Bảo tồn và phát huy làng nghề truyền thống

Việt Nam hiện còn khoảng 2.000 làng nghề truyền thống Trong bối cảnh hội nhập như hiện nay, phần lớn làng nghề gặp khó khăn Bảo tồn làng nghề, có phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho hàng triệu lao động dung thôn là vấn đề bất thiết ở nhiều địa phương Điều điểm nóng hôm nay Thưa quý vị, nước ta có hàng nghìn làng nghề truyền thống Mỗi làng nghề không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là chỉ dấu văn hóa định danh cho một vùng đất Trong sự thế hội nhập, nhiều làng nghề thủ công truyền thống dần bị mai một, thậm chí là thoát truyền do không đủ sức cạnh tranh Hồi phục, bảo tồn, phát huy giá trị làng nghề truyền thống cũng được nhiều địa phương đưa ra Nhưng trên thực tế, nhiều nghệ nhân, lao động, làng nghề không thể trụ được, dẫn đến bỏ nghề Trước sự suy vong của làng nghề truyền thống, làm thế nào để bảo tồn và phát huy được giá trị vốn có của làng nghề Mời quý vị cùng theo dõi nội dung này trong phần trình bày của biên tập Liên Thanh Huyền Vâng, xin mời chị Vâng thưa quý vị, miền Trung, trong đó có tỉnh Quảng Nam, được xem là vùng đất của những làng nghề trăm tuổi Bên dòng sông Thu Bồn, làng Đúc Đồng Phước Kiều là làng nghề kim khí nổi tiếng của Việt Nam Nổi tiếng không chỉ ra đời đã hơn 400 năm, ngay dinh chấn Thanh Chiêm, gắn liền với sự hình thành của chữ quốc ngữ Mà chính các nghệ nhân Phước Kiều đã đúc ra hàng vạn bộ chiêng, cung cấp cho đồng bào các dân tộc Trường Sơn Tây Nguyên Để góp phần sất lớn giúp cho Cồng Chiêng Tây Nguyên trở thành kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại Nổi tiếng khắp cùng là như thế, nhưng hiện nay làng nghề Đúc Đồng Phước Kiều đang đứng trước nguy cơ bị lụi tàn Đây là cơ sở Đúc Đồng của gia đình nghệ nhân ưu tú Dương Ngọc Tiễn, tại xã Điện Phương, thị xã Điện Bàng, tỉnh Quảng Nam Trước đây nhà nhà đều đỏ lửa Đúc Đồng, còn nay làng nghề chỉ còn bãi hộ nhưng hoạt động cầm chừng Theo nghệ nhân Dương Ngọc Tiễn, nếu không nhờ dự án bảo tồn Cồng Chiêng Tây Nguyên, chắc cơ sở Đúc Đồng của ông cũng đã tắt lửa từ lâu Từng nổi tiếng với nghề Đúc Đồng gia dụng, thì nay sản phẩm chính yếu của làng nghề là Cồng Chiêng làm theo đơn đặt hàng Cái khó khăn thứ nhất là cái đầu ra nó cũng hoàn chế Cái khó khăn thứ nhì tức là do cái tình hình mai một cho nên là cái tuổi trẻ Phước Kiều nó không theo nghề được Theo thống kê, làng nghề này có thể đã đúc ra hơn 35.000 bộ chiêng với 200.000 chiếc hiện có mặt trên cả nước Thậm chí trao đổi qua Lào và Campuchia Hơn 400 năm qua, các thế hệ nghệ nhân làng Đúc Đồng Phước Kiều Quảng Nam hầu như vẫn giữ nguyên cách chế tác các sản phẩm bằng đồng truyền thống Sự tài hoa của đôi tay nghệ nhân làng Đúc Đồng Phước Kiều không thua kém các làng nghề khác trong nước Theo các nghệ nhân, phương thức đúc đồng theo kiểu thủ công Khiến làng nghề không thể cạnh tranh với các làng nghề sản xuất theo mô hình hiện đại hóa Làng Đúc Đồng Phước Kiều hầu như không sản xuất các mặt hàng này Nhưng lâu nay, hàng chục cơ sở kinh doanh đồ đồng mang thương hiệu Phước Kiều bổ vây làng nghề Theo những người buôn bán, hầu hết các sản phẩm đồng bày bán ở Phước Kiều được nhập từ nơi khác về Bán hàng theo kiểu treo đầu dê bán thịt chó cũng chỉ là giải pháp tình thế Bởi trong tâm thức của người dân, Phước Kiều chỉ còn là tiên gọi của làng nghề Vậy là sản phẩm làng đúc đồng Phước Kiều đã thua sản phẩm nhập ngay tại làng nghề Làng nghề lùi tàn Nhà trưng bày sản phẩm làng nghề được chính quyền địa phương xây dựng hoành tráng, đóng cửa đã nhiều năm Nhiều nghệ nhân đúc đồng một thời giờ đã chuyển nghề để mưu sinh Danh tiếng làng nghề một thời giờ chỉ còn là cái bóng Trong lịch sử, làng đúc đồng Phước Kiều đã vang danh một thời Các nghệ nhân làng nghề từng ra kinh thành Huế để đúc đồng phục vụ cho nhiều vị vua triệu Nguyễn Thế nhưng cho đến ngày hôm nay thì làng nghề lại thua ngay chính sân nhà Và đây có lẽ cũng là mẫu số chung của nhiều làng nghề truyền thống trên cả nước Vậy làm gì để vực dậy làng nghề, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản Để các nghệ nhân sống được bằng chính nghề truyền thống của cha ông Và cùng với đó là bảo tồn và phát triển làng nghề Phóng sự sau đây sẽ phân nào giải đáp câu hỏi này Làng đúc đồng Phước Kiều từng được chính quyền địa phương hỗ trợ nhiều mặt với mong muốn Nơi đây sẽ là điểm du lịch cho du khách trong và ngoài nước Các nghệ nhân làng đúc đồng Phước Kiều từng đi tham gia hội trợ triển lãm làng nghề nhiều nơi Những nỗ lực đó không mang lại kết quả, làng nghề tắt lửa, du khách cũng thua dần Theo lãnh đạo địa phương, các nghệ nhân làng nghề phải thay đổi để làng nghề tồn tại Bản thân làng nghề thì phải tự chuyển đổi, gắn với thị trường, qua sản phẩm mới và gắn với du lịch Để các sản phẩm canh thanh được thì phải hạ giá thành, thay đổi công nghệ Quảng Nam hiện có 45 làng nghề truyền thống với hơn 5.000 lao động Để khôi phục và giúp các làng nghề phát triển, hơn 10 năm qua Quảng Nam đã đầu tư gần 110 tỷ đồng từ ngân sách để hỗ trợ làng nghề Theo nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Tiếp, các làng nghề của Quảng Nam gặp nhiều khó khăn Nếu đầu tư máy móc, công nghệ thì làng nghề không còn làng nghề thủ công, truyền thống Bổ tầng cho được văn hóa doan tộc thì nó không thể đưa vào máy móc hết Chỉ dự áp dụng 4-50% máy móc thôi, còn lại phải là thủ công Thì muốn như vậy thì phải gắn với tính cách là du lịch, gắn với sản xuất cho nó thân thiện môi trường Thời gian qua, Quảng Nam đã đề ra chủ trương bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống Gắn với chương trình xây dận nông thôn mới Ngành du lịch xem đây là sản phẩm du lịch đặc trưng trong tiêu chí du lịch xanh Bài học từ Hội An cho thấy các làng nghề truyền thống đang là điểm đến Địa phương trích một phần tiền bán vé để hỗ trợ cho các nghệ nhân và lao động làng nghề Đây được xem là giải pháp hữu hiệu để bảo tồn và phát huy giá trị của làng nghề truyền thống Đánh giá thực trạng để phối hợp với chính quyền địa phương Để có hỗ trợ cơ chế chính sách để phục hồi và phát triển các làng nghề này Và phải xem các làng nghề này là một điểm đến, điểm du lịch Để có nguồn thu, để có đầu ra Nước ta còn khoảng 2.000 làng nghề truyền thống Trong bối cảnh hội nhập như hiện nay, phần lớn làng nghề gặp khó khăn Bảo tồn làng nghề, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập Cải thiện đời sống cho hàng triệu lao động nông thôn là rất cần thiếp Nhiều làng nghề đang gặp khó khăn trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm Quy hoạch làng nghề thành bảo tàng sống Hành điểm đến du lịch được xem là hướng đi phù hợp Để hồi sinh những làng nghề đang trong tình trạng hấp hối như hiện nay Có thể thấy, chính quyền địa phương không thể dùng ngân sách để bao cấp cho làng nghề Thế nhưng, chính quyền địa phương có thể dùng một phần kinh phí Từ việc bán vé thăm quan vào làng nghề để hỗ trợ nghệ nhân Đây được xem là mô hình và cách làm hiệu quả Là giải pháp phù hợp với xu thế phát triển Và bảo tồn làng nghề truyền thống một cách bền vững Thế nhưng, muốn biến làng nghề thành điểm đến Thì trước tiên phải cải thiện môi trường làm việc Và nhất là xử lý vấn đề quan trọng như ô nhiễm môi trường Có như vậy làng nghề mới trở thành điểm du lịch xanh Là nơi lưu giữ các giá trị văn hóa Nhưng mang lại hiệu quả kinh tế cho người lao động Tiêu điểm nóng xin được kết thúc tại đây