằng những cái cách tiếng vang
Bằng cách tăng cường cái du khách tới
Bằng cách mình sẽ lập lại những cái hệ thống trong làng
Để cho nó quý cụ hơn
Thách thức là không nhỏ
Nhưng người làm gốm vẫn đang chàng trẻ hy vọng
Bởi họ đang có những nghệ nhân lớn tuổi
Là những đôi tay chút gốm điêu luyện
Và tinh tế trong từng khâu nông gốm
Và làng gốm cũng có lớp thợ trẻ đầy đam mê và sáng tạo
Nguyễn Viết Lâm, 20 tuổi
Sinh ra và lớn lên trên đất Thanh Hà
Như nhiều đứa trẻ làng khác
Đất Xét là toàn bộ ký ức tuổi thơ
Và nghề gốm trở thành tương lai cuộc đời của chàng trai trẻ
Vừa mới đây
Những mẫu mã gốm mới do Lâm sáng tạo
Đã được sử dụng ở các resort tại Đà Nẵng
Mở ra hướng đi mới với gốm mỹ thuật nội thất ở Thanh Hà
Những đứa trẻ làng gốm Thanh Hà
Vẫn đang lớn lên từng ngày bên dòng sông Thu
Chứng kiến sự chuyển biến kỳ diệu của đất, lửa
Qua những đôi bàn tay tải hoa
Được tiếp nối từ hàng trăm năm trước
Và sản phẩm gốm Thanh Hà
Cũng đang rời trái bếp, mái nhà, nơi làng khuê
Để theo chân du khách đi khắp thế giới
Mang theo nết văn hóa và tâm hồn
Của con người Sứ Quảng
Con người Việt Nam
