Cổ nhân ẩn giấu tài nghệ vào nét đẹp giản dị khiêm nhường

Thưa quý vị, trên một tờ giấy có một dòng chữ Con tôi có chết trong gánh hát Gánh hát không phải chịu trách nhiệm Người ký tên là một người cha Đứa trẻ đứng bên cạnh ông khi ấy mới lên bảy Ông biết con mình sẽ phải chịu những trận đòn roi Những ép chân đến bật khóc Phải thức dậy từ lúc trời còn tối mịt Ông biết cả những nhọc nhằn đang chờ đợi đứa trẻ ở phía trước Vậy mà ông vẫn đặt bút ký Vì sao? Bởi người xưa tin rằng Học một nghề không đơn thuần là học cách kiếm sống nghề còn là đạo bước vào một nghề chân chính cũng là bước vào một con đường tu thân, rèn đức người cha ấy gửi con vào gánh hát học nghề, điều ông trao đi không phải là một đứa trẻ cho một gánh hát mà là một đứa trẻ cho một người thầy người sẽ dạy nó cách làm người, sáng hôm sau khi bầu trời còn chìm trong bóng tối đứa trẻ đã bị gọi dậy giữa làn gió lạnh buốt, em đứng yên mắt mở lớn, nhìn chăm chú và đống lửa đỏ trên đầu một nén hương em không được chớp mắt Nước mắt cứ thế trào ra, lăn dài trên má. Nhưng em vẫn phải tiếp tục nhìn. Tất cả những khổ luyện ấy để làm gì? Để đổi lấy một khoảnh khắc trên sân khấu. Chỉ một khoảnh khắc thôi, nhưng khi tiếng chiêng vang lên, cả khán phòng đang xôn xao bỗng lặng phắc. Hàng trăm khán giả ngồi dưới kia, có người thậm chí còn không biết chữ. Vậy mà khi bước ra khỏi nhà hát, trong lòng họ đã đọc lại những điều về nhân, lễ, nghĩa, trí, tính. Họ có thể chưa diễn đạt thành lời, nhưng đã cảm nhận được điều gì là cao quý, điều gì là đáng trân trọng, và một con người cần nên sống như thế nào. Ở một nơi khác, một câu chuyện tương tự đang diễn ra trong lò gốm. Trời vừa hửng sáng Lửa trong lò đã bừng lên đỏ rực Người thợ gốm ngồi sồm trước miệng lò Đôi mắt không rời khỏi những biến đổi của ngọn lửa Bên cạnh ông là một cậu bé Con trai ông Cậu lặng lẽ quan sát Không hỏi han Cũng chẳng được cha giảng giải điều gì Cậu học bằng cách nhìn cha chờ đợi Chờ lửa, chờ men, chờ đất Một lúc sau Người thợ cầm chiếc chén lên Chăm chú xem xét lớp men vừa phủ Chưa vừa ý Ông lại làm lại Rồi lại thử thêm lần nữa Ngay cả ở phần đáy chén Nơi khuất mắt người đời Nơi sau này có thể chẳng một ai để ý đến Cậu bé ngước mắt nhìn cha Thắc mắc Cha, chỗ đó có ai thấy đâu Người thợ đáp Hoặc có thể ông chỉ lặng im Nhưng nếu phải nói thành lời Điều ông muốn truyền lại cho con Sẽ là trời thấy và cha thấy Với người xưa Ấy chính là đạo của người thợ gốm Làm cho đến nơi đến chốn Không phải để được người đời khen ngợi Mà để lòng mình không hổ thẹn trước trời đất Một chiếc chén có thể được người ta ngắm nhìn Chỉ trong chốc lát Nhưng sự nghiêm cần của người thợ Đã hiện diện trong từng công đoạn Kể cả nơi không ai nhìn thấy Chữ kính, chữ thành, chữ tĩnh Được hun đúc từ những điều Tưởng chừng nhỏ bé như thế Hai nghề khác nhau Một bên là sân khấu rực sáng với nhiều người xem Một bên là lò gốm đỏ lửa Ít ai thấy Nhưng cả hai đều có chung một điều Người thợ dốc lòng rèn luyện suốt nhiều năm tháng, gửi gắm tâm huyết vào một tác phẩm mà người đời có thể chỉ thưởng thức trong vài phút, thậm chí chỉ nhìn qua một lần. Có những chiếc chén khi cầm lên, ngắm nhìn, người ta bỗng thấy lòng mình lắng lại. Một cảm giác khó gọi thành tên, như thể phía sau dáng hình tĩnh lặng ấy còn có một điều gì sâu xa hơn vật chất, và cảm giác ấy dường như không dễ tìm thấy trong một sản phẩm chỉ được tạo ra bằng sự chính xác của máy móc. Máy móc có thể tạo ra một chiếc chén gần như hoàn hảo chỉ trong vài phút, với kích thước chính xác đến từng mm. Hình dáng có thể giống hệt, đường nét có thể không sai khác. Thậm chí, nhìn bằng mắt thường, chúng ta khó lòng phân biệt được đâu là bàn gốc, đâu là bàn sao. Vậy, người xưa đã đặt điều gì vào tác phẩm của mình? Điều gì khiến một vật dụng bình thường có thể vượt khỏi công dụng của nó, chạm đến tâm hồn con người? Và nếu hình dáng có thể sao chép, kỹ thuật có thể tái tạo? Tại sao có những giá trị tinh thần chúng ta vẫn chưa thể làm lại như người xưa Phải chăng các bậc nghệ nhân xưa đã nắm giữ một mật mã kết nối với trời đất Mà người thời nay đã vô tình đánh mất Hôm nay xin mời quý vị cùng bước vào hành trình giải mã điều ấy Từ chén trà sứ đời Tống đến tiếng chiêng trống Lê Viên Khi đồ vật và nghệ thuật đều mang linh hồn Xin mời quý vị quay lại lò gốm ngày ấy Sau những ngày đêm đỏ lửa, lò được mở ra Hơi nóng phà lên mặt Cậu bé đứng sau lưng cha Nín thở Người thợ cúi xuống Nhấc từng chiếc chén ra khỏi lò Có chiếc men nứt Có chiếc men chảy lệch Ông đặt sang một bên Không nói một lời Rồi ông nhấc lên một chiếc chén Men màu ngà Mềm như ngọc Không hoa văn Không dát vàng Ông cầm nó thật lâu Không ngắm men Không xoay đi xoay lại Chỉ cầm Cậu bé hỏi Cha thấy chén này đẹp lắm sao Người cha khẽ lắc đầu Không phải đẹp Là yên Thưa quý vị, chữ Yên ấy, nó chính là chìa khóa của cả bài ngày hôm nay. Chén trà đời Tống không sinh ra để khoe sự xa hoa, nó sinh ra để giúp lòng người lắng lại. Cũng như cây đàn cổ cầm, không cầu âm thanh vang dội, mà cốt ở dư âm thanh nhã, đưa tâm hồn đi xa. Những vật của cổ nhân, tự bên trong có một sức sống vượt qua thời gian, vậy sức sống ấy từ đâu mà ra? Theo khảo cứu trong loạt bài Vạn vật hữu ngôn và truyền ký Lê Viên đăng trên trang tránh kiến, sự khác biệt căn bản giữa tác phẩm của người xưa và sản phẩm thời nay không phải nằm ở trình độ kỹ xảo bề mặt mà bắt nguồn từ nền tảng văn hóa thần truyền thâm sâu. Với cổ nhân, làm ra một món đồ hay khổ luyện một vai diễn trên sân khấu Chưa bao giờ chỉ để mưu sinh hay khoe tay nghề Họ nghĩ rằng mỗi khi đôi tay chạm vào thớ gỗ, nhào nặn đất sét hay khoác lên mình tấm áo kịch Đó chính là lúc con người đang tu dưỡng chính cái tâm của mình Thái độ của một người trước một việc nhỏ hàng ngày cho thấy Người ấy hiểu thế nào về trời đất, về sinh mệnh, về đạo làm người Cổ nhân gói ý ấy trong bốn chữ Khí dĩ tải đạo Nghĩa là mượn vật hữu hình Để chuyển chở đạo lý vô hình Đạo của trời đất vốn không có hình tướng Nhưng nó mượn từng món đồ Từng tác phẩm ở thế gian này Để hiện ra trước mắt người Quý vị hãy nghĩ đến một món đồ tế lễ Nó trang nghiêm Vì người làm ra nó gửi vào đó lòng kính ngưỡng trời đất Biết ơn tổ tiên và thần Phật Một miếng ngọc đeo bên mình Có ánh sáng ấm áp Vì nó chứa phẩm đức của bậc quân tử, ngay cả những thú vui tao nhã như đánh đàn, ngâm thơ, viết thư pháp, thường họa cũng được lập ra để dẫn con người rời xa những ham muốn thô thiền mà quay về tu dưỡng nội tâm. Cho nên, vẻ đẹp phương Đông xưa rất khác với sự hào nhoáng, đến chói mắt của thị yếu hiện đại. Đó là vẻ đẹp có chừng mực, có trật tự bên trong và chứa lòng kính sợ trước quy luật tự nhiên. Một vật càng đạt đến cảnh giới cao thì càng không vội phô ra vẻ kinh diễm ngay cái nhìn đầu tiên. Cốt cách của nó từ từ hiện ra và tỏa sáng bền bỉ qua năm tháng. Giống như chiếc chén màu ngà kia nằm im trong tay người thợ, chẳng nói một lời mà khiến người ta thở chậm lại. Triết lý, khí dĩ tài đạo, chữ kính, chữ thành và chữ tĩnh trong bàn tay người nghệ nhân xưa. Nhưng để một chiếc chén chuyên trở được đạo lý, người thợ phải làm những gì? Xin quý vị cùng tôi đi vào lò gốm một buổi sáng sớm khác Trước khi nhóm lửa, người thợ già luôn làm một việc mà cậu bé thấy lạ Ông rửa tay thật sạch, thắp một nén hương, không đọc một lời khấn nào Cậu bé hỏi, cha cúng gì vậy? Ông đáp, cha chào thầy truyền nghề cho cha Rồi ông mới nhóm lửa Thưa quý vị, đó là chữ kính Bất kỳ nghề chân chính nào đều là một con đường tu hành Người thợ mộc có đạo của người thợ mộc Người thợ gốm có đạo của người thợ gốm Người hát trên sân khấu có đạo riêng của mình Mà con đường nào cũng bắt đầu bằng chữ kính Kính trời đất, kính tổ sư truyền nghề Kính chính công việc của mình đang làm Vì thế người thợ không dám làm ẩu Không dám gian dối dù một mảy may Bởi người xưa hiểu rằng Đường nét vụn về bên ngoài chỉ là hệ quả Gốc rễ nằm ở cái tâm chưa đủ chân thành Và đây là chữ thành Chuyện có một lô chén ra lò Trong đó có một chiếc có vết nứt ở đáy Nhỏ đến mức mắt thường khó thấy Một người khách ghé qua Thấy chén đẹp định mua Người thợ cầm chiếc chén lên Xoay ngược lại Nhìn rất lâu Rồi đập vỡ nó ngay trước mặt người khách Người khách sững sờ Cậu bé con cũng sững sờ Người thợ chỉ nói Chén này tôi biết có vết nứt Sách Trung Dung có câu Thành giả, thiên chi đạo giả Thành chi giả, nhân chi đạo giả Nghĩa là Chân thành là lẽ của trời còn tu dưỡng để giữ chọn chữ chân thật là đạo làm người. Khi tâm người không chân thành, vật làm ra sẽ phù phiếm, nông cạn, rỗng ruột. Ngược lại, khi tâm đã định, đôi tay sẽ vững và truyền vào vật một khí an hòa, đi liền với kính và thành là chữ tĩnh. Có một lần, cậu bé nóng ruột, lửa đã cháy hai ngày mà cha chưa cho mở lò. Công hỏi, sao không xem thử một chước cho nhanh? Người thợ già nhìn ngọn lửa, đáp chậm rãi như nói với chính mình. Lửa không vội, thì tay cũng không được vội. Trong văn hóa truyền thống, không có tuyệt tác nào làm ra trong gấp gáp. Biên ngọc phải mài dần qua ngày tháng, thỏi mực tàu phải kiên nhẫn dưỡng từng lớp, búp trà phải sao chậm trên lửa nhỏ, cây đàn phải đẽo tỉ mỉ từng thớ gỗ, bức thư pháp phải tĩnh tâm hạ từng nét bút. Người xưa không tin vào thứ gì phất lên quá nhanh, vì cái gì đến quá nhanh thì dễ tiêu tán, quá đầy thì dễ hóa tầm thường, và dùng sức quá mạnh thì làm tổn thương thần vận của vật. Đại văn hào Tô Đông Pha thời Tống từng chiêm nghiệm, thuở trẻ, người ta thích phô khí thế rực rỡ, màu sắc lộng lẫy. Nhưng khi đi qua năm tháng, mới ung dung chạm tới vẻ đẹp của sự giản dị. Giản dị ấy không phải là nhạt nhẽo, đó là trạng thái thu toàn bộ công phu cả đời vào bên trong. Một bậc đại sư không làm tác phẩm để người đời trầm trồ. Ta đây tài giỏi. Ông chỉ nhẹ nhàng làm cho người thưởng lãm cảm thấy vật này vốn dĩ nên như vậy. Đạo Trung Hòa, nghệ thuật lưu bạch và vũ trụ quan thiên nhân hợp nhất. Có một hôm cậu bé tự tay vẽ lên một chiếc chén. Cậu vẽ hoa, vẽ chim, vẽ mây, vẽ kín cả mặt chén vì muốn thật đẹp. Cậu đem khoe cha. Người thợ gốm nhìn một lúc không chê, ông chỉ cầm bút lau đi một nửa, rồi ông đặt chiếc chén xuống và nói, chỗ trống này để cho trời vẽ. Thưa quý vị, ẩn sau vẻ đẹp bình dị ấy chính là nguyên lý trung hòa và vũ trụ quan thiên nhân hợp nhất. Người xưa đặc biệt kiêng sự thái quá, màu quá sặc sỡ thì rơi vào dung tục, bố cục nhồi quá đầy thì bức bối, ngạt thở, kỹ xảo quá phô trương thì lộ vẻ thợ thuyền nặng nề. Chữ trung là không thiên lệch, chữ hòa là đặt vạn vật vào đúng chỗ của nó, nâng đỡ nhau mà không lấn át nhau. Trong một bức tranh cổ, màu đỏ thường chỉ là nét điểm xuyết để đánh thức thần thái của cả tác phẩm. Nó không bao giờ phủ kín không gian. Từ đạo lý ấy, hội họa và kiến trúc cổ sinh ra nghệ thuật lưu bạch, tức là chủ động chừa lại khoảng trống. Khoảng trống trên mặt giấy lụa hay giữa các dãy hành lang trong vườn cổ, không phải bỏ trống. Đó là để nơi sinh khí của đất trời lưu thông Và để người thưởng ngoạn có một khoảng lặng mà suy ngẫm Người thợ xưa cũng lắng nghe chất liệu Gỗ có tính của gỗ, ngọc có tính của ngọc Đất sét và kim loại đều có nhịp thở riêng Người thợ mộc đẽo một mối mộc không chỉ để hai thanh gỗ khít nhau Mà phải nương theo chiều thớ Người thợ gốm không ép đất theo ý mình Mà đi tìm điểm hòa hợp giữa đất, nước, độ lửa và thời gian Ngày nay, nền sản xuất công nghiệp lấy tiêu chuẩn và số lượng làm thước đo hàng vạn chiếc chén bát sứ giống hệt nhau Còn thủ công truyền thống trân trọng luồng sinh khí độc nhất trong từng tác phẩm Hai chiếc chén nặn tay có thể khác nhau chút ít ở vân men, ở vết lửa Nhưng chính nét riêng ấy giữ lại hơi ấm của bàn tay con người và nhịp đập của thiên nhiên Một hôm, một thương nhân giàu có đến lò gốm Đặt một số lượng rất lớn, trả giá rất cao, với điều kiện làm gấp, làm theo mẫu hiện đang được ưa chuộng và bớt công đoạn. Người thợ gốm nghe hết rồi từ chối. Cậu bé đứng bên không hiểu vì sao cha bỏ qua món tiền lớn như vậy. Cổ nhân tâm niệm, Đức không xứng với địa vị thì ác sinh tai họa. Người thợ mang lòng tham danh cầu lợi, muốn làm nhanh để bán nhiều tiền, chạy theo thị hiếu nhất thời, thì tác phẩm chắc chắn mất cái gốc còn nghệ nhân chân chính sẵn sàng mài một mối mộng đến khít không lọt một sợi tóc hay thử đi thử lại một nước men ở ngay góc quất không ai nhìn thấy, họ làm vậy không phải vì sợ người mua chê mà vì coi mỗi tác phẩm là một lời đáp trước trời đất, trước lương tri và trước sinh mệnh của chính mình từ khúc nghe thường vũ y trốn hoàng cung đến ngôi trường đạo đức không có bức tường bao nơi dân gian bây giờ xin mời quý vị rời lò gúng Để đến một nơi đông người hơn nhiều Về kinh đô Trường An thời thịnh Đường Hơn 1.300 năm trước Hoàng đế Đường Huyền Tông Lý Long Cơ Cho một khu vườn trồng đầy hoa lê trắng muốt trong ngự uyển Rồi quy tụ vào đó những nhạc công Vũ công tài hoa nhất thiên hạ Họ luyện tập những pháp khúc thanh cao Và điệu múa, nghe thường vũ y Điệu múa được cho là giao cảm Với cõi thần tiên Đó là nguồn gốc của hai chữ Lê Viên Vườn Lê Từ cung đình Tao Nhã ấy Nghệ thuật sân khấu dần đi xuống quán trà, đầu làng, hội miếu khắp nhân gian qua các vở tạp kịch thời nguyên của Quan Hán Khanh, Vương Thực Phủ. Đến thời Minh, nhà âm nhạc Ngụy Lương Phủ dày công gọt rũa làn điệu côn khúc vùng Giang Nam thành điệu thủy ma uyển truyền trong trèo như dòng nước mài sáng viên ngọc. Rồi đến năm 1790, dưới triều Hoàng đế Càn Long nhà Thanh, nhân dịp mừng đại thọ 80 tuổi nhà vua, các gánh hát lớn từ vùng Huy Châu phương Nam lần lượt tiến vào Bắc Kinh, mà tiêu biểu là bốn gánh Tam Khánh, Tứ Hỷ, Hòa Xuân và Xuân Đài. Từ đó mở ra cuộc giao thoa kéo dài hàng chục năm giữa làn điệu phương Nam và phương Bắc và kết tinh nên nghệ thuật kinh kịch với quy chuẩn vô cùng nghiêm ngặt. Nhưng điều quan trọng nhất, thưa quý vị, không nằm ở những mốc triều đại. Điều quan trọng là những gì diễn ra dưới sân đình. Trong suốt hàng trăm năm, xã hội chưa có sách báo phổ cập. Người nông dân chân lấm tay bùn, người tiểu phu, người buôn bán nơi phố chợ, phần lớn chưa biết đọc biết viết. Một đêm hội làng, sân đình đầy người, ngồi chật cả những gốc cây. Có bà cụ mang theo cả chiếu, có đứa trẻ ngồi trên vai cha, một ngọn đèn dầu hắt lên sân khấu gỗ chỉ vài thước. Rồi tiếng chiêng, tiếng trống, cả sân đình đang râm ran bỗng im bặt Những sân khấu như thế đã là một việc mà không trường học nào làm nổi Chính những sân khấu đình làng ấy đã trở thành ngôi trường đạo đức không có tường bao của toàn dân Ở Việt Nam có thể thấy những điều ấy ở nơi chiếu chèo Quan Âm Thị Kính Khán giả cảm nhận nỗi oan khuất của người lương thiện, đức nhẫn nhường và lòng từ bi Với Lưu Bình Dương Lễ, người ta thấm thía tình bạn trọng nghĩa, sự nâng đỡ âm thầm và tấm lòng mong bạn thành tài Đi vào truyền thống tôn cổ, sơn hậu, khắc họa chi tiết những bậc trung thần, sẵn sàng dấn thân vì đại nghĩa và vận mệnh xã tắc Rồi đến những vở cải lương như Lục Vân Tiên, gửi gắm tinh thần trọng nghĩa, kinh tài Thấy việc nghĩa thì làm, gặp người hoạn nạn thì ra tay cứu giúp Phạm Công, Cúc Hoa lại nhắc nhở về lòng hiếu thảo, nghĩa vợ chồng và đức hy sinh vì gia đình. Qua từng tích truyện, những chuẩn mực về trung nghĩa, tình bạn, lòng hiếu thảo và lẽ thiện ác dần thấm sâu vào tâm hồn người xem. Không cần một bài giảng đạo đức riêng, những bài học làm người cứ thế được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, qua từng câu hát, từng điệu bộ, từng cái vất tay áo trên sân khấu. Mà để có được một phút ấy, ai là người phải trả giá? Xin mời quý vị gặp lại đứa trẻ 7 tuổi đã bị gọi thức giấc từ lúc trời còn tối. Một phút huy hoàng trên sân khấu, 10 năm khổ luyện sau cánh gà và quy tắc thiêng liêng phía sau tấm màn nhung, đứa trẻ ấy giờ đã ở gánh hát được một năm. Mỗi sáng trời chưa sáng, tiếng người thầy đã vang lên trong sân tập, cậu ép chân đến mức nước mắt trào ra, uốn lưng đến khi cả người run lên, Luyện giọng cho đến khi khản tiếng Nhào lộn trên nền gạch cứng như đá Ngã rồi lại đứng dậy Ngã rồi lại đứng dậy Ngạn ngữ xưa nói Một phút trên sân khấu Mười năm khổ luyện sau cánh gà Thời trước Khi một đứa trẻ mới 7-8 tuổi Được gia đình đưa vào các trường đào tạo Hí khúc danh tiếng như Phú Liên Thành Cha mẹ đều phải ký tờ văn thư sinh tử Chấp nhận quy củ của gánh hát Dù là ba đợt nắng lửa oi bức nhất của mùa hè Hay ba đợt gió bấc cắt da cắt thịt của mùa đông Đứa trẻ vẫn phải dậy từ sớm tinh mơ Và quý vị còn nhớ nén hương ở phần mở đầu Bài tập ấy là để rèn nhãn thần Tức là cái thần trong đôi mắt của người diễn viên Để đóng vai võ tướng Đôi mắt ấy phải sắc, phải uy, phải có sức nặng Muốn vậy, đứa trẻ phải đứng giữa giá lạnh mùa đông Mở to hai mắt nhìn chằm chằm vào đốm lửa đỏ đầu nén hương Hoặc dõi theo đàn chim bay trên trời cho đến khi nước mắt giàn rụa mà tuyệt đối không chớp. Người thầy thời ấy nghiêm khắc đến mức chỉ cần học trò sai một nhịp là bị phạt, nghe thì thấy tàn nhẫn. Nhưng họ hiểu rằng thầy nghiêm mới rèn được trò giỏi, giữ vững quy củ trên sân khấu mới giữ được phẩm giá của nghề. Và sau chiếc thước gỗ nghiêm nghị ấy là tình thương sâu nặng, lo từng bữa ăn từng giấc ngủ, cho nên người học trò khi đã thành danh luôn nhớ đạo lý, một ngày làm thầy, chọn đời làm cha. và dốc lòng phụng dưỡng sư phụ lúc tuổi già. Hậu trường gánh hát còn có một nguyên tắc. Trong một góc khuất có một chiếc hòm gỗ cũ gọi là hòm tổ sư gia trong hòm cất mũ áo của các bậc thần tiên và đế vương. Chiếc hòm ấy là bậc thiêng. Dù là ngôi sao danh tiếng nhất hay diễn viên mới vào nghề không một ai dám tùy tiện ngồi lên. Kẻ nào lỡ phạm sẽ lập tức bị bậc trưởng bối trách phạt nghiêm khắc để nhắc lòng kính sợ đối với tổ sư và thần minh và người nghệ sĩ sắp đóng vai Đậu Nhĩ Đôn trong vở Liên Hoàn Sáo anh ta họa mặt xong sắc xanh lam, ba mảng hình ngói đôi lông mày gai nhím uy dũng có lẽ vì vậy khán giả đã quên mất đang xem diễn mà chỉ thấy một con người chân thật đến đây anh không được cười đùa không được đi lại lộn xộn anh ngồi ngay ngắn ở một góc hậu trường nhắm mắt, tĩnh tâm để dưỡng uy phong vột hết tạm niệm đời thường để tinh thần mình hòa vào khí phách của vị anh hùng sắp bước ra sân khấu. Có lẽ vì vậy, khán giả đã quên mất đang xem diễn mà chỉ cảm thấy một con người chân thật, mối ân oán 10 năm trong liên hoàn sáo và lời nhắn gửi về giá trị đạo đức truyền thống. Và bây giờ, Thùy Miên xin kể cho quý vị nghe vở diễn mà người nghệ sĩ kia sắp bước ra sân khấu. chuyện bắt đầu từ một trận tỉ võ, một bên là Đậu Nhĩ Đôn, hảo hán trốn lục lâm, Bên kia là Hoàng Tam Thái, hộ vệ dưới trướng quan bành bằng. Hai người đã hẹn trước, không dùng ám khí, nhưng đánh mãi, Hoàng Tam Thái thấy mình không địch nổi. Trong một thoáng, ông quên lời hẹn, tung ra một mũi phi tiêu vàng. Mũi phi tiêu trúng cánh tay trái của Đậu Nhĩ Đôn. Đậu Nhĩ Đôn bị thương, bỏ đi ra ngoài cửa ải, lập trại ở Liên Hoàn Sáo. Mũi tiêu ấy tuy không giết chết ông, nhưng mối hận thù thì ở lại. Hơn 10 năm trôi qua Một ngày kia Quan Lương Kiều Công ra ngoài ải săn bắn Mang theo con ngự mã mà Hoàng đế ban tặng Tin ấy bay về tận Sơn Trại Đậu Nhĩ Đôn nghe xong Nhớ lại mũi tiêu năm xưa Đêm đó ông tự mình xuống núi Lẻn vào doanh trại Ông dắt đi con ngự mã Và để lại một bức thư Trong thư có một câu thơ Đại ý là Muốn biết ai trộm ngựa Hãy hỏi Hoàng Tam Thái Quý vị thấy đây Ông không chỉ trộm ngựa Ông muốn mượn tay triều đình Đòi lại món nợ cũ từ chính nhà họ Hoàng Nhưng có một điều Đậu Nhĩ Đôn không biết Ở ngoài ải xa xôi Tin tức đến chậm Hoàng Tam Thái đã qua đời từ lâu Quan Lương Kiều Công mất ngự mã Nổi giận Truyền lệnh gọi con trai Hoàng Tam Thái là Hoàng Thiên Bá Đến hỏi tội Hoàng Thiên Bá khi ấy là một võ quan Giữ chức ký danh Tổng Binh May có quan Bành Bằng là bạn cũ của cha anh Ngầm che chở Chỉ cho anh một thời hạn Để tự tìm ra kẻ trộm Hoàng Thiên Bá hiểu kẻ trộm ngựa phải là người có thù với cha mình và phải sống ở nơi tin tức bế tắc. Nên mới không biết cha anh đã mất. Anh lần theo dấu vết, cải trang thành một tiêu sư một mình lên sơn trại liên hoàn sáo. Đậu Nhĩ Đôn đón tiếp khách rồi khoe rằng mình có một con ngựa quý, chính là ngự mã của Hoàng Đế. Lúc ấy Hoàng Thiên Bá mới nói rõ thân phận anh nói rằng mình lên núi không mang theo vũ khí. Hai bên hẹn hôm sau tỉ võ. Nếu anh thua anh về nhận tội mất ngựa Nếu Đậu Nhĩ Đôn thua Ông phải trả ngựa và ra tự thú Đêm ấy trước ngày tỉ võ Có một bóng người lẻn vào sơn trang Đó là Chu Quang Tổ Bạn thân của Hoàng Thiên Bá Lo cho bạn mình có mệnh hệ gì Ông đã đi lấy đôi song câu hộ thủ Binh khí quen thuộc của Đậu Nhĩ Đôn Và cắm lại trên bàn một thanh đao Đao của Hoàng Thiên Bá Sáng hôm sau Đậu Nhĩ Đôn tỉnh dậy Ông nhìn thấy bàn tay trống trơn Nhìn thanh đao cắm trên bàn Ông hiểu ngay ra rằng Đêm qua cao thủ nào đó đã đi vào tận phòng ngủ của ông Qua bao nhiêu lớp canh gác mà không hề ra tay Thưa quý vị, đến đây nếu là một kịch bản giải trí thông thường Hẳn sẽ có một màn đánh nhau đẫm máu Nhưng đây là Lê Viên Đậu Nhĩ Đôn biết mình đã được người ta nương tay Một người được tha mạng mà còn cố chấp tranh thua thắng Thì giới lục lâm còn đâu chữ nghĩa Ông trả lại ngự mã và tự nguyện theo Hoàng Thiên Bá xuống núi Đến nơi quan phủ để nhận tội Tiếng hát trầm hùng của bậc danh nghệ viên Hải ngân lên như tiếng chuông rồi lắng xuống Tấm màn nhung từ từ hạ và điều đọng lại trong lòng người xem Thưa quý vị, không phải kỹ xảo trộm ngựa ly kỳ hay màn cháo đôi câu liêm hộ thủ Mà là một bài học về nghĩa khí biết nhận ơn, biết dừng tay, biết quay đầu Thưa quý vị, giờ đây chúng ta cùng nhìn lại hành trình hôm nay Từ chiếc chén màu ngà trong tay người thợ gốm rồi đến đứa trẻ khóc trước nén hương cho đến vở Liên Hoàn Sáo trên sân khấu Lê Viên Các bậc nghệ nhân xưa Đều dùng cả cuộc đời mình Để nhắn nhủ hậu thế một điều Làm người đứng giữa đất trời Trên đầu có trời xanh soi xét Trong tim có lương tri dẫn đường Thắng thua, lợi danh nhất thời Đều chỉ như mây khói Chỉ có chữ nhân, lễ Nghĩa, trí, tín Và những giá trị đạo đức truyền thống ấy Mới là cội nguồn Giúp sinh mệnh con người thăng hoa Và trường tồn cùng năm tháng Cảm ơn quý vị đã dành thời gian quan tâm theo dõi Thùy Miên xin kính chào và hẹn gặp lại