Nghề dệt chân chỉ làng Triều Khúc | Nhịp sống Hà Nội

Nghề dệt chân chỉ của làng Chiếu Khúc là nghề truyền thống của làng từ nhiều đời nay. Dù giờ đây số lượng người làm nghề đã giảm đi phần nhiều, nhưng vẫn còn không ít gia đình tiếp tục duy trì nghề dệt Tết chân chỉ, vừa để có thêm thu nhập, vừa để lưu giữ nghề truyền thống của cha ông. Ngày nào cũng vậy, dù ít hay nhiều, thì bà Huệ và ông Bồi ở làng Chiếu Khúc vẫn làm những công việc quen thuộc mà họ đã duy trì suốt hàng chục năm qua, đó là dệt và Tết Nón Quai Thao. Nhưng mà bây giờ thì tôi cũng có ít thôi, giờ cũng ít công việc làm, nó túc tắc thôi, nó cũng chỉ gọi là ai đặt thì tôi mới làm mà. Ngoài việc chăm con chăm cháu ra thì tôi vẫn giữ cái nghề này để có ai đặt thì tôi lại làm thêm cái để thu nhập, có đồng ra đồng vào cho nó vui. Đây là cái nghề truyền thống của làng đã có từ lâu rồi, cho nên ngày xưa thì ở cái làng này đã có cái tên là làng Đơ Thao. Ngày trước cũng tất cả các chị em con cháu cũng ngồi cùng làm, mà nhất là mùa hè, ngồi đây vừa là câu chuyện và vừa là làm cái nghề này. Nhưng mà lúc đầu thì hơi khó, bắt đầu là cứ thấy mọi người ngồi đông vui vào cái Tết, thế ra cứ vào làm. Lúc đầu thì nó cũng khó, cũng xấu, thế nhưng mà về sau bắt đầu là mấy cái dần dần người lọ lại thì chị bảo cho người kia, thế là làm lại Tết xong. Làm này thì cũng nguồn vui của gia đình, mà khi gia đình Tết xong thì đa số là các cái đoàn văn công, người ta đến người ta đặt hàng, người ta lấy những cái lón này để cho các cái diễn viên để người ta múa. Hoặc là đội đi trong cái lễ hội, những cái lễ hội lim ở trên Bắc Linh, người ta cũng hay thường về đặt hàng để lấy cho trong gia đình. Tết kia qua kia là để vào giữa cầm, để vào cầm. Đấy, thế cho nó cân. Còn cái này là tùy từng người, tùy từng cái lón. Có người lại cầm, cầm cao thấp, tùy tùy như thế nhỉ? Ừ, tùy tùy cái độ đó vào. Có người ta đội vào. Cho nó cân, cho nó chắc cái lón. Quay màu trắng này thì để dành cho các cái chị em thiếu lữ. Đấy, để khi đi hội như là các cái hội lim, người ta hát con họ đấy. Còn cái dây màu lâu này, màu đen này là của các cái chị đứng tuổi và của các cái bà. Đấy, cho nên là nó có 3 loại dây như vậy. Ở làng Chiêu Khúc, những năm gần đây, nhiều gia đình chuyển sang dệt, tết, các sản phẩm làm đồ thơ nhiều hơn, như quả cù, tuô cơ, chân chỉ, quý môn. Hai chị em bà Lập, bà Ha, là một trong số những nhà dệt chân chỉ có tiếng ở làng. Cởi này ra cho chị xem gì tháo, ra gì trang hộ chị. Đây gì, gì kéo cái chân này dịch vào. Đây gì, sát nó vào đây thế. Đấy. Ông ngoại tôi, ông hẳn đã sinh ra mẹ tôi làm cái nghề này. Mà ông của tôi cũng nạnh làm theo nghề của bà ngoại của ông. Thế là tới năm sáu đời. Đấy, vâng. Thế thế nào, ngày xưa thì các cụ làm cái nghề này nó phát triển lắm. Nhưng mà đến bây giờ thì, cái thời mà năm tư đấy, cái thời ấy là cải cách sượng đất, thế là đỉnh chùa bị phá đi, thế là tất cả gia đình nhà tôi là gần như bỏ nghề. Thế khi đến mới đây, cách đây khoảng độ 30 năm nữa, thì bắt đầu nó không phục. Bây giờ tôi làm chân chỉ này, chân chỉ hạt bột này, chân chỉ quả này, và tôi tiết cu. Một ngày này tôi chỉ làm được 2 quả thôi. Nếu như là tôi làm khoảng độ 8 tiếng, thì mới đầy đủ được 2 quả. Tôi làm này hàng chủ yếu là khách người ta mua để biếu. Các nhà sư thì họ cũng đến, họ đặt họ mua. Thì mình cũng vẫn rất là trân trọng những cái sản phẩm của mình làm ra. Bởi vì mình cảm thấy nó rất là đẹp và cũng yêu. Hai nữ nào mình lại treo vào những lời tâm ninh, những lời đỉnh chùa, lời thờ. Hàng ngày tôi với chị là hai chị em ngày nào cũng ngồi làm. Chị làm cù thì mình lại tết chị. Hoặc là cũng có lúc tôi làm cù thì chị lại tết này. Nói chung là hai chị em cái gì mình làm được, thì cái gì vội thì mình lại cùng làm, thì nó nhanh. 2 tiếng mới xong một đường cầu này. Còn con bướm cũng phải 2 tiếng này. Chưa tính cái quà cù này là cũng phải mấy tiếng mới xong. Tôi bán cả cá nhân, cả buôn. Ví dụ ở ngoài chợ người ta đặt thì mình vẫn làm. Đỉnh, chùa người ta mua về để treo. Với cả các gia đình, các hộ gia đình ở các nàng quê người ta cũng hay mua này để treo ở ban thờ. Tơ mình phải chọn từ những cái sởi tơ. Sởi tơ bao nhiêu. Cách mình nguộm như nào này. Xong rồi mình làm thế nào để cho tơ nó mềm này. Tuy rằng nó là đơn giản thôi. Nhưng mà học Tết mình rất là lâu này. Ví dụ như là cái nút này. Thì nó gần như là mình gọi là cái... Chữ này là cái chữ nhân. Chữ này là chữ phốt. Thế... Thế đây là... Cái này gọi là cái hoa thị. Để mình cách đi. Riêng ra là chữ. Chữ này là chữ thọ. Thế hoặc là thí dụ có những khách người ta yêu cầu đặt làm chữ lọc, chữ tài. Bình thường như thế này kể cả chị gái tôi. Chị có nhìn tôi làm thôi. Nhưng chị cũng bảo là bây giờ gì có thuê tôi bao nhiêu tiền tôi cũng không thể nào nhớ được. Tôi không thể nào làm được. Đấy là chị gái đấy. Thì chị bảo đúng là có thể là nghề chọn người trên phố hàng quạt đấy, phố cổ đấy. Thì cũng có mấy người người ta đặt quen của chị từ lâu rồi. Thế bây giờ là người ta muốn là mình cứ làm sẵn cho người ta đến lúc nào người ta cần cái này. Người ta gọi là mình phải đưa cho người ta. Nhưng mà thường thường là chú đặt nhiều. Chú cứ bảo chị làm sẵn cho em một mấy bộ 4m2 quây tròn này. Mấy bộ để thẳng này. Mình làm sẵn không có đến lúc mà cuối năm rồi nó vội thì là mình lại làm không kịp cho người ta. Nó lên hàng như này là mình có có đã làm nó đã cân chưa. Thế hoặc là nó còn cái gì nó khiếm khuyết, nó chưa được ưng thì mình sửa lại. Là tương đối đấy. Vâng. Số đo, số mét. Cái này là 2m8. Ừ. Đúng. Ừ. Thế được. Người ta làm là 1m11 là bằng 1m3 chân chỉ. Nhưng mà mình cho 1m4 cho nên là tương đối thoải mái. Những cái mắt này nó phải đều cân này. Nó phải bằng nhau này. Những cái bộ chân chỉ này chúng tôi 50 năm, 70 năm nó chỉ là bạc màu thôi. Chứ nó không có tủ, nó không có bị hỏng. Cái này cũng là mới đấy gì cụ? Mỗi cái túi này là mấy quả? Mỗi cái túi này là 3 quả ạ. Thế là mấy túi, 2 túi hết? 2 túi ra 6 quả ạ. Tôi đặt cả chục quả đi xong rồi rồi. Giờ cụ lấy cái cứ thử. Nó để để gánh lương. Hỏng hết đâu nữa đây này. Ông Quang là phó thôn Triều Khúc được giao trách nhiệm tổ chức các nghi lễ quan trọng của làng. Vậy nên việc chăm sóc các cơ sở tâm linh của thôn luôn được ông Quang đặt lên hàng đầu. Các cụ đang mời xuống này nhờ kiểm tra họ xem là một số các cái quả cụ đang bị hư hỏng để thay sửa lại thay lại cái mới để đặt làm Tới đây là thằng riêng tổ chức lễ hội. Không có cái này thì nó trở thành không phải là tàn tán nặng nữa. Ngày xưa các cụ chuyển lại nó nguyên bản này. Cái nào nó hư hỏng thì mình có thể thay thôi. Chứ không thể làm mới khác được mà không thể làm mọi khác được. Tiêu chí của các cụ yêu con là làm mới nhưng nó phải giống y như cái nguyên bản cũ của nó. Chứ không thể làm khác được mà phải chuẩn luôn. Đi kiểm tra và sẽ đi đặt cho các cụ. Anh ơi! Anh mới đang nhuộn đấy chứ không ạ? Em muốn gặp anh chị trao đổi chút. Anh làm công việc thế nào? Công việc tôi thì vẫn bình thường. Anh giữ được cái nghề, chuyện nào cũng có gia đình quý nhờ. Cho em gặp chị tí nhé. Em chào anh. Chị ơi! Hôm nay đến nhờ các trao đổi của các chị ở giới đình thì có một số cái này nó đã bị hạ hư hỏng. Mấy chút năm rồi đấy. Vâng. Được rồi. Chị ơi! Chị nhớ làm cho em nhé. Để ra riêng ngày hội để người ta đưa vào đấy. Rồi. Chị có nhận lời là chị làm cho chú. Chú cứ yên tâm. Em chào chị nhé. Chào gia đình nhé. Vâng. Chú về ạ. Dù ngày nay nhiều sản phẩm có thể dùng máy móc thay thế nhưng với nghề rệt, tết chân trì đòi hỏi sự tinh tế và tỉ mỉ thì vẫn được những người dân ở làng Chiều Khúc làm bằng tay. Đó cũng là cách để họ gìn giữ được nét tinh hoa đặc sắc của nghề truyền thống đã có hàng trăm năm này. Rất may là dân Chiều Khúc đang sở hữu cái nghề này. Mà đặc biệt nhất là những cái ở dưới đình này cheo vào khu này mới như các sản phẩm này là đều người Chiều Khúc làm thủ công bằng chính bằng đôi tay của mình. Mỗi một sản phẩm làm xong như thế này tôi rất là vui vì là mình làm được những cái để mình cheo lên chỗ đinh thiêng hoặc là những chỗ thờ cúng đi mình. Rất là vui.