Nghề đúc lư đồng An Hội

Nghề Truyền Thống
340 người theo dõi
35 Lượt xem video·17 thg 3, 2025
Comments are disabled for this video.
Trong gia đình người Việt, tin ngưỡng thờ cúng tổ tiên rất phát triển
Bàn thờ gia tiên cũng vì đó mà rất được coi trọng
Lư hương trong bộ tam sư hay ngũ sự là khí cụ thờ cúng được dùng phổ biến
tượng trưng cho yếu tố kim trong ngũ hành
Giữa thành phố Sài Gòn náo nhiệt, hiện đại, ít ai biết
vẫn còn tồn tại một làng nghề truyền thống đúc lưu đồng
với gần 200 năm tuổi
Nằm khuất cuối con đường nhỏ Nguyễn Duy Cung, quận Gò Vấp
là làng nghề an hội, nước tiếng trốn Sài Gòn gia đình năm xưa
Làng nghề nổi tiếng, một thời hưng thịnh
song nay chỉ còn khá ít nghệ nhân bám trụ với nghề
Dẫu vậy, không khí tất bật sản xuất vẫn hiện hữu
bên những lò lư luôn giựt lửa
Theo chúng tôi tìm hiểu, làng an hội ở vùng Gò Vấp
thuộc thành gia đình ngày xưa
đến nay cũng đã có một lịch sử hình thân phát triển khoảng 200 năm
có nghĩa là bắt đầu từ đầu thế kỷ 19 đến nay
Làng này chuyên về đúc đồng
Nhưng đặc biệt là sản phẩm về lứ hương, lứ sông trầm
Và những cái sản phẩm này thì có một cái dấu ẩn rất là đầm
trong cái đời sống văn hóa, tịnh ngưỡng, thâm linh của người dân đồng bằng Nam Bộ
Nghề làm lứ đồng trải qua nhiều công đoạn
Tốn công nhất là khâu làm đất tạo khuôn
Phôi đất khô thường được đặt mua từ các tỉnh như Đồng Nai, Bình Dương
đem dã nhuyễn, nhào trộn với nước cho thật dẻo, mịn
rồi mới vào khuôn theo hình dáng sản phẩm
Khuôn có vị trí quan trọng quyết định nên sự thành công trong đúc đồng
Phức tạp vậy, nhưng đây lại là công việc nhẹ nhàng nhất trong các khâu đúc lưu đồng
nên thường được ưu tiên dành cho phụ nữ
Cốt lưu là lớp khuôn ruột trong cùng, được đắp từ hai lớp đất
Lớp thứ nhất là đất cá nguyễn, trộn với cho, còn gọi là lớp đất đen
Lớp thứ hai còn gọi là lớp áo, là đất xét, không pha cát trộn với vỏ chấu
Người thợ phải nhào thật đều tay thì khi nung mới không bị nứt vỡ
Sau đó, người thợ nhanh tay ráp cốt, có nghĩa là chét hai lớp áo này
vào khuôn thạch cao đã được định hình lưu đồng từ trước
Khâu ráp đối này đòi hỏi đôi bàn tay người thợ phải khéo léo, mềm dèo, chát thật đều để mặt lưu được mịn
Đất này gọi là đất chấu, nhưng mà trong cái đất chấu này nó có ba phần
Một là loại đất trái, một loại đất trắng, đất xét, rồi một loại nữa là chấu
Ba cái mới hòa chung với nhau, trộn đều lại, rồi chế nước vô, nhồi cho thành cục, nhồi dẻo như thế này
Bích một lớp bên ngoài, là cái lớp này để nó bảo đảm cái lượng đồng khi rốt chế vô trong đây
thì nó chắc, nó không có bị bung ra
Đó là cái lớp đất chấu này, là lớp để chịu lửa
và chịu cái sức nặng của đồng
Sau khi lớp khuôn ruột khô được tách ra khỏi khuôn thạch cao
Người thợ tỉ mỉ mài nhẵn từng khuôn trước khi vào khuôn sáp, hay còn gọi là bít sáp
Mặt khuôn càng nhẵn càng sắc nét, thì khuôn đúc ra mới đẹp, nụt nà
Khuôn sáp là hỗn hợp trộn lẫn sáp ong với sáp nến
Khi khuôn đất được nung lên, lớp sáp nóng chảy ra theo những lỗ đã định sẵn trên khuôn
lấy chỗ cho đồng đun nóng chảy vào
Lớp khuôn này rất quan trọng, bởi khuôn sáp tạo dáng như thế nào
thì bỗ lưu đồng khi nung xong sẽ có hình dạng như vậy
Bản chất của sáp rất mềm, nên dễ dàng tạo dáng theo khuôn
Tuy nhiên, người thợ vẫn phải thật đều tay
thì lớp sáp bám vào khuôn sẽ quyết định độ dày, mỏng
và hình dáng của lớp đồng thâu được đổ vào
Tiếp đến, khuôn sáp lại được truyền qua một tốp thợ khác để vào lớp khuôn đất bên ngoài cùng
Đây còn được gọi là lớp đất cháy
vì lớp này sẽ trực tiếp chịu sức nóng của lửa, lò nung
Một số chi tiết trang trí cơ bản của lưu cũng được tạo hình trước trên sáp
Các chi tiết trang trí nhỏ đều có khuôn nhựa lót bằng cao su
chứ không cần làm khuôn đất xét
Nắp lưu được trang trí tượng lân hí cầu, đục riêng rồi gắn vào nắp
Từng hình lân được tạo khuôn tỉ mỉ, chi tiết với từng cọng râu
Để trang trí cho một chiếc lưu hoàn chỉnh
người thợ đã vận dụng hết các kỹ thuật đúc nổi, đúc chìm, bố cục chạm khắc
Nhìn từng đôi tay tỉ mẩn, trao chốt từng chi tiết
mới thấy mỗi sản phẩm lưu truyền thống không chỉ mang vẻ đẹp trang nghiêm
mà còn chứa đựng tình cảm của người nghệ nhân
dành cho tổ tiên, cho tiến ngưỡng thờ phụ văn hóa tâm linh của người Việt
Sau khi phơi từ 7 đến 10 ngày, để khuôn khô là tới công đoạn nấu đồng đổ vào khuôn
Khuôn này dành cho những người đàn ông có sức khỏe tốt và có thâm niên trong nghề
Những chiếc khuôn được xếp ngay ngắn trong lò
người thợ xếp củi sao cho lửa đốt cháy toạn nhiệt đều tới các khuôn
Riêng khuôn này, đòi hỏi người thợ giỏi, có nhiều kinh nghiệm phù hợp ăn ý
giữa các thợ móc khuôn từ hầm nung và thợ múc đồng từ chảo đổ vào khuôn
Nhiệt độ giữa khuôn nung và đồng nóng phải cân bằng
Theo bản thân tôi, tôi cảm nhận bộ lưu truyền thống rất là có hồn
Mình phải nắng từ miếng sát, khắc, hoa mai, mẫu mã, đột cháy bằng tay hết
Khi người thợ ngày đó vui vẻ, bộ lưu truyền thống rất đẹp
Ngày đó lỡ người thợ không biết có việc gì, gia đình hơi buồn
Chắc chắn một điều là bộ lưu đó không được sắt nét, không được đẹp
Lý do là bộ lưu truyền thống tâm giờ hồn là như thế
Từ xưa, trong các lò đúc đồng ở làng vẫn theo quy định chỉ nấu đồng vào ban đêm
Không ai lý giải được tại sao, chỉ biết rằng đã thành truyền thống hàng trăm năm nay
Trước khi nổi lửa, bà chủ lò thành kính dâng hương lên các bậc thánh thần
Ông Tổ là nghề, xin cho một mẻ đúc thuận lợi
Ở công đoạn này, người thợ phải tiếp xúc với nhiệt độ cao, biết ước chừng sao cho đồng vừa chín tới
Nguyên liệu nấu đồng là đồng vụ và các hộp kim với tỷ lệ phù hợp, đun nóng chảy và trộn lẫn với nhau
Người thợ châm lò và canh khoảng 3 tiếng
Người thợ cả bỏ đồng vào nấu và cảm nhận độ chín của đồng
Tất cả đều do kinh nghiệm đúc kết mà thành nghề, chứ không có công thức chung nào
Đồng nấu chảy được đổ vào khuôn qua lỗ, được tạo từ trước
Khi rót phải rót từ từ, nhưng liên tục
Nếu bị lẫn, thông khí nổi bọn khiến đồng sẽ bị rỗng, bị dỗ, buộc phải đập bỏ nấu lại
Người thợ đúc giữa lò nông hàng nghìn độ, nên phải thật nhanh tay đổ đồng vào các khuôn
Sau bước đổ khuôn là đập khuôn lấy sản phẩm ra làm nguội
Các chi tiết trang trí như chân lư, trái đào, tai lư sẽ được hàn vào thân lư ở khâu này
Khâu chạm trổ có lẽ là khó nhất, và đây cũng chính là khâu tạo nên giá trị của chiếc lư truyền thống
Nếu chiếc lư đồng công nghiệp vừa ra lò, hầu hết các hoa văn đều là hoa văn nổi, có sản kiểu, trăm cái như một
Thì lư đồng thủ công, mỗi chiếc có thể mang một kiểu hoa văn riêng, tùy vào yêu cầu của gia trụ
Khâu cuối cùng là đánh bóng
Những bộ lư truyền thống An Hội có màu vàng sậm đặc trưng, chứ không xanh sao trắng nhệt như một số bộ sản phẩm cùng loại khác
Lư An Hội chính là kết tinh tài năng của người dân An Hội
Không chỉ nghề truyền thống, mà những bản sắc văn hóa của làng vẫn được người con An Hội bền bỉ, lưu giữ
Hàng năm trong lễ kỳ yên, lễ cầu an, lễ tế thành hoàng lớn, lễ cầu trắng, lễ cầu bắt, lễ cầu bật đồng
nhất trong năm của làng, cư dân lại tập hợp lại với ngôi đình An Hội Củ Kính
để báo cáo với Thủ Tiên những việc đã làm trong năm, cầu mong cho một năm mới thuận buồn xuôi gió,
sức khỏe bình an. Và những bộ đồ tế tự do chính bàn tay người con An Hội hùn đúc lên
lại góc mặt trong lễ tế đầy trang trọng này.
Hiện nay, mình vẫn thấy còn được những cái thanh tựu của thế kỷ thứ 17, 18 ở Bắc, ở Huế.
Ví dụ như cưu đình, diễn cái đình lợn trong đầy nồi Huế, diễn khẩu đài bác để thực công hoàn thành Huế.
Tường Đông Đen hay Quảng Trận Phụ ở Hà Nội đó, thì đều là những cái cổ vật bận đông khoảng 3-400 năm đều rất là to lợn,
rất là đặc sắc, chứng minh rằng người Việt rất giỏi về nghề đó.
Từ hàng trăm năm trước, khi mang nghề về dân làng, có lẽ các cụ tổ nghề Đức Đồng đã mong mỏi lửa lò sẽ sáng mãi
đem chủ phú ấm no tới cho vùng đất này, và trải qua bao thăng trầm.
Dẫu nghề có vất vả, nhưng những người con An Hội vẫn đau đáo tâm huyết giữ nghề, giữ tinh hoa truyền thống.
Điều đó được thể hiện qua những sản phẩm tinh xảo kỳ công.
Ngày nào khói hương trầm còn tỏa ấm, tí ngưỡng tâm linh thờ phục tổ tiên còn được lưu giữ,
thì những chức lưu An Hội còn trang nghiêm, đứng vững trong tâm trí người Việt.
