Đệ tử quy 弟子規 - Tổng tự 總敘

Nguyên văn:
弟子(1)規(2), 聖人(3)訓(4): 首(5)孝弟(6), 次(7)謹信(8)；
泛愛眾(9), 而(10)親仁(11); 有余力(12), 則(13)學文(14)。
Chú âm:
弟(ㄉㄧˋ) 子(ㄗˇ) 規(ㄍㄨㄟ)， 聖(ㄕㄥˋ) 人(ㄖㄣˊ) 訓(ㄒㄩㄣˋ)：
首(ㄕㄡˇ) 孝(ㄒㄧㄠˋ) 弟(ㄉㄧˋ)， 次(ㄘˋ) 謹(ㄐㄧㄣˇ) 信(ㄒㄧㄣˋ)；
泛(ㄈㄢˋ) 愛(ㄞˋ) 眾(ㄓㄨㄥˋ), 而(ㄦˊ) 親(ㄑㄧㄣ) 仁(ㄖㄣˊ)；
有(ㄧㄡˇ) 余(ㄩˊ) 力(ㄌㄧˋ)， 則(ㄗㄜˊ) 學(ㄒㄩㄝˊ) 文(ㄨㄣˊ)。
Âm Hán Việt:
Đệ tử quy, Thánh nhân huấn: Thủ hiếu đễ, thứ cẩn tín;
Phiếm ái chúng, nhi thân nhân; hữu dư lực, tắc học văn.
Lời dịch:
Phép người con, Thánh nhân dạy: Hiếu đễ trước, kế cẩn tín;
Yêu bình đẳng, gần người nhân; có dư sức, thì học văn.
Từ vựng:
(1) đệ tử (弟子): làm người em và làm người con.
(2) quy (規): quy phạm.
(3) Thánh nhân (圣人): cổ thánh tiên hiền có phẩm đức cao siêu, có nhân cách hoàn mỹ.
(4) huấn (训): giáo huấn, dạy bảo, khuyên răn, chuẩn mực, phép tắc.
(5) thủ (首): đứng đầu, quan trọng nhất.
(6) hiếu đễ (孝弟): hiếu thuận với cha mẹ, tôn kính anh chị. 弟 ở đây nghĩa là đễ, đồng âm với chữ “悌: đễ”, nghĩa là kính trọng và thuận theo anh chị, một âm khác là “đệ”.
(7) thứ (次): quan trọng thứ nhì.
(8) cẩn tín (谨信): chú ý cẩn thận, thành thật giữ tín, giữ lòng tin, sự tín nhiệm.
(9) phiếm ái chúng (泛愛眾): bác ái với mọi người. “Phiếm” (泛) có nghĩa là rộng khắp.
(10) nhi (而): mà lại, hơn nữa.
(11) thân nhân (親仁): thân cận người có tâm nhân ái. “Nhân” (仁) , tâm nhân từ khoan dung rộng lượng, đạo đức cơ bản của người yêu người yêu vật.
(12) dư lực (余力): tâm lực còn dư.
(13) tắc (則): liền, thì.
(14) học văn (學文): nghiên cứu học vấn. Khổng Tử nói: “Hành hữu dư lực, tắc dĩ học văn” (làm được những điều ấy rồi có thừa sức mới học văn). Chủ trương chú trọng giáo dục đạo đức (đức dục) hơn giáo dục kiến thức (trí dục), trước tiên phải dưỡng thành phẩm đức tốt đẹp, còn có thời gian thì mới học tập các loại tri thức khác (học vấn, học thức).
Lời giải thích:
“Đệ Tử Quy” là quy phạm đạo đức được các bậc cổ thánh tiên hiền truyền dạy, trong đó quan trọng nhất chính là hiếu thuận đối với cha mẹ, thân ái đối với anh chị; tiếp đó là làm người hay làm việc thì phải nghiêm cẩn giữ thành tín; yêu quý mọi người trên thế giới, đồng thời thân cận với các bậc quân tử nhân đức; còn có dư thời gian và tinh lực, mới có thể học tập các loại văn học, các loại tri thức khác.
Chanhkien.org

#giaoduc #thieunhi