Tập tranh mô phỏng tranh của họa sĩ thời Tống, là một tác phẩm tiêu biểu của họa gia Minh triều Cừu Anh, mô phỏng phong cách tao nhã của các danh họa thời Tống. Qua từng trang, ông tái hiện cảnh cung đình, giai nhân và tích xưa bằng nét bút và màu sắc nhẹ nhàng thanh thoát, bố cục chặt chẽ mà vẫn giàu thi vị. Mỗi bức tranh như một mảnh ký ức lịch sử, phản chiếu phong thái văn nhã của giới sĩ đại phu, đồng thời thể hiện trình độ hội họa cung đình đỉnh cao của thời kỳ này.

Tranh: Tập tranh mô phỏng tranh của họa sĩ thời Tống do Cừu Anh thực hiện” (仇英临宋人画册)
Họa sĩ: Cừu Anh (khoảng 1495–1552), triều Minh
Hiện lưu giữ tại: Bảo tàng Thượng Hải, Trung Quốc
Chất liệu: Lụa + mực và màu khoáng
Kích thước: Mỗi tờ khoảng 33,7 × 25,6 cm
Bản quyền: Thuộc phạm vi công cộng (Public Domain), ảnh số hóa từ Shanghai Museum
Ghi chú: Bảo tàng Thượng Hải không có yêu cầu cụ thể về việc dẫn nguồn, việc dẫn nguồn giúp thể hiện sự tôn trọng và ghi nhận giá trị bảo tồn của bảo tàng

https://www.shanghaimuseum.net/mu/frontend/pg/article/id/CI00000973

*Tất cả thông tin của từng bức, đều là tư liệu tham khảo và góc nhìn 1 chiều, không có trong nguồn tài liệu gốc từ bảo tàng Thượng Hải. 

Trang đầu tiên mô tả một khung cảnh sơn thủy tĩnh lặng mà sống động. Một gốc tùng cổ thụ mọc bên vách đá, cành lá xum xuê vươn ra khung trời. Dưới chân núi là dòng suối uốn lượn, chảy xiết qua ghềnh đá. Tĩnh ở cây tùng, núi đá; động ở nước chảy và chim bay. Sự đối lập này làm tăng sinh khí cho toàn cảnh.Tùng: biểu trưng cho người quân tử — kiên cường, chính trực, vượt qua giá rét bốn mùa. Chim đuôi dài (có thể là loại yến hoặc hoàng liêu điểu): tượng trưng cho sự tự do, thanh cao, bay lượn giữa trời đất. Nước chảy: gợi dòng thời gian, sự sinh động của thiên nhiên. Bức tranh biểu hiện một tâm cảnh siêu thoát, mô phỏng chí hướng của sĩ đại phu: sống như tùng, tự do như chim, ung dung giữa non nước.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_1.jpg

Trang thứ 2 được cho là “Tắm cho trẻ nhỏ”. Đây là tranh đời thường về tình mẫu tử và sự hiền hậu của nữ nhân, biểu trưng cho đức hạnh, chăm sóc, và lòng từ ái trong gia đình. Trong văn hóa Trung Hoa cổ, hình ảnh “tắm cho trẻ” còn mang nghĩa thanh tẩy, khởi đầu mới, sinh mệnh tinh khiết — thường dùng để chúc phúc cho đời sống và sự nối dõi.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_2.jpg

Trang thứ 3 được cho là bức “Mẹ Mạnh Tử cắt tấm vải để dạy con”. Trong tranh có nhiều thiếu niên đang học, một cậu ngủ gật, người khác bưng ghế, ngoài sân là người mẹ ngồi bên khung dệt, đối diện là người thầy hoặc quan cầm thẻ tre. Cảnh này thể hiện tích “Mẹ Mạnh Tử cắt vải dạy con”. Câu chuyện kể rằng khi Mạnh Tử bỏ học giữa chừng, mẹ ông đã cắt ngang tấm vải đang dệt để dạy rằng học hành không bền chí cũng như tấm vải bị cắt, sẽ uổng công vô ích.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_3.jpg

Trang thứ 4 rất có thể thuộc dòng tranh sĩ nhân sinh hoạt, tức miêu tả cuộc sống trang nhã của giới sĩ tử, quan lại hoặc gia đình văn nhân. Nhân vật ở sân trò chuyện, thể hiện sự bình dị, ôn hòa, trang nhã.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_4.jpg

Trang thứ 5 được cho là bức 'Đồng tử học họa đồ', bức này thường được các học giả xếp vào nhóm “tranh dạy trẻ” hoặc “tranh trẻ chơi”, nhưng với tinh thần nghiêm cẩn của Cừu Anh, nó nghiêng nhiều hơn về “học trong chơi" – phản ánh triết lý giáo dục thời Minh: “Lấy niềm vui dưỡng chí, lấy nghệ thuật hóa tâm.”

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_5.jpg

Trang thứ 6 được cho là “Đồng hí tiêu âm” là một mẫu điển hình của cung đình họa thời Minh, mang tinh thần phỏng Tống — đường nét công bút tinh xảo, bố cục hài hòa, màu sắc thanh nhã. Nội dung thể hiện đời sống thanh bình và lý tưởng gia đình thịnh vượng, qua hình ảnh trẻ nhỏ vui đùa nơi vườn chuối. Tấm thảm: biểu tượng không gian riêng của tầng lớp cao, thể hiện nếp sống có quy củ, sung túc. Cây chuối: mang ý nghĩa cát tường, biểu trưng cho sự thanh nhã của giới sĩ phu và quý tộc. Đá giả sơn: tượng trưng cho sự bền vững, tính ẩn sĩ và phong vị tao nhã trong vườn nhà cổ. 

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_6.jpg

Trang thứ 7 được cho là “Kỳ tọa đồ”, cảnh ba nho sĩ đàm đạo bên bàn cờ trong gian phòng tĩnh lặng, phông sau là tùng cổ. Bức tranh thể hiện tinh thần nhàn tĩnh, thanh cao của văn nhân, là một trong những đề tài tiêu biểu về “tứ nghệ” trong hội họa thời Minh. Cờ vây là một trong “tứ nghệ” (cầm, kỳ, thư, họa), biểu trưng cho phẩm cách của kẻ sĩ. Bức tranh vì vậy thể hiện lý tưởng văn nhân ẩn dật, lấy cờ để tu tâm, giữ chí giữa thế tục. Cây tùng là biểu tượng của người quân tử, của tinh thần bất khuất trước thời thế, thường thấy trong tranh của các họa sĩ Tống – Minh. Không gian nội thất, tất cả đều giản dị nhưng tinh tế, phản ánh tư tưởng thanh đạm – một chủ đề quen thuộc trong hội họa văn nhân thời Minh.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_7.jpg

Trang thứ 8 được cho là bức “Tranh Xuất chinh”, một đoàn kỵ binh hùng hậu kéo dài theo triền núi, cờ đen phấp phới, giáo mác chỉnh tề. Trên đỉnh núi xa là cổng thành với người cưỡi ngựa nhỏ bé — gợi ý con đường ra biên ải. Không khí trang nghiêm, trầm hùng nhưng ẩn chứa cảm xúc tiễn biệt — một chủ đề quen thuộc trong hội họa Trung Hoa, thường song hành với thơ ca “tiễn người đi xa”, “biên tái”. Vị tướng giữ tư thế ngay ngắn, biểu cảm nghiêm nghị, thể hiện khí độ quân tử. Bức tranh biểu trưng cho tinh thần trung liệt và nghĩa khí, ca ngợi người anh hùng ra biên bảo quốc. Đồng thời, khắc họa tâm thế của kẻ ở người đi — ly biệt và trách nhiệm hòa quyện trong một khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ. Có thể xem đây như một “trường ca bằng họa” về nghĩa khí thời cổ.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_8.jpg

Trang thứ 9 được cho là bức Độc thư minh đạo đồ, bức tranh thể hiện một nho sĩ đang đọc sách trong phòng, bên cạnh là một tiểu đồng rót trà, khung cảnh thanh tĩnh, nhã nhặn. Trên tường treo một bức chân dung của một bậc hiền triết. Phía sau là bình phong vẽ cảnh trúc và kê (chim gà), tượng trưng cho văn nhân ẩn dật, thanh cao, và đạo đức liêm chính. Trên bàn có sách, nghiên mực, chén trà, và bình cắm hoa; góc trái bày một đỉnh hương và bình gốm, tất cả đều được sắp đặt tinh tế, thể hiện nếp sống thanh đạm – tĩnh tại – trọng lễ nghi của giới nho sinh. Người ngồi mặc áo dài lam nhạt, dáng điềm đạm, mắt nhìn nghiêng như đang suy ngẫm về đạo lý từ sách. Tiểu đồng cúi người dâng trà, biểu hiện kính lễ và tôn sư trọng đạo. Trà và sách là hai thú thanh nhàn của kẻ sĩ — học để hiểu đạo, uống để tĩnh tâm.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_9.jpg

Trang thứ 10 được cho là bức “Khuê trung soi gương”, bức họa mô tả cảnh nữ nhân quý tộc trang điểm trong khuê phòng, hai thị nữ dâng trà và phấn hương. Trên bàn là gương đồng và đồ trang sức tinh xảo, phía sau là bình phong sơn thủy và giường trúc. Cừu Anh khắc họa không khí trang nhã, tĩnh lặng, biểu trưng cho vẻ đẹp thanh tao và nội tâm an hòa của người phụ nữ xưa. Gương đồng có khung mạ vàng – biểu tượng của sự tỉnh thức, soi chiếu nội tâm. Bình phong sơn thủy – như một “bức tranh trong tranh”, mở ra chiều sâu tâm cảnh. Khung cảnh ngoài hiên có cây hoa nhỏ – tạo cân bằng cho bố cục, vừa mềm mại vừa có nhịp thở tự nhiên. Bức tranh không chỉ tả cảnh làm đẹp, mà còn phản ánh quan niệm “nội tu – ngoại tĩnh” của người phụ nữ hiền đức thời xưa. Việc chải chuốt gương lược ở đây trở thành biểu tượng của sự hài hòa, thanh tịnh, và tu dưỡng nội tâm.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_10.jpg

Trang thứ 11 được cho là bức “Thanh tọa đồ”, mô tả một gian tịnh thất dưới bóng tùng liễu, nơi một văn nhân đang ngồi đọc hoặc viết thư, cạnh đó là người hầu cầm ấm nước, và một thiếu nữ áo đỏ ngồi trước bàn.  “Thanh tọa” — tức “ngồi yên trong sáng”, là lối dưỡng tâm của giới văn nhân: “Thanh đạm thì sáng chí, tĩnh lặng thì nhìn xa.” Ba nhân vật như ba tầng của một thế giới nội tâm, vừa phân biệt vừa thống nhất. Tùng tượng trưng cho tiết tháo, bền vững. Liễu mềm mại, gợi sự lưu chuyển, đối lập mà bổ sung — giống như cứng và mềm trong triết học Đạo gia.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_11.jpg

Trang thứ 12 được cho là khắc họa khoảnh khắc bi thương khi nữ thi nhân Thái Văn Cơ  rời Hung Nô để trở về quê hương. Trong khung cảnh núi non biên tái, đoàn sứ giả Hán triều tiến đến đón, còn nàng đứng trước túp lều Hồ, bế con, ngoảnh lại đầy lưu luyến. Mái lều màu lam, y phục giao thoa Hán – Hồ, và biểu cảm nhân vật đều gợi nên nỗi đau chia ly, đồng thời làm nổi bật thân phận một người phụ nữ bị cuốn theo biến động thời cuộc.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_12.jpg

Trang thứ 13 được cho là thể hiện cảnh Vương Chiêu Quân rời khỏi Trung Nguyên, được đưa đến Hung Nô để kết hôn hòa thân. Nhân vật được vẽ bằng công bút tinh tế: dáng vẻ Vương Chiêu Quân trang nhã, mắt nhìn nghiêng, tay khẽ đặt — biểu cảm được tiết chế, gợi sự bi cảm chứ không bi lụy. Cừu Anh khắc họa khoảnh khắc chuyển giao định mệnh: người đẹp rời Trung Nguyên, bước vào miền đất xa xôi. Không chỉ là bi kịch cá nhân, mà còn là ẩn dụ cho văn hóa Hán giao thoa với man di, hòa hợp trong cảnh chiến loạn.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_13.jpg

Trang thứ 14 được cho là bức “Lâu đài bên sông”, bức họa miêu tả lầu các ba tầng nguy nga tựa núi bên sông, trong có văn nhân thưởng cảnh, ngoài có thuyền ghé bến. Biểu trưng cho thú nhàn của sĩ phu và tinh thần hòa hợp với thiên nhiên. Bút pháp công bút tinh vi, kiến trúc cân đối, thể hiện tay nghề tuyệt kỹ của Cừu Anh trong mô phỏng phong cách Tống nhân.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_14.jpg

Trang thứ 15 được cho là bức “Chim hót bên suối xuân”, một dòng suối chảy xiết giữa những tảng đá và núi non phủ tre trúc. Trên cành mai đang nở hoa, có vài chú chim sẻ đậu hót ríu rít, một con đang bay ra xa về phía không trung, làm cho cảnh trở nên sống động. Toàn bộ khung cảnh mang hơi thở đầu xuân: mai nở, tre non, nước chảy, chim hót — biểu tượng của sự khởi đầu, sinh khí và thanh khiết. Cừu Anh dùng bố cục “tả nhất lộ sơn thủy” — tức cảnh núi – suối – cây – chim tạo thành một đường chéo tự nhiên, dẫn mắt người xem từ chân núi lên đỉnh, rồi ra không trung. Bức này biểu hiện tinh thần “vạn vật hữu linh” của hội họa văn nhân: thiên nhiên là nơi soi chiếu lòng người.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E4%BB%87%E8%8B%B1_%E4%B8%B4%E5%AE%8B%E4%BA%BA%E7%94%BB%E5%86%8C_15.jpg