Chuyện kể đất phương Nam: Chuyện về 85 đạo sắc phong

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
27 Lượt xem video·7 thg 4, 2025
Comments are disabled for this video.
Trong đời sống của cộng đồng làng xã người Việt xưa, ngôi đình có một giai trở rất quan trọng.
Đình vừa là nơi thờ thành hoàng làng, vừa là nơi hội hợp bàn dịp của dân.
Là người có công với dân với nước, thành hoàng hoặc là người lập làng dựng ấp, hoặc có thể là ông tổ nghề làng.
Thời phong kiến, các triệu vua thường có sách phong cho thành hoàng làng.
Sách phong ấy chính là minh chứng cho sự công nhận hợp pháp của nhà nước đương thời đối với thành hoàng nói riêng và với đình miếu nói chung.
Đình nào miếu nào càng nhiều sách phong, càng chứng tỏ đình ấy, miếu ấy lâu đời, quy tính, linh thiên.
Ở Nam Bộ, số lượng đạo sách phong ở đình miếu nay không còn nhiều.
Chính vì vậy, chuyện 85 đạo sách phong ở công thần miếu Vĩnh Long, trải bào biến thiên của thời gian,
bất chấp thời cuộc giật đổi sao giờ, đến hôm nay vẫn dẹn nguyên đã trở thành một câu chuyện độc đáo.
Sách phong là một trong những biểu hiện của quá trình tôn vinh những người thực sự có công với dân và với nước,
cũng như những người nhân thành mà tổ tiên ta hết sức kính ngẹn.
Sách phong thì phải do triều đình đứng ra ban, và sách phong có giá trị hết sức lớn lao.
Bởi vậy, đối với những nơi có sách phong, người ta luôn coi đó là bó quạch và tư giữ gìn đến nơi, đến trốn.
Sách phong về cơ bản có hai loại.
Loại thứ nhất dùng để phong cấp, tưởng thưởng chức tước cho các cá nhân có công với địa phương, đất nước.
Đây được xem là vật gia bảo, thường được cất giữ cẩn thận tại nhà riêng hoặc nhà thờ họ.
Loại thứ hai là sách phong thần cho các vị thành hoàng, là tài sản chung của cả cộng đồng làng xã.
Vì vậy, sách phong thần thường được cất giữ tại các đình, đền, miếu, mạo ở địa phương.
Thần linh được chia ra làm hai dạng là gồm có nhân thần và nhiên thần.
Từ thời kỳ Hùng Vương Hữu Lễ, có nghĩa là khi mà chúng ta đã lập quốc thì cuộc sống nhân sinh nó có cái tương tác với những hiện tượng của thiên nhiên.
Thì người dân có một cái tín ngưỡng là đều có thần linh ngự trị xung quanh mình.
Ví dụ như thời Hùng Vương chúng ta có thờ thần Tảng Viên hoặc là sân thần, thủy thần v.v.
Rồi khi mà cái xã hội bắt đầu dần dần phát triển và nhờ có những bậc thầy cũng như là những người mà đã canh giữ biên thủy cũng như là dẫn dân đi khai khẩn
thì dân mới có được một cuộc sống an sinh.
Thế thì người ta lại tri ân những người mà đã giúp cho cuộc sống của người dân được yên bình như vậy.
Miếu Hội đồng Vĩnh Long xưa, tức công thần miếu ngày nay, thờ 37 dị nhiên thần và nhân thần.
Theo nội dung sắc phong thì vào năm 1840, tức năm Minh Mạng thứ 21,
nhân đại lễ mừng vua 50 tuổi, triều đình đã sắc phong và gia phong cho các dị thần ở đây.
Mỗi một người có thể được phong, không phải một sắc phong mà nhiều sắc phong.
Vì sao vậy? Lúc đầu họ chỉ là phong thành, nói cho đơn giản và dễ hình dung đó là bật hạ lạnh thành.
Sau đó nhờ có công đức đối với xã hội, được xã hội hết sức kiến nệ
thì họ được nâng lên thành trung đạm thành, rồi sau đó là thợ đạm thành.
Và mỗi một bật như vậy thì có khi còn có thêm một số nhấn bí tử
để chứng tỏ là họ được tôn vinh hơn lần trước.
Thì đây là cái sắc phong cho ngày quốc công Tống Phước Hiệp.
Cho nên trên đây có ghi sắc chỉ như thế này là sắc phong cho phù chánh viên trạch,
hữu phủ tống phủ quân trung trẳng thần.
Có nghĩa là cuộc đời của ngài vì nước, vì dân, vì hạnh phúc của nhân dân
mà khi thát đi rồi sự linh ứng đó vẫn còn hiển hấp.
Và rồi nhân cái dịp đại lễ Khánh Tiết của Thánh tổ nhân Hoàng đế.
Năm minh mạng đời thứ 21 đã có sắc phong tri ân ông.
Và rồi năm 1843 là thời thiệu trị thứ ba.
Xin làm cái lễ lông trọng để gia ân thêm cái mỹ tử tước phong cho chư dị đây.
Chính là phù chánh viên trạch địch nghị tướng quân.
Rồi gần đây thì có một cái sự cố ở tại tỉnh Vĩnh Long.
Thì cái miếu công thần có một cái vấn đề mà bị mất cái sắc đi.
Cho nên là xin cấp lại cái sắc này.
Và cũng nhờ bên miếu là với lại các cái hội đồng miếu ở đây là thờ ngài
trân trọng giống như cũ và cũng xin chư thần là củng hộ cho dân chúng của Trẩm
và đất nước được thới bình thành trị.
Hãy đi theo lời của Trẩm.
Tấm sắc thứ 2 như sau.
Sắc phù chánh viên trạch địch nghị hữu phủ tống phủ quân trung đảng thần
có công giữ nước giúp dân từ lâu linh ứng rõ rệt theo phò huyến tổ chương hoàng đế ta.
Cho nên kính dân mệnh lớn mãi nhớ ơn thần thiệu trị năm thứ ba 1843
từng ban sắc phong tặng thêm phù chánh viên trạch địch nghị chiêu tích trung đảng thần.
Gần đây do biến cố, chấp thuận thỉnh cầu của các quan tỉnh Vĩnh Long cắp lại sắc
dẫn cho phép miếu hội đồng tỉnh ấy thờ phụng như cũ.
Thần hãy phò hộ bảo vệ dân ta, hãy dân theo.
Thiệu trị năm thứ bảy ngày mùng 10 tháng 12 đã đóng ấn sắc mệnh chi bảo.
Sắc phong được viết trên giấy long đằng.
Long đằng là loại giấy làm từ bột gió, loại cây được trồng trên đất lâm thao phú thọ.
Trên mỗi tấm sắc, dấu ấn của nhà vua được thể hiện rất đậm nét.
Cứ mỗi đợt ban sắc phong, mỗi cấp bật, giấy long đằng lại có một kiểu trang trí khác nhau.
Tuy nhiên, nhìn chung, các chi tiết trang trí đều là hình rồng mây và các gì tinh tú,
hình phụng, hình chữ thọ, dân dân.
Rồng được vẽ theo chiều xoắn âm dương, đầu hướng về phía đông nam,
nhằm khẳng định vị trí của đất nước lúc bấy giờ.
Riêng với 85 sắc phong ở công thần miếu,
sau lưng đa số các sắc đều có hình long lân quy phụng,
chứa đựng ý nghĩa về bốn dạng xanh trong trời đất.
Bốn dạng xanh đó là con rùa xanh ra bằng trứng thì gọi là nón xanh,
còn lân được xanh ra bằng bào thai gọi là thai xanh.
Rồng là từ một con vật này, hóa kiếp thành rồng, ví dụ cá chép là tượng trưng cho hóa xanh.
Rồi một dạng nữa đó chính là con phụng hoàng,
lửa nội lực của nó mới đốt thiêu cái thân của nó,
và từ trong đóng trò đó mới xanh ra một con thân con.
Thì đó chính là vãng xanh,
có nghĩa là kết thúc một sự sống để chuyển kiếp cho một sự sống mới nối liền.
Bốn dạng xanh trong trời đất đó là theo suy nghĩ khi mà chúng ta vào thời kỳ quang sơ,
đến khi mà có nhà nước định đặt rồi thì bắt đầu mới đưa dạng tứ linh này,
nó phát triển theo một tầm nhìn mới,
theo ý nghĩa mỹ thuật đó là tượng trưng cho sức khỏe, quy quyền,
cho nên là có bốn cái con vật này mà trang trí ở phía sau tất cả các sát phong.
Chỉ có cái là đối với sát phong Thượng Đẳng Thần
thì cái hình của bốn con vật này nó rõ ràng hơn và nó đẹp hơn,
chính giữa nó có hai chữ thọ rất là đậm.
Bên cạnh đó, nghệ thuật chữ viết của mỗi sát phong trong nhiều đợt ban cấp
cũng có giá trị thẩm mỹ rất cao.
Trong tất cả các sát phong ở công thần miếu Vĩnh Long,
phần chữ số được viết bằng chữ kép rất chuẩn mực và trang trọng.
Đến năm 1822, khi mà vua Minh Mạng đã lên ngôi được hai năm,
thì ông mới ra một cái sát lĩnh là bắt buộc là tất cả các sát phong
phải biết chữ số bằng chữ kép hết,
để tránh cái việc mà có người đòi nói mà họ ăn cắp cái sát đó,
rồi xong họ sửa đổi lại, và chữ kép thì nó sẽ rất là phức tạp.
Vì vậy, muốn đọc được cái sát phong,
thì phải thuộc được cái cách viết của người xưa về các cái chữ số này.
Dào giai đoạn Triều Nguyễn, ở mỗi tỉnh,
miếu hội đồng là một thiết chế thờ tự có ý nghĩa rất quan trọng,
chỉ đứng sau văn miếu, do Triều Đình quản lý.
Người xưa kể lại rằng,
thời trước, các quan ở thành Vĩnh Long
thường sử dụng miếu hội đồng làm địa điểm mở tiệc Khao quân Thượng Lính,
nên nơi này còn được gọi là Đình Khao.
Miếu hội đồng thờ 34 dị thần,
tất cả đều được Triều Đình chuẩn cấp bằng sát phong.
Hàng năm, thay mặt Triều Đình,
các quan đầu tỉnh đều đến miếu tế lễ.
Năm 1867, sau khi chiếm được ba tỉnh miền Tây,
Thực dân Pháp triệt hạ tất cả thành trì,
dinh thự, công trình văn hóa của nhà Nguyễn.
Trong đó, miếu hội đồng bị tháo giở,
lấy nguyên liệu xây cất tòa bố chánh.
Rất may, toàn bộ đồ tử khí hiện vật quý giá
cùng các sát phong của miếu hội đồng
được nhân dân bảo vệ,
mang về Đình Thiền Đức để thờ tạm.
Năm 1915, phong trào chấn hương dân quá Nam Kỳ lan rộng.
Bấy giờ, ở Vĩnh Long có bà Trương Thị Loan,
con gái ông bá hộ Trương Ngọc Lan
và bà Lê Thị Danh,
vợ ông Đốc Phủ Tươi,
cùng thân hào nhân sĩ địa phương
đã đệ đơn dẫn động xin tái lập miếu hội đồng.
Ba năm sau, tức năm 1918,
thống đốc Nam Kỳ ký quyết định cho phép tái lập miếu.
Để dựng lại ngôi miếu,
nhân dân Vĩnh Long đã đóng góp nhiều tiền của công sức,
như ông Nguyễn Văn Kỷ hiến một mẫu đất,
bà Trương Thị Loan hiến 4.000 đồng,
tương đương với 20.000 giả lúa.
Sau khi việc tái thiết miếu hoàn thất,
để tránh sự dầm ngó của chính quyền thực dân,
người dân quyết định đổi tên miếu hội đồng thành công thần linh miếu,
tức miếu thờ các vị thần có công dưới địa phương.
Về sau, tên gọi này được rút gọn lại thành công thần miếu
và tồn tại mãi đến hôm nay.
Một trăm năm đã trôi qua,
công thần miếu đã trải qua nhiều lần trùng tu sửa chữa,
như làm lại giỏ ca, lập mái ngói,
tu bổ chánh điện, giỏ huy,
chú thích chữ quốc ngữ, các hoành phi, câu đối, dân dân.
Cho đến nay, công thần miếu vẫn còn lưu giữ được khá nhiều hiện dật từ năm 1918.
Trong đó, đáng kể nhất chính là 85 đạo sát phong
mà Triều Nguyễn đã ban tặng gần 200 năm trước.
Vĩnh Long có công thần miếu rất đặc biệt
vì ở đấy có đến 85 tờ sát phong.
Điều quan trọng là gì?
Đề ở Vĩnh Long, thờ tại Vĩnh Long,
nhưng không phải những con người này từng sống ở Vĩnh Long.
Bởi vì họ nghĩ rằng chỗ nào thần cũng có thể tới,
miễn là ta sống đàng hoàng thì sẽ được thần phù hộ.
Cho nên, cứ việc thờ và sát phong đã được ban tại đây.
Chứa được thông tin về lịch sử, gian quá một dùng đất, một dân tộc,
sát phong được xem là tư liệu quý.
Cộng với tính độc bản, sát phong trở thành cổ vật quý báu,
có giá trị về nhiều phương diện.
Tuy nhiên, qua thời gian, nhiều tấm sát phong đã bị thất truyền
hoặc hư hỏng, không thể phục chế.
Một số khác tuy được giữ gìn bảo quản tại các đình, miếu, gia tộc,
nhưng do thiếu phương pháp nên dễ dẫn đến hư hỏng,
thậm chí có nguy cơ bị mất mát.
85 sát phong của công thần miếu cũng trong tình trạng tương tự.
Vì thế, bàn tế tự công thần miếu nói riêng,
người yêu dân quá Vĩnh Long nói chung,
hy vọng số sát phong này sẽ sớm được công nhận
là di sản văn hóa vật thể hoặc bảo vật quốc gia
để có điều kiện bảo quản và phát huy giá trị tốt hơn.
Có thể làm thêm một hệ thống gì đó
để mà giữ gìn đạo sát này cho nó được tốt.
Theo dõi chúng tôi biết là trên cả nước hiện nay
chỉ có công thần miếu Vĩnh Long
là nơi còn lưu giữ được 85 đạo sát
là một tập hợp hệ thống thần linh Nam Bộ.
Cái điều này đặc biệt quý hiếm
và mang ý nghĩa tịch sự văn hóa rất là to lớn.
Ngành đang chỉ đạo cho các bộ chuyên môn
nghiên cứu, lọc hồ sơ
để trình bộ văn hóa, thể thoại vũ lịch
công nhận 85 đạo sát là bảo vật quốc gia.
Trong tương lai, nơi này sẽ trở thành một điểm đến hấp dẫn
và có nhiều ý nghĩa của Vĩnh Long.
Vĩnh Long, nơi lưu giữ 85 đạo sát phong quý hiếm Triều Nguyễn
dùng đất mang trong mình nguồn mạch văn hóa dày dặn mấy trăm năm.
Chính tinh thần tôn trọng, ý thức bảo tồn
tinh qua văn hóa của cha ông
đã góp phần làm nên vẻ đẹp của mảnh đất
bên dòng cổ chiên hiền hoà.
