CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN LÀ GÌ?

TÔI YÊU BÌNH DƯƠNG
1.4K người theo dõi
CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN LÀ GÌ?
#NhàNguyễn #Vua #QuanLại #ThếGiới #ĐịaLý #LịchSử #MổBăng #QuốcGia #Dântộc #ViệtNam #VănHóa #DuLịch #ConNgười
Chúng ta học lịch sử hay có những câu chuyện, những bài học về chế độ phong kiến.
Nhưng tại sao lại gọi là chế độ phong kiến? Phong kiến nghĩa là gì?
Nếu bạn nghĩ phong kiến chỉ là câu chuyện vua chúa lâu đài tráng lệ hay những trận chiến hoành tráng thì có lẽ là chưa đủ.
Trước tiên hãy cùng giải mã cái tên phong kiến.
Chắc hẳn nhiều người sẽ hình dung đến cảnh một ông vua ngồi trên ngai vàng,
xung quanh là những quan lại công hầu hay những trận chiến cưỡi ngựa vùng gương.
Nhưng cái tên phong kiến có thực sự liên quan trực tiếp đến vua chúa hay không?
Câu trả lời là không hẳn.
Phong kiến là một từ hán Việt ghép từ hai chữ phong và kiến.
Phong có nghĩa là ban cho, phong tặng.
Các bạn nghe đến sắc phong hay là phong tước chưa?
Đó chính là việc vua ban chức tước, đất đai cho ai đó.
Chữ phong này cũng xuất hiện trong phong bì hay niềm phong.
Nhưng trong ngựa cảnh phong kiến, nó mang ý nghĩa ban tặng là chính.
Kiến ở đây có nghĩa là xây dựng, thành lập và thiết lập.
Chữ này xuất hiện trong kiến trúc, tức là xây nhà cửa.
Kiến nghị là đề xuất ý kiến hay là kiến thiết để mà phát triển đất nước.
Vậy khi ghép lại, phong kiến có nghĩa là ban tặng và xây dựng.
Nhưng ban tặng cái gì và xây dựng cái gì?
Theo Việt Nam Tự Điển và của tác giả Lê Văn Đức,
phong kiến thực chất là viết tắt của cụ Phong Quan Kiến Điển.
Trong đó, Quan là quan chức, người làm việc trong triều đình.
Điển là dụng đất.
Nói một cách đơn giản, phong kiến ám chỉ việc vua ban chức tước và đất đai cho người có công
để họ cai quản vùng đất đó và thu thuế từ dân chủ.
Đây chính là cơ chế cốt lõi của chế độ phong kiến,
không chỉ ở Việt Nam mà ở Trung Quốc, Nhật Bản và cả châu Âu thời Trung Cổ.
Để minh họa, hãy tưởng tượng như thế này.
Vua giống như ông chủ lớn của cả một đất nước,
nhưng vì đất nước rộng lớn, vua không thể quản lý hết mọi thứ,
nên chia đất nước thành những vùng khác nhau.
Và những vùng này được quản lý bởi trư hầu hoặc lãnh chúa.
Những người này vừa phải trung thành với nhà vua,
vừa phải tự lo việc cai trị và thu thuế ở khu vực của mình.
Cơ chế này giống như một hệ thống nhượng quyền thời xưa.
Bây giờ, khi đã hiểu tại sao gọi là phong kiến,
chúng ta hãy cùng khám phá những đặc điểm chính của chế độ này.
Chế độ phong kiến không chỉ là chuyện vua ban đất,
mà là một hệ thống chính trị, kinh tế rất đặc trưng.
Và đây là một số đặc điểm lớn của chế độ phong kiến.
Đặc điểm đầu tiên đó là phân quyền thông quan đất đai.
Cốt lõi của phong kiến là việc vua chúa chia đất cho các trư hầu,
quan lại hay những người có công.
Những người này được gọi là lãnh chúa ở phương Tây,
hoặc trư hầu ở phương Đông.
Họ nhận đất và cai quản để thu thuế.
Ví dụ ở châu Âu thờ trung cổ,
vua thường xác phong cho các hiệp sĩ hoặc quý tộc.
Những người nhận đất được gọi là bồi thần,
phải thề trung thành với vua hoặc lãnh chúa cấp cao hơn.
Họ có nhiệm vụ cung cấp quân đội,
đóng thuế hoặc phục vụ quân sự.
Đất phong không phải là của họ mãi mãi,
và chỉ được sử dụng trong đời của họ.
Nếu họ không làm chọn nhiệm vụ, đất sẽ bị thu hồi.
Còn nếu những người phía trên họ qua đời,
một ví dụ cụ thể là vương quốc Frank,
tiền thân của nước Pháp,
thời tể tướng Charles Martin thế kỷ VIII.
Ông tổ chức một hệ thống phong đất rất mạnh mẽ.
Bồi thần phải thề trung thành,
làm lễ quỳ trước tôn chủ,
và cam kết phục vụ quân sự.
Nếu không tôn thủ, họ mất hết mọi thứ.
Ở Việt Nam chế độ này cũng xuất hiện,
đặc biệt là giữa thời nhà Lý và nhà Trần.
Vua ban đất gọi là thái ấp,
cho các vương hầu, quý tộc hoặc tướng lĩnh co công.
Những người này quản lý đất đai,
thu thuế, cung cấp quân đội cho triều đình.
Ví dụ thời nhà Trần,
các vương hầu không chỉ là tướng lĩnh tài ba,
mà còn được phong thái ấp để cai quản vùng đất rộng lớn.
Tuy nhiên ở Việt Nam,
quyền lực của vua thường mạnh hơn,
nên các trư hầu ít có cơ hội làm loạn như ở châu Âu.
Đặc điểm thứ hai của chế độ phong kiến,
đó là thường gắn liền với nông nghiệp.
Đất đai là tài sản quan trọng nhất,
và người dân, thường là nông dân,
làm việc trên đất của lãnh chúa hoặc trư hầu
để sản xuất lúa gạo hoa màu.
Họ nộp thuế hoa lợi và làm việc không công cho lãnh chúa.
Ở Việt Nam, nông dân thường nộp tô, dung và điệu.
Tô là thuế bằng nông sản, như là lúa và gạo.
Dung ở đây là lao động công ích,
như là đắp đê và làm đường.
Và điệu ở đây là cống đạp đặc sản hoặc phục vụ quân sự.
Ví dụ dưới thời Lê Sơ,
nông dân phải nộp thuế lúa gạo cho triều đình
và làm những công trình công cộng như là đê điều.
Những nhiễu vụ này đôi khi rất nặng nề,
để khiến người nông dân rơi vào cảnh khốn khó.
Ở châu Âu,
những người nông dân hay còn gọi là nông nô
thường làm việc trên lãnh địa của các lãnh chúa,
nộp một phần thu hoạch,
thường là từ 1 phần 3 đến 1 phần 2 vụ bùa
và không được tự do rời khỏi đất
mà không có sự cho phép.
Cuộc sống của họ thường rất vất vả,
nhưng họ là sương sống của nền kinh tế thời đó.
Một điều thú vị là ở Nhật Bản thời phong kiến,
nông dân còn phải nộp thuế bằng gạo gọi là koku.
Một lãnh chúa được đánh giá là giàu có
dựa trên số gạo mà họ thu nhận được mỗi năm.
Một lãnh chúa có khoảng 10.000 koku
được gọi là đại già.
Đặc điểm thứ 3 của chế độ phong kiến
đó là xã hội phân chia giai cấp rõ rệt.
Chế độ phong kiến có giai cấp rất rõ ràng.
Ở phương Đông như Việt Nam hay Trung Quốc,
xã hội thường chia thành những tầng lớp chính
đó là sĩ,
tức quan lại trí thức.
Nông là nông dân, lực lượng sản xuất chính.
Công ở đây là thợ thủ công.
Thương là thương nhân,
những người thường bị xem là thấp nhất.
Ngoài ra còn có tầng lớp quý tộc,
vương hầu và dưới cùng là nô lệ.
Ở Việt Nam,
tầng lớp sĩ rất được quan trọng
vì họ là những người đỗ đạt qua khoa cử,
giúp vua trị quốc.
Ví dụ thời nhà Nguyễn, các quan đại thần
không chỉ là tướng lĩnh mà còn là học giả
đáng vai trò quan trọng cho triều đình.
Còn ở phương Tây, xã hội phong kiến
thì được chia thành 3 nhóm lớn.
Đó là những người cầu nguyện, gồm có tu sĩ,
linh mục, chuyên lo việc tâm linh.
Những người chiến đấu đó là vua,
quý tộc, hiệp sĩ, có nhiệm vụ bảo vệ lãnh thổ.
Những người lao động đó là nông dân,
thợ thủ công, sản xuất ra của cải.
Tầng lớp trên có đặc quyền, còn tầng lớp dưới
thì chịu nhiều nghĩa vụ nặng nề.
Tuy nhiên ở Việt Nam, người nông dân
có cơ hội thay đổi số phận thông qua khoa cử,
một án rất khác so với châu Âu,
nơi giai cấp thường cố định hơn.
Đáng điểm thứ 4 của chế độ phong kiến
đó là quyền lực tập trung nhưng phân tán.
Dù vua là người đứng đầu,
quyền lực trong chế độ phong kiến không hoàn toàn tập trung.
Vua phải dựa và trự hầu lãnh chúa
để mà quản lý đất nước.
Điều này dẫn đến tình trạng phân quyền,
vua có quyền tối cao, nhưng các lãnh chúa
cũng có quyền tự trị trong lãnh địa của mình.
Ở Việt Nam, quyền lực của vua thường mạnh hơn,
đặc biệt dưới các triều đại Lê Sơ
hay là Nguyễn. Tuy nhiên vào thời kỳ suy yếu
như thời Trịnh Nguyễn phân tranh,
các lãnh chúa địa phương như chúa Trịnh ở đằng ngoài
Ví dụ ở nước Pháp thật trung cổ, công tức Normandy
từng giàu có và mạnh hơn cả vua Pháp.
Thậm chí một lãnh chúa còn xây lâu đài riêng
và duy trì quân đội riêng,
sẵn sàng đối đầu với triều đình nếu cần.
Sau đây là một số sự thật thú vị
về chế độ phong kiến mà có thể bạn chưa từng biết.
Sự thật thú vị đầu tiên,
lãnh chúa không phải lúc nào cũng giàu có.
Chúng ta thường nghĩ lãnh chúa hay trư hầu
sống trong lâu đài ăn mặc sung sướng,
nhưng thực tế không phải ai cũng như vậy.
Ở châu Âu có những lãnh chúa rất giàu
nhưng cũng có những lãnh chúa chỉ sở hữu
một mảnh đất bé xíu,
thậm chí ngào hơn cả một số nông dân giàu có.
Họ phải dựa vào thuế và lao động của dân
để duy trì cuộc sống, nhưng nếu mùa màng thất bát
họ cũng khóc thầm không kẹp.
Sự thật thú vị thứ hai,
hiệp sĩ không lãng mạn như trong phim.
Hình ảnh hiệp sĩ trong phim thường là những anh chàng
hào hoa, cưỡi ngựa trắng cứu công chúa,
nhưng sự thật thì hơi phũ phàng.
Hiệp sĩ thời Trung Cổ thường là
những người lính được huấn luyện để chiến đấu
và nhiều người trong số họ khá thô bạo.
Họ phải phục vụ lãnh chúa, tham gia chiến tranh
và đôi khi còn cướp bóc để kiếm thêm thu nhập.
Bộ giáp sang loáng của họ nặng đến
20-30 cân, khiến việc di chuyển vô cùng khó khăn.
Thử tưởng tượng mặc bộ giáp đó
chạy vài vòng quanh sân, chắc chắn là rất mệt.
Sự thật thú vị thứ ba,
là câu chuyện đổi đời.
Không giống ở châu Âu, nơi giai cấp gần như cố định.
Việt Nam, Trung Quốc thời phong kiến,
nông dân có cơ hội thay đổi số phận
thông qua khoa cử. Nếu đỗ đạt,
họ có thể trở thành quan lại, thậm chí nắm giữ
vị trí cao trong triều đình.
Sự thật thú vị thứ tư,
lâu đài không phải lúc nào cũng xa hoa.
Khi nghĩ đến lâu đài thời phong kiến,
nhiều bạn tưởng tượng đó là nơi sang trọng, ấm áp.
Nhưng không đâu, lâu đài thời Trung Cổ
ở châu Âu thường lạnh lẽo, ẩm ướt và thiếu tiện nghi.
Chúng được xây chủ yếu để phòng thủ,
với tường đá dày và cờ sổ nhỏ
nên ánh sáng không khí rất hạn chế.
Ngay cả các lãnh chúa cũng phải
chịu cảnh sống khó khăn này trong chính
vô nhà của mình. Thậm chí toilet
thời đó chỉ là một lỗ trên tường thai thẳng ra ngoài.
Sự thật thú vị thứ 5,
phụ nữ thời phong kiến không hoàn toàn yêu đuối.
Chúng ta thường nghĩ phụ nữ
thời phong kiến chỉ ở nhà theo thua may vá.
Nhưng thực tế, nhiều người phụ nữ đã đóng vai trò
quan trọng. Ở Việt Nam,
bà Triệu đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa
Ở châu Âu,
nữ hoàng Eleanor
vào thế kỷ 12 là một trong những nhân vật
quyền lực nhất thời Trung Cổ,
vừa cai quản lãnh thổ, vừa tham gia chính trị
và dẫn quân đi thật tự trình.
Sự thật tiếp theo liên quan đến thuế
thời phong kiến. Ngoài thuế nông sản,
thời phong kiến còn có những loại thuế
nghe cảm giác rất vô lý. Ở châu Âu
có những nơi thu thuế hôn lễ, nếu người nông dân
muốn cưới vợ thì phải trả tiền cho lãnh chúa.
Hoặc thuế lò sửa trả tiền để đừng
đốt lửa sửa ấm. Ở Việt Nam
giữa một số triều đại, dân chúng phải nộp
các loại cống phẩm kỳ lạ như là ngà voi,
sừng tê hay thậm chí là chim ưng
để vua dùng sát bán.
Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này.
Nếu cảm thấy thú vị, bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh,
bật xuống thông báo và chia sẻ. Còn bây giờ
thì xin được nói lời chào tạm biệt.
