ĐÍNH CHÍNH: Ở ?2, câu c, đơn vị của bước sóng là mét (trong video thầy ghi là m/s). Xin lỗi các em vì sai sót của thầy Vật lý lớp 11 - Kết nối tri thức - Bài 8: Mô tả sóng - Thầy Nguyễn Chí Sơn Website: http://thaynguyenchison.vn/ Facebook: / nguyenchhison
Tóm tắt nội dung bài học: Mô tả thí nghiệm tạo sóng trên mặt nước Có 2 nguyên nhân tạo nên sóng truyền trong một môi trường: Nguồn dao động từ bên ngoài tác dụng lên môi trường và có lực liên kết giữa các phần tử của môi trường Sự lệch pha giữa các phần tử dao động trên phương truyền sóng tạo nên hình ảnh sóng Có 6 đại lượng đặc trưng của sóng là: Biên độ sóng, chu kì sóng, tần số sóng, bước sóng, tốc độ truyền sóng và cường độ sóng
Nội dung của video bao gồm: 00:00 - (1) Thí nghiệm tạo sóng mặt nước 02:06 - (2) Giải thích sự tạo thành sóng 06:18 - (3) Các đại lượng đặc trưng của sóng
Chào các em, hôm nay hình sẽ hướng dẫn kem bài số 8
Mô tả sóng
Đầu tiên chúng ta sẽ tìm hiểu về thí nghiệm tạo sóng mặt nước
Thì sóng xuất hiện rất nhiều trong đời sống của chúng ta
Và đôi khi là chúng ta cũng không để ý để biết nó là sóng
Ví dụ dễ gặp nhất đó chính là sóng biển hay còn gọi là sóng nước
Hoặc ví dụ khác như là sóng âm thanh
Âm thanh mà chúng ta nghe được về bản chất nó cũng là sóng
Hoặc ví dụ như là sóng ánh sáng
Thì ánh sáng mà chúng ta nhìn thấy hàng ngày
Về bản chất cũng là sóng
Và để tìm hiểu về sóng
Người ta sẽ thực hiện các thí nghiệm
Để tìm hiểu về các tính chất đặc điểm của sóng
Thì một trong số những thí nghiệm đó
Nó chính là thí nghiệm tạo sóng trên mặt nước
Thì bên này nó là hình ảnh về thiết bị tạo sóng trên mặt nước
Chúng ta sẽ thấy ở đây có một cái tấm chống phản xạ
Bên này có một cái cơ cấu chuyển động
Và một cái miếng ở bên đây
Thì nó có hình dạng giống như thế này nè
Thì cái miếng này di chuyển lên xuống
Nó sẽ tạo trên mặt nước xuất hiện một cái sóng
Như các em thấy ở đây
Và cái hình ảnh của cái sóng này
Chúng ta thấy là nó cong lên cong xuống
Giống như cái dạng hình scene
Mà chúng ta đã học ở bên bài giao động điều hoài
Và ở trên mặt nước này
Người ta đặt một cái miếng xốp nhỏ
Thì nếu như chúng ta tưởng tượng
Hoặc là theo cái kinh nghiệm của chúng ta
Chúng ta sẽ cảm giác rằng là
Cái miếng này nó sẽ bị truyền đi
Theo cái phương truyền sóng
Nhưng mà thực tế thì nó không có đâu
Thực tế là khi chúng ta đặt một vật
Ở trên mặt nước
Thì nó sẽ chuyển động tròn như thế này
Đấy
Các em để ý nè, nó chuyển động tròn như thế này
Chứ nó không có bị đẩy đi ra xa
Cũng không nó di chuyển như thế nào đó
Nó sẽ chuyển động tròn như vậy
Tuy nhiên để cho đơn giản
Thì chúng ta sẽ tưởng tượng ra
Một cái mô hình sóng lý tưởng
Tức là thay vì cái vật ở đây chuyển động tròn
Nó sẽ chỉ chuyển động lên xuống thôi
Như các em thấy ở đây nè
Xuống nè, lên nè
Xuống nè, đó
Thì đó là cái mô hình sóng lý tưởng
Để chúng ta tiện cho việc nghiên cứu về sóng
Tiếp theo
Chúng ta sẽ tìm hiểu về nguyên nhân
Sự tạo thành sóng
Thì có hai nguyên nhân tạo nên sóng truyền
Trong một môi trường
Nguyên nhân thứ nhất là nguồn giao động
Từ bên ngoài tác dụng lên môi trường
Nguyên nhân thứ hai là có lực
Liên kết giữa các phần tử của môi trường
Ví dụ
Thầy lấy tay thầy ấm lên mặt nước
Vậy thì lúc này thầy đã có
Một cái nguồn giao động từ bên ngoài tác dụng
Lên môi trường rồi
Ngoài ra giữa các phân tử nước trong này
Cũng sẽ có một cái lực
Liên kết giữa các phân tử đó với nhau
Và cái lực liên kết này
Sẽ khiến cho những cái phần tử sóng
Truyền đi giao động
Ví dụ, một cái điểm ở đây nè
Khi mà nó đi lên
Thì chính nhờ lực liên kết
Thì nó sẽ kéo cái điểm kế bên nó
Cũng đi lên theo
Xong rồi chính nhờ lực liên kết
Nó cũng kéo cái điểm kế bên nữa
Cũng đi lên theo
Hoặc khi mà nó đi xuống
Thì lực liên kết cũng kéo cái điểm kế bên
Đi xuống theo
Và cứ tiếp tục như vậy
Nó sẽ tạo hình sóng
Vậy chúng ta nói rằng
Có sự truyền giao động từ điểm này sang điểm khác
Tạo nên sóng
Vậy, sóng là giao động lan truyền
Trong một môi trường
Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu
Về sự lệch pha
Vì các phần tử giao động trên phương truyền sóng
Ví dụ ở đây thì có một sợi dây
Trên sợi dây này sẽ có các điểm như là
O, A, B, C
D, E v.v
Thì ban đầu tại hời điểm T bằng 0
Là điểm O này
Sẽ có xu hướng đi lên
Rồi sau đó một phần tư chu kì
Thì điểm O đi lên
Tới vị trí biên
Thì lúc này nhờ lực liên kết
Nó sẽ kéo cái điểm A
Cũng sẽ bắt đầu có xu hướng đi lên
Rồi sau đó thêm một phần tư chu kì
Thì điểm O từ vị trí biên
Đã di chuyển xuống dưới vị trí cân bằng này
Đó, di chuyển xuống
Thì lúc này điểm A kế bên
Là nó đã đi lên tới vị trí biên
Thì tới vị trí biên rồi
Chính nhờ lực liên kết
Nó sẽ có xu hướng kéo cái điểm B
Cũng đi lên theo
Rồi sau đó thêm một phần tư chu kì nữa
Thì cái điểm O
Cái điểm O đang ở vị trí cân bằng này
Sẽ đi xuống dưới vị trí biên O
Thì lúc này điểm A
Ngay tại vị trí biên nó sẽ đi xuống dưới vị trí O
Vị trí cân bằng
Rồi cái điểm bên này nó đang đi lên
Ngay đây là lên đúng vị trí biên
Và cứ tiếp tục như vậy
Nó truyền đi như các em thấy
Và tạo nên hình ảnh sóng
Và những cái điểm càng ở phía sau
Tức là càng xa nguồn
Thì nó sẽ giao động càng trễ pha
So với những cái điểm ở phía trước
Tại vì nó bị chậm hơn nè
Câu số 1
Trong đồ thị của sóng trong hình 8.3D
Những điểm nào trong các điểm
M, N, B trên phương OS
Giao động lệch pha P, G, 2
Ngược pha, đồng pha với nhau
Thì đây là cái hình 8.3 nè
Chúng ta có 3 điểm
M, N, B
Thì để bài hỏi là trong 3 điểm này
Những cái điểm nào lệch pha P, G, 2
Ngược pha hoặc đồng pha
Thì ở phần giao động điều hòa chúng ta biết
Những cái điểm lệch pha P, G, 2
Thì nó sẽ tương ứng
Là 1 phần 4 chu kỳ
Vậy thì ở đây chúng ta nhìn nè
Từ đây đi một hồi
Tới đây là 1 chu kỳ T
Vậy thì rõ ràng cái đoạn này
Là 1 phần 4, đoạn này
Cũng 1 phần 4, 1 phần 4, 1 phần 4
Vậy chúng ta thấy là
Nửa điểm M và điểm N
Lệch nhau 1 phần 4 chu kỳ
Vậy thì tương ứng
Cũng lệch pha nhau P, G, 2
Xong rồi điểm N và điểm B
Cũng lệch nhau
1 phần 4 chu kỳ
Vậy thì tương ứng cũng lệch pha
P, G, 2
Còn về giao động ngược pha
Thì những điểm ngược pha nhau
Thì nó sẽ lệch nhau 1 nửa chu kỳ
Tức là T, G, 2
Chúng ta thấy ở đây là 1 phần 4 nè
Đoạn này cũng 1 phần 4
Nguyên đoạn bự này sẽ là 1 phần 2
Vậy là giữa điểm M và điểm B
Là sẽ giao động
Ngược pha với nhau
Còn giao động đồng pha
Thì nó phải tương ứng là 1 chu kỳ
Thì giữa 3 điểm này chúng ta thấy
Không có điểm nào lệch đúng 1 chu kỳ cả
Vậy nên là những điểm đồng pha
Với nhau là không có
Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu
Về các đại lượng đặc trưng của sóng
Sẽ có tất cả là 6
Đại lượng đặc trưng của sóng
Bao gồm có biên độ, chu kỳ
Tần số, bước sóng
Tốc độ chuyển sóng và cường độ sóng
Đầu tiên biên độ
Là nội dịch chuyển lớn nhất
Của phần tử sóng so với vị trí cân bằng
Thì ở cái hình mô tả sóng
Hồi nãy Ken thấy là những cái điểm ở đây này
Nó sẽ chuyển động lên xuống
Và khi nó chuyển động lên xuống như vậy
Nó sẽ có vị trí cân bằng O
Nằm ở giữa và vị trí biên dương
Và biên âm ở 2 bên
Vậy thì lúc này cái đoạn này nè
Chính là biên độ sóng
Là bằng với biên độ giao động của cái phần tử đó
Tiếp theo là chu kỳ
Thì chu kỳ sóng là
Thời gian thực hiện 1 giao động
Của phần tử sóng
Và chu kỳ sóng sẽ bằng với chu kỳ
Giao động của phần tử
Tức là cái điểm này
Nó giao động với chu kỳ bao nhiêu
Thì chu kỳ sóng cũng bằng bấy nhiêu
Tiếp theo là tần số
Nó là số giao động
Mà mỗi phần tử sóng thực hiện được trong 1 giây
Ví dụ trong 1 giây
Thì cái điểm này nó sẽ giao động lên xuống
Được 10 giao động
Và hiếu này tần số
Sẽ là 10h
Và công thức liên hệ giữa tần số và chu kỳ
Thì quen thuộc rồi
F bằng 1 phần t
Tiếp theo là về bước sóng
Thì đây là ký hiệu của bước sóng
Chúng ta đọc là lambda
Thì bước sóng là quảng đường
Sóng truyền được trong 1 chu kỳ
Đơn vị là mét
Thì chúng ta thấy ví dụ ngay từ điểm này đi
Thì trong 1 chu kỳ nó đi 1 hồi
Là tới đây
Vậy thì cái quảng đường từ đây
Tới đây nè
Nó chính là bước sóng lambda
Hoặc ví dụ trên đỉnh này đi
Từ đây đi 1 hồi
Tới đây là 1 chu kỳ
Vậy thì quảng đường truyền từ đây
Tới đây cái đoạn này
Chính là bước sóng lambda
Hoặc ở dưới đáy này cũng vậy
Từ đây đi 1 hồi nè
Tới đây là 1 chu kỳ
Vậy thì quảng đường từ bên này
Tới bên này chính là bằng với bước sóng lambda
Tiếp theo là về tốc độ truyền sóng
Thì nó là tốc độ lan truyền giao động
Trong không gian
Đơn vị là mét trên dây
Ví dụ trong 1 giây
Sóng truyền được cái quảng đường là 10 mét
Vậy thì lúc này tốc độ truyền sóng
Sẽ là 10 mét trên dây
Thì công thức liên hệ với các đại lượng này
Sẽ là lambda
Bằng V nhân T hoặc là bằng
V chiếc F
Cuối cùng là cường độ sóng
Cái hiệu là chữ Y
Nó là năng lượng sóng
Được truyền qua 1 đơn vị diện tích
Vươn góc với phương truyền sóng
Trong 1 đơn vị thời gian
Nghe thì nó khá là cục tạp
Giờ lấy ví dụ như thế này
Ở đây thì có 1 cái loa đặt ở giữa
Thì lúc này cái loa sẽ truyền sóng âm thanh
Qua xung quanh
Vậy là nó sẽ truyền theo cái dạng hình cầu như thế này
Tức là chúng ta đứng ở phía trước
Phía sau, bên trái, bên phải, bên trên
Hay bên dưới gì đó
Là chúng ta đều nghe được cái âm thanh do cái loa phát ra
Vậy thì lúc này cái năng lượng
Trên 1 cái đơn vị diện tích mặt cầu
Trong 1 đơn vị thời gian
Thì được gọi là cường độ sóng
Và thực tế thì nó không có truyền
Cái cường độ sóng, cái năng lượng sóng
Nó đều ở trên cái mặt cầu này
Mà những cái điểm ở phía trước mặt cầu
Phía trước cái loa đó
Thì nó sẽ nhận được nhiều năng lượng hơn
Vì vậy cho nên khi mà chúng ta đứng trước loa
Chúng ta sẽ nghe thấy
Cái âm thanh to hơn
Vậy nên cường độ sóng ở những cái điểm phía trước
Nó sẽ lớn hơn
Và công thức tính cường độ sóng là
Y sẽ bằng E chia S nhân delta T
Hoặc là bằng B chia S
Trong độ Y là cường độ sóng
Đơn vị là watt trên mét vuông
E là năng lượng sóng
Đơn vị là joule
S là diện tích
Đơn vị là mét vuông
Delta T là thời gian, đơn vị là giây
Còn B ở đây là công suất
Đơn vị là watt
Câu số 2
Trên mặt hồ yên lặng
Một người làm cho con thuyền giao động
Tạo ra sóng trên mặt nước
Thuyền thực hiện được 24 giao động
Trong 40 giây
Tạo ra sóng cao 12cm
So với mặt hồ khi yên lặng
Và ngọn sóng tới bờ cách thuyền 10m
Sau 5 giây
Với số liệu này hãy xác định
Câu A chu kỳ giao động của thuyền
Thì chu kỳ là
Thời gian thực hiện được 1 giao động
Thế đây đề bài cho là
Thuyền thực hiện được 24 giao động
Trong 40 giây
Vậy thì thời gian thực hiện 1 giao động
Chúng ta sẽ lấy 40 chia 24
Bấm máy ra 1.66 giây
Thì đó chính là chu kỳ T
Tiếp theo của B
Tốc độ lan truyền sóng trong môi trường
Thì tốc độ sẽ bằng
Quảng đường chia thời gian
Thì sóng truyền từ thuyền tới bờ
Cái khoảng cách ở đây là 10m
Với thời gian là 5 giây
Vậy thì lúc này quảng đường
Thời gian T là bằng 5
Bấm máy sẽ ra 2m
Câu C
Tính bước sóng
Thì có mấy tính bước sóng là lambda bằng Vt
Hoặc là bằng Vgf
Thế đây thì sẽ sử dụng công thức Vt
Tại vì V với T
Có rồi, nên sử dụng công thức này
Thì V đề bài hồi nãy
Tính được là bằng 2
Chu kỳ T thì chúng ta tính được là 1.66
Thế vô bấm máy ra
3.32m giây
Cuối cùng là
Biên độ sóng
Thì biên độ sóng là độ dịch chuyển lớn nhất
Của phần tử sóng so với vị trí cân bằng
Thế đây đề bài cho ra
Cái sóng cao 12cm
Là cao nhất rồi, không cao hơn được nữa
Vậy nên lúc này cái biên độ sóng
Chính là bằng 12cm
Câu số 3
Hình 8.4 là nồ thị
Ut của một sóng
Âm trên màn hình của một gia động ký
Biết mỗi cạnh của ô vuông
Theo phương ngang trên màn hình tướng ứng
Với 1ms
Tính tầng số của sóng âm
Công thức tính tầng số là F
Bằng 1t
Vậy để tính được tầng số F
Chúng ta phải có chu kỳ T
Thì chúng ta nhìn ở đây
Từ điểm này đi một hồi
Tới đây là đúng 1 chu kỳ
Thì từ bên này qua bên này các em sẽ thấy
Ở đây là có 3 ô vuông
Thì 1 ô vuông tướng ứng
Với 1ms
Vậy thì 3 ô vuông tướng ứng
Với chu kỳ T là sẽ bằng
3ms
Thì 3ms đổi qua dây là 0.003
Rồi lấy chu kỳ T
Thế vô công thức F bằng 1t
Bấm máy sẽ ra
333.33hz
Thì đó là đảm bản câu số 3
Câu số 4
Trong thí nghiệm hình 8.1
Nếu ta thay đổi tầng số giao động của nguồn sóng
Thì đại lượng nào sau đây không thay đổi
Thì tầng số giao động
Tầng số giao động của nguồn sóng
Nó sẽ giao động lên xuống với tầng số khác
Mà khi tầng số giao động thay đổi
Thì tầng số sóng cũng thay đổi
Tại vì 2 cái này bằng nhau
Vậy nên câu C chúng ta bỏ qua
Mà tầng số sóng thay đổi
Thì chu kỳ sóng cũng thay đổi
Tại vì F bằng 1t
Mà F thay đổi thì T cũng thay đổi luôn
Vậy nên chu kỳ sóng bỏ qua
Bước sóng thì lambda bằng VnT
Hoặc là bằng VgF
Mà tầng số sóng thay đổi thì hiển nhiên là
Bước sóng lambda cũng thay đổi
Vậy nên câu B chúng ta cũng bỏ qua
Vậy chỉ có duy nhất là tốc độ
Truyền sóng không đổi
Cho nên ở đây chúng ta chọn đảm bản D
Và thực tế thì tốc độ truyền sóng sẽ phụ thuộc
Vào cái môi trường truyền sóng
Ví dụ truyền trong môi trường chất rắn
Thì tốc độ khác, chất lỏng thì tốc độ khác
Hoặc thậm chí trong chất lỏng
Chúng ta truyền trong nước thì tốc độ khác
Truyền trong dầu ăn thì tốc độ nó cũng khác
Vậy câu số 4 chúng ta chọn
Đảm bản D
Và đó là toàn bộ nội dung bài học ngày hôm nay
Nếu như em thấy video này hay và có ích
Em bấm nút like và đăng ký kênh
Để theo dõi thêm nhiều bài giảng khác nữa nhé
Chào các em và hẹn gặp lại