Nguyễn Trường Tộ Đã Cảnh Báo Điều Gì? Bi Kịch Canh Tân Và Con Đường Mất Nước
Nguyễn Trường Tộ là ai? Vì sao một người dân xứ Nghệ có thể nhìn thấy những nguy cơ của đất nước từ hơn 150 năm trước, nhưng những đề xuất canh tân của ông lại không được triều đình nhà Nguyễn tiếp nhận?
Trong video hôm nay, Sử Ký Vọng kể lại câu chuyện về Nguyễn Trường Tộ – người đã dành nhiều năm nghiên cứu, đề xuất đổi mới đất nước với những tư tưởng táo bạo: đóng tàu hơi nước, mở trường dạy chữ Quốc ngữ, phát triển giáo dục thực dụng, học hỏi khoa học phương Tây và thay đổi đường lối ngoại giao.
Đặc biệt, câu chuyện đặt ra một phép so sánh đáng suy ngẫm giữa Việt Nam thời vua Tự Đức và Nhật Bản thời Minh Trị. Vì sao Nhật Bản lựa chọn con đường canh tân và vươn lên mạnh mẽ, trong khi những đề xuất đổi mới ở Việt Nam lại gặp nhiều trở ngại?
58 bản điều trần, một cuộc đời đầy tâm huyết và một bi kịch lịch sử khiến hậu thế không khỏi tiếc nuối.
Liệu nếu những tư tưởng của Nguyễn Trường Tộ được lắng nghe sớm hơn, lịch sử Việt Nam có thể đã khác?
Hãy cùng Sử Ký Vọng nhìn lại câu chuyện lịch sử này và suy ngẫm về bài học quan trọng: Đôi khi, điều đáng sợ nhất không phải là không có người nhìn thấy nguy cơ, mà là không ai chịu lắng nghe lời cảnh báo.
Nếu yêu thích những câu chuyện lịch sử Việt Nam, hãy đăng ký theo dõi kênh Sử Ký Vọng để cùng khám phá những nhân vật và bước ngoặt lịch sử ít được nhắc đến.
00:00 - Mở đầu: Câu hỏi đau đáu về cơ hội canh tân của dân tộc 01:02 - Cuộc đời Nguyễn Trường Tộ: Khát vọng lớn bị định kiến chặn đứng 02:18 - 58 bản điều trần tâm huyết bị bỏ quên 03:17 - Đề xuất 1: Đóng tàu hơi nước và bài học từ nước Nhật 04:53 - Đề xuất 2: Dạy chữ quốc ngữ và mở trường đào tạo nghề 07:17 - Đề xuất 3: Ngoại giao thực tế và tư tưởng đi trước thời đại 08:58 - Nỗi xót xa cho một bậc kỳ tài & bi kịch lịch sử 1884 10:31 - Sự ra đi cô độc và bài học sâu sắc cho hôm nay
Video sử dụng hình ảnh tái hiện nhằm giúp người xem dễ hình dung nội dung.
Nếu vua tự đức chịu nghe ông này chỉ một lần thôi
Thì 80 năm Pháp Đô Hộ liệu có bao giờ xảy ra không hả bác?
Liệu lịch sử nước mình có phải rẽ sang một
con đường tủi nhục như vậy không?
Một người dân thường ở Nghệ An bị cấm đi thi chỉ vì theo đảo
Đã một mình viết 58 bản điều trần trong 8 năm trời
Chỉ để gào lên một điều duy nhất là xin
triều đình hãy đóng tàu hơi nước đi
Hãy mở trường dạy chữ quốc ngữ đi, không thì mất nước đến nơi rồi
Cả triều đình Huế, súng vào chữ ông ấy là điên
Hãy
subscribe
cho kênh
Ghiền Mì Gõ
Để không bỏ
lỡ những
video hấp dẫn
Nguyễn Trường Tộ sinh năm 1828 ở làng Bùi Chu,
huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An
Một vùng đất mà nắng thì cháy ra, mưa thì ngập cả làng, đất cằn
Mà người thì lại rất học, học giỏi lắm bác
Nhưng mà ông ấy lại là người công giáo
Mà thời vô tự đức lúc đó thì đạo công giáo bị cấm, bị coi là tà đạo
Cho nên con đường khoa cử của ông ấy bị chặn đứng ngay từ đầu
Không được đi thi, không được làm quang, chỉ vì mình theo đạo thôi
Nhưng mà cái trí của ông ấy thì không ai chặn được bác ạ
Ông ấy tự học
Học chữ Nho, học chữ Hán, rồi lại học cả tiếng Pháp, tiếng Latin nữa
Ông ấy học với các cha của người Pháp ở trong nhà thờ
Học cả về thiên văn, về địa lý, về cách đóng tàu, về cách làm súng
Những thứ mà lúc đó ở trong triều đình Huế,
mấy ông quan đại thần còn không biết nó là cái gì nữa
Năm 1858, khi mà quân Pháp bắt đầu nổ súng vào Đà Nẵng,
bắt đầu xâm lược nước ta
Thì Nguyễn Trương Tổ đã 30 tuổi rồi
Ông ấy nhìn thấy tất tận mắt cảnh quân Pháp nó có tàu to, súng lớn
Còn quân của mình thì chỉ có gươm giáo, súng hỏa mai cũ kỹ
Ông ấy đau lắm bác, đau như chính ra thịt mình bị cắt vậy
Thế là ông ấy mới quyết định phải làm một cái gì đó
Phải nói cho vua tự đức biết rằng nếu
không thay đổi thì mất nước đến nơi rồi
Và từ năm 1863 đến năm 1871
Trong vòng có 8 năm thôi bác
Ông ấy đã viết tổng cộng 58 bản điều trần
Tức là 58 bức thư rất dài, rất tâm huyết
Gửi lên cho vua tự đức
Mỗi bản dài hàng chục trang giấy viết bằng chữ Hán
Phân tích rất kỹ về tình hình trong nước, ngoài nước
Và đưa ra những đề xuất canh tân đất nước
58 bản điều trần mà không một bản nào được nghe
Không một bản nào được làm theo cả bác
Có thấy nó đau đớn đến mức nào không?
Một người mà viết 58 lần, gửi đi 58 lần
Mà lần nào cũng bị vứt vào sọt rác
Bị các quan trong triều súng vào mà chửi bới
Mà nói là thằng này nó điên rồi, nó muốn theo tay rồi
Thì thử hỏi nó đau đến mức nào?
Nhưng mà em nói thật với các bác
Trong 58 bản đó, có 3 cái đề xuất mà đến bây giờ
em đọc lại em vẫn còn nổi da gà
Vì nó táo bạo quá, nó đi trước thời đại quá mà nó lại giống hệt như
những gì mà nước Nhật người ta đã làm để mà trở thành một cường quốc
Cái đề xuất đầu tiên táo bạo nhất đó là đóng tàu,
mua tàu và mở xưởng, đóng tàu, hơi nước
Lúc đó vua tự đức và các quan trong triều
vẫn còn nghĩ rằng tàu của ta là tàu gỗ
Đi bằng buồm, đi bằng sức người trèo là đủ rồi,
cần gì phải tàu hơi nước
Tàu hơi nước là của Tây, là đồ của quỷ, không dùng được
Nhưng mà Nguyễn Trường Tộ thì ông ấy đã được đi sang Pháp rồi
Năm 1867, ông ấy đã được các cha cố cho đi sang Paris
Đi sang xem tận mắt cái xưởng đóng tàu của Pháp nó to như thế nào
Cái tàu hơi nước nó chạy nhanh như thế nào
Nó không cần gió, nó không cần người trèo
Nó chạy bằng than, bằng máy hơi nước
Một ngày, nó đi được mấy trăm dặm
Ông ấy về mới viết trong điều trận rằng
Xin bệ hạ hãy cho thần được mở một
sưởng đóng tàu hơi nước ở ngay cửa biển
Cho thợ của ta sang học, mua máy móc của Tây về
Chỉ cần 3 năm thôi là ta sẽ có tàu hơi nước của chính ta
Không cần phải đi mua của Tây nữa, có tàu rồi thì ta mới giữ được biển
Mới chở được hàng, mới buôn bán được với nước ngoài, mới giàu lên được
Còn không có tàu thì biển của ta rồi cũng sẽ thành biển của Tây thôi
Lúc đó thì mất nước, thật sự
Các bác có thấy nó giống Nhật không?
Năm 1868, Nhật người ta làm cuộc duy tân minh trị
Việc đầu tiên người ta làm là gì?
Là đi mua tàu hơi nước của Anh, của Mỹ về
Rồi mở xưởng đóng tàu Yokosuka cho người sang học
Chỉ có 10 năm sau thôi là Nhật đã có
hạm đội tàu hơi nước của riêng mình
Rồi đánh thắng cả Trung Quốc, cả Nga trở thành cường quốc
Còn mình thì sao? Mình thì chửi Nguyễn Trường
Tộ là thằng điên, là thằng muốn bán nước
Rồi để đến năm 1884 thì mất cả nước vào tay Pháp
Các bác thấy có đau không?
Cái đề xuất thứ 2 còn táo bạo hơn cả đóng tàu nữa
Đó là mở trường, mở trường dạy chữ quốc ngữ và dạy nghề
Lúc đó trong triều đình Huế các quan vẫn còn ôm khư khư
Cái lối học từ trường, học để đi thi, thi để làm quan,
học thuộc lòng từ thư ngũ kinh, học để viết văn biển ngẫu cho nó hay
Chứ không ai nghĩ đến chuyện học để làm thợ,
học để làm kỹ sư, học để làm bác sĩ cả
Nguyễn Trương Tộ thì ông ấy nói khác, ông ấy nói rằng
Xin bệ hạ, hãy bỏ cái lối học từ trường đó đi, hãy mở trường dạy
chữ quốc ngữ, tức là chữ mà chúng ta đang dùng bây giờ đó bác
Chữ ABC đó, vì chữ hán nó khó quá
Học 10 năm mới biết viết
Còn chữ quốc ngữ thì chỉ cần học 3 tháng là biết đọc biết viết rồi
Dân mình ai cũng biết chữ được
Dân biết chữ rồi thì nước mới mạnh được
Rồi ông ấy còn đề xuất mở trường dạy nghề nữa bác
Trường dạy đóng tàu
Trường dạy làm súng
Trường dạy trồng trọt theo kiểu mới
Trường dạy y học
Chứ không phải cứ học để làm quang nữa
Học để làm thợ cũng là vinh quang
Làm thợ giỏi cũng là yêu nước
Các bác thấy tư tưởng đó
Nó hiện đại đến mức nào không
Nó hiện đại như bây giờ luôn đó bác
Bây giờ chúng ta đang hô hào là phân luồng học sinh
Là học nghề, là khởi nghiệp
Thì cách đây hơn 150 năm
Nguyễn Trường Tộ đã nói rồi
Đã viết trong điều trần rồi
Nhưng mà Triều Đình Huế lúc đó thì sao
Triều Đình bảo thằng này nó nói láo
Nó muốn phá bỏ nho giáo
Nó muốn làm loạn
Thế là lại vứt cái bản điều trần đó đi
Các bác nhớ cho em đăng ký theo dõi kênh Sử Ký Vọng nhé
Em kể chuyện sử mà nhiều khi em xúc động quá
Em nói hơi dài
Nhưng mà vì em mê ông Nguyễn Trường Tộ này quá
Một người mà bị cả triều đình quay lưng mà vẫn cứ viết, vẫn cứ gửi
58 lần như vậy
Không nản
Em nể cái trí của ông ấy lắm bác ạ
Nhật Bản người ta làm gì?
Năm 1872
Nhật người ta ra lệnh là toàn dân phải đi học
Ai cũng phải biết chữ quốc ngữ của Nhật
Rồi người ta mở trường đại học Tokyo,
mở trường dạy nghề cho sinh viên đi du học khắp châu Âu
Chỉ có 20 năm sau thôi là Nhật đã có kỹ sư,
có bác sĩ, có nhà khoa học của riêng mình
Còn mình thì sao? Đến năm 1945, khi mà cách mạng tháng 8 thành công rồi
Thì 95% dân mình vẫn còn mù chữ, vẫn không biết đọc, biết viết
Các bác thấy cái giá của việc không nghe
Nguyễn Trường Tổ nó đắt đến mức nào không?
Nó đắt bằng cả một thế kỷ tầm tối luôn đó bác
Và cái đề xuất thứ 3, cái này mới là cái mà làm cho các
quan trong Triều Huế ghét ông ấy nhất đó là ngoại giao
Ngoại giao với cả phương Tây, với cả Pháp nữa
Lúc đó Triều Đình Huế đang có tư tưởng là bế quan tọa cảng
Tức là đóng cửa lại, không chơi với ai hết
Tây nó vào thì đánh, đánh không được thì thủ
Thủ không được thì lại giảng hòa, rồi lại cắt đất
Cứ như vậy
Nhưng mà Nguyễn Trần Tộ thì ông ấy bảo không được
Ông ấy bảo rằng bây giờ thế giới nó đã khác rồi
Tây nó đã đi khắp nơi rồi, mình không thể đóng cửa mãi được
Phải mở cửa ra, phải chơi với nó, phải học của nó
Phải cử người sang Pháp, sang Anh để mà thương thuyết
Để mà nói rằng chúng tôi muốn buôn bán với các ông
Muốn học kỹ thuật của các ông chứ chúng tôi không muốn đánh nhau
Đánh nhau thì chúng tôi thua, mà thua thì mất nước
Ông ấy còn đề xuất là hãy tạm hòa hoãn với Pháp đi
Đừng đánh nhau nữa để dành tiền, dành sức ra mà lo canh tân đất nước
Lo đóng tàu, lo mở trường
Khi nào mình mạnh lên rồi thì mình hãy tính chuyện khác
Chứ bây giờ mình yếu như thế này mà cứ
đánh nhau với Pháp thì chỉ có chết thôi
Các bác thấy tư tưởng đó nó khôn ngoan đến mức nào không
Nó khôn ngoan như bây giờ người ta nói là ngoại giao cây tre vậy đó bác
Mềm dẻo nhưng mà vẫn giữ được gốc của mình
Nhưng mà Triều Đình Huế lúc đó thì không nghe
Các quan lúc đó bảo rằng
Thằng Tộ này nó là người công giáo, nó theo Tây đó,
nó theo Tây rồi, nó muốn bán nước cho Tây rồi
Nó là Việt Gian, phải tước đoạt sinh mạng nó đi, phải xử tử nó đi
May mà Vua Tự Đức còn là một ông vua hiền, ông ấy còn thương tài
Ông ấy không nỡ ban chết cho Nguyễn Trường Tộ
Nhưng mà ông ấy cũng không dùng, cứ để cho Nguyễn Trường Tộ ở ngoài
Cứ để cho ông ấy viết, viết xong rồi lại để đó, không thèm đọc
Có một lần em ngồi nói chuyện với một bác lớn tuổi ở trong làng
Bác ấy bảo, ngày xưa ông nội của bác ấy cũng làm quang ở Triều Huế đó
Ông ấy kể lại rằng
Mỗi lần có bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ gửi lên
là các quan trong chiều lại tụm lại với nhau mà cười
Mà nói rằng lại thằng Tộ nó gửi giấy lộn lên nữa rồi
Rồi vứt vào một góc không ai thèm đọc hết
Các bác thấy có xót xa không?
Một con người mà tâm huyết cả đời như vậy mà lại bị coi như là giấy lộn
So sánh với Nhật thì lại càng xót xa hơn nữa bác
Nhật người ta có Fukuzawa Yukichi cũng là một
người đi trước thời đại như Nguyễn Trường Tộ vậy
Fukuzawa cũng viết sách, cũng kêu gọi canh tân
Cũng bảo là phải học Tây, phải mở trường, phải đóng tàu
Nhưng mà khác một chỗ là vua Minh Trị của Nhật người ta nghe
Người ta nghe hết, người ta làm theo hết
Người ta còn mời Fukuzawa vào làm cố vấn cho triều đình nữa
Còn vua Tự Đức của mình thì sao?
Vua Tự Đức thì cũng là một ông vua yêu nước
Cũng là một ông vua thương dân
Nhưng mà ông ấy lại bị kẹt giữa một đám quan bảo thủ
Một đám quan chỉ biết giữ cái ghế của mình thôi
Cho nên ông ấy không dám nghe Nguyễn Trường Tộ
Không dám làm theo
Và kết quả thì các bác biết rồi đó
Năm 1884
Sau khi Nguyễn Trường Tổ mất được 13 năm
Thì triều đình Huế ký hiệp ước
Patenotre dân cả nước Việt Nam cho Pháp
Chính thức mất nước
Bắt đầu 80 năm đô hộ
80 năm mà dân mình phải đi làm phu
Đi làm cu ly
Phải chịu bao nhiêu đau khổ, bao nhiêu là tủi nhục
Chỉ vì mình đã không nghe một người
Chỉ vì mình đã bỏ lỡ một cơ hội canh tân
Nguyễn Trần Tộ mất năm 1871 khi mới có 43 tuổi thôi bác,
mất trong sự nghèo khó, trong sự cô đơn,
không vợ, không con, không một chức tước gì cả,
chỉ để lại 58 bản điều trần mà lúc đó không ai thèm đọc,
đến tận bây giờ, hơn 150 năm sau, người ta mới bắt đầu đọc lại,
mới bắt đầu thấy tiếc, mới bắt đầu thấy xót xa,
mới bắt đầu đặt tên đường, đặt tên trường cho ông ấy
Câu chuyện vẫn còn một bài học cuối cùng
Quan trọng nhất mà em muốn gửi đến các bác
Trước khi kết thúc video ngày hôm nay
Nếu các bác thấy câu chuyện về Nguyễn Trường Tộ này hay
Mà nó làm cho các bác phải suy ngẫm
Thì các bác nhớ đăng ký theo dõi kênh
Sự kỳ vọng của em nha
Để em có thêm động lực mà kể tiếp những câu chuyện
Về những con người đi trước thời đại như thế này nữa bác
Bài học cuối cùng đó là
Trong cuộc đời này nhiều khi
Chúng ta cũng sẽ gặp những người như
Nguyễn Trường Tộ vậy đó bác
Những người mà họ nói ra những điều mà không ai muốn nghe
Những điều mà nó
đi ngược lại với số đông
những điều mà nó làm cho người khác khó chịu
Nhưng mà biết đâu, những điều đó lại là những điều đúng
lại là những điều mà sau này chúng ta sẽ phải
ta sẽ hối tiếc vì đã không nghe
Cho nên, làm người thì hãy học cách
lắng nghe bác ạ, lắng nghe cả những người mà mình không thích
lắng nghe cả những điều mà mình không muốn nghe
vì biết đâu, trong đó lại có một cơ hội
để mà thay đổi cả cuộc đời mình
cả dân tộc mình, như cái cách mà
dân tộc Nhật người ta đã lắng nghe Fukuzawa Yukichi
còn dân tộc mình thì đã không lắng nghe Nguyễn Trường Tộ vậy
Cảm ơn các bác đã ngồi nghe
Em kể câu chuyện về người đàn ông dâng năm mươi tám bản
Điều trần mà không ai nghe ngày hôm nay
Một câu chuyện mà mỗi lần kể xong là em lại thấy nghẹn nghẹn
Ở trong cổ họng vì thương cho ông ấy
Và cũng vì thương cho cả dân tộc mình nữa
Em chào các bác em đi ngủ đây