ĐỆ TỬ QUY (PHÉP TẮC CON NGƯỜI) AUDIO

Kẻ Học Trò
781 người theo dõi
Comments are disabled for this video.
LỜI TỬA
Nói bao quát, tên đầu tiên của đệ tử Quy là Huấn Mông Văn,
một tác phẩm của vị tú tài tên là Lý Dục Tú,
vào đời nhà Thanh, thời vua Khang Hy.
Nội dung tuyển chọn bài thơ thứ sáu của luận ngữ học.
Đệ tử nhập tác hiếu, xuất tác để,
cẩn nhi tính, phím ái chúng,
Đoạn văn gồm ba chữ một câu, hai câu một dần,
và chia làm năm phần để diễn thuật,
trình bày một cách cụ thể về bổn phận làm con lúc ở nhà,
khi ra ngoài, đối xử với mọi người,
và tiếp dật phải có lễ nghi và nguyên tắc cầu học.
Đặc biệt hơn, đoạn văn chú trọng về mặt giáo dục trong gia đình
và sinh hoạt ngoài xã hội.
Sau đó, do ông Giá Tồn Nhơn triều đại nhà Thanh tu chính,
đổi tên là Đệ tử Quy.
Đây là quyển sách quý giá trong việc tu dưỡng phẩm đức chân chính,
giáo dục con em làm tròn bổn phận trách nhiệm của mình,
và ngăn ngừa những hành vi tư tưởng tà dậy,
giữ lòng chân thành để xây dựng một nền gia phong trung hậu.
Đệ tử Quy
Quy tắc làm người con và đệ tử tốt
Thánh nhân vững
Thánh nhân dạy
Thủ hiếu đệ
Trước hiếu thuần
Thứ cận tính
Kế cận tính
Phiếm ái chúng
Nên yêu người
Nhi thân nhân
Gần người tốt để học hỏi
Thủ dư lực
Khi dư giờ
Tắc học văn
Nên học văn
Dịch giải
Quyển sách đệ tử Quy
là dựa theo lời dạy của thánh khổng phu tử
mà biên tập thành nguyên tắc sinh hoạt.
Trước tiên trong sinh hoạt hàng ngày
phải hiếu thuần cha mẹ
yêu thương anh chị em
Kế đến lời nói, hành vi hàng ngày
phải hết sức thận trọng và giữ chữ tính
Khi sống chung với mọi người
phải bình đẳng bác ái
Lúc được thân cận với người có nhân đức
thì phải học hỏi theo họ
Đây là những điều rất quan trọng
cần phải thực hành
Sau đó, nếu có dư thời gian và khả năng
phải học tập tốt sáu ngành nghề
và những loài học vấn hữu ích khác
Nhập tắc hiếu
Ở nhà phải hiếu thuần cha mẹ
Một
Phụ mẫu hô
Cha mẹ gọi
Ứng vật quạng
Nên giả liền
Phụ mẫu mệnh
Cha mẹ bảo
Hành vật lạ
Nên làm ngay
Phụ mẫu giáo
Cha mẹ dạy
U kính thính
Kính lắng nghe
Phụ mẫu trách
Cha mẹ trách
Thu thuận thừa
Dịch giải
Khi cha mẹ kêu gọi
Phải lập tức lên tiếng
Khi cha mẹ giao phó việc gì
Phải nhanh chóng làm ngay
Không nên lười biến chậm trễ
Cha mẹ dạy cho chúng ta
Đạo lý làm người
Là vì muốn chúng ta được tốt
Cần phải cung kính dân theo
Khi làm điều gì sai quấy
Cha mẹ răng dậy
Phải ngoan ngoãn thuận theo
Không nên cãi lại
Làm cha mẹ tức giận và đau lòng
Dịch giải
Chăm sóc cha mẹ nên hết lòng
Và chu đáo
Như Huỳnh Hương
Bé trai tên Hương lúc 9 tuổi
Trong dị thật tứ hiếu
Dị muốn cha mẹ yên giấc ngủ ngon
Trời mùa hè quạt giường
Của cha mẹ cho mát
Mùa đông thì làm ấm mền chiếu
Cho cha mẹ
Thật là tấm gương đáng cho chúng ta noi theo
Buổi sáng thức dậy
Phải hỏi thăm sức khỏe cha mẹ
Buổi chiều sau khi về nhà
Kể lại mọi việc trong ngày
Đi thưa về trình
Để cha mẹ yên lòng
Những tập quán sinh hoạt
Trong lúc bình thường phải có quy luật
Làm việc có nguyên tắc
Không nên tùy ý thay đổi
Để tránh cha mẹ lo âu
Ba
Sự tuy tiểu
Việc tuy nhỏ
Giật thiện duy
Đừng xem thường
Cẩu thiện duy
Nếu xem thường
Tử đạo tuy
Lỗi đạo con
Giật tuy tiểu
Vật tuy nhỏ
Giật tư tàng
Đừng tự giấu
Cẩu tư tàng
Nếu tự cất
Thân tâm thương
Cha mẹ buồn
Dịch giải
Việc dù nhỏ
Cũng không nên tự tung tự tác
Không thưa với cha mẹ
Nếu như tùy ý làm
Dễ bị sơ sót
Và sẽ không tròn vũng phận làm con
Do đó khiến cho cha mẹ phải lo lắng
Như vậy là hành vi bất hiếu
Đồ vật của công
Dù nhỏ
Cũng không thể tự chiếm hữu
Nếu lấy làm của riêng
Thì phẩm đức sẽ bị giảm súc
Một khi cha mẹ biết được
Nhất định sức đau lầm
Bốn
Thân sợ hảo
Cha mẹ thích
Lực di cụ
Hãy gắn làm
Thân sợ ố
Cha mẹ ghét
Cẩn di khứ
Trừ bỏ ngay
Thân hữu thương
Thân bị thương
Di thân ưu
Cha mẹ lo
Đức hữu thương
Việc tổn đức
Di thân tu
Cha mẹ thẹn
Thân ái ngã
Khi được thương
Hiếu hạ na
Dễ hành hiếu
Thân tăng ngã
Khi bị ghét
Hiếu phương hiện
Vẫn hiếu kính
Dịch giải
Những đồ vật cha mẹ ưa thích
Phải hết làm chuẩn bị sắm sữa
Những thứ cha mẹ không ưa
Cần để ý cẩn thận từ bỏ
Bao gồm những tập quán xấu của mình
Phải chăm sóc
Bảo vệ thân thể
Đừng để cho nó bị tổn thương
Mà khiến cho cha mẹ buồn lo
Tăng tử nói
Từng lớp da
Cọng tóc trên thân thể
Đều nhờ ơn cha mẹ sinh ra
Không dám làm tổn thương và hủy diệt
Luôn chú trọng
Chớ làm những chuyện bại hoại
Đến đạo đức của gia đình
Khiến cho cha mẹ phải bị nhục nhã
Xấu hổ
Lúc cha mẹ vui vẻ thương yêu chúng ta
Hiếu thuận với cha mẹ
Là việc rất dễ dàng
Khi cha mẹ không ưa
Hoặc dạy dỗ quản lý quá nghiêm khắc
Chúng ta phải hiểu
Đó là do tấm lòng yêu thương
Lo lắng của cha mẹ đối với mình
Cho nên
Chúng ta vẫn phải biết hiếu thuận
Và càng nên tự kiểm điểm
Phản tĩnh lấy mình
Cố gắng sửa đổi làm cho tốt hơn
Hành vi hiếu thuận khó làm
Mà vẫn làm được
Mới thật là vô cùng đáng quý
Năm
Thân hữu quá
Cha mẹ lỗi
Gián sử cánh
Tìm cách quyên
Di ngô sắc
Mặt vui tươi
Nhu ngô thanh
Lời thiền hòa
Gián bất nhập
Nếu cha mẹ không nghe
Duyệt phục gián
Kiên nhẫn chờ
Hiệu khắp tuyệt
Hoặc khóc khuyên
Thác vô quản
Cha mẹ đánh không buồn giận
Dịch giải
Có đôi lúc cha mẹ sai lầm
Chúng ta phải hết sức thận trọng quyên can
Giúp cha mẹ sửa đổi để hướng thiện
Khi đó phải dùng thái độ thành khẩn
Lời nói vô hòa
Với nét mặt vui vẻ
Nếu như cha mẹ không nghe lời khuyên
Cần phải kiên nhẫn chờ đợi
Một khi có dịp thuận tiện
Ta lại khuyên tiếp
Giả như cha mẹ vẫn không chấp nhận lời khuyên
Thậm chí còn giận hơn tức tối
Lúc này
Chúng ta có thể đau lòng đến khóc được
Nhưng vẫn tha thiết cầu cha mẹ thay đổi
Cho dù có bị chửi ngắn đánh đập đi nữa
Nhưng vẫn tha thiết cầu cha mẹ thay đổi
Vẫn không oán trách
Hầu tránh cho cha mẹ dướng vào việc bất nghĩa
Vì nếu một lầm lỡ
Sai lại sai thêm
Một lần sẽ tạo thành lỗi lầm to lớn
Sẵn
Thân hữu tật
Cha mẹ bệnh
Dược tiên thượng
Nếm thuốc trước
Trú dạ thị
Ngày đêm hầu
Bất ly sản
Không rời bỏ
Tán tam niên
Tan ba năm
Thường bi thiết
Thường nhớ ân
Cư xứ biến
Chở hoang phí
Tửu nhục tuyệt
Cử rượu thịt
Tán tận lễ
Lúc thọ tan
Tế tận thành
Thành kính lễ
Sự tử giải
Kính người chết
Như lúc sống
Dịch giải
Lúc cha mẹ bị bệnh
Phận làm con phải hết lòng chăm sóc
Một khi bệnh tình trở nên trầm trọng
Càng phải ngày đêm hầu hạ đàng hoàng
Không được tùy tuyện bỏ đi
Sau khi cha mẹ mất rồi
Thời gian thủ hiếu
Theo nghi lễ ngày xưa để tan ba năm
Trong thời gian này
Phận làm con luôn luôn nghĩ đến công ơn
Đối với sinh hoạt hàng ngày của chính mình
Không nên hưởng thụ quá đáng
Và phải kiên cử rượu thịt
Xem kinh địa tạng
Người con có hiếu
Cần phải làm gì cho người quá cố
Khi làm tan sự cha mẹ
Phải phù hợp lễ nghi
Chớ có làm một cách qua loa cho xong việc
Cũng không nên vì sỉ diện
Mà hoang phí khoa trương
Như vậy mới thật sự là người con hiếu thảo
Luận ngữ
Khi cúng dỗ
Phải thành tâm thành ý
Cung kính cha mẹ đã quá cố
Như lúc còn sống
Xuất tắc để
Nguyên tắc làm em khi ra ngoài
Mục
Quynh đạo thử
Đạo làm anh biết thương em
Đệ đạo cung
Đạo làm em biết kính vân
Quynh đệ mục
Anh em thuận
Hiếu tài trung
Là có hiếu
Tài vật thinh
Tiền tài nhẹ
Quán hạ sanh
Không oán nhau
Ngôn ngữ nhẫn
Lời nhẫn nhường
Phẫn tự mẫn
Hận tự tan
Dịch giải
Làm anh chị luôn thương mến các em
Làm em phải biết kính nể anh chị
Anh chị em hòa thuận chung sống với nhau
Gia đình vui vẻ
Thì cha mẹ tự nhiên hoan hỷ
Đó cũng là một phần
Trong chữ hiếu
Khi cư xử với người
Chớ có quá so đo tính toán
Được như vậy
Lòng oán hận sẽ không có chỗ để nổi dậy
Lời nói
Thường tỏ ra bao dung nhường nhịn
Nói nhiều lời tốt
Không nói lời xấu
Nhịn được điều tức giận
Sẽ tránh được sự xung đột không đáng
Như thế
Việc oán hận sẽ tự nhiên tiêu mất
Không nảy xanh
Lời nói chính là cánh cửa
Của phước và họa
Bốn môn học chính yếu
Của nhà giáo là
Đức hạnh, ngôn ngữ, tránh sự
Giang học
Cho thấy lời nói quan trọng biết dừng nào
Hai
Hoặc ẩm thực
Khi ăn uống
Hoặc tọa tẩu
Hoặc ngồi đi
Trưởng giả tiên
Người lớn trước
Ấu giả hậu
Người trẻ sau
Trưởng hô nhân
Nghe người lớn gọi người khác
Tức đại khiếu
Ta nghe được liền gọi giúp
Nhân bất tại
Nếu không có người ở đó
Kỹ tức đáng
Tự mình ta liền đến giúp
Dịch giải
Một nền giáo dục sinh hoạt tốt đẹp
Phải dung trồng từ thuở bé
Bất luận là khi ăn
Lúc ngồi, đi
Hoặc chạy
Phải biết lễ phép dúng nhường
Già trẻ có trật tự
Ưu tiên cho người lớn tuổi
Người trẻ đi sau
Người lớn có việc cần gọi ai
Vừa nghe được liền thay họ gọi dùm
Nếu người được gọi không có ở đó
Tự mình phải chủ động đi hỏi xem
Việc gì
Giả như có thể giúp đỡ thì giúp
Ngược lại thì nên chuyển lời lại dùm
Tôn Trung Sơn nói
Hãy lấy phục vụ
Là mục đích của đời người
Chẳng dùng chiến đoạt làm mục đích
Danh nguồn
Giúp người là căn bản
Của niềm vui
Bạn
Xưng tôn trưởng
Xưng người lớn
Vật vô danh
Đừng gọi tên
Đối tôn trưởng
Trước người lớn
Vật hiền năng
Không tự khoe
Lộ ngộ trưởng
Đang đi đường gặp người lớn
Tật su ấp
Liền kính chào
Trưởng vô ngu
Nếu người lớn chưa mở lời
Thoái cung lập
Đứng láng chờ
Kỳ hạ mã
Gặp người già đang đi bộ
Liền xuống ngựa
Hoặc xuống xe
Đến hỏi thăm
Tiễn già đi
Hơn trăm bước
Ta mới đi
Dịch giải
Xưng hô vật trưởng bối
Người lớn
Không được gọi thẳng tên của họ
Phải khiên tún lễ phép
Không nên tự khoe khoan tài năng của mình
Trên đường đi gặp người lớn
Bước tới hỏi thăm
Nếu trưởng bối không có điều gì nói với chúng ta
Thì nhường đường cho họ đi
Bất luận khi cử ngựa
Hay ngồi xe
Trên đường gặp trưởng bối
Nên dừng lại chào hỏi
4. Trưởng giả lạc
Người lớn đứng
Ấu vật tọa
Trẻ khoan ngồi
Trưởng giả tọa
Người lớn ngồi
Mệnh đại tọa
Trẻ mới ngồi
5. Tôn trưởng tiện
Trước người lớn
Thành yếu đề
Tiến nhu hòa
Đề bất vật
Tiến nhỏ quá
Khước phi nghi
Cũng không nên
Tiến tất xu
Xa gặp già, nhanh tới trước
Thối tất kỹ
Khi rời bước, không vội vàng
Vĩnh khởi đối
Khi trả lời
Nên nhìn thẳng
Dịch giải
Khi đi cùng với người lớn
Người lớn đứng ta phải đứng theo
Không thể tự mình ngồi xuống
Chờ người lớn ngồi xong
Bảo chúng ta mới nên ngồi
Nói chuyện với người
Âm thanh nhu hòa vừa dặn
Đừng quá nhỏ tiếng
Mà khiến người khác không nghe được
Có việc cần đến trước mặt người lớn
Bước đi nhanh nhẹn
Lui về thì nhẹ nhàng
Hơi chậm rãi
Khi người lớn hỏi chuyện
Phải chuyên chú lắng nghe
Không nên nhìn đông ngó tay
Như vậy là tỏ ra thiếu lễ phép
Năm
Sự chư phụ
Chăm sóc cậu, chú hay bác
Như sự phụ
Như cha ruột
Sự chư vinh
Chăm sóc anh họ, chú bác
Như sự vinh
Như là anh ruột của mình
Dịch giải
Đối xử với chú bác
Phải cung kính hiếu thuận
Giống như cha ruột của chính mình
Đối với anh chị em họ
Thì kính nể thương yêu
Như chị em ruột thịt
Cẩn
Cẩn thận trong đời sống hàng ngày
Một
Trê khởi tạo
Dậy sớm hơn
Dạ miên tri
Ngủ trễ hơn
Lão vị trí
Già chóng tới
Tích thử thời
Quý thời gian
Thần tích quán
Sáng rửa mặt
Kim thấu khẩu
Và đánh trăng
Tiện nịch hội
Vệ sinh xong
Tiếp tình thủ
Phải rửa tay
Dịch giải
Bổn phận làm con
Phải dậy sớm
Cần siêng năng
Đừng để thời gian lún qua
Một cách vô ích
Nếu thường ngủ trễ
Hoặc thức khuya
Chẳng những có hại đến sức khỏe
Mà còn ảnh hưởng đến sự nghỉ ngơi
Và công việc làm hàng ngày
Năm tháng không chờ ai
Phải biết trân quý tuổi thanh xuân
Tuổi trẻ không nỗ lực
Lúc về già sẽ đau lòng hối hận
Buổi sáng sau khi thức dậy
Phải rửa mặt, đánh răng, xúc miệng
Cho tinh thần sẵn khoái
Để bắt đầu một ngày mới tốt đẹp
Sau khi đại tiểu tiện
Nhất định phải rửa tay
Tạo thành tập quán giữ gìn vệ sinh tốt
Mới bảo vệ được sức khỏe
Để tránh bệnh diễm trùng lường ruột
Phải biết cách rửa tay
Làm bàn tay
Giữa các ngón tay phải kỳ rửa kỹ càng
Quán tất chánh
Khi đội mũ phải ngây ngắn
Nữ tất kết
Cài nút áo cho chỉnh tề
Miệt giữ lý
Giớ giới dày
Câu thận thiết
Cho đồng bộ
Trí quán phục
Đặt quần áo
Hữu định dị
Nơi cố định
Dịch loạn đống
Chớ bừa bãi
Trí ô quế
Làm dơ bẩn
Dịch giải
Dung mạo và y phục cần sạch sẽ
Chỉnh tề
Mũ phải đổi cho ngây ngắn
Nút áo quần phải gài cho đàng hoàng
Mang giớ hai bên phải đồng đều
Dây dày phải buộc chặt
Nếu không thì dễ bị dớt ngã
Mọi sự ăn mặc
Nên giữ nét đoan trang
Sau khi về nhà
Áo, mũ, dây, giớ
Đều phải để vào chỗ cố định
Để tránh nhơ bẩn rối loạn
Khi cần dùng đến
Không phải tốn nhiều thời giờ đi tìm
Phải tập từ những việc nhỏ
Sau đó mới làm tốt được những việc lớn
Tạo thành một tập quán tốt
Trong sinh hoạt
Đó là phân nửa của thành công
Bạn
Y quý thiết
Mặc quần áo
Quý ở sạch
Bất quý quan
Không phải ở chỗ đắt giá
Thượng trùn phận
Trên phù hợp thân phận mình
Hạ sưng giang
Dưới phù hợp tập quán nhà
Đối ẩm thực
Việc ăn uống
Vật giãn chặt
Chớ kén lựa
Thực thích khảm
Ăn vừa đủ
Vật quá tắc
Chớ quá no
Niên phương thiếu
Tuổi còn trẻ
Vật ẩm tửu
Chớ uống rượu
Ẩm tửu tuý
Uống rượu sai
Tối di sướng
Dễ làm xấu
Dịch giải
Áo quần quý ở chỗ sạch sẻ
Không quý ở chỗ đắt tiền hay nhãn hiệu sang trọng
Ăn mặc phải thích hợp theo từng trường hợp
Và thân phận của mình
Càng phải phù hợp tình trạng kinh tế gia đình
Không nên vì sỉ diện
Lại không nên bị cái tâm ưa thích
Dinh hoa giả tạo làm chủ
Tiêu xài không đúng chỗ
Tức là hoang phí
Hàng ngày ăn uống
Phải chú ý quân bình dinh dưỡng
Ăn nhiều rau cải trái cây
Ít ăn thịt
Đừng kén trọn
Không nên chứa dùng một loại thức ăn
Ba bữa ăn chỉ cần giờ đủ no
Không ăn quá nhiều
Làm mệt cho cơ thể
Và nguy hại đến sức khỏe
Uống rượu là có hại cho sức khỏe
Phải tôn trọng luật pháp
Thanh tiếu niên chưa tới tuổi trưởng thành
Không được uống rượu
Người thành viên uống rượu
Cũng không nên quá liều lượng
Hãy xem người say rượu
Lời nói biên cùng
Bao nhiêu tật xấu đều lộ rõ
Gây nên nhiều điều thị phi
Những chứng bệnh của thời Đại Giang Minh
Hiện nay như
Ung thư, tiểu đường
Đa số là vì dinh dưỡng quá nhiều
Hoặc mất quân bình mà tạo nên
Cần lưu ý
Những thực phẩm quá nhiều
Sự chế biến tinh nghi
Đều có thêm vào chất hóa học
Gây tổn hại cho sức khỏe
Không thích hợp cho việc ăn uống
4. Lập đoan chặt
Khi đi đứng
Bộ tòng dung
Phải quan trang và nhẹ nhàng
Ấp thầm viên
Lưng cong xuống
Khi thi lễ
Xá với tâm thật cung kính
Đừng đạp chân trên ngạch cửa
Không nên dựa đứng một chân
Khi ngồi ghế chớ gian rộng
Dũi thẳng chân hoặc lắc mình
Khi đi
Chân bước thăm thả thận trọng
Không vội vàng hối hả
Khi đứng cho ra dễ đứng
Đầu ngực ngay thẳng
Tinh thần tỉnh táo
Không nên khom lưng cuối đầu ủ rũ
Đứng như tùng
Đi như gió
Ngồi như chuông
Nằm như cung
Khi hỏi thăm người khác
Bất lượng là cuối đầu chào hoặc chắp tay
Đều phải chân thành và cung kính
Không thể qua loa cho xong việc
Khi bước vào nhà
Chân không nên đạp lên nhạch cửa
Thân thể không nghiêng lịch
Trong lúc đứng
Cũng như không dũi chân rung đùi
Trong khi ngồi
Những cử chỉ như vậy
Dễ tỏ ra thái độ ngạo mạng
Không đứng đắng
Và làm mất đi phong cách của người quân tử
Kéo màn cửa nên nhẹ nhàng
Chở gây ra tiếng ồn ào
Khi quẹo góc chừa khoảng trống
Chở quẹo sát bị đụng đao
Bưng vật nhẹ rộng bên trong
Cẩn thận như bưng vật này
Vào nhà trống
Phải xem như đang có người
Lúc làm việc chở hối hả
Vì hối hả dễ làm sai
Chở ngại khó
Chở xem thường
Chỗ đánh nhau
Tuyệt không gần
Tuyệt vật dính
Tuyệt không khỏi
Dịch giải
Khi bước vào phòng
Dù kéo màn hay mở cửa
Động tác đều phải từ
Tốn nhẹ nhàng
Tránh gây tiếng động
Khi đi trong phòng
Hoặc lúc quay mình đổi hướng
Nên cẩn thận đừng đụng phải đồ vật
Và góc cạnh để tránh khỏi bị thương
Khi cầm đồ trong tay
Dù nhẹ hay nặng
Phải cẩn thận để tránh rơi xuống đất
Và bị dở
Khi đi vào phòng
Dù không có người trong đó
Vẫn phải xem như có
Không nên tùy tiện
Làm việc không nên dội vàng hấp tấp
Bởi vì trong lúc hối hả
Dễ làm sai
Cũng không nên do dự sợ khó khăn
Mà lùi bước
Càng không nên là một cách cổ thả qua loa
Cho xong chuyện
Phạm những nơi không tốt
Dễ gây nên việc cãi cọ đánh nhau
Như là cờ bạc sắc tình
Phải mạnh dạng khước từ
Và lánh xa
Để tránh ảnh hưởng không tốt
Những việc tà ác
Hạ lưu
Hoang đảm, không đạo đức
Phải cự tuyệt, không nghe
Không nhìn, không hiếu kỳ đeo hỏi
Để tránh tâm tánh lương thiện
Của chúng ta bị ô nhiễm
Sáu
Tương nhập môn
Vào nhà ai?
Vẫn thuộc tổn
Phải hỏi trước
Tương thượng đường
Bước vào cửa
Phải lên tiếng
Chủ nhà hỏi
Liền nói tên
Chớ ấm ớ
Khiến cho chủ không biết ai
Mượn đồ dùng
Phải thông qua chủ đồng ý
Nếu không hỏi
Xem như trộm
Mượn đồ dùng
Trả đúng lúc
Được dễ dàng
Dịch giải
Trước khi đi vào nhà
Phải hỏi có ai không
Không nên mạo ngụy đi vào
Trước khi bước vào phòng khách
Phải cất cao tiếng
Cho người trong nhà biết có người đến
Nếu người trong nhà hỏi
Ai đó
Liền nói tên của mình ra
Chớ có nói tôi tôi
Khiến chủ nhà không biết
Tôi này là ai
Mượn đồ của người khác dùng
Nhất định phải nói rõ
Và qua sự đồng ý của người đó trước
Nếu không cho
Mà tự tiện lấy
Xem như đó là hành vi ăn trộm
Sau khi mượn đồ của người khác dùng
Phải biết quý trọng khi sử dụng
Sau này khi có việc gấp cần dùng đến
Chúng ta mới có thể mượn dễ dàng hơn
Ngạn ngữ có câu
Mượn tốt trả tốt
Mượn nửa dễ dàng
Tính
1. Phạm xuất ngô
Khi nói chuyện
Tính di tiên
Tính đi đầu
Trá dữ dọng
Không thể được
Nói lời xạo
Nói nhiều lời
Chẳng bằng ít
Nói lời thật
Chỡ nói dối
Hoặc nói xạo
Lời nhơ bẩn
Thối quen xấu
Nhất định tránh
Dịch giải
Mở miệng nói chuyện
Phải lấy chữ tính làm đầu
Một khi đã nhận lời
Thì nhất định phải giữ lời hứa
Những việc ngoài khả năng của ta
Không nên hứa suôn
Càng không thể dùng lời nói khéo
Để lừa biệt người khác
Luận ngữ
Lời nói với bạn bè phải có uy tính
Chữ tính gần kề với chữ nghĩa
Nói xong phải thực hành
Lời hứa hẹn phải hợp tình hợp lý
Mới có thể thực hiện
Nói nhiều không bằng nói ít
Nói ít không bằng nói lời tốt
Nói chuyện cần phải đúng chỗ
Đúng lúc
Chuyện gì đáng nói nên nói
Không đáng nói tuyệt đối không nói
Làm người
Sử thế phải thận trọng lời nói
Và hành động
Nội dung trong câu chuyện phải thực tế
Đừng dùng lời ngon ngọt
Nghe hay mà không đáng tin cậy
Lời giang dối
Lời nói đê tiện
Và thô lỗ của kẻ lưu manh ngoài đường
Đều phải tránh
Đừng để bị ô nhiễm
Trong luận ngữ khổng tử nói
Quân tử không lanh lợi
Về lời nói
Nhưng nhạy bén trong việc làm
Hai
Kiến dị chân
Nếu không là chính mắt thấy
Dịch khinh ngun
Chớ vội nói
Khi chưa rõ
Chớ trao truyền
Việc không hợp
Chớ có vội nhận lời ngay
Vội nhận lời
Làm hoặc không cũng đều sai
Khi nói chuyện
Nói điểm chính và rõ ràng
Không nói nhanh
Hoặc mơ hồ
Không nói chuyện
Đúng hay sai của người khác
Không phải là chuyện của mình
Chớ xem vào
Dịch giải
Bất luận việc gì
Khi chưa biết rõ sự thật
Không nên vội phát biểu ý kiến
Hoặc tùy ý loan tin
Để tránh gây hậu quả không tốt
Lời đồn nhảm
Dừng lại ở người có trí
Họ không bị những lời đồn ấy lợi dụng
Những việc bất nghĩa
Vô lý
Không nên nhận lời một cách dễ dàng
Nếu không sẽ khiến chúng ta
Rơi vào hoàn cảnh khó xử
Bởi vì làm thì không đúng
Không làm thì lại không được
Khiến cho ta tiến thoái lưỡng nan
Lời nói rõ ràng
Càng chậm rãi
Không nhanh không chậm
Càng không mơ hồ khó nghe
Gặp phải người khác
Đến nói chuyện thị phi
Nghe cho qua chuyện
Tầm có trí tuệ phán đoán
Không nên bị ảnh hưởng
Dính dáng vào dòng thị phi
Việc không liên quan với mình
Không cần để ý
Bạc
Kiếm nhân thiện
Thấy người tốt
Tức tư tệ
Nên bắt trước
Tùng khứ diễn
Nay chưa được
Dĩ tiệm tế
Mai sẽ được
Kiếm nhân ố
Thấy người ác
Tức nội chỉnh
Tự xét mình
Hủ tắc cải
Có thì sửa
Vô gia cảnh
Không thì tránh
Dịch giải
Khi nhìn thấy những ưu điểm
Hoặc nghĩa cử thiện lành của người khác
Liên phải nghĩ tới học tập
Bắt trước theo
Cho dù khả năng trước mắt vẫn còn xa kém
Cũng phải hạ quyết tâm
Dần dần làm theo
Khi thấy khuyết điểm
Hoặc hành vi bất lương của người khác
Phải tự xét mình và phản tĩnh
Xem mình có những điểm như vậy không
Nếu có thì sửa
Nếu không thì cố gắng hơn
Khổng tử nói
Trong ba người đồng hành
Ác có người là thầy của ta
Chọn người thiện lành mà bắt trước
Để sửa đổi điều bất thiện
Ở nơi ta
Bốn
Duy đức học
Khi học vẫn cùng đạo đức
Duy tài nghệ
Với tài nghệ
Bất như danh
Không bằng người
Đương tự lệ
Phải tự nhũ
Cố gắng thêm
Nếu quần áo
Hoặc ăn uống
Không bằng người
Chở sanh lòng
Tự mặc cảm
Dịch giải
Mỗi người cần phải xem trọng
Về mặt bồi dưỡng phẩm đức
Học dấn
Và tài năng kỹ nghệ của mình
Nếu cảm thấy có chỗ không bằng người
Nên tự khích lệ
Và cố gắng tiến lên
Đối với
Ăn mặc bề ngoài
Giả như không thể bằng được với người khác
Không cần thiết phải bận tâm
Càng không nên tự ti mặc cảm buồn rầu
Năm
Văn quá nộ
Nghe lời chê
Liền nổi giận
Văn dị lạc
Nghe lời khen
Vội vui mừng
Tổn hữu lan
Những bạn xấu sẽ gần ta
Ít thủ khứ
Những bạn tốt sẽ lánh xa
Văn dự khủng
Nghe lời khen lòng dè vặt
Văn quá hừng
Bị phê bình lại thấy vui
Trực lượng sĩ
Sẽ có người đạo đức tốt
Tiệm tương thân
Dần dần đến làm bạn ta
Dịch giải
Nếu nghe người khác
Nói đến khuyết điểm của mình
Mình liền tức giận
Nghe người khen ngợi thì vui thích lắm
Như vậy chỉ có người xấu
Tới làm bạn với ta
Những người bạn tốt sẽ xa lắm
Ngược lại
Nếu nghe người khác táng tháng
Chẳng những không dương dương tự đắc
Mà còn biết tự phản tĩnh
E rằng mình làm chưa đủ tốt
Tiếp tục cố gắng hơn nữa
Khi bị người phê bình
Khuyết điểm
Chúng ta không những không tức giận
Mà còn vui vẻ chấp nhận
Như vậy
Người tránh trực thành tính sẽ dần dần ưa mến
Thân cận với chúng ta
Sáu
Vô tâm phi
Làm việc lỗi do vô ý
Danh gì khác
Đó chỉ là sai lầm thôi
Hữu tâm phi
Nếu cố ý
Danh gì ố
Đó là tội
Quả năng cãi
Lỗi biết sửa
Quy ư vô
Sẽ hết lỗi
Thẳng ỉm xích
Cố che đẩy
Tăng nhất cuộc
Tội gấp đôi
Dịch giải
Những lỗi lầm vô tình di phạm
Gọi là sai
Nếu biết mà cố tình di phạm
Thì là tội ác
Biết sai mà chịu sửa đổi
Là hành vi của người dũng cảm
Những điều sai lầm
Sẽ từ từ giảm bớt và tiêu mất
Đừng vì sỉ diện
Mà bướng bỉnh không chịu nhận lỗi
Còn tìm cách che giấu nữa
Như vậy đã sai rồi
Càng sai thêm
Cổng tử nói
Biết lỗi chịu sửa
Thiện lành không gì bằng
Lại nói
Người biết hổ thẹn là kẻ dũng
Thương yêu mọi người một cách bình đẳng
Phàm là người
Phải thương nhau
Cùng ở chung một không gian
Một địa cầu
Dịch giải
Nếu là người tức là đồng loại
Không nên phân biệt quần tộc
Màu da, tính ngưỡng tôn giáo
Mà phải tương thân tương ái
Dạng vật
Đều do trời đất sanh ra
Không nên chia rẽ
Phải hợp tác giúp đỡ lẫn nhau
Mới có thể duy trì mạng sống
Để cùng nhau sống trong sự phồn vinh
Tôn Trung Sơn nói
Loài vật lấy cạnh tranh là mục đích
Loài người lấy sự hợp tác
Giúp đỡ là mục tiêu
Hàng
Hành cao giả
Người đạo đức, lý tưởng cao
Danh tự cao
Danh vọng cũng tự nhiên cao
Nhân sở trọng
Chỗ mọi người đều xem trọng
Phi màu cao
Chẳng phải là tướng bên ngoài
Tài đại giả
Người có tài, đất suốt chúng
Giọng tự đại
Danh vọng sẽ tự nhiên lớn
Nhân sở phục
Khiến người phục
Phi nguôn đại
Chẳng phải là ăn nói to
Dịch giải
Người có đức hạnh cao thường
Danh vọng tự nhiên vượt bực
Mọi người kính trọng họ
Vì đức hạnh của họ
Không phải vì bề ngoài
Và dung mạo của họ
Người có tài năng
Thường xử lý sự việc tài giỏi
Vượt mức hơn người
Danh vọng tự nhiên nổi bực
Sở dĩ được mọi người mến mộ và mội phục
Là do khả năng làm việc của họ
Chẳng phải vì họ khéo nói khoát
Bạn
Kỹ hữu năng
Nếu tự mình có tài năng
Giật tự tư
Chớ ích kỹ
Nhân sở năng
Đối với người có tài năng
Giật khinh tỉ
Chớ khinh khi và quỷ bán
Giật xỉm phú
Không nịnh hót, kẻ giàu có
Giật kiêu bận
Không sang thường, người nghèo khó
Giật yếm cố
Quen bạn bè
Chớ bỏ củ
Đừng chuộng mới
Khi bạn bận
Chớ quấy nhiễu
Khi gặp người
Tâm bất an
Chớ nói lời
Làm phiền thêm
Giật giải
Khi bạn có khả năng phục vụ quân chúng
Không nên ích kỹ, tiếc rẻ
Chỉ biết nghĩ đến cá nhân mình
Đối với tài năng
Tài ba của người khác
Phải biết học hỏi, thưởng thức
Và tán tháng
Không nên phê bình, ganh ghét và phỉ bán
Không nên nịnh hót người giàu có
Cũng chẳng nên phách lối
Tự cao tự đại
Đối với người nghèo
Hoặc khinh khi họ
Không nên chuộng mới, quên củ
Đối với bạn bè cũ
Phải biết trân quý
Đừng nên tham luyến bạn mới
Hoặc đồ mới
Thấy người đang bận rộn
Không nên quấy rầy họ
Khi thấy tâm trạng người khác không vui
Đừng đến nói nhảm để phá rối
Và tăng thêm phiền não
Bất ổn cho người ta
Bốn
Nhân hữu đoạn
Nếu người có chỗ không đúng
Thiết mặt biết
Tuyệt đối không khơi rộng thêm
Nhân hữu tư
Việc bí mật của người khác
Thiết mặt thuyết
Chớ nói ra với mọi người
Đạo nhân thiện
Khéo khen tặng điểm tốt đẹp
Của người khác
Tích thị thiện
Làm việc thiện
Nhân tri chi
Được người biết, khen tặng ta
Vũ tư biển
Phải tự nhũ xiên năng thêm
Nhân nhân ố
Rao lỗi người
Tích thị ố
Là điều xấu
Tật chi thẩm
Tổn hại người đến tột đỉnh
Quả thả tác
Tai họa liền theo đó đến
Thiện tương khuyến
Hãy khuyến khích người làm tốt
Đức dại kiến
Cùng xây dựng đức hạnh chung
Quá bất quy
Thấy bạn nổi mà không chỉ
Đạo lưỡng khuyên
Cả đôi bên đều có lỗi
Dịch giải
Không nên dạy khuyết điểm của người khác ra
Đối với việc riêng tư
Kính đáo của họ
Cấm kỵ không đi tuyên truyền
Khen ngợi việc làm tốt của người khác
Tức là hành vi tốt
Sau khi đối phương nghe được
Lời khen ngợi của mình
Tất nhiên sẽ cố gắng làm nhiều việc tốt hơn
Tuyên truyền khuyết điểm
Hoặc lỗi lầm của người khác
Tức là đã là một việc xấu
Nếu chỉ trích về mình quá đáng
Sẽ tự chuốt lấy
Tai họa đến cho mình
Giữa bạn bè
Phải khuyên kích tha thứ lẫn nhau
Để cùng tu dưỡng
Phẩm đức tốt đẹp
Nếu không thể tha thứ khuyên kích cho nhau
Thì phẩm đức của cả đôi bên
Đều bị thiếu sót
Năm
Phạm thủ dư
Phạm là lấy hay là cho
Quý phân hiểu
Phải biết rõ chỗ khác biệt
Dư nghi đa
Cho ra nhiều
Tốt hơn nhận
Khi nhờ bạn làm việc gì
Phải tự hỏi mình thích không
Mình không thích
Chớ buộc người
Ân phải trả
Quán phải quên
Báo quán ngắn
Báo ân dài
Dịch giải
Đối với tài dịch
Trong việc lấy và cho
Nhất định phải phân minh rõ ràng
Thà dường cho người khác nhiều
Tự mình lấy ích một chút
Như vậy mới có thể rộng kết thiện duyên
Và hòa thuận chung sống với mọi người
Trước khi nhờ người khác làm giúp việc gì cho mình
Phải tự hỏi xem
Nếu như mình là họ
Mình có vui vẻ chấp nhận hay không
Nếu chính mình cũng không thích
Thì không nên nhờ người khác
Khổng tử nói
Những gì mình không muốn
Thì chớ buộc người khác
Phải đặt mình vào hoàn cảnh của người khác
Mà suy nghĩ
Thọ ơn
Phải luôn nghĩ đến việc đáp đền
Người khác có lỗi với ta
Nên rộng lượng bỏ qua
Những chuyện quán hận bất bình
Không nên giữ mãi trong lòng
Việc gì đã qua rồi thì thôi
Không nên ôn giữ trong lòng
Để tự trừng phạt mình
Tự làm khổ mình
Ơn đức của người khác đối với chúng ta
Thì luôn ghi nhớ
Để tìm cách đền ơn
Đối xử với kẻ tôi tớ
Phải tỏ rõ người tư cách và đoan trang
Dù ta là người tôn quý
Cùng đoan trang
Tự nghi khoan
Phải nhân từ và khoan hậu
Thế phục nhân
Ý quyền thế hiếp đáp người
Tâm bất nhiên
Trong lòng họ chẳng phục nể
Lý phục nhân
Nếu dùng lý điều phục người
Phương dụ nguồn
Khiến cho người tâm khẩu phục
Dịch giải
Đối với người dứt diệt trong gia đình
Phải chú trọng phẩm hạnh doan chính của mình
Và lấy chính bản thân ta
Làm gương cho họ
Phẩm hạnh doan chính rất quan trọng
Lòng nhân từ quảng đại
Càng đáng quý hơn
Giả như ý thế cưỡng ép
Người khác phải phục tùng
Đối phương khó tránh khỏi khẩu phục
Nhưng tâm bất phục
Duy chỉ dùng lý để khiến người khác
Phục mình thì tâm của họ
Mới vui vẻ tháng phục
Một cách chân thành không nguồn lời oán hận
Thân nhân
Đồng thị nhân
Phạm là người
Loại bất tệ
Tuy khác loại
Lưu tục chúng
Người phạm nhiều
Nhân giả hi
Người tốt ích
Quả nhân quả
Kẻ nhân đức
Nhân đa quý
Người kính mệ
Ngôn bất quý
Lời nói ngay
Chẳng nền hót
Người như thế gần gũi họ
Lợi ích nhiều
Đức tăng trưởng
Lỗi giảm dần
Nếu như không gần người tốt
Hại vô cùng
Kẻ tiểu nhân
Sẽ dần dần đến gần ta
Do đó mà trăm sự ư
Dịch giải
Cùng là người
Nhân thiện ác
Tà chánh
Tâm trí cao thấp
Tốt xấu khác nhau
Kẻ phạm phua
Chạy theo phong trào rất nhiều
Người nhân từ bác ái
Thật quá hiếm hoi
Nếu có một người nhân đức xuất hiện
Mọi người tự nhiên sẽ kính nể
Bởi vì lời nói của họ
Chí công vô tư
Không hề dối trá
Hoặc khéo lấy lầm người khác
Do đó mà mọi người
Mới sanh tâm kính nể họ
Thân cận được với người có nhân đức
Học hỏi theo họ
Mới là điều tốt không gì bằng
Bởi vì họ có thể giúp chúng ta
Mỗi ngày tăng trưởng đức hạnh
Lỗi lầm sẽ từ đó mà giảm dần
Nếu không chịu thân cận với người quân tử
Nhân đức
Thì vô cùng tai hại
Vì kẻ tiểu nhân sẽ có cơ hội
Nhân đó mà đến thân cận với ta
Ngày tháng chất chồng
Lời nói cử chỉ của chúng ta
Đều bị ảnh hưởng
Và dẫn đến sự thất bại
Trong cả một cuộc đời
Gần mực thì đen
Gần đèn thì sáng
Dư lực học văn
Khi làm tốt bổn phận của mình rồi
Còn dư thì giờ thì nghiên cứu
Học tập thêm văn học nghệ thuật
Để tự nâng cao phẩm chất tinh thần
Một
Bất lực hành
Học không hành
Đáng học văn
Chỉ chuyên học
Trưởng phù qua
Tăng phù phím
Thành hà nhân
Thành người gì
Đáng lực hành
Nếu chỉ hành
Bất học văn
Không học thêm
Nhầm ý kiến
Tự cho ý của mình đúng
Mùi lý chân
Người như vậy khó nhận rõ
Việc đúng sai
Dịch giải
Nếu không thực hành tốt sáu chữ
Hiếu, đệ, cẩn, tính
Phàm ái chúng, thân nhân
Tạm dịch
Hiếu thuận với cha mẹ
Thương yêu anh chị em
Tập tánh cẩn thận
Giữ gìn chữ tính
Yêu thương mọi người
Thân cận với người nhân đức
Nếu không làm tốt những điều kể trên
Mà chỉ lo học như con mọt sách
Dù rành có được một số kiến thức hiểu biết
Cũng chỉ là tăng trưởng
Những tập khí phù phím
Để trở thành một con người không thực tế
Sự học như vậy
Thì có lợi ích gì
Ngược lại, nếu chỉ lo làm
Mà không chịu đọc sách
Học hỏi sẽ dễ làm việc
Theo thiên kiến của mình
Đi trái ngược với chân lý
Như vậy cũng không tốt
Hai, đọc thư pháp
Khi đọc sách phải chú trọng
Hữu tam đáo
Ba điểm chính
Tâm nhãn khẩu
Tâm mát miệng
Tính dài yếu
Phải tập trung
Phương đọc thử
Khi bắt đầu đọc một quyển
Tâm đừng nghĩ thêm sách khác
Quyển sách này chưa đọc xong
Đừng vội đi đọc sách khác
Cần cho mình giờ rộng rãi
Để học tập
Cố gắng nhiều
Đạt kết quả
Tự nhiên thông
Có điều gì tâm không rõ
Tiếp lại
Tìm người hỏi
Dễ nhận được câu trả lời thật chính xác
Dịch giải
Phương pháp đọc sách phải chú trọng tới ba điểm
Mắt nhìn
Miệng đọc
Chú tâm
Trong ba mà thiếu một cũng không được
Phải như vậy mới dễ có hiệu quả tốt đẹp
Nghiên cứu
Học dấn
Phương pháp đọc sách này không đủ
Phải chuyên nhất
Tin thông mới có thể thâm nhập được
Không nên vừa đọc sách này
Trong lòng lại muốn đi tìm đọc sách khác
Cái tâm bồn trồn như vậy
Sẽ chẳng bao giờ định lại được
Trong lúc hoạt định thời gian để học
Có thể thông thả một chút
Khi thật sự bắt đầu rồi
Thì phải dụng công nghiêm ngặt
Chấp hành nghiêm chỉnh
Không được lười biếm giải đải
Một khi công phu tích lũy
Những điểm chướng ngại
Những khó khăn nghi ngờ trước đây
Sẽ được thông suốt hết
Trong khi cầu học
Nếu trong lòng có nghi dấn
Phải ghi chép lại ngay
Một khi có cơ hội
Liện thỉnh giáo với thầy tốt bạn lành
Nhất định phải tìm hiểu rõ ràng
Chính xác ý nghĩa thật sự của nó
Không nên hổ thẹm
Khi hạ mình để hỏi người
Bạn
Phòng thất thanh
Phòng sạch sẽ
Tường bích tịnh
Tường vách sạch
Cơ án khít
Bàn chỉnh tề
Bút miễn chánh
Bút mực ngay
Mặt ma biến
Nếu cây mực nghiêng một bên
Tâm bất đoan
Chứng tỏ bạn tâm không yên
Tự bất kính
Nếu viết chữ không đàng hoàng
Tâm tiên bệnh
Tâm của bạn không bình thường
Liệt điển tịch
Các sách vỡ theo xếp loại
Hữu định sứ
Để ngây ngắn nơi cố định
Đọc kháng tất
Khi đọc xong
Hoàn nguyên sứ
Hoàn chỗ cũ
Tuy hữu cách
Tuy gấp gáp
Quyển thuốc tệ
Cũng phải cần xếp kỹ lại
Hữu khuyết quại
Sách bị sách
Tự bổ chiên
Tu sửa ngay
Phi thánh thư
Nếu không phải sách tốt lành
Bính vật thi
Vứt bỏ đi, không nên đọc
Tế thông minh
Bởi sách này làm hư hại sự thông minh
Hoài tâm trí
Tâm trí ta
Vật tự bào
Đừng tự che
Vật tự khí
Đừng tự đọa
Thánh và hiền nhân
Khả chuẩn trí
Ai cũng sẽ dần dần nạt
Dịch giải
Phòng học phải yên tĩnh
Ngăn nắp
Tường dách phải giữ gìn sạch sẻ
Khi đọc sách
Những dụng cụ như giấy, bút, mực
Nên để đúng chỗ cho ngây ngắn
Mọi thứ đều chỉnh tề trật tự
Như vậy mới có thể yên tâm
Thoải mái ngồi đọc
Người xưa viết chữ bằng bút lông
Trước khi viết phải mài mực
Nếu tâm không an
Cây mực sẽ bị lệch
Nếu chữ viết nghiêng lệch
Không ngay thẳng
Chứng tỏ lòng của bạn mồm trồn không an
Tâm không định
Sách giở bài tập phải phân loại
Sắp xếp theo thứ tự ngay hàng thẳng lối
Và để ở một nơi cố định
Khi đọc xong
Phải trả về chỗ cũ
Dù có việc gấp
Cũng phải thu xếp sách giở đàng hoàng
Rồi mới đi
Sách giở là kết tinh của trí tuệ
Nếu có chỗ bị hư hao
Liện tu bổ lại
Hậu có thể giữ gìn một cách hoàn chỉnh
Nếu không phải là tác phẩm
Ghi lại hành vi và lời nói
Của Thánh Hiền
Hoặc những loại sách có hại đến sức khỏe
Thân tâm đều nên viết bỏ
Không được đọc
Hậu tránh thân tâm bị ô nhiễm
Trí tuệ bị lưu mờ
Tâm quyết và ý chí trở nên suy nhược
Khi gặp khó khăn
Hoặc trở ngại
Đừng nản lòng và oán hận chán đời
Rồi nhìn thấy điều gì cũng chướng mắt
Nên cố gắng
Trao dồi thêm
Phấn đấu để tiến lên
Cảnh giới của Thánh Hiền tuy cao
Chúng ta từng bước tiến dần dần
Vẫn có thể đạt đến
Mạnh tử nói
Thúng hà nhân giả
Hữu di giả diệt nhược thị
Tạm dịch
Thúng là ai
Dư là người nào
Kẻ có trí đều như thúng như dư
