Tóm tắt nhanh: Nhà Ngô - Nhà Đinh - Nhà Tiền Lê | Lịch sử Việt Nam

Đình Sự
546 người theo dõi
Trung Quốc vào đầu thế kỷ thứ 10, chính quyền nhà đường đã rất suy yếu.
Các quân phiệt cát cứ khắp nơi, không chịu nghe lệnh triều đình.
Đến năm 1907 thì nhà đường mất ngôi, Trung Hoa rơi vào thời kỳ ngũ đại thập quốc loạn lạc.
Bây giờ, ở đất Giao Châu có một người hào phú bản sứ tên là Khúc Thừa Dụ,
tính tình khoan hòa, lạy hay thương người, cho nên được nhiều người kính phục.
Năm 1906, Khúc Thừa Dụ tự xưng làm tiết độ sứ cai trị Giao Châu.
Nhà đường khi đó suy nhược không ngăn cấm được, đành thuận phong cho ông làm tỉnh hải quân tiết độ sứ.
Năm 1907, Khúc Thừa Dụ mất, con là Khúc Hạo lên thay cha,
lập gia phủ, châu, xã các nơi, đặt quan lại, sửa sang việc thuế má, sư dịch.
Đến năm 1917, Khúc Hạo mất, chuyển nghiệp cho con là Khúc Thừa Mỹ.
Khúc Thừa Mỹ nhận chức tiết độ sứ của nhà lương ở trung nguyên xa xôi,
chứ không thần phục nước Nam Hán ngay bên cạnh.
Vua Nam Hán là Lưu Nghiễm lấy làm tức giận,
vào năm 1923 sai tướng là Lý Khắc Chính đem quân sang đánh tỉnh hải quân, bắt được Khúc Thừa Mỹ.
Năm 1931, một thuộc tướng của Khúc Hạo trước đây là Dương Đình Nghệ nổi lên,
đánh đuổi quân xâm lược Nam Hán rồi xưng là tiết độ sứ.
Được 6 năm, Dương Đình Nghệ bị tướng dưới quyền là kiểu công tiễn giết để cướp ngôi.
Ngô quyền là người là Ngừng Lâm, nay thuộc Sơn Tây, Hà Nội, vốn làm quan dưới thầy Dương Đình Nghệ.
Dương Đình Nghệ thấy ông là người có tài trí, bèn gả con gái cho và phong cho vào giữa Ái Châu.
Khi biết tin kiểu công tiễn giết Dương Đình Nghệ,
Ngô quyền bèn tập hợp lực lượng tiến ra bắt đánh công tiễn để trị tội phản chủ.
Kiểu công tiễn sợ hãi, sai người sang cầu cứu Nam Hán.
Vua Nam Hán là Lưu Nghiễm nhân cơ hội đó, bèn quyết định đánh tỉnh hải quân lần thứ hai,
cho con là thái tử Hoàng Tháo đưa quân đi trước, tự mình dẫn quân đi tiếp ứng.
Năm 938, khi Hoàng Tháo tiến quân theo đường biển vào đến gần sông Bạch Đằng thì Ngô quyền đã giết được kiểu công tiễn.
Mặt khác, ông truyền lệnh cho quân sĩ đóng cọc có bịt sát nhọn xuống lòng sông Bạch Đằng để phòng bị.
Khi thủy triều lên, bãi cọc không bị lộ, Ngô quyền cho quân ra khiêu chiến rồi rà vờ thua chạy, rụ địch vào bãi cọc.
Đến khi thủy triều xuống, thuyền chiến lớn của Nam Hán bị mắc cạn và lần lượt bị cọc đâm thủng gần hết.
Lúc đó, Ngô quyền mới tung quân ra tấn công dữ dội.
Vua Nam Hán đang cầm quân tiếp ưng đóng ở biên giới, không kịp trở tay đối phó.
Nghe tin Hoàng Tháo tử trận, nghiễm kinh hoàng, đành thương khóc thu nhặt tàn quân mà rút lui.
Ngô quyền trong thì giết được nghịch thần báo thủ cho chủ.
Ngoài thì phá quân xâm lược bảo vệ đất nước, công doanh lưu truyền thiên cổ.
Năm 939, ông lên ngôi vua, xưng là Ngô Vương, lập ra nhà Ngô, đóng đô ở Cổ Loa.
Nước Việt chính thức cởi được ách bắt thuộc hơn 1.000 năm, mở đường cho thời kỳ độc lập tự chủ của dân tộc.
Ngô Vương quyền đặt quan chức, chế triều nghi, định phục sắc và chỉnh đốn mọi việc chính trị trong nước, chỉ muốn dự nghiệp lâu dài.
Tuy nhiên, ông chỉ làm vua được có 5 năm, đến năm 944 thì mất.
Sau khi Ngô quyền qua đời, em vợ ông là Dương Tam Kha cướp ngôi, tự xương là Dương Bình Vương.
Con trưởng của Ngô quyền là Ngô Xương Ngập chạy trốn, Dương Tam Kha sai quân đuổi bắt nhưng không được.
Bèn bắt em của Xương Ngập là Xương Văn nhận làm con nuôi, với ý định chuyển ngôi trả về cho hậu Ngô.
Năm 950, Dương Tam Kha sai Ngô Xương Văn cùng tướng Đỗ Cảnh thạc, Dương cắt lợi đi dẹp loạn ở thôn Thái Bình.
Xương Văn đi được nửa đường thì mưu với hai tướng đem quân quay lại bắt Dương Tam Kha, rồi ráng xuống làm trưng Dương Công.
Ngô Xương Văn xưng là nam tấn Vương, sai người mời anh là Ngô Xương Ngập về cùng coi việc nước.
Ngô Xương Ngập về xưng là thiên sách vương, hai anh em cùng làm vua, sử sách gọi là hậu Ngô Vương.
Ngô Xương Ngập lên ngôi lấn át quyền hành của Ngô Xương Văn, khiến Xương Văn bất bình rút ly việc chính sự.
Đến năm 954, Ngô Xương Ngập mất, chỉ còn một mình nam tấn Vương Ngô Xương Văn làm vua.
Từ khi Dương Tam Kha lấy ngôi của nhà Ngô, nhiều nơi không chịu thần phục, nổi lên tự lập, xưng là sứ quân.
Khi nam tấn Vương lấy lại được nghiệp cũ, các sứ quân vẫn không chịu phục tùng, làm nhà vua phải đi đánh dẹp mãi không được yên.
Năm 965, trong khi đi dẹp loạn ở hai thôn Thái Bình, nam tấn Vương bị trúng tên chết.
Con của thiên sách vương là Ngô Xương Xí lên nối ngôi, nhưng bên ngoài không còn ai phục tùng.
Ngô Xương Xí phải bỏ cổ loa lui về giữa đất Bình Kiều, trở thành một sứ quân.
Lúc bấy giờ, trong nước có 12 sứ quân nổi lên.
Các sứ quân đánh chiếm lẫn nhau, gây ra cảnh loạn lạc đến 20 năm, làm cho nhân dân khổ sở.
Đinh Bộ Lĩnh là người ở Động Hoa Lư, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, là con của ông Đinh Công Chứ, thư sử Hoan Châu dưới thời Dương Đình Nghệ và Ngô Vương Quyền.
Đinh Công Chứ mất sớm, Bộ Lĩnh theo mẹ về quê ở, nương nhờ người chú ruột.
Khi còn nhỏ, ông thường đi chơi với trẻ chăn châu bò, rồi bắt chúng khoanh tay làm kiệu để ngồi cho chúng rước, lại lấy bông lao làm cờ bày trận đánh nhau.
Trẻ sợ ấy đứa nào cũng sợ, tôn lên làm anh.
Đến lúc Bộ Lĩnh khôn lớn, dân làng theo phục rất nhiều.
Sau này vì bất hòa với chú, Bộ Lĩnh cùng với con là Đinh liễn sang ở với sứ quân Trần Minh Công ở Bố Hải Khẩu.
Trần Minh Công không có con trai, thấy Đinh Bộ Lĩnh người khôi ngô và có trí khí, đem lòng yêu mến, bèn nhận làm con nuôi, cho được giữ binh quyền.
Đến khi Trần Minh Công mất, Bộ Lĩnh đem quân về giữ Hoa Lư, chiêu mộ những người hào kiệt, hùng cứu một phương.
Năm 951, thời hậu Ngô Vương, hai vương đã đem quân vào đánh Hoa Lư nhưng không được.
Đến khi nhà Ngô mất rồi, Đình Bộ Lĩnh hàng được sứ quân Phạm Bạch Hổ, phá được sứ quân Đỗ Cảnh Thạc.
Ông đã khôn khéo vận dụng kế sách triều hàng kết hợp với quân sự.
Đình Bộ Lĩnh đánh đô thắng đó, nên được dân trúng tôn là Vạn Thắng Vương.
Năm 968, sau khi đánh dẹp các thế lực cát cữ, thống nhất đất nước, Vạn Thắng Vương lên ngồi hoàng đế,
tức là Vua Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu là Đại Cô Việt, đóng đô ở Hoa Lư.
Tiên Hoàng xây dựng cung điện, chế triều nghi, định phẩm hàm quan văn võ, đặt ra luật pháp, quân đội, đất nước được thái bình.
Tiên Hoàng phế Trường Lập Thứ, cho con út là Hạng Lang làm thái tử.
Con trưởng là Nam Việt Vương Đinh Liễn đã theo Tiên Hoàng xông pha trận mạc từ Thổ Hàn Vi.
Nay không được mua thái tử thì lấy làm tức giận, bèn mí mật sai người giết Hạng Lang đi.
Năm 979, Vua Đinh Tiên Hoàng và Nam Việt Vương Đinh Liễn bị ám sát.
Theo chính xử, một tên hoạn quan là Đỗ Thích nằm mơ thấy sao rơi vào miệng,
tưởng là điểm báo mình được làm vua, bèn âm mưu làm sự thoán đoạt.
Một hôm, Đỗ Thích thấy Tiên Hoàng xây dựng nằm trong cung, bèn lẻn vào giết Tiên Hoàng đi,
rồi sau đó giết cả Nam Việt Vương Liễn.
Triều thần xử tội Đỗ Thích và tôn Vệ Vương Đinh Toàn lên ngồi, tức Vua Đinh Phế Đế.
Vệ Vương mới có 6 tuổi lên làm vua, quyền chính đều nằm trong tay thập đạo tướng quân là Lê Hoàn.
Các quan đại thần bấy giờ là Đinh Biển, Nguyễn Bạc thấy Lê Hoàn nhiếp chính lộng quyền quá,
mang binh mã đến đánh nhưng đều bị Lê Hoàn giết cả.
Lúc bấy giờ ở phương Bắc, nhà Tống đã thống nhất được Trung Hoa.
Nghe tin Đinh Tiên Hoàng đã mất, vua mới còn nhỏ dại, Tống chiều muốn thử thế sang lấy nước ta,
bèn hội đại binh ở gần biên giới, rụp dịch sang đánh.
Trước họa Sâm Lăng, Thái hậu Dương Vân Nga cùng chiều thần Tôn Lê Hoàn lên làm vua, tức Lê Đại Hành.
Nhà Đinh đến đây kết thúc, truyền được 2 đời, tổng cộng 14 năm.
Vua Lê Đại Hành lên ngôi năm 980, rồi sai sứ giả đưa thư sang nhà Tống,
nói dối là thư của Đinh Toàn xin phong để nhà Tống hoãn binh lại, có thêm thời gian sửa soạn phòng bị.
Đến năm 981, quân Tống chia hai đạo Thủy Bộ Tiến vào nước ta.
Bộ binh do Tôn Toàn Hưng chỉ huy Tiến vào Lạng Sơn,
thủy binh do Hầu Nhân bảo chỉ huy men theo bờ biển Tiến vào sông Bạch Đẳng.
Vua Lê Đại Hành bố trí một đạo quân mai phục ở Chi Lăng,
còn tự mình dẫn binh thuyền ra chống giữ ở Bạch Đẳng.
Hầu Nhân bảo dẫn thủy quân đến sông Bạch Đẳng thì bị phục binh của Đại Cô việt tập kích và từ trận.
Mất chủ tướng, quân Tống vỡ trận và thua chạy, bị tiêu diệt quá nửa.
Tôn Toàn Hưng thấy thủy quân đã tan vỡ, vội vàng đem quân bộ rút về.
Quân ta tuy thắng trận, nhưng vua Đại Hành sợ rằng thế lực không chống với nhà Tống được lâu,
bẻn sai xứ sang nước Tống cầu hòa và xin theo lệ triều cống.
Lúc ấy ở phía bắc Trung Quốc có quân hung nô đang đánh phá,
cho nên vua Tống cũng thuận lời thôi việc chiến tranh và phong cho vua Lê Đại Hành làm giao chỉ quận Vương.
Sau khi đại phá được quân Tống, vua Lê Đại Hành lại đem binh sang đánh Chiêm Thành.
Lúc trước, khi vua Đại Hành mới lên ngôi có sai xứ sang nước Chiêm, bị vua Chiêm bắt giam xứ lại.
Đến khi việc phía Bắc Đại Yên, nhà vua bẻn mang quân sang đánh để báo thù,
quân Đại Cô Việt sang chiếm giữ được Kinh Thành nước Chiêm, bắt người lấy của mang về rất nhiều.
Từ đấy, Chiêm Thành phải sang triều cống Đại Cô Việt.
Ở trong nước, Lê Đại Hành có các quan đại thần là Từ Mục, Phạm Cự Lượng, Ngô Tử An giúp sức,
đặt ra luật lệ, luyện quân lính và sửa sang mọi việc.
Bấy giờ thường hay có giặc cướp ở các châu quận nổi lên,
vua Đại Hành thân trinh đi đánh dẹp, bình được phản nghịch ở các nơi,
bởi vậy thanh thế của nhà vua rất lừng lẫy.
Năm 1005, Lê Đại Hành mất, làm vua được 24 năm, thọ 65 tuổi.
Các hoàng tử tranh nhau ngôi vua trong 7 tháng.
Đến khi Lê Long Việt lên ngôi được 3 ngày,
thì bị người em cùng mẹ là Long Đĩnh sát hại cướp ngôi, thọ 23 tuổi, sử gọi là Lê Trung Tông.
Theo sự sách, Long Đĩnh là người bạo ngược, tính hay chém giết, làm những điều ác thì lấy làm thích trí.
Có lần, Long Đĩnh lấy cây mía để lên đầu nhà sư mà gióc vỏ,
rồi thỉnh thoảng nhỡ tay bổ dao vào đầu sư chảy máu ra, trông thấy thế làm vui cười.
Còn khi ra buổi trầu, có ai tấu sớ điều gì thì Long Đĩnh nhạy tiếng làm trò.
Do những việc làm đó, Lê Long Đĩnh bị quan lại và dân chúng căm ghét.
Sử cũng chép rằng Long Đĩnh vì ăn trời xa đoạ nên mắc bệnh không ngồi được, phải nằm mà coi trầu.
Vì vậy, ông còn được gọi là Lê Ngoạ Triều.
Năm 1009, Lê Long Đĩnh mất con thì còn nhỏ.
Triều thần nhân dịp ấy tôn lý công quẩn lên làm vua, khai lập nên cơ nghiệp nhà lý.
Nhà tiền lê chuyển được 3 đời, tổng cộng 29 năm.
Nước Việt từ đây bước sang trang sử mới.
