Bộ tranh “Thập nhị nguyệt nguyệt lệnh đồ” (十二月月令圖) gồm 12 bức họa trục vẽ trên lụa, miêu tả cảnh vật và sinh hoạt theo từng tháng âm lịch từ tháng Giêng đến tháng Chạp. Theo tư liệu của bảo tàng, bộ tranh không ghi rõ năm hoàn thành, chỉ cho biết được thực hiện vào đầu niên hiệu Càn Long, do các họa sĩ họa viện cung đình triều Thanh vẽ.
Hôm nay chúng ta hãy cùng bước sang tháng năm trong bộ tranh này nhé.

Tháng Năm âm lịch trong văn hóa Trung Hoa được gọi là tháng xấu, bởi khí dương cực thịnh, tà khí dễ sinh. Vì thế người xưa tổ chức nhiều lễ trừ tà, trong đó quan trọng nhất là Đoan Ngọ vào ngày mồng 5 tháng 5. Trong tranh, cảnh sắc đã chuyển sang đầu hạ: Cây liễu xanh mướt, hoa lựu nở đỏ rực, trời sáng, nước trong, hơi nước bốc lên — biểu tượng cho sức sống và sự hưng thịnh.


Tết Đoan Ngọ là lễ truyền thống lâu đời của Trung Quốc, có từ hơn 2.000 năm trước. Ban đầu là ngày cúng tế vật tổ của dân tộc Ngô Việt, nhưng về sau được biết đến rộng rãi là ngày tưởng niệm nhà thơ yêu nước Khuất Nguyên – người tự trầm mình xuống sông vì nước.
Để tưởng nhớ ông, dân gian hình thành phong tục ăn bánh ú. Món bánh ú ra đời từ việc thả cơm nắm xuống sông cho cá tôm khỏi ăn xác Khuất Nguyên. Ngày nay, phong tục này vẫn được duy trì không chỉ ở Trung Quốc mà còn lan rộng sang Triều Tiên, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á.
Thực ra tết Đoan Ngọ không chỉ để tưởng niệm Khuất Nguyên, mà có nguồn gốc từ lễ tế rồng thời thượng cổ, phản ánh tư tưởng “thiên nhân hợp nhất” và học thuyết âm dương, ngũ hành của văn hóa Trung Hoa. “Đoan Ngọ” nghĩa là ngày đầu của tháng Ngọ, “Trùng Ngọ” – thời điểm dương khí mạnh nhất trong năm, cũng là ngày rồng bay lên trời (“Phi long tại thiên”). Đây là lúc thiên tượng và con người giao hòa: dương khí thịnh, dễ phát sinh âm tà, bệnh dịch nên dân gian thực hành nhiều nghi lễ trừ tà – dưỡng sinh như treo ngải cứu, uống rượu hùng hoàng, gói bánh nếp, đua thuyền rồng…

Biểu tượng thuyền rồng là trung tâm của bức tranh. Hàng chục người đang chèo những chiếc thuyền dài, đầu thuyền trang trí đầu rồng, cờ phướn phấp phới. Trên bờ, nhiều người đứng xem, có quan viên và dân thường, tạo nên bầu không khí náo nhiệt. Hoạt động đua thuyền rồng vừa tượng trưng sức mạnh dương cường, vừa giúp cân bằng âm dương trong mùa hè nóng bức.










Hoa lựu nở rộ trong tháng 5, với sắc đỏ tươi rực rỡ. Trong văn hoá Trung Hoa, lựu tượng trưng cho phồn thịnh và đa tử đa phúc, thể hiện sự sinh sôi, may mắn, và hạnh phúc gia đình.


Tranh: Tháng Năm – Thập nhị nguyệt nguyệt lệnh đồ
Họa sĩ: Các họa sĩ cung đình triều Thanh
Hiện lưu giữ tại: Bảo tàng Cố Cung Đài Bắc
Chất liệu: Màu và mực trên lụa
Kích thước: 175 × 97 cm
Thông tin bản quyền & sử dụng hình ảnh: Tác giả đã mất từ lâu, nên bản thân tác phẩm nghệ thuật lịch sử này là tác phẩm cổ, không còn bản quyền tác giả theo luật hiện đại. Tuy nhiên, hình ảnh số hóa và quyền sử dụng ảnh do bảo tàng Cố Cung quản lý có điều kiện riêng.
- Hình ảnh độ phân giải thấp (1 mega‑pixel): được cấp theo chứng nhận CC0, nghĩa là public domain contribution. Không cần ghi nguồn, sử dụng tự do.
- Hình ảnh độ phân cao hơn (6 mega‑pixel): được cấp theo giấy phép CC BY 4.0 (Creative Commons Attribution 4.0). Được sử dụng mà không phải xin phép, miễn là có ghi nguồn rõ ràng, nêu tên bảo tàng (National Palace Museum, Taipei) hoặc bằng tiếng Trung hoặc Anh như bảo tàng yêu cầu.
- Dù ảnh sử dụng được, nếu dùng ảnh để sản xuất sản phẩm thương mại, nên tránh để người xem nhầm tưởng là sản phẩm do bảo tàng làm.
Link tải ảnh từ bảo tàng: https://digitalarchive.npm.gov.tw/Collection/Detail/6742?dep=P
(Ảnh trên kênh mình đã bị nén lại, nên nếu bạn muốn sử dụng ảnh nét hơn, gợi ý bạn tải trực tiếp từ nguồn bảo tảng, bản 6 mega-pixel sẽ giúp bạn có cảm nhận từng đường vân của tấm lụa, từng nét mực, trải nghiệm ngắm tranh sẽ chân thực hơn nữa.)


![Họa sĩ cung đình, Tháng Năm – Thập nhị nguyệt nguyệt lệnh đồ (清畫院畫十二月月令圖五月), triều Thanh [10]](https://image3-us-west.cloudokyo.cloud/image/v3/e0/97/58/e09758f3-cd6b-4e4d-b686-c9967b814dcf/672.webp)
Bình luận