Tập Cận Bình ngồi chờ thu xác Putin để đòi nợ Viễn Đông; Sự thật 6 tàu dầu Nga tới Hoa Kỳ

Thưa quý vị, vào đêm ngày 30 tháng 10 năm 2026, đúng vào lúc Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố tại Tòa Bạch Ốc rằng chính quyền Tehran đã cạn sạch ngân khố để trả lương cho quân nhân và đang tìm cách xin đàm phán, mặt biển tại eo biển Hormuz lại bùng lên những cột khói đen đặc. Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran thông báo đã bắn trúng 3 tàu chở dầu cỡ lớn đang tìm cách vượt qua tuyến hàng hải này. Trong đó có một siêu tàu chở tới 2 triệu thùng dầu thô, đồng thời thu giữ một tàu mặt nước không người lái của Hải quân Hoa Kỳ. Chỉ một ngày trước vụ nổ trên mặt nước biển đó, cuộc đối thoại dài hơn một giờ đồng hồ của giáo sư Sarah Penn, chuyên gia nghiên cứu đại chiến lược hàng đầu tại Học viện Hải chiến Hoa Kỳ, đã thu hút hơn 4 triệu lượt xem trên toàn cầu. Vị giáo sư từng dành cả cuộc đời giải mã các cuộc đại chiến trong lịch sử đã đưa ra một lời cảnh báo thẳng thắn rằng thế giới đang trượt nhanh về phía cuộc chiến thứ ba. Đằng sau cuộc chiến tại Iran, thương vụ sáu tàu dầu diesel giữa Tổng thống Trump với Tổng thống Nga Vladimir Putin cho tới sự tiếp sức ngầm của lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình. Tất cả đang vận hành theo những sai lầm chiến lược từng làm sụp đổ các đế chế lớn trong thế kỷ 20. Thưa quý vị, vì sao giáo sư Sarah Penn lại khẳng định cuộc xung đột tại Iran đã sập vào chiếc bẫy địa lý của vùng biển hẹp và thương vụ dầu mỏ giữa Washington với Moscow thực chất chỉ là một màn kịch con số? Trên bàn cờ tiêu hao sinh lực đó, lãnh đạo Tập Cận Bình đang âm thầm tính toán món nợ lãnh thổ lịch sử nào trên lưng nước Nga của Tổng thống Putin? Thưa quý vị, để nhìn thấu bức tranh chiến sự Trung Đông vào những ngày cuối tháng 10 năm 2026, trước hết cần đặt hai thông điệp trái ngược nhau giữa Washington và vùng vịnh lên cùng một bàn cân thực tế. Vào ngày 30 tháng 10, phát biểu trước các ký giả tại Tòa Bạch Ốc ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11, Tổng thống Donald Trump khẳng định rằng chiến dịch quân sự của Hoa Kỳ đã giáng đòn nặng nề vào nền kinh tế Iran. Theo lời Tổng thống Trump, giới cầm quyền Tehran hiện không còn đủ tiền mặt để trả lương cho quân nhân cũng như lực lượng cảnh sát, khiến họ rất muốn mồi vào bàn đàm phán. Nhưng chính quyền Hoa Kỳ vẫn chưa chấp thuận vì muốn thiết lập một thỏa thuận toàn diện hơn. Thế nhưng, diễn biến thực địa tại eo biển Hormuz chỉ vài giờ sau đó lại cho thấy một thực tế phức tạp hơn rất nhiều. Hãng tin Reuters và truyền thông khu vực dẫn thông báo của vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran xác nhận họ vừa tập kích 3 tàu chở dầu thương mại bị cáo buộc phớt lờ lệnh cấm đi qua vùng biển kiểm soát. Một trong 3 chiếc tàu bị bắn cháy ngay gần cảng Rex là siêu tàu chở dầu mang cờ quần đảo Marshall, đang vận chuyển khoảng 2 triệu thùng dầu thô. Cùng thời điểm đó, Hải quân Iran còn công bố hình ảnh thu giữ một thiết bị tàu mặt nước không người lái của Hải quân Hoa Kỳ đang làm nhiệm vụ trinh sát trên vịnh Ba Tư. Giải thích về nghịch lý vì sao cường quốc quân sự số 1 thế giới lại để một tuyến hàng hải huyết mạch rơi vào cảnh tê liệt kéo dài như vậy, giáo sư Sarapen đã chỉ ra sự khác biệt giữa mục tiêu tích cực và mục tiêu tiêu cực trong quản trị quốc gia. Một mục tiêu tích cực là việc chính phủ chủ động thực hiện một hành động có thể nhìn thấy ngay bằng mắt thường, chẳng hạn như đưa lực lượng đặc nhiệm đi bắt giữ tổng thống của một nước khác về nhà giam tại New York. Ngược lại, mục tiêu tiêu cực là việc ngăn chặn để một thảm họa không bao giờ xảy ra, giống như việc người cha nắm chặt tay đứa con nhỏ mỗi khi đi qua ngã tư đông đúc để đứa trẻ không bị xe tông. Theo giáo sư Sarapen, sứ mệnh quan trọng nhất của mọi chính phủ chân chính thực chất nằm ở việc thực hiện các mục tiêu tiêu cực, tức là dùng năng lực răn đe và ngoại giao để ngăn chặn chiến tranh bùng nổ. Một khi chiến tranh đã nổ ra, việc chấm dứt nó là điều vô cùng khó khăn bởi bên đang thua sẽ không bao giờ chịu thừa nhận thất bại, mà sẽ tiếp tục dốc toàn bộ vốn liếng để gỡ gạt. Trong bất kỳ cuộc chiến nào, một nhà hoạch định quân sự giỏi không chỉ nhìn vào sức mạnh áp đảo của bản thân và điểm yếu của đối phương, mà bắt buộc phải đặt câu hỏi ngược lại, đâu là điểm mạnh của đối phương và đâu là tử huyệt của chính mình. Khi nhìn vào bản đồ địa lý vùng vịnh, giáo sư Sarapen ví vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz giống như một chiếc bình giữ nhiệt đựng nước nóng, có phần cổ bình vô cùng hẹp. Một khi chiếc nút ở cổ bình bị đóng chặt, toàn bộ các quốc gia nằm trong lòng vịnh, nếu không có đường bờ biển thay thế, sẽ hoàn toàn bị cắt đứt đường giao thương hàng hải ra ngoài thế giới bên ngoài. Lịch sử hải chiến tại Biển Đen trong cuộc chiến Ukraine đã chứng minh rằng, trong thời chiến, các vùng biển hẹp là nơi cực kỳ dễ bị phong tỏa. Không cần tới một hạm đội tàu chiến hiện đại ngang ngửa với Hoa Kỳ. Phía Iran chỉ cần kết hợp các dàn pháo binh đặt dọc bờ biển. Thủy lôi trôi nổi dưới mặt nước cùng hàng ngàn UAV và xuồng cao tốc cảm tử là đủ sức biến eo biển Hormuz thành vùng biển chết đối với tàu buôn quốc tế. Sai lầm trong việc đánh giá địa hình vùng biển hẹp đã đẩy hệ thống căn cứ của Hoa Kỳ vào thế bị động. Trong nhiều thập niên qua, Hoa Kỳ đặt bộ tư lệnh hạm đội 5 và căn cứ hải quân lớn nhất khu vực tại Vương quốc Bahrain, nằm sâu bên trong vịnh Ba Tư. Thế nhưng khi chiến sự bùng nổ và cửa trai Hormuz bị khóa chặt bởi hỏa tiễn tầm gần cùng thủy lôi của Iran, các hàng không mẫu hạm và chiến hạm cỡ lớn của Hoa Kỳ không thể mạo hiểm đi qua vùng nước hẹp để đi vào căn cứ Bahrain như thời bình. Hệ quả là lực lượng hải quân của các phi đội oanh tạc cơ chiến lược của Hoa Kỳ buộc phải lùi về sử dụng căn cứ đảo Diego Garcia nằm ở giữa Ấn Độ Dương, khoảng cách từ hòn đảo nhỏ bé biệt lập này tới chiến trường Iran lên tới 2.500 dặm, tức là hơn 4.000 km. Việc phải xuất kích từ một khoảng cách quá xa không chỉ làm đội chi phí hậu cần lên hàng chục tỷ đô la, mà còn làm giảm đáng kể tần suất tuần tra áp chế tại chỗ. Như giáo sư Sarapen nhận định, nguyên tắc tối thượng của nghệ thuật chiến tranh là phải đẩy toàn bộ chi phí và sự tàn phá sang phía kẻ thù, đồng thời giữ chi phí của mình ở mức thấp nhất. Nhưng cuộc chiến tại eo biển Hormuz lại đang làm đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng và đẩy hóa đơn thiệt hại kinh tế ngược trở lại túi tiền của người dân Hoa Kỳ cùng các đồng minh. Thưa quý vị, bên cạnh bài toán địa lý tại eo biển Hormuz, giáo sư Sarapen còn đưa ra hai khái niệm chiến lược giúp giải mã Vì sao cuộc đối đầu với Iran lại khó có thể giải quyết bằng một chiến dịch không kích chớp nhoáng Đó là sự phân biệt giữa vấn đề có thể giải quyết rứt điểm với tình thế buộc phải quản trị lâu dài Cùng khái niệm tử địa trong binh pháp cổ điển Trong đời sống cũng như trong chính trị quốc tế, có những mục tiêu nghe qua rất hấp dẫn nhưng hoàn toàn vượt quá khả năng thực hiện Nếu một quốc gia cố tình theo đuổi một mục tiêu bất khả thi, họ sẽ rơi vào cảnh căng sức quá mức và nhận về một kết cục thất bại. Để chứng minh việc dùng vũ lực xóa sổ hoàn toàn mối đe dọa từ một quốc gia có quy mô như Iran là điều bất khả thi, giáo sư Sarapen đã đưa ra một phép so sánh lịch sử cụ thể từ Thế chiến thứ hai. Vào năm 1945, khi Đức Quốc xã đầu hàng, lãnh thổ Đức mở rộng khi đó bao gồm cả nước Áo có quy mô dân số khoảng 80 triệu người. Để kiểm soát tình hình, giải pháp vũ khí và thiết lập một trật tự chính trị mới tại Đức, sau khi chế độ Hitler sụp đổ, các cường quốc đồng minh đã phải duy trì một lực lượng quân đội chiếm đóng trực tiếp lên tới 1,5 triệu quân nhân đóng chốt trên thực địa, đặt con số lịch sử đó sang bàn cờ Trung Đông năm 2026. Đất nước Iran hiện nay có dân số khoảng 90 triệu người, tức còn đông hơn cả dân số nước Đức thời Thế chiến thứ hai, lại nằm trên một địa hình đồi núi hiểm trở trải rộng hơn 1,6 triệu km2. Hoa Kỳ và Israel hoàn toàn có thể sử dụng ưu thế tuyệt đối về không quân để ném bom phá hủy các cơ sở hạt nhân nổi, đánh sập kho hỏa tiễn và loại bỏ các lãnh đạo cấp cao của Tehran. Tuy nhiên, nếu không đưa hàng triệu quân bộ binh vào kiểm soát từng thành phố, một điều mà không cử tri Hoa Kỳ nào chấp nhận, thì không một chiến dịch không kích nào có thể tự dựng lên một chính quyền mới thân phương Tây tại một quốc gia 90 triệu dân. Nhìn lại lịch sử chiến tranh lạnh, thế hệ các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ sau Thế chiến thứ hai hiểu rất rõ ràng Liên Xô là một mối đe dọa sinh tử, nhưng không thể giải quyết bằng cách phát động chiến tranh trực diện vì điều đó sẽ dẫn tới sự hủy diệt hạt nhân toàn cầu. Thay vì đánh nhau trực tiếp, Hoa Kỳ đã chọn chiến lược quản trị và kiềm chế với chi phí thấp, một mặt dùng các lệnh cấm vận kinh tế như một liệu pháp hóa trị để làm teo tóp dần nguồn tiền của Liên Xô. Mặt khác mở rộng tự do thương mại để giúp các đồng minh phương Tây cùng giàu lên nhanh chóng, chờ đợi sự thay đổi thế hệ diễn ra từ bên trong đối phương. Ngược lại, việc đặt ra mục tiêu dùng bom đạn để thay đổi chế độ tại Tehran hiện nay đã đẩy toàn bộ bộ máy lãnh đạo còn lại của Iran vào trạng thái mà nhà lý luận quân sự cổ đại tôn tử gọi là tử địa, nghĩa là vùng đất chết. Khi một đối thủ bị dồn vào tử địa, họ hiểu rõ rằng nếu ngừng chiến đấu hoặc nhượng bộ thì bản thân họ cũng sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn. Do đó, lựa chọn duy nhất của họ là chiến đấu bằng mọi giá đến hơi thở cuối cùng. Giáo sư Sarapen chỉ ra rằng, vị lãnh tụ tối cao trước đây của Iran là ông Ali Khamenei, dù cực đoan nhưng từng ban hành sắc lệnh tôn giáo phản đối việc chế tạo bom nguyên tử. Nhưng sau khi ông Ali Khamenei thiệt mạng trong các đợt không kích và người con trai là Mostafa Khamenei lên nắm quyền giữa vòng vây sinh tử, bài học duy nhất mà giới tướng lĩnh Iran rút ra được là nếu không sở hữu vũ khí hạt nhân thì sớm muộn cũng bị tiêu diệt, nhận định của vị giáo sư Học viện Hải chiến Hoa Kỳ hoàn toàn trùng khớp với hồ sơ điều tra mật mà hãng thông tấn Reuters vừa công bố vào ngày 30 tháng 10 năm 2026. Bất chấp hàng loạt lệnh cấm vận tài chính và các đợt oanh tạc dữ dội suốt 8 tháng qua, chính quyền Iran đã âm thầm vận hành một mạng lưới gồm khoảng 5.000 cơ quan và công ty bình phong bí mật trải khắp nhiều quốc gia. Thông qua mạng lưới ngập này, chỉ trong thời gian ngắn, Tehran đã lách qua mọi rào cản, trừng phạt để nhập lậu thành công lượng vật tư, linh kiện điện tử và thiết bị phục vụ công nghiệp quân sự trị giá hơn 2 tỷ đô la. Như vậy, thay vì ngăn chặn được nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt với chi phí thấp thông qua các cơ chế thanh sát quốc tế nghiêm ngặt, kết hợp với trừng phạt kinh tế để làm suy giảm nguồn lực của đối phương, cuộc chiến toàn diện hiện nay lại vô tình tạo ra động lực mạnh mẽ nhất, thúc đẩy Tehran và các quốc gia khác lao vào cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân, khi một đối thủ 90 triệu dân bị đẩy vào tử địa mà vẫn nắm trong tay mạng lưới buôn lậu vũ khí 2 tỷ đô la. Cuộc chiến tiêu hao tại vùng Vịnh sẽ còn kéo dài chừng nào hai bên chưa tìm thấy lối thoát chính trị. Thưa quý vị, hệ lụy trực tiếp và nhãn tiền nhất từ việc Airbnb bị phong tỏa đã đánh thẳng vào túi tiền của người tiêu dùng Hoa Kỳ ngay trước ngày bầu cử giữa kỳ 3-11, dẫn tới một thương vụ gây tranh cãi lớn giữa Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo ghi nhận của tờ The Guardian và dữ liệu theo dõi hàng hải quốc tế ngày 29 và 30 tháng 10 năm 2026, hiện có 6 tàu chở dầu cỡ lớn đang vận chuyển tổng cộng 268.000 tấn dầu diesel có nguồn gốc từ Nga vượt Đại Tây Dương hướng thẳng về các cảng biển ở bờ đông của Hoa Kỳ. Trong đó, chiếc tàu đầu tiên đã tiến sát vùng biển ngoài khơi thành phố New York. Để mở đường cho các chuyến tàu chở nhiên liệu này cập cảng, chính quyền Tổng thống Trump đã tạm thời nới lỏng một phần lệnh trừng phạt năng lượng từng áp đặt lên Moscow kể từ sau cuộc chiến Ukraine năm 2022. Thậm chí, các nguồn tin ngoại giao tiết lộ tòa Bạch Ốc đã gây sức ép yêu cầu chính phủ của Tổng thống Volodymyr Zelensky phải tạm dừng chiến dịch dùng UAV tầm xa tập kích vào các nhà máy lọc dầu của Nga, với lý do cần ổn định nguồn cung nhiên liệu toàn cầu và hạ nhiệt giá dầu trước ngày cử tri Hoa Kỳ đi bỏ phiếu. Tuy nhiên, khi phân tích về thương vụ dầu mỏ Nga-Hoa Kỳ này, giáo sư Sarapen đã thẳng thắn gọi đây là một thông tin đánh lạc hướng dư luận. Bởi xét trên cả năng lực kỹ thuật lẫn quy mô thị trường, nước Nga hoàn toàn không có khả năng xuất cảng đủ lượng dầu diesel để làm thay đổi giá nhiên liệu tại Hoa Kỳ. Để người nghe dễ hình dung, bà đã giải thích rõ ràng cơ chế kỹ thuật của ngành công nghiệp lọc dầu thế giới. Dầu thô khai thác từ lòng đất ở mỗi khu vực có độ đặc lỏng và hàm lượng tạp chất lưu huỳnh rất khác nhau. Các nhà máy lọc dầu tại Hoa Kỳ và châu Âu được thiết kế dây chuyền kỹ thuật chuyên biệt để tiếp nhận các phẩm cấp dầu thô nhất định từ vùng vịnh, nhằm tinh chế ra dầu diesel chạy xe tải, tàu hòa và máy móc công nghiệp. Khi cuộc chiến Iran làm đứt gãy nguồn dầu thô dầu từ Trung Đông, các nhà máy lọc dầu không thể ngay lập tức chuyển sang chế biến loại dầu khác nếu không bỏ ra hàng trăm triệu đô la và mất nhiều tháng trời để cải tạo lại toàn bộ hệ thống tháp trưng cất. Chính sự đứt gãy nguồn cung từ cuộc chiến Iran, chứ không phải cuộc chiến tại Ukraine, đã đẩy giá dầu diesel tại nhiều trạm bơm ở Hoa Kỳ vọt lên mức 6 đô la một gallon, tương đương khoảng hơn 40.000 đồng một lít, kéo theo giá cước vận tải hàng hóa và thực phẩm tăng mạnh, giáo sư Sarapen kể lại trải nghiệm thực tế của chính bà khi đi siêu thị tại Hoa Kỳ tuần qua. Một hộp bột yến mạch thông thường, vốn là món ăn sáng bình dân của các gia đình, nay đã bị đẩy lên giá tới 10 đô la một hộp do chi phí nhiên liệu vận chuyển cộng mức thuế quan đánh vào hàng thực phẩm nhập cảng từ Canada và Mexico. Để làm rõ tác hại của việc tự dựng rào cản thuế quan và chiến tranh đối với túi tiền người dân, vị giáo sư Học viện Hải chiến đã đưa ra một quy tắc toán học kinh tế rất dễ hiểu. Nếu một nền kinh tế tăng trưởng đều đặn ở mức 3% mỗi năm, quy mô tài sản của quốc gia đó sẽ tăng gấp đôi chỉ sau 23 năm. Nhưng nếu do các quyết sách sai lầm về thuế quan và chi phí năng lượng đắt đỏ làm tốc độ tăng trưởng tụt xuống chỉ còn 1% mỗi năm, quốc gia đó sẽ phải mất tới 70 năm mới tăng gấp đôi được quy mô kinh tế. Chỉ cần đánh rơi 2% tăng trưởng mỗi năm, cả một thế hệ người dân sẽ phải chờ đợi thêm gần nửa thế kỷ mới cải thiện được mức sống. Đáng nói hơn, vì sao nước Nga của Tổng thống Putin lại không thể đóng vai vị cứu tinh cung cấp dầu diesel cho thị trường Hoa Kỳ? Câu trả lời nằm ở chính sự tàn phá mà ngành năng lượng Nga đang phải gánh chịu. Trong suốt năm 2024, quân đội Ukraine đã tự chế tạo thành công các dòng UV tầm xa và hỏa tiễn đạn đạo nội địa mà không cần phụ thuộc vào hệ thống vệ tinh Starlink của tỷ phú Elon Musk để đánh sâu vào lãnh thổ Nga. Các đợt tập kích chính xác này đã phá hủy hoặc làm tê liệt tới 50% tổng công suất các nhà máy lọc dầu của Nga, do toàn bộ thiết bị trưng cất tinh vi trong các nhà máy lọc dầu của Nga đều dựa trên công nghệ của phương Tây. Dưới lệnh cấm vận hiện tại, Moscow không có linh kiện để sửa chữa và chính nước Nga cũng đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu cục bộ ngay trong nước. Nếu đặt con số 268.000 tấn dầu diesel trên 6 chiếc tàu của Nga, tương đương với khoảng 2 triệu thùng, bên cạnh mức tiêu thụ năng lượng khổng lồ của nền kinh tế Hoa Kỳ vốn cần tới hơn 20 triệu thùng sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày, thì toàn bộ số dầu mà Tổng thống Putin gửi sang chỉ đủ cho Hoa Kỳ sử dụng trong vòn vẹn vài giờ đồng hồ. Sau đó, việc quảng bá thỏa thuận nhập cảng dầu diesel từ Nga thực chất chỉ là một bước đi truyền thông nhằm chấn an tâm lý cử tri trước giờ bỏ phiếu. Trong khi người hưởng lợi thực sự về mặt chính trị lại là Tổng thống Putin khi ông vừa phá vỡ được thế cô lập cấm vận, vừa buộc Ukraine phải tạm ngừng đánh vào tử huyệt kinh tế của Moscow. Thưa quý vị, nếu nhìn sâu hơn vào bàn cờ địa chính trị Á-Âu, người đang mỉm cười thu lợi lớn nhất từ sự xa lầy của cựu Tổng thống Vladimir Putin tại Ukraine và sự phân tán nguồn lực của Hoa Kỳ tại Trung Đông chính là lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình. Câu hỏi lớn thường được dư luận quốc tế đặt ra là vì sao Bắc Kinh lại liên tục cung cấp linh kiện điện tử, máy công cụ và nguyên liệu chế tạo hỏa tiễn để duy trì cỗ máy chiến tranh của Nga, bất chấp nguy cơ bị phương Tây áp đặt lệnh trừng phạt thứ cấp, tức là trừng phạt cả những ngân hàng và công ty nước thứ ba làm ăn với Nga. Dưới góc nhìn của một chuyên gia từng viết luận án tiến sĩ về lịch sử biên giới Nga-Trung, giáo sư Sarapen đã chỉ rõ động cơ thực sự của Trung Nam Hải. Đảng Cộng sản Trung Quốc hoàn toàn không hề yêu quý hay muốn giúp nước Nga hùng mạnh lên, mà đang thực hiện đúng kế sách cổ điển, tọa sơn quan hổ đấu, nghĩa là ngồi trên lưng núi xem hai con hổ cắn xé nhau. Mục tiêu của Bắc Kinh là vừa muốn đẩy Hoa Kỳ rút khỏi các công việc quốc tế, vừa muốn nhìn thấy nước Nga tự vắt kiệt máu và phù cải của chính mình trên chiến trường Đông Âu, để hiểu rõ mối quan hệ bằng mặt mà không bằng lòng giữa Bắc Kinh và Moscow. Cần lật lại món nợ lịch sử khổng lồ về lãnh thổ giữa hai quốc gia này, vào thế kỷ thứ 19 khi triều đại nhà Thanh suy yếu, đế quốc Nga Sa Hoàng đã thông qua hàng loạt hiệp ước bất bình đẳng để thôn tính một vùng lãnh thổ rộng lớn thuộc phạm vi ảnh hưởng của Trung Hoa ở vùng Viễn Đông và Siberia, bao gồm cả hải cảng chiến lược Vladivostok, nơi người Trung Quốc vẫn gọi là Hải Sâm Uy. Giáo sư Sarapen đã chỉ rõ tổng diện tích đất đai mà Nga đã lấy đi từ phạm vi ảnh hưởng của Trung Quốc rộng tương đương toàn bộ phần lãnh thổ Hoa Kỳ nằm ở phía đông sông Mississippi. Trong tâm thức chiến lược của giới cầm quyền Bắc Kinh, món nợ lãnh thổ lịch sử đó chưa bao giờ bị lãng quên. Trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh và những thập niên sau đó, sở dĩ Bắc Kinh phải nhún nhường trước Moscow là bởi Nga nắm giữ kho vũ khí hạt nhân và kho khí tài quân sự khổng lồ kế thừa từ Liên Xô, đủ sức răn đe mọi ý đồ lấn lướt từ phía Nam. Thế nhưng, quyết định phát động cuộc chiến toàn diện tại Ukraine của Tổng thống Putin đã biến thành một sai lầm bước ngoặt, tự hủy hoại vị thế của nước Nga. Trong lý thuyết chiến lược, sai lầm bước ngoặt là khi một nhà lãnh đạo tự tay đập bỏ những lựa chọn tốt đẹp đang có thể bước vào một ngõ cụt không bao giờ có thể quay đầu lại được. Giá như vào năm 2014, sau khi chiếm được bán đảo Crimea một cách dễ dàng, ông Putin dừng lại ở đó thì nước Nga vẫn giữ nguyên được sức mạnh gian đe. Nhưng việc xua quân tấn công toàn diện vào năm 2022 với ảo tưởng chiến thắng chỉ trong 3 đến 10 ngày đã làm thay đổi tất cả. Số liệu thực tế năm 2026 cho thấy cái giá mà nước Nga phải trả là vô cùng đắt đỏ Quân đội Nga đã đốt sạch kho vũ khí dự trữ tích lũy từ thời chiến tranh lạnh mà vẫn không thể khuất phục được Ukraine Trái lại, cuộc chiến còn hôn đúc nên ý thức dân tộc và năng lực công nghiệp quốc phòng tự chủ mạnh mẽ chưa từng có cho người dân Ukraine Giống như các cuộc chiến tranh cách mạng Hoa Kỳ thế kỷ thứ 18 từng gắn kết 13 thuộc địa rời rạc thành một hợp chủng quốc thống nhất Về mặt kinh tế, Moscow đã buộc phải chi tới 40% tổng ngân sách quốc gia cho quốc phòng, tạo ra những con số tổng sản phẩm quốc nội ảo từ việc sản xuất đạn pháo trong khi làm cạn kiệt nguồn tiền dành cho y tế, giáo dục và hạ tầng dân sinh. Việc mất thị trường năng lượng béo bở tại châu Âu, bị phương Tây đóng băng 300 tỷ đô la dự trữ ngoại hối, cùng tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng do hàng trăm ngàn kỹ sư, thanh niên phải ra trận hoặc di cư nước ngoài đã đẩy lạm phát tại Nga tăng vọt, buộc Ngân hàng Trung ương Nga phải nâng lãi suất cơ bản lên tới mức 20%. Chính trong lúc nước Nga rơi vào thế kiệt quệ và bị quốc tế cô lập, lãnh đạo Tập Cận Bình đã ra tay thu lời kép. Một mặt, Trung Quốc bán các linh kiện sản xuất vũ khí và hàng hóa công nghiệp cho Nga với mức giá đắt đỏ để thu tiền mặt. Mặt khác, khi Nga bị cấm vận không thể bán dầu mỏ và khí đốt sang châu Âu, Bắc Kinh đã ép giá thẳng tay, buộc Tổng thống Putin phải bán tháo tài nguyên năng lượng cho Trung Quốc với mức giá rẻ mạt. Từ vị thế, một người anh cả từng khiến Bắc Kinh phải kiêng dè. Tổng thống Putin đã tự biến nước Nga thành một trạm xăng giá rẻ và một vùng đệm suy yếu phụ thuộc hoàn toàn vào hơi thở kinh tế của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Thưa quý vị, mặc dù Đảng Cộng sản Trung Quốc đang hưởng lợi ngắn hạn từ sự suy yếu của nước Nga, nhưng giáo sư Sarabean chỉ ra rằng chính bộ máy cầm quyền của ông Tập Cận Bình tại Bắc Kinh cũng đang mang trong mình hai căn bệnh chí tử của các chế độ toàn trị, đó là nỗi sợ hãi trước sự tồn tại của nền dân chủ Đài Loan và căn bệnh tự hủy diệt bởi hệ thống thông tin dối trá từ dưới lên trên. Khi nhìn lên bản đồ châu Á, nhiều người thường đặt câu hỏi, hòn đảo Đài Loan có diện tích nhỏ bé chỉ bằng một phần 250 diện tích của Trung Quốc đại lục. Vậy tại sao lãnh đạo Tập Cận Bình và Đảng Cộng sản Trung Quốc lại không để yên cho người dân Đài Loan sinh sống, mà luôn coi hòn đảo này là cái gai trong mắt cần phải thôn tính bằng được? Câu trả lời không nằm ở diện tích đất đai hay tài nguyên, mà nằm ở tính chính danh sinh tồn của chế độ độc tài. Trong suốt nhiều thập niên, bộ máy tuyên truyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc luôn gieo rắc luận điệu rằng văn hóa truyền thống của người Hán vốn không phù hợp với thể chế dân chủ đa đảng của phương Tây, và rằng nếu áp dụng dân chủ thì xã hội Trung Quốc sẽ lập tức rơi vào cảnh chia rẽ như thời quân phiệt sau năm 1911. Thế nhưng, sự phát triển rực rỡ của Đài Loan, một xã hội có đa số dân cư là người Hán, nhưng lại xây dựng thành công một nền dân chủ tự do, thượng tôn pháp luật và đạt mức thu nhập bình quân đầu người cao vượt trội, đã đập tan toàn bộ lời ngụy biện của Bắc Kinh. Đài Loan chính là tấm gương sống động chứng minh rằng người Hoa hoàn toàn có thể làm giàu và sống văn minh mà không cần đến sự cai trị độc đảng của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Như giáo sư Sarapen nhận xét thẳng thắn, lý do duy nhất khiến ông Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hay ông Vladimir Putin tại Moscow không bao giờ dám tổ chức một cuộc bầu cử tự do và công bằng là bởi nếu có bầu cử thật, cả hai ông đều sẽ lập tức thất cử. Không chỉ lo sợ trước tấm gương dân chủ bên ngoài, ông Tập Cận Bình còn luôn bị ám ảnh bởi sự sụp đổ từ bên trong giống như Liên Xô trước đây. Giáo sư Sarapen tiết lộ một chi tiết lịch sử rất đáng chú ý. Ngay sau khi lên nắm quyền Tổng Bí Thư vào cuối năm 2012, sang năm 2013, ông Tập Cận Bình đã triệu tập khẩn cấp các học giả hàng đầu về lịch sử Liên Xô để hỏi một câu hỏi duy nhất. Tại sao Đảng Cộng sản Liên Xô hùng mạnh như vậy lại sụp đổ chỉ sau một đêm mà không một ai dám đứng ra bảo vệ? Các chuyên gia khi đó đã chỉ ra rằng Liên Xô được tổ chức theo danh giới các nước Cộng hòa sắc tộc, nên khi Trung ương suy yếu thì đất nước lập tức vỡ ra theo đường biên giới sắc tộc. Và đó chính là lý do khiến ông Tập Cận Bình sau đó thực hiện chiến dịch đàn áp khốc liệt nhằm đồng hóa cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương. Thế nhưng, nguyên nhân sâu xa hơn làm sụp đổ Liên Xô mà Đảng Cộng sản Trung Quốc không bao giờ khắc phục được lại nằm ở chỗ, đó là một đế chế được xây dựng trên những lời nói dối có hệ thống. Trong một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, nơi mọi nguồn lực đều do cấp trên phân bổ theo chỉ tiêu hành chính, một giám đốc nhà máy ở địa phương khi báo cáo lên cấp trên sẽ luôn tìm cách khai khống nhu cầu vật tư lên gấp đôi vì sợ cấp trên cắt giảm, đồng thời giấu bớt năng lực sản xuất thực tế trong kho để dễ hoàn thành chỉ tiêu. khi hàng chục ngàn nhà máy và chính quyền địa phương trên khắp cả nước đều làm giả số liệu để bảo đảm ghế ngồi. Bản báo cáo tổng hợp được gửi lên tới bàn làm việc của các nhà lãnh đạo tối cao tại Moscow hoàn toàn chỉ là một đống số liệu rác dựa trên những con số giả dối đó. Trung ương tiếp tục phân bổ sai lệch vốn liếng và sức lao động trên quy mô toàn quốc cho tới khi khối u nợ nần và khan hiếm hàng hóa di căn làm nổ tung cả chế độ vào năm 1991. Bản thân giáo sư Sarapen khi sống tại Liên Xô vào năm 1988 và năm 1989 từng tận mắt chứng kiến một cảnh cửa hàng thực phẩm quốc doanh chỉ vỏn vẹn có 77 mặt hàng nghèo nàn với mùi thịt ôi thiu bốc lên nồng nặc vì hệ thống phân phối đã hoàn toàn tê liệt. Bi kịch thay, căn bệnh nói dối làm sụp đổ Liên Xô năm xưa đang tái diễn nguyên vẹn tại Trung Quốc dưới thời ông Tập Cận Bình. Trung Quốc chỉ thực sự trở nên giàu có khi gia nhập vào trật tự thương mại hàng hải dựa trên luật lệ của phương Tây, nhưng nay khi người đứng đầu Trung Nam Hải quay lại đường lối độc đoán, xóa bỏ cơ chế phản biện và liên tục thanh trừng hàng chục ủy viên Trung ương để đòi hỏi sự phục tùng tuyệt đối, không một quan chức cấp dưới nào còn dám báo cáo sự thật. Những người như ông Tập Cận Bình thường tự hào rằng chế độ độc đảng của mình trật tự hơn sự tranh cãi ồn ào của các nền dân chủ, nhưng thực chất sự thiếu vắng cơ chế bầu cử và tự do ngôn luận đã khiến họ mất hoàn toàn khả năng phát hiện điểm mù, cứ thế nhân đôi các quyết sách sai lầm cho tới ngày hệ thống tự sụp đổ. Thưa quý vị, từ quy luật tự hủy diệt của các thể chế chuyên chế, giáo sư Sarapen đã đưa ra một dự báo về kết cục của nước Nga dưới thời Tổng thống Vladimir Putin thông qua tấm gương lịch sử của sao hoàng Nicholas Đệ Nhị, vị hoàng đế cuối cùng của vương triều Romanov. Một đặc điểm chung của các chế độ độc tài là bề ngoài chúng luôn có vẻ vững chắc như bàn thạch, nhưng lại có thể vỡ vụn bất ngờ chỉ trong khoảnh khắc mà không ai lường trước được. Ngược dòng lịch sử về đầu thế kỷ thứ 20, vào năm 1904, dù đế quốc Nga là quốc gia có diện tích lớn nhất hành tinh với nguồn tài nguyên mênh mông, sao hoàng Nicholas đệ nhị vẫn quyết định lao vào một cuộc chiến tranh xâm lược không cần thiết là cuộc chiến Nga-Nhật năm 1904-1905. Sau khi chuốc lấy thất bại nặng nề trước Nhật Bản, nước Nga phải trả một cái giá khổng lồ về chi phí cơ hội. Trong kinh tế học, chi phí cơ hội có nghĩa là khi bạn đã tiêu toàn bộ tiền bạc vào một cuộc chiến vô bổ, bạn sẽ mất đi cơ hội dùng số tiền đó để xây dựng những công trình thiết yếu cho đất nước. Vì đã nướng sạch ngân khố vào cuộc chiến ở Viễn Đông, Sao Hoàng không còn tiền để xây dựng và nâng cấp hệ thống đường sắt huyết mạch ở miền Tây nước Nga, đến khi Thế chiến thứ nhất bùng nổ vào năm 1914. khi hai lối ra biển ở bờ biển Baltic và Biển Đen đều bị phong tỏa. Hệ thống đường sắt yếu kém khiến Sao Hoàng không thể điều chuyển quân nhân ra tiền tuyến và cũng không thể chở lúa mì từ vùng nông thôn về nuôi sống các thành phố lớn. Hệ quả là vào năm 1917, các cuộc bạo loạn vì thiếu bánh mì đã nổ ra ngay tại thủ đô Sankt Petersburg. Lật đổ vương triều Romanov tồn tại suốt ba thế kỷ và dẫn tới cái chết bi thảm của cả gia đình Sao Hoàng. Ngày nay, ở tuổi 74, Tổng thống Vladimir Putin đang đi lại đúng vết xe đổ của sa hoàng Nicholas Đệ Nhị, khác với các nguyên thủ ở những quốc gia dân chủ, nơi một Tổng thống khi thất cử hay hết nhiệm kỳ chỉ việc rời dinh thự về nghỉ hưu mà không sợ ai sát hại hay tịch thu tài sản. Các nhà độc tài như ông Putin không hề có một kế hoạch nghỉ hưu an toàn. Bởi lẽ, toàn bộ bộ máy quyền lực tại Điện Kremlin được vận hành giống như một cấu trúc bảo kê kiểu mafia Nơi ông Putin đóng vai trò là ông trùm đứng đầu phân chia lợi ích và giữ cân bằng giữa các phe phái an ninh, quân đội và tài phiệt Nếu ông Putin bước xuống khỏi ghế quyền lực khi còn sống, chính những thuộc hạ thân cận trong vòng tròn bảo vệ ông sẽ lập tức thanh trừng ông để tự bảo toàn mạng sống và tài sản của họ Do không có lối thoát an toàn để lùi lại, ông Putin buộc phải tiếp tục đẩy những người con trai độc nhất của các gia đình Nga ra mặt trận Ukraine cho tới ngày bản thân ông qua đời. Vậy, chuyện gì sẽ xảy ra với nước Nga vào một ngày Tổng thống Putin đột ngột qua đời? Giáo sư Sarabin cảnh báo rằng sẽ không có bất kỳ cuộc chuyển giao dân chủ êm thấm nào mà nước Nga sẽ lập tức rơi vào một cuộc hỗn chiến tự do giữa các ông trùm kế cận. Nguy hiểm hơn, sau nhiều năm chiến tranh, xã hội Nga hiện có hàng trăm thanh niên đã được huấn luyện quân sự, quen sử dụng vũ khí sát thương và mang tâm lý bất mãn sâu sắc, giống như cuộc nổi loạn suýt lật đổ được Bộ Chỉ huy Quân sự của chùm lính đánh thuê Yevgeny Prigozhin trước đây. Khi quyền lực của ông Putin mất đi, các nhóm vũ trang này sẽ đầu quân cho các phe phái tài phiệt khác nhau, đẩy nước Nga vào một thời kỳ bất ổn và nội chiến kéo dài ít nhất 10 năm, kèm theo hiểm họa thất thoát hàng ngàn đầu đạn hạt nhân không người kiểm soát. Đáng lo ngại hơn, lịch sử thập niên 1930 từng để lại một bài học đắt giá cho chính Hoa Kỳ. Vào năm 1930, trước cuộc đại suy thoái, Tổng thống Herbert Hoover đã bất chấp lời khuyên của các nhà kinh tế để dựng lên hàng rào thuế quan khổng lồ, châm ngòi cho cuộc chiến thương mại toàn cầu, làm sụp đổ thương mại quốc tế và đẩy Nhật Bản vào con đường xâm lược Mãn Châu vào năm 1931, rồi tấn công Trân Châu Cảng. Ngày nay, khi chính quyền Hoa Kỳ vừa sa lầy vào cuộc chiến tại Iran, vừa áp thuế quan lên các đồng minh và đưa ra những tuyên bố đòi sáp nhập Canada làm tiểu bang thứ 51 hay đòi lấy đảo Greenland, các nền dân chủ tầm trung từ khối 8 nước Bắc Âu Baltic cho tới Canada dưới thời Thủ tướng MacKenzie đang ráo riết tự liên kết lại. Họ đang tự xây dựng các cảng phóng vệ tinh độc lập tại quần đảo Svíllan của Anh và Bắc Âu, phát triển mạng lưới thanh toán thẻ riêng và thậm chí người tiêu dùng châu Âu còn sử dụng ứng dụng điện thoại để quét mã vạch tẩy chay hàng hóa Hoa Kỳ, khiến ngay cả các hãng rượu bourbon tại tiểu bang Kentucky cũng phải đóng cửa vì mất thị trường Canada. Thưa quý vị, trước viễn cảnh biến động mạnh của các cường quốc lục địa và sự rạn nứt của hệ thống liên minh truyền thống, lịch sử nhân loại từ sau cuộc cách mạng công nghiệp đã chứng minh một chân lý giản dị. Chiến tranh chiếm đất luôn là trò chơi có tổng âm, chỉ biết đốt cháy của cải thành cho bụi, chỉ có trật tự hàng hải tự do dựa trên luật pháp minh bạch, tôn trọng chữ tín và bảo vệ quyền tự do sáng tạo của con người mới giúp của cải sinh sôi bền vững, nơi một con tàu chở được 21.000 thùng hàng container thay vì chỉ 600 thùng hàng trên một đoàn tàu hỏa. Như cổ nhân từng đúc kết, đắc đạo đa trợ, thất đạo quả trợ, nghĩa là người đi đúng đạo lý thì nhiều người giúp, kẻ làm trái đạo lý thì ít người giúp Việc giữ các chuẩn mực đạo đức, sự trung thực và tỉnh táo trước những lời tuyên truyền dối trá Chính là pháo đài vững chắc nhất để thế hệ hôm nay ngăn chặn thảm họa chiến tranh và bảo vệ tương lai cho thế hệ mai sau Cảm ơn quý vị đã dành thời gian quan tâm theo dõi Thì Myan xin kính chào và hẹn gặp lại